Difference between revisions 573126 and 692053 on kuwiki

{{Di zaravayên de|ckb=Lîmo|sdh=Lîmû|zza=Lîmon}}
{{Taxobox
|name = '''Lîmon'''
|image = P1030323.JPG
|image2 = Lemon.jpg
|image_caption =
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Sapindales]]
|familia = [[Rutaceae]]
|genus = ''[[Citrus]]''
|species = ''C. [[hybrid name|×]] limon''
|binomial = ''Citrus × limon''
|binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Burm.f.
}}

'''Leymûn''' an jî '''lîmon''' ([[latînî]]: ''Citros Limon'') fêkiyek e. Dara leymûnê heta 6 m bejnê tavêje. Pelên wê keskên biriqokî û wek devê riman in. Ji meha [[adar]]ê heta meha [[berfanbar]]ê her kulîlkan vedike. Kulîlkên wê [[spî]], [[peyazî]] ''(pembe)'' ne.<ref name="Lotikxane">Malpera Lotikxane, beşa Dermanxaneya Xweristê, Bavê Jîndar</ref> Kulîlkeke wê pênc parçe ne. Ji wê kulîlkê fêkiyeke zer û hêkane, rûbiriqok, bêhnxweş û tirş  çêdibe. Ji wê fêkiyê re lîmon tê gotin.

Ji qaşila fîkiya lîmonê [[rûn]] tê çêkirin û ew rûn ji bo derman, esans, tamxweşkirina cûreyên xwarinan, alkol, paste, [[qeşaşîr]] û hwd tê bikaranîn. Ji spîka nava wê madeya [[pektîn]] tê derxistin, ji wê jî dermanê îshalbirînê (virikbirînê) û hwd çêdibin.<ref name="Lotikxane" />
 
== Welat == 
Welatê wê [[Çîn]], [[Hindistan]] û bakurê [[Burma]] ye.<ref name="Lemonade">Wright, A. Clifford. [http://www.cliffordawright.com/history/lemonade.html History of Lemonade], CliffordAWright.com</ref><ref name="lemon">[http://www.limmi.it/content/view/78/156/lang,en/ The origins], limmi.it.</ref> Tê bawerkirin ku piştî sedsala yekem a piştî zayinê re leymûn birine [[Ewropa]]yê. Lê çandiya girîng a di dîrokê de hatiye tomarkirin  ''(li Ewropayê)'' ya tê zanîn digihîje sedala 15'an ku li [[Cenova]] ya [[Îtalya]]yê pêk hatiye. Cara pêşîn di wêjeya [[erebî]] de, di sedsala 10'an de weke berhemeke cotkariyê tê nivîsandin ku baxçeyên misilmanan dixemilîne.<ref>Wright, A. Clifford. History of Lemonade, CliffordAWright.com</ref><ref>http://www.limmi.it/content/view/78/156/lang,en/</ref> Li Kurdistana başûr jî hêşîn tên. Pir kes di baxçe û hewşa mala xwe de li cem [[pirteqal]] û [[mandalîna]]yan leymûnan jî diçînin.
 
== Kolonyaya Lîmonê == 
Di sala 1690'î de li bajarê [[Koln]] a [[Almanya]]yê lîmonfiroşekî bi navê [[Giovanni Paolo Feminis]] formûla lewentoya leymûnê çêdike.<ref name="Lotikxane" /> Wê formûlê dide [[Giovanni Maria Farina]], ew jî dike lewento û li bajarê Kolnê îmalata wê çêdike. Ji ber ku navê bajarê koln “kolonya“ ye, wek ava Koln tê naskirin. Paşê fransî dest bi çêkirina wê dikin. Di bin navê  Eau de Cologna ''(Ava Kolonyayê)'' belavî dinê dikin û ew nav li ser dimîne.<ref>Fischer, Carmen (2011). "'Französisch Kram' aus Köln" (in German). Damals 43 (6): 70–71</ref>⏎
 ⏎
== Kolonyaya Lîmonê == 

{| class="wikitable"
|-
! colspan=3|Hilberînerên sereke yên leymûnê – 2007
|-
! style="background:#ddf; width:25%;"| Welat
! style="background:#ddf; width:15%;"| Berhemdan (ton)
|-
| {{IND}} || align=right |2.060.000
|-
| {{MEX}} || align=right |1.880.000
|-
| {{ARG}} || align=right |1.260.000
|-
| {{BRA}} || align=right |1.060.000
|-
| {{ESP}} || align=right |880.000
|-
| {{PRC}} || align=right |745.100
|-
| {{USA}} || align=right |722.000
|-
| {{TUR}} || align=right |706.652
|-
| {{IRL}} || align=right |615.000
|-
| {{ITA}} || align=right |546.584
|- style="background:#ccc;"
|| '''Tevahiya Cîhanê'''
| style="text-align:right;"| '''13.032.388<sup>F</sup>'''
|-
|colspan=5 style="font-size:.7em"|
Çavkanî: [http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division]
|}

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

[[Kategorî:Riwek]]