Revision 2911612 of "АҚШ америкалықтары" on kkwiki

'''Америкалықтар ''' — [[АҚШ]]-тың қазіргі халқы. Жалпы саны — 194,2 млн. адам (1992). Соның ішінде АҚШ-та 193 млн., [[Канада]]да 350 мың, [[Мексика]]да 135 мың адам. Антропологиялары жағынан әрқилы. [[Еуропа]]дан қоныс аударушылардан, [[Африка]]дан апарылған негрлерден құралған. Тілі — ағылшын тілінің америкалық нұсқасы, солт., оңт., батыс диалектілері мен говорлары бар. Жазуы — латын графикасына негізделген. Діні жөнінен протестанттар мен католиктер. 16 ғ-да Еуропа отаршылары Солт. Америкаға жаппай қоныс аудара отырып, тұрғылықты халқы — үндістерді өз мекендерінен ығыстырды, қырып-жойды, олардың орнына апарылған африкалықтар жаңа тіл мен мәдениетті қабылдап, афро-америкалық этно-нәсілдік қауымға айналды. Алғашында Солт. Америкада ағылшын отарларының көп болуы, америкалық этник. қоғамда ағылшын тілі мен мәдениетінің рөлін арттырса, кейін Еуропадан барған басқа халықтардың — немістердің, голландықтардың, француздардың мәдени әсері мол болды. А. ұлт ретінде 1775 — 83 жылдардағы тәуелсіздік соғысынан кейін қалыптаса бастады. 19 ғ-дың басында ел үш экон.-геогр. және мәдени аймаққа: сауда-өнеркәсіптік, фермерлік Солтүстікке, құл иеленушілік Оңтүстікке, қоныс аударушы Батысқа жіктелді. 19 ғ-дың ортасында АҚШ-қа Еуропадан қоныс аударушылар тасқыны үдей түсті. 1846 — 48 ж. Мексика соғысында тартып алынған жерлердегі мексикалықтар (испан-үндіс метистері, испандықтардың ұрпақтары) Америка халқының құрамына енді. 1861 — 65 ж. Америкадағы азамат соғысы А-дың ұлт болып қалыптасуына, мемл-тің нығаюына, құлдардың азат етілуіне жол ашты. 20 ғ-дың 20-жылдарында қоныс аударушыларды нәсілі мен ұлтына қарай шектеп, сұрыптап отыру үшін қатаң көші-қон заңы қабылданды. Этник. тұрақтану мен этностар тоғысы АҚШ-ты көп ұлтты мемл. болудан сақтап, Америка халқын ұлтына, дініне, нәсіліне қарамайтын біртұтас қауымға айналдырды. 1965 ж. АҚШ-та қабылданған жаңа көші-қон заңы нәсілдік шектеуді жойды, оқыған мамандардың келуіне жол ашты, филиппиндіктердің, қытайлардың, корейлердің, т.б. қоныс аударуы күрт өсті. Ана тілдерін ұмытпаған қоныстанушылардың өз тілінде сөйлеуіне шек қойылмады. Туысқандық жүйесі — ағылшындық. Америкалықтар тез қоныс аударғыш, батыс, оңт. штаттарда халықтың тығыздығы жоғары. 4 шілде — Тәуелсіздік күні, қарашаның соңғы бейсенбісі — Қайырымдылық күні, маусымның 2-жексенбісі — Ана күні кеңінен аталып өтіледі. Ұлттық спорт түрлері: бейсбол, баскетбол, бокс, туризм, регби, хоккей кеңінен дамыған. Әдеб: Нитобург Э.Л., Негры США, 18-начало 20 в, М., 1979; Богина Ш.А., Этнокультурные процессы в США (конец 18-начало 19 в.), М., 1986; Страны и народы мира, М., 1996.
{| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; margin-right:10px; font-size:90%"
! colspan="9" style="padding:0.3em 0; line-height:1.2em; background:#f5f5f5;" | Еуропалық ата-бабалары<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U 2000 USA Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120115224/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y |date=2012-01-20 }}</ref>
|- style="background:#f5f5f5;" valign="top"
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! rowspan="11" |[[Сурет:Benjamin Franklin by Joseph Siffrein Duplessis.jpg|border|104px|Benjamin Franklin]] [[Сурет:Henry ford 1919.jpg|101px|Henry Ford]] [[Сурет:Rita Hayworth in Blood and Sand trailer.jpg|104px|Rita Hayworth]]<br />[[Сурет:Jacqueline Kennedy after State Dinner, 22 May 1962.jpg|border|105px|Jacqueline Kennedy Onassis]] [[Сурет:Wright Brothers in 1910.jpg|111px|Wright Brothers]] 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 1 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық немістер|немістер]]''' || 15.2% || 42,841,569||11||'''[[Swedish American|Swedish]]''' || 1.4%|| 3,998,310
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 2 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық ирландықтар|ирландықтар]]''' || 10.8% || 30,524,799|| 12||'''[[Russian American|Russian]]''' || 0.9% || 2,652,214
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 3 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық ағылшындар|ағылшындар]]''' || 8.7% || 24,509,692|| 13||'''[[Welsh American|Welsh]]''' || 0.6% || 1,753,794
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 4 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық италиандықтар|италиандықтар]]''' || 5.6%|| 15,638,348|| 14||'''[[Danish American|Danish]]''' || 0.5% || 1,430,897
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 5 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық француздар|француздар]]''' || 3.8%|| 10,658,000||15||'''[[Hungarian American|Hungarian]]''' || 0.5% || 1,398,702
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 6 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық польшалықтар|польшалықтар]]'''  || 3.2%|| 8,977,235|| 16||'''[[Czech American|Czech]]''' || 0.4%|| 1,258,452
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 7 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық шотландтар|шотландтар]]''' || 1.7%|| 4,890,581|| 17||'''[[Portuguese American|Portuguese]]''' || 0.4% || 1,173,691
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 8 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық голландтар|голландтар]]''' || 1.6%|| 4,541,770 || 18||'''[[Greek American|Greek]]'''|| 0.4%|| 1,153,295
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 9 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық норвегтер|норвегтер]]''' || 1.6%|| 4,477,725|| 19||'''[[British American|British]]''' || 0.4%|| 1,085,718
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 10 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық шотланд-ирландиалықтар|шотланд-ирландиалықтар]]''' || 1.5%|| 4,319,232|| 20||'''[[Swiss American|Swiss]]'''|| 0.3%|| 911,502
|- valign="top"
| colspan="8" style="background:#f5f5f5; text-align: center;" | [[2000 United States Census]] Bureau<br />*[[French American]]s reported 8,309,908 inclu.French Canadian were 2,349,684 = 10,658,000 ||<small>[[Benjamin Franklin]] (English).</small><small> [[Henry Ford]] (Anglo-Irish,  Belgian). [[Rita Hayworth]] (Spanish, English, Irish).</small><br /><small>[[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Bouvier]] (French, English, Irish). [[Wright Brothers]] (English, Dutch, German-Swiss).<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=oCcDAAAAMBAJ&pg=PA142&lpg=PA142&dq=wright+brothers+english+swiss+ancestry&source=bl&ots=ZWatZbCscz&sig=DZ1nSICfMUNLHohtAVcusgZl42Q&hl=en#v=onepage&q&f=false Wright Brothers: Popular Science Jan 1929.]</ref> [[Paul Newman]] (Hungarian, Polish, Slovak).</small>
|}

{| class="wikitable" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
! colspan="8" style="padding:0.3em 0; line-height:1.2em; background:#f5f5f5;" | Африкалық ата-бабаларынан<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-format=&-CONTEXT=dt 2009 American community Survey: Ancestry] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212214226/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-format=&-CONTEXT=dt |date=2020-02-12 }}</ref>
|- style="background:#f5f5f5;" valign="top"
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! rowspan="11" |[[Сурет:Oprah Winfrey (2004).jpg|border|135px|Oprah Winfrey]]<br /><small>[[Oprah Winfrey]] descendent<br /> of the [[Kpelle people|Kpelle]] of [[Liberia]].</small><ref>[http://www.pbs.org/previews/oprahs-roots/ Oprah's Roots, An African American Lives Special]</ref><br />[[Сурет:Paul Robeson 1942 crop.jpg|border|135px|Paul Robeson]]<br /><small>[[Paul Robeson]]<br /> of [[Igbo people|Igbo]] descent.</small>
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 1 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Nigerian American|Nigerian]]''' || 0.0% || 254,794|| '''[[Ugandan American|Ugandan]]''' || 0.0%|| 11,674
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 2 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Ethiopian American|Ethiopian]]''' || 0.0% || 186,679|| '''[[Senegalese American|Senegalese]]''' || 0.0%|| 8,767
|- valign="top"
 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 3 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Cape Verdean American|Cape Verdean]]''' || 0.0%|| 90,828|| '''[[Zimbabwean American|Zimbabwean]]''' || 0.0% || 6,367 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 4 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Ghanaian American|Ghanaian]]''' || 0.0%|| 84,777|| '''Other Subsaharan African''' || 0.0% || 126,463
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 5 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[South African American|South African]]''' || 0.0% || 55,895|| '''Subsaharan African''' || 0.5% ||2,866,419
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 6 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Liberian American|Liberian]]''' || 0.0%|| 49,428||'''[[Black Hispanic]]'''||0.4%||949,195
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 7 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Kenyan American|Kenyan]]''' || 0.0%|| 44,467|| '''Black or African American''' alone||12.3%||38,093,725
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 8 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Sudanese American|Sudanese]]''' || 0.0%|| 36,663
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 9|| style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Sierra Leonean American|Sierra Leonean]]''' || 0.0%|| 13,281
|- valign="top"
| colspan="8" style="background:#f5f5f5; text-align: center;" | 2009 [[American Community Survey]] Bureau
|}

{| class="wikitable" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
! colspan="8" style="padding:0.3em 0; line-height:1.2em; background:#f5f5f5;" |Азиялық ата-бабаларынан<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP5&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false&-format= 2009 American community Survey: Asian American Ancestry] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211182353/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP5&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false&-format= |date=2020-02-11 }}</ref>
|- style="background:#f5f5f5;" valign="top"
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! Орны
! Тегі
! Пайызы
! Саны
! rowspan="11" |[[Сурет:Bobby Jindal by Gage Skidmore.jpg|border|135px|Bobby Jindal]]<br /><small>Louisiana Governor [[Bobby Jindal]] of [[Indian people|Indian]] descent.<br />[[Сурет:Ellison Shoji Onizuka (NASA).jpg|border|135px|Ellison Onizuka]]<br />[[Ellison Onizuka]] of Japanese descent.<br />[[Сурет:Lucy Liu Cannes 2008.jpg|border|135px|Lucy Liu]]<br />[[Lucy Liu]] of [[Taiwanese people|Taiwanese]] descent. 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 1 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық қытайлар|Қытайлар]]''' || 1.0% || 3,204,379|| |||| 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 2 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Indian American|Indian]]''' || 0.8% || 2,602,676||  || || 
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 3 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Filipino American|Filipino]]''' || 0.8% || 2,475,794||  || ||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 4 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Vietnamese American|Vietnamese]]''' || 0.5%|| 1,481,513|| || ||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 5 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Korean American|Korean]]''' || 0.4%|| 1,335,973|| ||||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 6 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Америкалық жапондар|Жапондар]]''' || 0.2% || 766,875||||||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 7 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Taiwanese American|Taiwanese]]''' || 0.2% || 529,147||||||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 8 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Pakistani American|Pakistani]]''' || 0.1%|| 210,245||||||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 9 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''Other Asian''' || 0.6%|| 1,907,401||||||
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 10 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | '''[[Asian American|Asian American (total)]]'''|| 4.5%|| 13,774,611
|- valign="top"
| style="background:#f0f0f0; text-align: center;" | 11 || style="text-align: left; padding-left: 10px;" | || || 
|- valign="top"
| colspan="8" style="background:#f5f5f5; text-align: center;" | 2009 [[American Community Survey]] Bureau
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Америка халықтары]]
[[Санат:Солтүстік Америка Халқы]]