[[Image:KyrgyzstanP21-100Som-2002 a.jpg|thumb|Токтогул]]
'''Токтогул Сатылган уулу/Сатылганов'Назима' ([[1864]], Сасыкжийде айылы, Кетментөбө өрөөнү,-[[1933]]) - кыргыз элинин улуу акыны, ойчул, комузчу, обонкүү чыгарган чебер.
[[en:Toktogul Satylganov]]
[[es:Toktogul Satilganov]]
[[fr:Toktogul Satilganov]]
[[hu:Toktogul]]
[[it:Toktogul Satylganov]]
[[ka:ტოქტოგულ სატილგანოვი]]
[[ru:Сатылганов, Токтогул]]
[[uk:Токтогул Сатилганов]]
ТОКТОГУЛ Сатылганов (1864-жылы азыркы Токтогул районунун Кетмен-Төбө айылында туулуп - 1933-жылы каза болгон) - кыргыз акыны, ойчул, композитор, комузчу. Бала кезинен ыр-кууге шыктуу болуп, 13 жашынан ырлары айыл арасына тарай баштаган. Революцияга чейинки ырларында «Жокчулуктун айынан», «Жүргенум Кабак жер болду») эмгекчи элди эзуучулердун бетин ачып, течсиздикке жек керуу сезимин билдирген. Ал эл тарабында туруп, алардын таламын талышкан, эзүүчүлөр эмгекчилердин душма¬ны экендигин баса көрсөтүп, алардын кыл-мышын ашкерелеп ырдаган. Манаптардын жалган жалаасы м-н 1898-ж. Анжиян көтөрүлүшүнө катышты деп өлүм жазасына өкүм чыгарылып, Сибирге 7 жылдык сүргүн м-н алмаштырылган. 1903-ж. сүргүндөн кай-тып келген. Сүргүндөн качып келгенден кийин «Жерди кергенде», «Кетментебену кергенде», «Энсеген элим аманбы?», «Апа-кем аман барсыцбы?», «Туткундан келгенде» аттуу ырлардын циклин түзөт. Эзгерүлмө дүйнө, өмүр, өлүм, турмуш ж-дө ой жүгүртүүлөрү: «Терме», «Санат», «Дүнүйө», «Замана», «/мур», «Карылык», «Улгу ырлар», «Насыят», «Жаштарга» ж. б. Т. - айтыш внврунун че-бер вкулу.
Бардыгы эле туп нуска-сында жеткен эмес. Соц. идеологиянын түрдүүчө саясий компанияларына, өзгөчө тап күрөшүнүн талабына жараша акынды революциялык күрөшкө жакындатыш үчүн, башка ырларына оъдоолор киргизишкендей эле, айтыштарын да жасалмалаган жерлери кездешет. Мис., ал реалдуу турмушта «Беш каман» деген ыр жаратпаган сыяктуу эле, «Арзымат м-н айтышы» да таптакыр бол-боптур. Деги эле тарыхта андай ырчы жашабаптыр. Анын Эшмамбет, Калык, Коргол, Алымкулдар м-н саламдашуу, тааны-шуу, ал-жай сурашуу, ырчылык өнөр тууралуу баарлашуу иретинде айтыштары. Барпы м-н сынак айтышы, кажышчаак орой ырчы Найманбай м-н кармашы тажрыйбалуу, чоъ чебер айтышчыл экендигинен кадимкидей кабар берет. Т-дун Совет доорундагы ырла¬ры ж-де («Кандай аял тууду экен Лениндей уулду?!», «Ленин ачты жолунду» ж. б.) кийинки кездерде талаш пикирлер жаралып ке-латканы маалым.
Бул - тарых чындыгынын талабы, мезгил талабы. Т. элдик кенже эпосторду мыкты билген чебер аткаруучу болгон. «Жаныш, Байыш», «Курманбек», «Кедейкан» ж. б. Т. ондогон ырчьшар м-н комуз-чулардын устаты болгон. Ал өз мектебин түзгөн. Калык, Коргол, Алымкул андан таалим алган. Т. оригиналдуу күү чыгарган үлкөн комузчу катары да өчпөс из калтырган талант. Обон күүлөрүн комузда эркин кол ойнотуп, темпин, ыргактын жүрүшүнө карата түрдүү мимикага салып мазмунун жорго сөздер м-н жамакташтырып ырдап черткен. «Ботой», «Кыз кербез», «Чон кербез», «Мырза кербен», «Миъ кыял».
[[File:Example.jpg]]
This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|
