Difference between revisions 366198 and 366199 on kywiki

[[File:Syria in its region (claimed).svg|thumb|Сирия.]]
[[File:Flag of the United Arab Republic.svg|thumb|]]
[[File:Coat of arms of Syria.svg|thumb|upright]]

'''Сүрия Араб Респу́бликасы''' (арабча الجمهورية العربية السورية‎‎; ''аль-Джумхури́йя аль-Араби́йя ас-Сури́йя'') — [[Евразия]]дагы мамлекет. [[Түркия]], [[Ливан]], [[Израиль|Асрайыл]], [[Ирак]] жана [[Иордания]] менен чектешет.

Калкы 20,2 миллион. Борбору [[Дамаск]].

(contracted; show full)

1941-жылы 27-сентябрда Франция Экинчи Дүйнөлүк согуштун аягына чейин аскерлерин өзүнүн аймагында калтырып, Сирияга көзкарандысыздык берген. 1945-жылы 26-январда Сирия Германия менен Японияга согуш жарыялаган. 1946-жылы апрелде СССРдин жана АКШнын оппозициясынын кысымы астында Франциянын аскерлери Сириядан эвакуацияланган [12]. Андан кийин Сириянын өкмөтү ондогон жылдар бою СССР менен тышкы байланыштардын кеңири кулач жайышына багыт алган.


=== Жакынкы тарых ===
Осмон империясынын тушунда өлкөнүн көзкарандысыздыгы үчүн күрөшкөн Шукри аль-Куатли көзкарандысыз Сириянын президенти болгон. 1947-жылы Сирияда парламент иштей баштаган. Негизги саясий күчтөр - президентти колдогон Сириянын Улуттук Социалисттик партиясы (учурда Ливанда гана иштеп жатат), Араб социалисттик кайра жаралуу партиясы жана ошол кездеги көмүскө Сириянын Коммунисттик партиясы. Сириянын Улуттук Социалдык партиясы "социалдык мамлекеттин" фашисттик идеологиясынын алып жүрүүчүсү болгон, антисемитизм жана нацисттерге боор ооруу менен айырмаланган. Көпчүлүк нацисттик кылмышкерлер Сирияда баш калкалап, анын атайын кызматтарынын негиздөөчүлөрү болушкан.

Сирия эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин сириялык еврейлерге каршы чабуулдар күчөп, алардын бизнеси бойкоттолду. Жаңы өкмөт Палестинага эмиграцияга тыюу салып, еврей мектептеринде еврей тилин окутуу кескин чектелген.

1947-жылы 27-ноябрда БУУ Палестинаны бөлүштүрүү жөнүндө чечим кабыл алгандан кийин, Сирияда жөөт погромдору орун алган. Алепподо эле шаарда 2,5 миң жыл жашаган жана 6-7 миңге чейин жөөттөр жашаган еврей жамааты менен 1947-жылы 1-декабрда 150 үй, 5 дүкөн жана 10 синагога талкаланган. 8ден 75ке чейин жүйүттөр өлтүрүлүп, бир нече жүздөгөн адамдар жаракат алышкан. Погромдон кийин көптөгөн жүйүттөр шаардан Түркияга жана Ливанга, келечектеги Израилдин жана Америка Кошмо Штаттарынын аймагына качып кетишкен. 1948-жылы Сириянын 1900-жылы 50 миңден турган еврей жамааты кыскарып, 30 миңге чейин жеткен.Погромдор 1948-жылы дагы уланып, кийинки жылдарда жөөттөр дээрлик толугу менен Сириядан Израилге, АКШга жана Түштүк Америка өлкөлөрүнө качууга аргасыз болушкан. жана учурда Дамаскта жана Латакияда 100дөн кем сириялык еврей жашайт.

В 1948 году сирийская армия приняла ограниченное участие в арабо-израильской войне, начатой Лигой арабских государств. По окончании войны, в парламенте страны начали звучать обвинения в адрес правительства в некомпетентности и присвоении финансовых средств, что вынудило его, после массовых беспорядков, уйти в отставку, а военных — ввести в стране чрезвычайное положение. К власти пришёл полковник Хусни аз-Займ, отменивший конституцию 1930 года, запретивший политические партии и впоследствии провозгласивший себя президентом.

1949-жылы 14-августта ал-Займ өлтүрүлүп, бийлик жарандык режимди калыбына келтирген полковник Сами Хинавиге өткөн. Жаңы конституцияны кабыл алуу үчүн Элдик Кеңеш шайланды, анын көпчүлүгүн Ирак менен союздашууну жактаган Улуттук партиянын Алеппо бөлүмү алды. Ирак менен саясий биримдик идеясы аскер башчыларынын нааразычылыгын жаратып, анын лидери Адиб аш-Шишакли болгон жана 19-декабрда Хинауи кызматтан алынган. 1950-жылы 5-сентябрда жаңы конституция жарыяланып, ага ылайык Сирия парламенттик республикага айланган, бирок 1951-жылы ноябрь айында конституция токтотулуп, өлкө парламенти таркатылган. 1953-жылы Шишакли жаңы конституцияны жарыялаган жана референдумдан кийин президент болгон.

1954-жылы февралда Хашим Бей Халид Аль-Атасси баштаган жарандык-аскердик коалиция 1950-жылы кабыл алынган Конституцияны кайтарып, өлкөдө бийликке келген. 1954-жылы, шайлоонун жыйынтыгы боюнча, Араб социалисттик кайра жаралуу партиясы өнөр жайда жана айыл чарбасында түп-тамырынан бери реформалоону талап кылып, парламенттеги көпчүлүк орундарды жеңип алды. 1955-жылдагы шайлоодо Шукри аль-Куатли Сауд Аравиясынын жана парламенттеги консерваторлордун колдоосу менен өлкөнүн президенти болуп шайланган.

1956-жылы 15-мартта Израилдин ыктымал агрессиясына каршы Сирия, Египет жана Сауд Аравиясынын ортосунда жамааттык коопсуздук келишимине кол коюлган.

1956-жылы ноябрда Суэц кризисинин түздөн-түз натыйжасында Сирия Советтер Союзу менен келишим түзгөн. Бул аскердик техниканын ордуна өкмөттөгү коммунисттик таасирдин таянычы болуп калды. Түркия Сириянын аскер техникасынын күчүнүн жогорулашына тынчсызданган, анткени Сирия Искендерунду алып кетүүгө аракет жасашы мүмкүн эле. Бириккен Улуттар Уюмундагы кызуу талаш-тартыштар гана согуш коркунучун токтотту.⏎
⏎
⏎
⏎
{{Азия өлкөлөрү}}