Revision 690720 of "Wikipedia:Líbar da stiil" on lmowiki

{{Grafia da netà}}
Quest '''lìber de stil''' a'l gh’ha cume ubietiv che i rob i se faghen in manera símila. I norm repurtaa chìinsìchì i henn mia  indiscütíbil. Di völt un mètud a l’è bón cume un oter, però se töcc i agissen l'istessa manera la Wikipedia la sarà püssee fàcila da legg e da druvá, dónca anca püssee fàcila da scriv e da mudifegà. In quel cuntest chì la seguent citazión dal Manüaal de stil de Chicago la pö fà da ciariment:

:''I norm e i regülazión cuma questa, per  la natüra del cas, i pören mia vess assegnaa cun la rigidezza d’una legg. I henn pensaa per 'l cas 'standard'  e i henn da vess aplicae cunt un cert grad d’elasticità.''

Una scritüra  ciara, infurmativa e imparziala a l'è sémpar püssee impurtanta che la presentazión o la strütüra. Vün 'l se speta mia che i scritur i van adree a vüna o a nissüna de 'sti régul.  I wikipedist ch’i éditen i se pören referíss a quel manüaal chì per netà i artícuj e i pàginn in acord cun 'sta guida chì.

Vardée PP  [[Wikipedia:Cume mudificà una pagina]] per  infurmazión sura ''cuma'' druvá i istrüzión  d’ipertest -a gh’è un bel poo de pussibilità a part 'l negret e 'l cursiv. Quest artícul chì 'l se cuncentra in ''quand'' i druvá, apó se vargün esempi 'l mustra l’ipertest. I pören vess ütil anca i [[Wikipedia:Cunvenzion di nom|Cunvenzion di nom]] per i norm de stil per da 'l nom a artícul e categurij.

==Nomm d’artícul==
Scumenzand  un artícul növ, scernii 'l nom adeguaa a l'è essenzial par assicüráss che dop se ghe pudarà metegh di ligam. L'è poo impurtaant  cumpruvá, prima da scumenzá  l'artícul, che l'esist mia giamò un articul cunt un nomm símil o equivalent. In quel cas lì, gh'avii da fàgh un '''redirect''', cun 'l cumand: '''<nowiki>#redirect[[ ]]</nowiki>'''.

==Stil general de l'artícul==
'L stil e cuntegnüü di artícul i gh'hann de vess ''enciclupédich'', e donca i gh'hann de tratà cun detaj e ubietività 'l cuncet che 'l curespund al títul de l' artícul. I artícul da la  Wikipedia i gh'hann mia de vess di definizión de diziunari, né manüaj d'instrüzión, panegírich, recumandazión de prudut, crítich d'art, e.i.v. (vidée ''[[Wikipedia:Cosa l'è minga Wikipedia|Cusè che l’è mia la Wikipedia]]'').

===Alter rob che gh'è da tegn in ment===
*Druvée un lenguagg "impersunal", mai in prima persona, o indirizaa diretament al letur. 
*Tachée sémper cunt un primm paràgraf che 'l descrív in manera cürta 'l cuncett principal de l'artícul, in manera che qualsesìa letur 'l se pöda fá una idea ciara del cuntegnüü che ' vegn dop. Giuntègh mai denter di infurmazión secundàri o anèdut. 
*Se esiisten di artícul imparentaa (presempi, série da paes, münicipi, spèci biulògich, e.i.v.) assicürev ch’i gh’àbien un stil e furmaa cunsistent (suratütt par taul e imàginn). 
*Druvée un lenguagg curet e furmal, e tegnii d'ögg l'urtugrafia, la gramàtega e 'l vucabulari. Se a fasii di traduzión  da alter lenguv, stii al'ögg de fà mia di calch sintàtich o di traduzión  furzaa. I traduzión  utumàtich senza revisión manüala i henn mia  acetàbil.
*Fasii mia di artícul ch’i gh'hann denter dumà del test senza furmaa. I ligam e 'l furmaa i henn  essenziaj.


==Liamm==

===Liamm líbar===
Recumanemm l’üüs di inscí numenaa “liamm líbar” veers un òolt artícul, par  esempi, <nowiki>[[Ramon Lul]] </nowiki>. Druvée i liamm par  tüte le parole e espressiú che sa i tröva al vòost artícul par le quale al pudaress vess interessaant da legí l’artícul liaa. Mia-da-maanch, esagerée mia. Liée mia tüte le aparizziú d’una parola; nurmalameent noma liée la prima völta che la pariss la parola. Par le date, cuma [[25 03]], druvée ul furmaa nümerich, a causa da la framentazziú dialetala da la nosta lengua: a la pàgina da calendari sa i truvarà apó i nomm.

I liamm ch’i seguiss le [[Wikipedia:Numená  pàgine|cunvenziú]] par rapòort aj nomm i gh’a un bell puu plüü da pussibilitaa da liá  cun di artícuj ch’i esiist e, si a gh’è gnamò un artícul sura ul tema, i bú liamm i farà inscí che la creazziú d’un nööf artícul la síes  fisc plüü fàcila par i fütüür scrituur.

Al è pussíbil da liá da le parole che i è mia  esatameent le istesse che l’artícul liaa, par  esempi <nowiki>[[Wikipedia:Benvegnüü a la Wikipedia|messagg da benvegnüü]] </nowiki>. Mia-da-maanch assürée-v-as ch’al è cjaar  a vargott al fa referenza ul liamm senza iga da ná-gh.

Intentée liá  cun cura. Pruvée i liamm cun cüra. Si un artícul ch’a vurii liá al esiist gnamò, fasii una cerca ràpida par assürá-ss ch’al síes da bú inscí: l’artícul al pöö iga un nomm un zich difereent dal nomm che vuu pensée.

Druvée mai “fasii clich chí” cuma teest pal liamm - al aporta nissü tiip d’infurmazziú. Ul teest dal liamm al aress da vess l’assüünt sura ul quaal al porta ul liamm.

===Liamm da fö===
La Wikipedia a l’è mia una culezziú  da liamm e descunsejemm i artícuj cun noma di liamm, però al è adeguaa da pusá  referenze a infurmazziú cumplementària ch’i gh’ àbies al Internet. Vargott al è spescjalameent ceert cura ca vuu ii druvá una pàgina web cuma impurtanta  fuunt d’infurmazziú.

Sura le pulítiche e norme, vidée [[Wikipedia:Liamm da fö]].

La sintassi par  fá referenza a di URL al è sémplis. Pusée  intra claudatuur (paréntesi quadre):

:[URL teest upziunaal lassaant  un spazzi]
La URL la gh’ a da scumenzá  par  ''<nowiki>http://</nowiki>''  u di òolt prutucoll WWW cuma ''<nowiki>ftp://</nowiki>'' u ''<nowiki>news://</nowiki>''. 
====Títul di liamm====
A pudii gjuntá un títul a un liamm da fö ga meteent un teest da drée a la URL lassaant  un spazzi. Par  esempi, si a la URL seguent:

:<nowiki>[http://ca.wikipedia.org] </nowiki>
ga vuremm gjuntá un títul, a scriaremm:
:<nowiki> [http://ca.wikipedia.org Viquipèdia Catalana] </nowiki>
e al parissarà inscí: 
: [http://ca.wikipedia.org Viquipèdia Catalana]
Vargüne URL i è  brüte e par nagott infurmative; alura, al è mej che la parísses mia la URL, plütòost un títul infurmatiif. Par  esempi: 
:[http://cultura.gencat.net/llengcat/cds/index.htm Céntar da ducümentazziú in socjiulinguística]
sa l lees fisc plüü fàcilmeent che mia 
:<nowiki>http://cultura.gencat.net/llengcat/cds/index.htm</nowiki>
e si la URL sa la mustra, fasii-l da la manera la plüü sémplis ch’a la pruponn la pàgina desiderada, par  esempi, posée mia index.html 
La versiú imprimíbila d’una pàgina la mustra la URL intrega cun deent chele a che sa l ponn títul, inscí che sa perd mia da l’infurmazziú.

====URL cuma note====
Senza ul teest upziunaal, una referenza da fö sa la mustra cuma una nota: par  esempi, 

:<nowiki>[http://ca.wikipedia.org]</nowiki>

al pariss inscí:

:[http://ca.wikipedia.org]
====Pusizziú al artícul====
A la plüpaart da caas, al è preferíbil trá insèma  i liamm da fö  al a fí dal artícul sota la càpsüla:

: <nowiki>==Liamm da fö ==</nowiki>

Propi cuma sa fa cun le otre càpsüle principale, i düü seegn d’iguaal sa i gh’a da druvá par segnalá  la càpsüla di liamm da fö (vardée ‘’Càpsüle’’ plüü sota).

Apó al è pussíbil da mett deent una referenza URL al còorp d’un artícul. Par  esempi:

:Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la <nowiki>[http://lmo.wikipedia.org Wikipedia, l'enciclupedia líbera] </nowiki>.

sa l mustra inscí:

:Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la [http://lmo.wikipedia.org Wikipedia, l'enciclupedia líbera]
====Pàgine in otre idiomes====
Indichée in quaal idioma al è scrivüda la pàgina intra paréntesi. Par  esempi:

:''[http://www.lemonde.fr Le Monde]'', diari (in Francées).

Al segueent liamm a gh’è una lista cumpleta da le buete d'indicazziú d'idioma:
*[[Wikipedia:Buete d'indicazziú d'idioma]].

====Tiip da archivi (file)====
Si ul liamm al è mia un archivi html plütòost par  esempi un archivi pdf u jpg, una indicazziú par rapòort la saress ütil par jütá  l’üsüari a decidí si al preferiss derví-ll u catá-ll gjo.
====Misüra dal archivi====
Si ul liamm va a un archivi gross (in caas d’html: cun deent le imàgen) una nota par rapòort la saress ütil. Vargü cunt una cunessiú lenta al pöö decidí da mia druvá-ll.

==Càpsüle==
Druvée la indicazziú == par  le càpsüle, mia <nowiki>’’’</nowiki> (negrett). Esempi:

: <nowiki>==Vargott al è la càpsüla==</nowiki>

ch’al prudüiss:

<b><font style="font-size: 140%">Vargott al è la càpsüla</font></b>

Cunsiderée che cura ca sa l dövra ==Vargott al è la càpsüla== la cuventa nissüna línia sota la càpsüla. Le línie in biaanch estra sa i gh’aress da scancelá, gja che la strütüra  a l’è una questiú dal föj da stiil da la Wikipedia, mia la manera cuma sa scriif l’artícul.

Si vuu indichée le càpsüle da chesta manera, alura una taula da cuntegnüü sa la genera autumàticameent a partí da le càpsüle dal artícul (a partí da tré càpsüle), le sezziú  i pöö vess autumàticameent nümerade paj usuari cun chesta preferenza selezziunada; a le parole deent le càpsüle segnalade da manera upurtüna sa dà plüü d’impurtanza in le cerche. Le càpsüle apó i jüta i letuur separaant  ul teest e prufilaant  l’artícul.
* Pusée in majüscule la prima parola e i nomm propi a le càpsüle però lassée ul reste in minúscule.
* Evitée i liamm a le càpsüle. In acordi a le upziú, vargü usuari i pöö mia vidé-j clarameent. Al è fisc mej pusá  ul curespundeent liamm a la prima frasa sota la càpsüla.
* Duvrée mia tropp le sübcàpsüle gja che al pöö fá che l’artícul sa vídes cunfüüs. Paràgraf cüürt e frase sémplis nurmalameent mia i gjüstifica la suva pròpia sübcàpsüla.
* In cheste circustanze, che a gh’è mia assée da teest par  gjüstificá  una sübcàpsüla, al pöö vess preferíbil da druvá teest in negrett u separá  par  puunt in una sezziú  che da druvá da le sübcàpsüle.
==Stiil scentífich==
===Ünitaa da misüra===
Par  ünitaa da misüra, druvée ünitaa dal [[SI]] (sistema internazziunaal).

===Separaduur da mila e decimaj===
Int i [[nümar cardinaal|nümar cardinaj]] (cura ca sa referíssum a euro, métar, etc...), al cuventa separá  i mila cunt spazzi u puunt e i decimaj cun le còme (vírgüle).  

:Curett;
:*2.000.500,80
:*2 000 500,80
:Incurett
:*<s>2000500,80</s> I è separaa mia i mila
:*<s>2'000'500,80</s> Mila separaa cun di òolt símbuj
:*<s>2,000,500.80</s> Nutazziú anglusàssuna
:*<s>2 000 500.80</s> Nutazziú anglusàssuna

Scriveent curdenade u vetuur sa l druvarà l'apòstruf par  separá  i decimaj;

:Curett;
:*(1 234'5, 2 345'6, 3 456)
:*(1.234'5, 2.245'6, 3.456)
:Incurett
:*<s>(1234'5, 2345'6, 3456)</s> I è separaa mia i mila
:*<s>(1234,5 , 2345,6 , 3456)</s> I è separaa mia i mila e nutazziú cunfüsa
:*<s>(1'234.5, 2'345.6, 3'456)</s> Nutazziú anglusàssona
:*<s>(1,234.5, 2,345.6, 3,456)</s> Nutazziú anglusàssona
:*<s>(1 234.5, 2 345.6, 3 456)</s> Nutazziú anglusàssona

==Sezziú==
===Intrudüzziú===
Töcc i artícul i g’aress da iga ul títul u l’assüünt in negrett a la prima línia e da le völte in cursiif si chesta frasa u parola nurmalameent al è apó in cursiif (par  esempi, par  parole int idiomm furestée). Ul títul u assüünt dabott sémpar al pöö sa pusá a la prima frasa, però vargü artícul i gh’a simplismeent di nomm. Esempi:

* Ul '''Teurema da Pitàgura''' al gh’a ul nomm da, e sa l tribüiss al filòsuf greech dal segle VI a.C. Pitàgura.  
Si l’assüünt dal artícul al gh’a plüü d’un nomm, cada növa furma dal nomm la gh’aress da vess in negrett a la prima aparizziú.
* L’'''Idròssid da sodi''' (NaOH), apó cugnussüü cuma '''soda càustega''' u '''candegina'''. 
Al è preferíbil clarí ul cunteest a le prime parole. Par  esempi, 
* In [[física quàntega]], ul '''Principi d’Incertezza da Heisenberg'''...


===Sezziú  inizziala===
La sezziú  inizziala a l'è la sezziú  prima da la prima càpsüla. Al è mustrada da sura a la taula da cuntegnüü (par  pàgine cun plüü da tré càpsüle). La lunghezza gjüsta la depeent da la lunghezza dal artícul, però in qual-sa-vöör caas l’aress mia da vess plüü larga da trii paràgraf.
===Sezziú  "Vidée apó/vidée anca" e "Questiú relazziunade"===
Cura ca i artícuj i è  cüürt e i gh’a mia da le càpsüle, le referenze infurmale a di artícuj relazziunaa che i è mia staa liaa cun liamm líbar al teest sa i pöö incurpurá  a “Vidée apó/Vidée anca” cun düü para d’apòstruf, par  esempi:

:<nowiki>''Vidée apó'': [[Eculugía]], [[medi ambient]] </nowiki>
ch’al prudüiss 
:''Vidée apó'': [[Ecologja]], [[medi ambient]] 
Cura ca i artícuj i è  laargh e i gh’a da le càpsüle, si la sezziú  “Vidée apó” sa la referiss al artícul intreegh e mia noma a una sezziú, l’aress da vess una càpsüla da manera che la pariss a la taula da cuntegnüü. La sezziú  “Vidée apó” l’aress da parí sémpar prima da la sezziú  “Liamm da fö”. Gjuntée mia di liamm a “Vidée apó” che gjamò i síes  al teest dal artícul.
:<nowiki>==Vidée apó ==</nowiki>
:<nowiki>*[[Eculugía]]</nowiki>
:<nowiki>*[[Medi ambieent]]</nowiki>

Che al parissarà inscí

<b><font style="font-size: 140%" color=#000080>Vidée apó</font></b>
* [[Eculugía]]
* [[Medi ambieent]] 
Da le völte, le referenze i pöö vess nümerade d’una manera plüü furmala: 

<b><font style="font-size: 140%" color=#000080>Teem relazziunaa</font></b>
*[[Eculugía]]
*[[Medi ambieent]]
Da le völte, al pöö vess ütil da iga da le referenze crusade esplízzite al teest, par  esempi, cura ca una sezziú  larga da teest al a stada muvüda a una otra paart u a gh’è un artícul impurtaant  int un sübtema. In chiist caas-chí, pusée ul liamm in negrett da manera che la suva importanza al è fàcil da recugnuss. Esempi:
:La situazziú legala par vargot ch’al fa a la circunzisiú la depeent dal paees (vidée '''[[Status legaal da la circunzisiú]]''').

==Metalenguagg==
Pusée le parole in cursiif cura ca sa parla da luur int una frasa in cüünt da duvrá-le nurmalameent. L’istess par  le lètere.
* La parola ''pare'' la vegn dal latí ''pater''
* La lètera ''E'' al è la plüü cumüna in Anglées.

==Imàgen==
I artícuj cunt noma una imàgen i gh’aress da la iga al principi dal artícul a la dreta. I retraa cul cuu miraant  a la drita i gh’aress da ná  a  manzina (miraant  veers l’artícul). 

Tüte le imàgen i gh’aress da “flotá” - i.e., ul teest al gh’aress da ga vess  intuurn. Malgraa che vargott (e d’otre coses) al pöda vess faa cun HTML, al è preferíbil ul wikifurmaa cura ca al síes pussíbil. 
Le imàgen i gh’aress da iga un 200-300 pixel d’ampiezza.
Ul teest da la imàgen e i òolt teest i è  sémpar benvegnüü, spescjalameent par  imàgen che sa i capiss mia fàcilmeent. Int un artícul d’una biugrafía sa l süponn che ul retraa al è da la persona dal artícul inscí che ul teest al è mia necessari.
'''Teest da la imàgen'''

Le futugrafíe e otre gràfiche i gh’aress da iga teest a maanch che la pròpia imàgen la gh’àbies deent dal teest taal cuma al söö passá  a le cuverte da líbar u àlbüm da müsica u cura ca ul gràfich al representa senza ambigüitaa l’assüünt dal artícul.

==Mediawiki==
[[Wikipedia:Spazzi da nomm da MediaWiki|Mediawiki]] al è ul sistema che sa l dövra par  generá  i messagg da la Wikipedia. Vargott apó al gh’a deent una séria da [[Wikipedia:Messagg persunalizaa da MediaWiki|messagg persunalizaa]] che sa i pöö druvá  par  generá  vargü tiip da teest autumaticameent int i artícuj. Vargot al è ütil, par  esempi, par  generá  i messagg adeguaa in le pàgine cunsiderade [[Wikipedia:sbozz|sbozz]], u suspetade da mia [[Wikipedia:puunt da vista neutraal|vess neutrale]]. Duvrée chiist messagg cura ca al síes  necessari.

==Categuríe==
Vidée [[Wikipedia:Líbar da stiil da categurizazziú]].

==Calendari d'avenimeent==
A gh’è un [[Wikipedia:Líbar da stiil dal calendari d'avenimeent e da le taule anüals|Líbar da stiil dal calendari d'avenimeent e da le taule anüale]], che al cuventa iga in cüünt par gjuntá date aj artícuj relazziunaa cul [[calendari d'avenimeent]] e i agn.

==Lenguàgg==
===Generaal===
Cura ca vuu parlii da ''la Wikipedia'', fasii-l inscí, pusaant  l'artícul davaant  al nomm.

===Majüscule===
Al cuventa fá una menziú spezziala par chel ch’al  fa a le càreghe. Vargü cuma president, rei u imperaduur, sa i posa in majüscula cura ca sa i dröva cuma càreca (següida d’un nomm), inscí ch’al sarà “Presideent Bush” e mia “presideent Bush”. Cura ca sa i dröva da furma genèrica, i gh’aress da vess  in minüscule: “Bush al è ul presideent americà”. I agetiif da nazziunalitaa i va in majüscula: Lumbaart, Francées/Franzées/Fransées, Català, Anglées/Inglées evi…



===Puntuazziú===
In la plüpaart da caas, sa i seguirà le norme da puntuazziú in Lumbaart. A  gh’è mia d’indicazziú sura si lassá  un u düü spazzi in bianch dapress d’un puunt: al è mia impurtaant,  gja che la diferenza sa mustra noma in la finestra d’edizziú. La pròpia pàgina noma mustrarà un spazzi.

===Variaant linguístiche / dialett===

Vidée [[Wk:PCD|la pàgina da cuurdinazziú di dialecc/dialett]].
In generaal, al è ’’’benvegnüda’’’ töcc i variaant  dialetal dal Lumbaart, ’’’specifichée-la’’’, par piasé cuma spiegaa [[WK:DLURT|chí]]! 

Tegní anca cüünt PP da vargot al seguiss:

*adressée-v-as al üsüari cul ''vuu''. Par  esempi: ''Vidée apó/anca''.
*in generaal, tentée da druvá  un regístar furmaal. Duvrée mia da le espressiú u vucabülari che forsi i è mia  abitüaj u cugnussüü, particülarmeent in chele pàgine cumüne, cuma le [[bueta|buete]].
*una völta scumenzaa l'artícul, tentée da mantegní l istess stiil in tütt l'artícul.
*artícul da temàtica "lucala": una quistiú fisc delicada! Vuu pudii scriif di artícuj in qual-sa-vöör dialett sü qual-sa-vöör temàtega: al saress impurtaant che cada temàtega la gh’aress un artícul íntal dialett curespundeent. 
*Par esempi: la citaa/sità da [[Grömèl]] la gh’aress da iga un artícul in la varietaa da Lombart oriental parlada là, però a pudii anca scriif l’artícul [[Grümell]] in Cumaasch.  ’’’Fasii un bell puu d’atenziú’’’ ch’al è un ’’’caamp minaa’’’.

*I artícuj ch’i cumpartissi un istess tema ma in dialett difereent ’’’i aress da vess liaa l’ü a l’òolt’’’, cuma spiegaa [[Wk:PCD|a la pàgina da cuurdinazziú di dialecc]]. 
*si i esiist da le diverse upziú pal nomm d'un artícul (par  esempi, nomm da plante e d'animaal, u da citaa/sità: Bèrghem/Bèrgum, Milà/Milan), tentée da druvá chela in del dialett currispundent. Par tüte le otre fasii le pàgine da redirezziú  necessàrie.
* ’’’Indichée al principi dal artícul che dialett e che urtugrafía vuu sii drée a druvá, cuma spiegaa [[WK:DLURT|chí]]!’’’ Si vuu truvii una pàgina senza chesta spezzificazziú, gjuntée al inizzi ul còdas <nowiki>{{nodial}}</nowiki>: la parissarà la taula: {{mustranodial}}e l’artícul al sarà gjuntaa autumaticameent a la [[:category:dialet?|categuria di artícuj senza spezzificazziú da dialett]]. A pudii anca 
**fa sü una [[bueta]] semplificada pal vòost dialett e la vosta urtugrafía 
**dumandá a vargü ch’al faga.

[[Categoria:Wikipedia]]

[[da:Wikipedia:Stilmanual]]
[[en:Wikipedia:Manual of Style]]
[[es:Wikipedia:Manual de Estilo]] 
[[he:&#1493;&#1497;&#1511;&#1497;&#1508;&#1491;&#1497;&#1492;:&#1492;&#1502;&#1491;&#1512;&#1497;&#1498; &#1500;&#1506;&#1497;&#1510;&#1493;&#1489; &#1491;&#1508;&#1497;&#1501;]]
[[ja:Wikipedia:&#12473;&#12479;&#12452;&#12523;&#12510;&#12491;&#12517;&#12450;&#12523;]]
[[zh-min-nan:Wikipedia:Siá-chok ê kui-ho&#257;n]] <!-- BUGGY! -->
[[ro:Wikipedia:Manual de stil]]
[[sl:Wikipedija:Slogovni priro&#269;nik]]
[[fi:Wikipedia:Tyyliopas]]
[[sv:Wikipedia:Rekommendationer]]