Difference between revisions 5439 and 5452 on mrwikibooks

(श्री निळोबारायाकृत संतश्रेष्ठ जगदगुरु श्री तुकोबारायांची आरती)
प्रपंच रचना सर्व ही भोगूनि त्यागिली ! 
अनुतापाचे ज्वाळी देहबुद्धी हविली ! 
वैराग्याची निष्ठा प्रगटूनी दाखविली ! 
अहंता ममता दवडूनी निजशांती वरिली !!1!! 
जयजयजी स्वामी सद गुरु तुकया दातारा ! तारक तू सकळांचा जिवलग सोयरा !!धृ!!
हरीभक्तीचा महिमा विशेष वाढविला !
विरक्ती ज्ञानाचा ठेवा उघडीला ! 
जगदोद्धारालागी उपाय सुचविला ! 
निंदक दुर्जनांचा संदेह निरसिला !!2!! 
जयजयजी स्वामी सद गुरु तुकया दातारा ! तारक तू सकळांचा जिवलग सोयरा !!धृ!!
तेरा दिवस वह्या रक्षूनीया उदकी !
कोरड्याची काढूनी दाखविल्या शेखी ! 
अपार कविता शक्ति मिरवूनी विधी अंकी ! 
कीर्तनश्रवणे तुमच्या तरिजे जन लोकी !!3!! 
जयजयजी स्वामी सद गुरु तुकया दातारा ! तारक तू सकळांचा जिवलग सोयरा !!धृ!!
बाळवेष घेवूनी श्रीहरी भेटला ! 
विधीचा जनिता तूचि आठव हा दिधला ! 
तेणे ब्रह्मानंदे प्रेमा रूढविला ! न तुके म्हणूनी तुका नामे गौरविला !!4!! 
जयजयजी स्वामी सद गुरु तुकया दातारा ! तारक तू सकळांचा जिवलग सोयरा !!धृ!!
प्रयाणकाळी देवें विमान पाठविले !
कलीच्या काळामाजी अद्भूत वर्तले ! 
मानव देह घेऊनी निजधामा गेले ! 
निळा म्हणे सकळ संता तोषविले !!5!! 
जयजयजी स्वामी सद गुरु तुकया दातारा ! तारक तू सकळांचा जिवलग सोयरा !!धृ!!



(श्री निळोबारायाकृत) 
गाथा पारायणाचे प्रारंभी म्हणावयाचे मंगल 
नमो सदगुरु तुकया ज्ञानदीपा !
नमो सदगुरु सच्चिदानंद रूपा ! 
 नमो सदगुरु भक्तकल्याणमूर्ती !
नमो सदगुरु भास्करा पूर्ण कीर्ति !!1!! 
मनुष्याकृती राघवे ख्याति केली ! 
शिळा शिखरे सागरी तारियेली !
तुका स्वामी हा पूर्ण ब्रह्मप्रकाशी ! 
जळी रक्षिले निर्जिवा कागदासी !!2!! 
महाराज हा जन्मला मृत्यूलोकी ! 
दुजी उपमा नाढळे ईहलोकी !! 
भवसिंधूसीं बंधिला सेतू जेणें ! 
अनाथा दीनाकारणे तुकयानें !!3!!
तुका भासला मानवी वेषधारी ! 
परे हा लिलाविग्रही निर्विकारी !!
स्वयें श्रीहरी व्यापकु सर्वजीवा ! 
तुका तोचि तो हा परब्रह्म ठेवा !!4!!
जयां पूजिले आदरें पांडुरंगे ! 
विमानस्थ केले प्रयाण प्रसंगे !!
 तनु मानवी दिव्यरूपीच केली ! 
न त्यागी तिये दिव्य लोकासी नेली !!5!! 

मगंलाचरण - अभंग 6


1
                समचरणदृष्टि विटेवरी साजिरी । तेथें माझी हरी वृत्ति राहो ॥1॥   
                  आणीक न लगे मायिक पदार्थ । तेथें माझें आर्त्त नको देवा ॥ध्रु.॥
                  ब्रह्मादिक पदें दुःखाची शिराणी । तेथें दुश्चित झणी जडों   देसी ॥2॥
                  तुका ह्मणे त्याचें कळलें आह्मां वर्म । जे जे कर्मधर्म नाशवंत॥3॥

2
                सुंदर तें ध्यान उभे विटेवरी । कर कटावरी ठेवूनियां ॥1॥ 
                  तुळसीचे हार गळां कासे पीतांबर । आवडे निरंतर तें चि रूप ॥ध्रु.॥
                  मकरकुंडलें तळपती श्रवणीं । कंठीं कौस्तुभमणि विराजित ॥2॥
                  तुका ह्मणे माझें हें चि सर्व सुख । पाहीन श्रीमुख आवडीनें ॥3॥

3
                सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती । रखुमाईच्या पती सोयरिया ॥1॥
                  गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम । देईं मज प्रेम सर्व काळ ॥ध्रु.॥ 
                  विठो माउलिये हा चि वर देईं । संचरोनि राहीं हृदयामाजी ॥2॥ 
                  तुका ह्मणे कांहीं न मागे आणीक । तुझे पायीं सुख सर्व आहे ॥3॥

4
                राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा । रविशशिकळा लोपलिया ॥1॥ 
                  कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी । रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.॥ 
                  मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें । सुखाचें ओतलें सकळ ही ॥2॥ 
                  कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा । घननीळ सांवळा बाइयानो ॥3॥ 
                  सकळ ही तुह्मी व्हा गे एकीसवा । तुका ह्मणे जीवा धीर नाहीं॥4॥

5
                कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥1॥ 
                  ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥ 
                  कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥2॥ 
                  गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तें चि रूप ॥3॥
                  झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥4॥
                  तुका ह्मणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥5॥

6
                गरुडाचें वारिकें कासे पीतांबर । सांवळें मनोहर कैं देखेन ॥1॥ 
                  बरवया बरवंटा घनमेघ सांवळा । वैजयंतीमाळा गळां शोभे ॥ध्रु.॥ 
                  मुगुट माथां कोटि सूर्यांचा झळाळ । कौस्तुभ निर्मळ शोभे कंठीं ॥2॥ 
                  ओतींव श्रीमुख सुखाचें सकळ । वामांगीं वेल्हाळ रखुमादेवी ॥3॥
                  उद्धव अक्रूर उभे दोहींकडे । वर्णिती पवाडे सनकादिक ॥4॥
                  तुका ह्मणे नव्हे आणिकांसारिखा । तो चि माझा सखा पांडुरंग ॥5॥

॥6॥	

विराण्या - अभंग 25
7
                वाळो जन मज ह्मणोत शिंदळी । परि हा वनमाळी न विसंबें ॥1॥ 
                  सांडूनि लौकिक जालियें उदास । नाहीं भय आस जीवित्वाची ॥2॥
                  नाइकें वचन बोलतां या लोकां । ह्मणे जालों तुका हरिरता ॥3॥

8
               आधिल्या भ्रतारें काम नव्हे पुरा । ह्मणोनि व्यभिचारा टेकलियें ॥1॥ 
                 रात्रंदिस मज पाहिजे जवळी । क्षण त्यानिराळी न गमे घडी ॥2॥
                 नाम गोष्टी माझी सोय सांडा आतां । रातलें अनंता तुका ह्मणे ॥3॥

9
               हाचि नेम आतां न फिरें माघारी । बैसलें शेजारीं गोविंदाचे ॥1॥ 
                 घररिघी जालें पट्टराणी बळें । वरिलें सांवळें परब्रह्म ॥2॥
                 बळियाचा अंगसंग जाला आतां । नाहीं भय चिंता तुका ह्मणे ॥3॥

10
               नाहीं काम माझें काज तुह्मांसवें । होतें गुप्त ठावें केलें आतां ॥1॥ 
                 व्यभिचार माझा पडिला ठाउका । न सर ती लोकांमाजी जालें ॥2॥
                 न धरावा लोभ कांहीं मजविशीं । जालें देवपिशी तुका ह्मणे॥3॥

11
 विसरले कुळ आपुला आचार । पती भावे दीर घर सोय ॥1॥ 
 सांडिला लौकिक लाज भय चिंता । रातलें अनंता चित्त माझें ॥2॥
 मज आतां कोणी आळवाल झणी । तुका ह्मणे कानीं बहिरी जालें ॥3॥

12
 न देखें न बोलें नाइकें आणीक । बैसला हा एक हरि चित्तीं ॥1॥
 सासुरें माहेर मज नाहीं कोणी । एक केलें दोन्ही मिळोनियां॥2॥
 आळ आला होता आह्मी भांडखोरी । तुका ह्मणे खरी केली मात ॥3॥

13
 दुजा ऐंसा कोण बळी आहे आतां । हरि या अनंता पासूनिया ॥1॥
 बिळयाच्या आह्मी जालों बिळवंता । करूं सर्व सत्ता सर्वांवरी ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी जिवाच्या उदारा । जालों प्रीतिकरा गोविंदासी ॥3॥

14
 क्षणभरी आह्मी सोसिलें वाईट । साधिलें अवीट निजसुख ॥1॥
 सांडी मांडी मागें केल्या भरोवरी । अधिक चि परी दुःखाचिया ॥2॥
 तुका ह्मणे येणें जाणें नाहीं आतां । राहिलों अनंताचिये पायीं ॥3॥

15
 आह्मां आह्मी आतां वडील धाकुटीं । नाहीं पाठीं पोटीं कोणी दुजें ॥1॥
 फावला एकांत एकविध भाव । हरि आह्मांसवें सर्व भोगी ॥2॥
 तुका ह्मणे अंगसंग एके ठायीं । असों जेथें नाहीं दुजें कोणी ॥3॥

16
 सर्व सुख आह्मी भोगूं सर्व काळ । तोडियेलें जाळ मोहपाश ॥1॥
 याचसाठी सांडियेले भरतार । रातलों या परपुरुषाशीं ॥2॥
 तुका ह्मणे आतां गर्भ नये धरूं । औषध जें करूं फळ नव्हे ॥3॥

17
 एका जिवें आतां जिणें जालें दोहीं । वेगळीक कांहीं नव्हे आतां ॥1॥
 नारायणा आह्मां नाहीं वेगळीक । पुरविली हे भाक सांभािळली ॥2॥
 तुका ह्मणे जालें सायासाचें फळ । सरली ते वेळ काळ दोन्ही ॥3॥

18
 हासों रुसों आतां वाढवूं आवडी । अंतरींची गोडी अवीट ते ॥1॥
 सेवासुखें करूं विनोदवचन । आह्मी नारायण एकाएकीं ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी जालों उदासीन । आपुल्या आधीन केला पति ॥3॥

19
 मजसवें आतां येऊं नका कोणी । सासुरवासिनी बाइयानो ॥1॥
 न साहवे तुह्मां या जनाची कूट । बोलती वाइऩट ओखटें तें ॥2॥
 तुका ह्मणे जालों उदास मोकळ्या । विचरों गोवळ्यासवें आह्मी ॥3॥
20
 शिकविलें तुह्मीं तें राहे तोंवरी । मज आणि हरी वियोग तों ॥1॥
 प्रसंगीं या नाहीं देहाची भावना । तेथें या वचना कोण मानी ॥2॥
 तुका ह्मणे चित्तीं बैसला अनंत । दिसों नेदी नित्य अनित्य तें ॥3॥

21
 सांगतों तें तुह्मीं अइकावें कानीं । आमुचे नाचणीं नाचूं नका ॥1॥
 जोंवरी या तुह्मां मागिलांची आस । तोंवरी उदास होऊं नका ॥2॥
 तुका ह्मणे काय वांयांविण धिंद । पति ना गोविंद दोन्ही नाहीं ॥3॥

22
 आजिवरी तुह्मां आह्मां नेणपण । कौतुकें खेळणें संग होता ॥1॥
 आतां अनावर जालें अगुणाची । करूं नये तें चि करीं सुखें ॥2॥
 तुका ह्मणे आतां बुडविलीं दोन्ही । कुळें एक मनीं नारायण ॥3॥

23
 सासुरियां वीट आला भरतारा । इकडे माहेरा स्वभावें चि ॥1॥
 सांडवर कोणी न धरिती हातीं । प्रारब्धाची गति भोगूं आतां ॥2॥
 न व्हावी ते जाली आमुची भंडाई । तुका ह्मणे काई लाजों आतां ॥3॥

24
 मरणाही आधीं राहिलों मरोनी । मग केलें मनीं होतें तैसें ॥1॥
 आतां तुह्मी पाहा आमुचें नवल । नका वेचूं बोल वांयांविण ॥2॥
 तुका ह्मणे तुह्मी भयाभीत नारी । कैसे संग सरी तुह्मां आह्मां ॥3॥

25
 परपुरुषाचें सुख भोगे तरी । उतरोनि करीं घ्यावें सीस ॥1॥
 संवसारा आगी आपुलेनि हातें । लावूनि मागुतें पाहूं नये ॥2॥
 तुका ह्मणे व्हावें तयापरी धीट । पतंग हा नीट दीपासोई ॥3॥

26
 अइकाल परी ऐसें नव्हे बाई । न संडा या सोई भ्रताराची ॥1॥
 नव्हे आराणुक लौकिकापासून । आपुल्या आपण गोविलें तें ॥2॥
 तुका ह्मणे मन कराल कठीण । त्या या निवडोन मजपाशीं ॥3॥

27
 आहांच वाहांच आंत वरी दोन्ही । न लगा गडणी आह्मां तैशा ॥1॥
 भेऊं नये तेथें भेडसावूं कोणा । आवरूनि मना बंद द्यावा ॥2॥
 तुका ह्मणे कांहीं अभ्यासावांचुनी । नव्हे हे करणी भलतीची ॥3॥

28
 बहुतांच्या आह्मी न मिळों मतासी । कोणी कैसी कैसी भावनेच्या ॥1॥
 विचार करितां वांयां जाय काळ । लटिकें तें मूळ फजितीचें ॥2॥
 तुका ह्मणे तुह्मी करा घटापटा । नका जाऊं वाटा आमुचिया ॥3॥

29
 त्याचें सुख नाहीं आलें अनुभवा । कठिण हें जिवा तोंचिवरी ॥1॥
 मागिलांचे दुःख लागों नेदी अंगा । अंतर हें संगा नेदी पुढें ॥2॥
 तुका ह्मणे सर्वविशीं हा संपन्न । जाणती महिमान श्रुति ऐसें ॥3॥

30
 न राहे रसना बोलतां आवडी । पायीं दिली बुडी माझ्या मनें ॥1॥
 मानेल त्या तुह्मी अइका स्वभावें । मी तों माझ्याभावें अनुसरलें ॥2॥
 तुका ह्मणे तुह्मीं फिरावें बहुतीं । माझी तों हे गती जाली आतां ॥3॥

31
 न बोलतां तुह्मां कळों न ये गुज । ह्मणउनी लाज सांडियेली ॥1॥
 आतां तुह्मां पुढें जोडीतसें हात । नका कोणी अंत पाहों माझा ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी बैसलों शेजारीं । करील तें हरी पाहों आतां ॥3॥

॥25॥


32
 नये जरी तुज मधुर उत्तर । दिधला सुस्वर नाहीं देवें ॥1॥
 नाहीं तयाविण भुकेला विठ्ठल । येइल तैसा बोल रामकृष्ण ॥ध्रु.॥
 देवापाशीं मागें आवडीची भक्ति । विश्वासेंशीं प्रीति भावबळें ॥2॥
 तुका ह्मणे मना सांगतों विचार । धरावा निर्धार दिसेंदिस ॥3॥

33
 सावध जालों सावध जालों । हरिच्या आलों जागरणा ॥1॥
 तेथें वैष्णवांचे भार । जयजयकार गर्जतसे ॥ध्रु.॥
 पळोनियां गेली झोप । होतें पाप आड तें ॥2॥
 तुका ह्मणे त्या ठाया । ओल छाया कृपेची ॥3॥

34
 आपुलिया हिता जो असे जागता । धन्य माता पिता तयाचिया ॥1॥ 
 कुळीं कन्यापुत्र होतीं जीं सात्त्विक । तयाचा हरिख वाटे देवा ॥ध्रु.॥ 
 गीता भागवत करिती श्रवण । आणीक चिंतन विठोबाचें ॥2॥ 
 तुका ह्मणे मज घडो त्याची सेवा । तरी माझ्या दैवा पार नाहीं ॥3॥

35
 अंतरींची घेतो गोडी । पाहे जोडी भावाची ॥1॥
 देव सोयरा देव सोयरा । देव सोयरा दीनाचा ॥ध्रु.॥ 
 आपुल्या वैभवें । शृंगारावें निर्मळ ॥2॥
 तुका ह्मणे जेवी सवें । प्रेम द्यावें प्रीतीचें ॥3॥

36
सुखें वोळंब दावी गोहा । माझें दुःख नेणा पाहा ॥1॥
आवडीचा मारिला वेडा । होय होय कैसा ह्मणे भिडा ॥ध्रु.॥ 
निपट मज न चले अन्न । पायली गहूं सांजा तीन ॥2॥
गेले वारीं तुह्मीं आणिली साकर । सातदी गेली साडेदहा शेर ॥3॥
अखंड मज पोटाची व्यथा । दुधभात साकर तुप पथ्या ॥4॥
दो प्रहरा मज लहरी येती । शुद्ध नाही पडे सुपती॥5॥
नीज न यें घाली फुलें । जवळी न साहती मुलें॥6॥
अंगी चंदन लाविते भाळी । सदा शूळ माझे कपाळी॥7॥ 
हाड गळोनी आले मांस । माझें दुख: तुम्हा नेणवे कैसे॥8॥
तुका म्हणे जिता गाढव मेला । मेलियावरी नरका गेला ॥9॥


37 
पावलें पावलें तुझें आम्हा सर्व । दुजा नको भाव होऊं देऊं ॥1॥ 
जेथें तेथें तुझींच पाउलें । त्रिभुवन संचलें विठ्ठला गा ॥ध्रु.॥ 
भेदाभेद मतें भ्रमाचे संवाद । आम्हां नको वाद त्यांशी देऊं ॥2॥ 
तुका म्हणे अणु तुजविण नाहीं । नभाहूनि पाहीं वाढ आहे ॥3॥ 


38 
वंदू चरणरज सेवूं उष्टावळी । पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥1॥ 
अमुप हे गाठी बांधूं भांडवल । अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥ध्रु.॥
अवघे होती लाभ एका या चिंतनें । नामसंकीर्तने गोविंदाच्या ॥2॥ 
जन्म मरणाच्या खुंटतील खेपा । होईल सोपा सिद्ध पंथ ॥3॥
गेले पुढें त्यांचा शोधीत मारग । चला जाऊं घेत माग आम्ही ॥4॥ 
तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा । जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥5॥



39 
जेविले ते संत मागें उष्टावळी । अवघ्या पत्रावळी करुनी झाडा ॥1॥ 
सोवळ्या ओंवळ्या राहिलो निराळा । पासूनि सकळा अवघ्या दुरीं ॥ध्रु.॥
परें परतें मज न लागे सांगावे । हें तों देवें बरें शिकविलें ॥2॥
दुस-यातें आम्ही नाही आतळत । जाणोनि संकेत उभा असें ॥3॥ 
येथें कोणी काही न धरावी शंका मज चाड एका भोजनाची ॥4॥
लाचावला तुका मारीतसे झड ! पुरविलें कोड नारायणें ॥5॥


40  
देवाच्या प्रसादे करा रे भोजन । व्हाल कोण कोण अधिकारी तें ॥1॥
ब्रह्मादिकांसि हें दुर्लभ उच्छिष्ट । नका मानू वीट ब्रह्मरसीं ॥ध्रु.॥
अवघियां पुरते वोसंडलें पात्र । अधिकार सर्वत्र आहे येथे ॥2॥
एच्छादानी येथें वळला समर्थ । अवघे चि आर्त पुरवितो ॥3॥
सरे येथें ऐसें नाहीं कदाकाळीं । पुढती वाटे कवळीं घ्यावें ऐसें ॥4॥
तुका म्हणे पाक लक्षुमीच्या हातें । कामारीसांगाते निरुपम ॥5॥


41 
अवगुणांचे हाती । आहे अवघी फजीती ॥1॥
नाहीं पात्रासवें चाड । प्रमाण तें फिकें गोड ॥ध्रु.॥
विष तांब्या वाटी । भरली लावूं नये होटीं ॥2॥
तुका म्हणे भाव । शुद्ध बरा सोंग वाव ॥3॥


42
हरीच्या जागरणा । जातां कां रे नये मना । 
कोठें पाहासील तुटी ।  आयुष्य वेचें फुकासाठी । 
ज्यांची तुज गुंती ।  ते तों मोकलिती अंती । 
तुका म्हणे बरा । लाभ काय तो विचारा ।


43
धर्माची तूं मूर्ती । पाप-पुण्य तुझे हाती ।
मज सोडवी दातारा । कर्मापासोनी दुस्तरा ॥ध्रु.॥
करीसी अंगिकार । तरी काय माझा भार ।
जीवींच्या जीवना । तुका म्हणे नारायणा ।


44 ब्रह्मादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ।।1।।
कामनेच्या त्यागे भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाणी ।।ध्रु।।
कामधेनूचिया क्षीरा पार नाही ।इच्छेचिये वाही वरुषावे ।।2।।
बैसलिये ठायीं लगलें भरतें । त्रिपुटी वरतें भेदी ऐसें ।।3।।
हरि नाही आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगी विसावला ।।4।।
तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता क़ोण राहत राहों ।।5।।
  

दुजें खंडे तरी । उरला तो अवघा हरि ।।
आपणाबाहेरी । न लगे ठाव धुंडावा ।।1।।
इतुलें जाणावया जाणा । कोंडें तरी मनें मना ।।
पारधीच्या खुणा । जाणतें चि साधावे ।।ध्रु।।
देह आधी काय खरा । देहसंबंधपसारा ।।
बुजगावणें चोरा । रक्षणसें भासतें ।।2।।
तुका करी जागा । नको चाचपूं वाउगा ।।
आहेसि तूं आगा । अंगी दोळे उघडी ।।3।।


46 विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्म । भेदाभेद भ्रम अमंगळ ।।1।।
अइका जी तुम्ही भक्त भागवत । कराल तें हित सत्य करा ।।ध्रु।।
कोणा ही जिवाचा न घडो मत्सर । वर्म सर्वेश्वर पूजनाचे ।।2।।
तुका म्हणे एका देहाचे अवयव । सुख दु:ख जीव भोग पावे ।।3।।


47 आम्ही जरी आस । जालों टाकोनी उदास ।।1।।
आतां कोण भय धरी । पुढें मरणाचें हरी ।।ध्रु।।
भलते ठायीं पडों । देह तुरंगी हा चढो ।।2।।
तुमचं तुम्हांपासीं । आम्ही आहों जैसीं तैसीं ।।3।।
गेलेमानामान । सुखदु:खाचें खंडन ।।4।।
तुका म्हणे चिती । नाहीं वागवीत खंती ।।5।।


48 निंदी कोणी मारी । वंदी कोणी पूजा करी ।।1।।
मज हें ही नाहीं तें ही नाहीं । वेगळा दोहीं पासुनी ।।ध्रु।।
देहभोग भोगें घडे । जें जें जोडे तें बरें ।।2।।
अवघें पावे नारायणी । जनार्दनीं तुक्याचें ।।3।।


49 जन विजन जालें आम्हां । विठ्ठल नामा प्रमाणें ।।1।।
पाहें तिकडे बापमाय । विठ्ठल आहे रखुमाई ।।ध्रु।।
वन पट्टण एकभाव । अवघा ठाव सरता जाला ।।2।।
आठव नाहीं सुखदु:खा । नाचे तुका कौतुकें ।।3।।


50 हिरा ठेवितां ऐरणीं । वांचे मारितां जो घणीं ।।1।।
तोचिमोल पावे खरा । करणीचा होय चुरा ।।ध्रु।।
मोहरा होय तोचि अंगे । सूत न जळे ज्याचे संगे ।।2।।
तुका म्हणे तोचि संत । सिसी जगाचे आघात ।।3।।

⏎
⏎
51 ⏎
⏎
⏎
 51
 आलिंगनें घडे । मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥1॥
 ऐसा संताचा महिमा । जाली बोलायाची सीमा ॥ध्रु.॥ 
 तीर्थे पर्वकाळ । अवघीं पायांपें सकळ ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । त्यांची केली पावे सेवा ॥3॥

52
 माझिया मीपणा । जाला यावरी उगाणा ॥1॥
 भोगी त्यागी पांडुरंग । त्यानें वसविलें अंग ॥ध्रु.॥ 
 टािळलें निमित्त । फार थोडें घात हित ॥2॥
 यावें कामावरी । तुका ह्मणे नाहीं उरी ॥3॥

53
 सकळ चिंतामणी शरीर । जरी जाय अहंकार आशा समूळ ॥ 
 निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुिद्ध । निर्मळ स्फटिक जैसा ॥1॥
 मोक्षाचें तीर्थ न लगे वाराणसी । येती तयापासीं अवघीं जनें॥ 
 तीर्थांसी तीर्थ जाला तो चि एक । मोक्ष तेणें दर्शनें ॥ध्रु.॥ 
 मन शुद्ध तया काय करिसी माळा । मंडित सकळा भूषणांसी ॥ 
 हरिच्या गुणें गर्जताती सदा । आनंद तया मानसीं ॥2॥
 तन मन धन दिलें पुरुषोत्तमा । आशा नाहीं कवणाची ॥ 
 तुका ह्मणे तो परिसाहूनि आगळा । काय महिमा वर्णूं त्याची ॥3॥

54
 आहे तें सकळ कृष्णा चि अर्पण । न कळतां मन दुजें भावी ॥1॥
 ह्मणउनी पाठी लागतील भूतें । येती गवसीत पांचजणें ॥ध्रु.॥ 
 ज्याचे त्या वंचलें आठव न होतां । दंड या निमित्ताकारणें हा ॥2॥
 तुका ह्मणे काळें चेंपियेला गळा । मी मी वेळोवेळा करीतसे ॥3॥

55
 महारासि सिवे । कोपे ब्राह्मण तो नव्हे ॥1॥
 तया प्रायश्चित्त कांहीं । देहत्याग करितां नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 नातळे चांडाळ । त्याचा अंतरीं विटाळ ॥2॥
 ज्याचा संग चित्तीं । तुका ह्मणे तो त्या याती ॥3॥

56
 तेलनीशीं रुसला वेडा । रागें कोरडें खातो भिडा ॥1॥
 आपुलें हित आपण पाही । संकोच तो न धरी कांहीं ॥ध्रु.॥ 
 नावडे लोकां टाकिला गोहो । बोडिले डोकें सांडिला मोहो ॥2॥
 शेजारणीच्या गेली रागें ।कुत†यांनी घर भरिलें मागें ॥3॥
 पिसारागें भाजिलें घर । नागविलें तें नेणे फार ॥4॥
 तुका ह्मणे वांच्या रागें । फेडिलें सावलें देखिलें जगें ॥5॥

57
 मज दास करी त्यांचा । संतदासांच्या दासांचा ॥1॥
 मग होत कल्पवरी । सुखें गर्भवास हरी ॥ध्रु.॥ 
 नीचवृत्तिकाम । परी मुखीं तुझें नाम ॥2॥
 तुका ह्मणे सेवे । माझे संकल्प वेचावे ॥3॥

58
 सदा तळमळ । चित्ताचिये हळहळ ॥1॥
 त्याचें दर्शन न व्हावें । शव असतां तो जिवे ॥ध्रु.॥ 
 कुशब्दाची घाणी । अमंगळविली वाणी ॥2॥
 नेणे शब्द पर । तुका ह्मणे परउपकार ॥3॥

59
 जया नाहीं नेम एकादशीव्रत । जाणावें तें प्रेत शव लोकीं ॥1॥
 त्याचें वय नित्य काळ लेखीताहे । रागें दात खाय कराकरा ॥ध्रु.॥ 
 जयाचिये द्वारीं तुळसीवृंदावन । नाहीं तें स्मशान गृह जाणां ॥2॥
 जये कुळीं नाहीं एक ही वैष्णव । त्याचा बुडे भवनदीतापा ॥3॥
 विठोबाचें नाम नुच्चारी जें तोंड । प्रत्यक्ष तें कुंड रजकाचें ॥4॥
 तुका ह्मणे त्याचे काष्ठ हातपाय । कीर्तना नव जाय हरीचिया ॥5॥

60
 आह्मी सदैव सुडके । जवळीं येतां चोर धाके ॥ जाऊं पुडी भिकें । कुतरीं घर राखती ॥1॥
 नांदणूक ऐसी सांगा । नाहीं तरी वांयां भागा ॥ थोरपण अंगा । तरी ऐसें आणावें ॥ध्रु.॥ 
 अक्षय साचार । केलें सायासांनी घर ॥ एरंडसिंवार । दुजा भार न साहती ॥2॥
 धन कण घरोघरीं । पोट भरे भिकेवरी ॥ जतन तीं करी । कोणगुरें वासरें ॥3॥
 जाली सकळ नििंश्चती । भांडवल शेण माती । झळझळीत भिंती । वृंदावनें तुळसीचीं ॥4॥
 तुका ह्मणे देवा । अवघा निरविला हेवा ॥ कुटुंबाची सेवा । तो चि करी आमुच्या ॥5॥

61
 पराविया नारी माउलीसमान । मानिलिया धन काय वेचे ॥1॥
 न करितां परनिंदा द्रव्य अभिलाष । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥ध्रु.॥ 
 बैसलिये ठायी ह्मणतां रामराम । काय होय श्रम ऐसें सांगा ॥2॥
 संताचे वचनीं मानितां विश्वास । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥3॥
 खरें बोलतां कोण लागती सायास । काय वेचे यास ऐसें सांगा ॥4॥
 तुका ह्मणे देव जोडे याचसाटीं । आणीक ते आटी न लगे कांहीं ॥5॥

62
 शुद्धबीजा पोटीं । फळें रसाळ गोमटीं ॥1॥
 मुखीं अमृताची वाणी । देह वेचावा कारणीं ॥ध्रु.॥ 
 सर्वांगीं निर्मळ । चित्त जैसें गंगाजळ ॥2॥
 तुका ह्मणे जाती । ताप दर्शनें विश्रांती ॥3॥

63
 चित्त समाधानें । तरी विष वाटे सोनें ॥1॥
 बहु खोटा अतिशय । जाणां भले सांगों काय ॥ध्रु.॥ 
 मनाच्या तळमळें । चंदनें ही अंग पोळे ॥2॥
 तुका ह्मणे दुजा । उपचार पीडा पूजा ॥3॥

64
 परिमळ ह्मूण चोळूं नये फूल । खाऊं नये मूल आवडतें ॥1॥
 मोतियाचें पाणी चाखूं नये स्वाद । यंत्र भेदुनि नाद पाहूं नये ॥2॥
 कर्मफळ ह्मणुनी इच्छूं नये काम । तुका ह्मणे वर्म दावूं लोकां ॥3॥

65
 माया तें चि ब्रह्म ब्रह्म तेंचि माया । अंग आणि छाया तया परी ॥1॥
 तोडितां न तुटे सारितां निराळी । लोटांगणांतळीं हारपते ॥ध्रु.॥ 
 दुजें नाहीं तेथें बळ कोणासाठीं । आणिक ते आटी विचाराची ॥2॥
 तुका ह्मणे उंच वाढे उंचपणें । ठेंगणीं लवणें जैसीं तैसीं ॥3॥

66
 दुर्जनासि करी साहे । तो ही दंड हे लाहे ॥1॥
 शिंदळीच्या कुंटणी वाटा । संग खोटा खोट्याचा ॥ध्रु.॥ 
 येर येरा कांचणी भेटे। आगी उठे तेथूनी ॥2॥
 तुका ह्मणे कापूं नाकें । पुढें आणिकें शिकविती ॥3॥

67
 वृत्ति भूमि राज्य द्रव्य उपाजिऩती । जाणा त्या निश्चितीं देव नाहीं ॥1॥
 भाडेकरी वाहे पाठीवरी भार । अंतरींचें सार लाभ नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 देवपूजेवरी ठेवूनियां मन । पाषाणा पाषाण पूजी लोभें ॥2॥
 तुका ह्मणे फळ चिंतिती आदरें । लाघव हे चार शिंदळीचे ॥3॥

68
 पवित्र सोंवळीं । एक तीं च भूमंडळीं ॥1॥
 ज्यांचा आवडता देव । अखंडित प्रेमभाव ॥ध्रु.॥ 
 तीं च भाग्यवंतें । सरतीं पुरतीं धनवित्तें ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । त्यांची केल्या पावे सेवा ॥3॥

69
 आशाबद्ध जन । काय जाणे नारायण ॥1॥
 करी इंद्रियांची सेवा । पाहे आवडीचा हेवा ॥ध्रु.॥ 
 भ्रमलें चावळे । तैसें उचित न कळे ॥2॥
 तुका ह्मणे विषें । अन्न नाशियलें जैसें ॥3॥

70
 ढेकरें जेवण दिसे साचें । नाहीं तरि काचें कुंथाकुंथी ॥1॥
 हे ही बोल ते ही बोल । कोरडे फोल रुचीविण ॥ध्रु.॥ 
 गव्हांचिया होती परी । फके वरी खाऊं नये ॥2॥
 तुकां ह्मणे असे हातींचें कांकण । तयासी दर्पण विल्हाळक ॥3॥

71
 करावी ते पूजा मनें चि उत्तम । लौकिकाचें काम काय असे ॥1॥
 कळावें तयासि कळे अंतरींचें । कारण तें साचें साचा अंगीं ॥ध्रु.॥ 
 अतिशया अंतीं लाभ किंवा घात । फळ देतें चित्त बीजा ऐसें ॥2॥
 तुका ह्मणे जेणें राहे समाधान । ऐसें तें भजन पार पावी ॥3॥

72
 एकादशीव्रत सोमवार न करिती । कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥1॥
 काय करूं बहु वाटे तळमळ । आंधळीं सकळ बहिर्मुख ॥ध्रु.॥ 
 हरिहरां नाहीं बोटभरी वाती । कोण त्यांची गति होईल नेणों ॥2॥
 तुका ह्मणे नाहीं नारायणीं प्रीति । कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥3॥

73
 नव्हे आराणूक संवसारा हातीं । सर्वकाळ चित्तीं हा चि धंदा ॥1॥
 देवधर्म सांदीं पडिला सकळ । विषयीं गोंधळ गाजतसे ॥ध्रु. ॥
 रात्रि दीस न पुरे कुटुंबाचें समाधान । दुर्लभ दर्शन ईश्वराचें ॥2॥ 
 तुका ह्मणे आत्महत्या रे घातकी । थोर होते चुकी नारायणीं ॥3॥

74
 स्मशान ते भूमि प्रेतरूप जन । सेवाभक्तिहीन ग्रामवासी ॥1॥ 
 भरतील पोट श्वानाचिया परी । विस्त दिली घरीं यमदूतां ॥ध्रु.॥ 
 अपूज्य लिंग तेथें अतित न घे थारा । ऐसी वस्ती चोरां कंटकांची ॥2॥
 तुका ह्मणे नाहीं ठावी स्थिति मती । यमाची निश्चिती कुळवाडी ॥3॥

75
 आहाकटा त्याचे करिती पितर । वंशीं दुराचार पुत्र जाला ॥1॥
 गळे चि ना गर्भ नव्हे चि कां वांज । माता त्याची लाजलावा पापी ॥ध्रु. ॥ 
 परपीडें परद्वारीं सावधान । सादर चि मन अभाग्याचें ॥2॥ 
 न मिळतां निंदा चाहडी उपवास । संग्रहाचे दोष सकळ ही ॥3॥
 परउपकार पुण्य त्या वावडें । विषाचें तें कीडें दुग्धीं मरे ॥4॥
 तुका ह्मणे विटाळाची च तो मूर्ति । दया क्षमा शांति नातळे त्या ॥5॥

76
 श्वान शीघ्रकोपी । आपणा घातकर पापी ॥1॥
 नाहीं भीड आणि धीर । उपदेश न जिरे क्षीर ॥ध्रु. ॥ 
 माणसांसि भुंके । विजातीनें द्यावे थुंके ॥2॥ 
 तुका ह्मणे चित्त । मळिण करा तें फजित ॥3॥

77
 देखोनि हरखली अंड । पुत्र जाला ह्मणे रांड ॥ तंव तो जाला भांड । चाहाड चोर शिंदळ ॥1॥
 जाय तिकडे पीडी लोकां। जोडी भांडवल थुंका ॥ थोर जाला चुका । वर कां नाहीं घातली ॥ध्रु.॥ 
 भूमि कांपे त्याच्या भारें । कुंभपाकाचीं शरीरें ॥निष्ठ‍उत्तरें। पापदृष्टी मळिणचित्त ॥2॥
 दुराचारी तो चांडाळ । पाप सांगातें विटाळ । तुका ह्मणे खळ । ह्मणोनियां निषिद्ध तो ॥3॥


78
 नेणें गाणें कंठ नाहीं हा सुस्वर । घालूं तुज भार पांडुरंगा ॥1॥
 नेणें राग वेळ काळ घात मात । तुझे पायीं चित्त ठेवीं देवा ॥2॥
 तुका ह्मणे मज चाड नाहीं जना । तुज नारायणा वांचूनिया॥3॥

79
 माझी पाठ करा कवी । उट लावी दारोदार ॥1॥
 तंव तया पारखी सिव । लाजे ठाव सांडितां ॥ध्रु. ॥ 
 उष्टावळी करूनि जमा । कुंथुनि प्रेमा आणितसे ॥2॥
 तुका ह्मणे बाहेरमुदी । आहा च गोविंदीं न सरती ॥3॥

80
 उपाधीच्या नांवें घेतला सिंतोडा । नेदूं आतां पीडा आतळों ते ॥1॥ 
 काशासाठीं हात भरूनि धुवावे । चालतिया गोवे मारगासि ॥ध्रु. ॥ 
 काय नाहीं देवें करूनि ठेविलें । असें तें आपुलें ते ते ठायीं ॥2॥
 तुका ह्मणे जेव्हां गेला अहंकार । तेव्हां आपपर बोळविले ॥3॥

81
 योगाचें तें भाग्य क्षमा । आधीं दमा इंद्रियें ॥1॥
 अवघीं भाग्यें येती घरा । देव सोयरा जालिया ॥ध्रु. ॥ 
 मिरासीचें ह्मूण सेत। नाहीं देत पीक उगें ॥2॥
 तुका ह्मणे उचित जाणां । उगीं सिणा काशाला ॥3॥

82
 न ये नेत्रां जळ । नाहीं अंतरीं कळवळ ॥1॥
 तों हे चावटीचे बोल । जन रंजवणें फोल ॥ध्रु. ॥ 
 न फळे उत्तर । नाहीं स्वामी जों सादर ॥2॥
 तुका ह्मणे भेटी । जंव नाहीं दृष्टादृष्टी ॥3॥

83
 बाईल सवासिण आई । आपण पितरांचे ठायीं ॥1॥ 
 थोर वेच जाला नष्टा । अवघ्या अपसव्य चेष्टा ॥ध्रु. ॥ 
 विषयांचे चरवणीं । केली आयुष्याची गाळणी ॥2॥
 तुका ह्मणे लंडा । नाहीं दया देव धोंडा ॥3॥

84
 दानें कांपे हात । नाव तेविशीं मात ॥1॥
 कथी चावटीचे बोल । हिंग क्षीरीं मिथ्या फोल ॥ध्रु.॥ 
 न वजती पाप । तीर्था ह्मणे वेचूं काय ॥2॥
 तुका ह्मणे मनीं नाहीं । न ये आकारातें कांहीं ॥3॥

85
 वळितें जें गाई । त्यासि फार लागे काई ॥1॥
 निवे भावाच्या उत्तरीं । भलते एके धणी वरी ॥ध्रु.॥ 
 न लगती प्रकार । कांहीं मानाचा आदर ॥2॥
 सांडी थोरपणा । तुका ह्मणे सवें दीना ॥3॥

86
 मैत्र केले महा बळी । कामा न येती अंतकाळीं ॥1॥
 आधीं घे रे रामनाम । सामा भरीं हा उत्तम ॥ध्रु.॥ 
 नाहीं तरी यम । दांत खातो करकरा ॥2॥
 धन मेळविलें कोडी । काळ घेतल्या न सोडी ॥3॥
 कामा न ये हा परिवार । सैन्य लोक बहु फार ॥4॥
 तंववरि मिरविसी बळ । जंव आला नाहीं काळ ॥5॥
 तुका ह्मणे बापा । चुकवीं चौ†याशींच्या खेपा ॥6॥

87
 कानडीनें केला म†हाटा भ्रतार । एकाचें उत्तर एका न ये ॥1॥
 तैसें मज नको करूं कमळापति । देई या संगति सज्जनांची ॥ध्रु.॥ 
 तिनें पाचारिलें इल बा ह्मणोन । येरु पळे आण जाली आतां ॥2॥
 तुका ह्मणे येर येरा जें विच्छिन्न । तेथें वाढे सीण सुखा पोटीं ॥3॥

88
 सुख पाहतां जवापाडें । दुःख पर्वता एवढें ॥1॥
 धरीं धरीं आठवण । मानीं संताचें वचन ॥ध्रु.॥ 
 नेलें रात्रीनें तें अर्धें । बाळपण जराव्याधें ॥2॥
 तुका ह्मणे पुढा । घाणा जुंती जसी मूढा ॥3॥

89
 बोलायाचा त्यासीं । नको संबंध मानसीं ॥1॥
 जया घडली संतनिंदा । तुज विसरूनि गोविंदा ॥ध्रु.॥ 
 जळो त्याचें तोंड। नको दृष्टीपुढें भांड ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । तया दुरी मज ठेवा ॥3॥

90
 तीळ जाळिले तांदुळ । काम क्रोधे तैसे चि खळ ॥1॥
 कां रे सिणलासी वाउगा । न भजतां पांडुरंगा ॥ध्रु.॥ 
 मानदंभासाठीं। केली अक्षरांची आटी ॥2॥
 तप करूनि तीर्थाटन । वाढविला अभिमान ॥3॥
 वांटिलें तें धन । केली अहंता जतन ॥4॥
 तुका ह्मणे चुकलें वर्म । केला अवघा चि अधर्म ॥5॥

91
 संवसारतापें तापलों मी देवा । करितां या सेवा कुटुंबाची ॥1॥
 ह्मणऊनी तुझे आठविले पाय । ये वो माझे माय पांडुरंगे ॥ध्रु.॥ 
 बहुतां जन्मींचा जालों भारवाही । सुटिजे हें नाहीं वर्म ठावें ॥2॥
 वेढियेलों चोरीं अंतर्बाह्यात्कारीं । कणव न करी कोणी माझी ॥3॥
 बहु पांगविलों बहु नागविलों । बहु दिवस जालों कासाविस ॥4॥
 तुका ह्मणे आतां धांव घाली वेगीं । ब्रीद तुझें जगीं दीननाथा ॥5॥

92
 भक्तॠणी देव बोलती पुराणें । निर्धार वचनें साच करीं ॥1॥
 मागें काय जाणों अइकिली वार्त्ता । कबिर सातें जातां घडिया वांटी ॥ध्रु.॥ 
 माघारिया धन आणिलें घरासि । न घे केला त्यासि त्याग तेणें ॥2॥
 नामदेवाचिया घरासि आणिलें । तेणें लुटविलें द्विजां हातीं ॥3॥
 प्रत्यक्षासि काय द्यावें हें प्रमाण । व्यंकोबाचें ॠण फेडियेलें ॥4॥
 बीज दळोनियां केली आराधना । लागे नारायणा पेरणें तें ॥5॥
 तुका ह्मणे नाहीं जयासि निर्धार । नाडला साचार तो चि एक ॥6॥

93
 भोगें घडे त्याग । त्यागें अंगा येती भोग ॥1॥
 ऐसें उफराटें वर्म । धर्मा अंगीं च अधर्म ॥ध्रु.॥ 
 देव अंतरे तें पाप । खोटे उगवा संकल्प ॥2॥
 तुका ह्मणे भीड खोटी । लाभ विचारावा पोटीं ॥3॥

94
 भोरप्यानें सोंग पालटिलें वरी । ध्यान धरी मत्स्या जैसें ॥1॥
 टिळे माळा मैंद मुद्रा लावी अंगीं । देखों नेदि जगीं फांसे जैसे ॥ध्रु.॥ 
 ढीवर या मत्स्या चारा घाली जैसा । भीतरील फांसा कळों नेदी ॥2॥
 खाटिक हा स्नेहवादें पशु पाळी । कापावया नळी तया साठीं ॥3॥
 तुका ह्मणे तैसा भला मी लोकांत । परी तूं कृपावंत पांडुरंगा ॥4॥

95
 गेली वीरसरी । मग त्यासि रांड मारी ॥1॥
 मग नये तैसी सत्ता । गेली मागील आणितां ॥ध्रु.॥ 
 भंगलिया चित्ता । न ये काशानें सांदितां ॥2॥
 तुका ह्मणे धीर । भंगलिया पाठीं कीर ॥3॥

96
 युक्ताहार न लगे आणिक साधनें । अल्प नारायणें दाखविलें ॥1॥
 कलियुगामाजी करावें कीर्तन । तेणें नारायण देइल भेटी ॥ध्रु.॥ 
 न लगे हा लौकिक सांडावा वेव्हार । घ्यावें वनांतर भस्म दंड ॥2॥
 तुका ह्मणे मज आणि उपाव । दिसती ते वाव नामाविण ॥3॥

97
 कंठीं कृष्णमणी । नाहीं अशुभ ते वाणी ॥1॥
 हो का नर अथवा नारी । रांड तयें नावें खरी ॥ध्रु.॥ 
 नाहीं हातीं दान । शूरपणाचें कांकण ॥2॥
 वाळियेली संतीं । केली बोडोनि फजिती ॥3॥
 तुका ह्मणे ताळा । नाहीं त्याची अवकळा ॥4॥

98
 माया ब्रह्म ऐसें ह्मणती धर्मठक । आपणासरिसे लोक नागविले ॥1॥
 विषयीं लंपट शिकवी कुविद्या । मनामागें नांद्या होऊनि फिरे ॥ध्रु.॥ 
 करुनी खातां पाक जिरे सुरण राई । करितां अतित्याई दुःख पावे ॥2॥
 औषध द्यावया चाळविलें बाळा । दावूनियां गुळा दृष्टीपुढें ॥3॥
 तरावया आधीं शोधा वेदवाणी । वांजट बोलणीं वारा त्यांचीं ॥4॥
 तुका ह्मणे जयां पिंडाचें पाळण। न घडे नारायणभेट तयां ॥5॥

99
 मृगजळ दिसे साचपणा ऐसें । खोटियाचें पिसें ऊर फोडी ॥1॥
 जाणोन कां करा आपुलाले घात । विचारा रे हित लवलाहीं ॥ध्रु.॥ 
 संचित सांगातीं बोळवणें सवें । आचरलें द्यावें फळ तेणें ॥2॥
 तुका ह्मणे शेखी श्मशान तोंवरी । संबंध गोवरी अंगीं सवें ॥3॥

100
 गौळीयाची ताकपिरें । कोण पोरें चांगलीं ॥1॥
 येवढा त्यांचा छंद देवा । काय सेवा भक्ती ते ॥ध्रु.॥ 
 काय उपास पडिले होते । कण्याभोंवते विदुराच्या ॥2॥
 तुका ह्मणे कुब्जा दासी । रूपरासी हीनकळा ॥3॥

101
 आतां तरी पुढें हा चि उपदेश । नका करूं नाश आयुष्याचा ॥1॥
 सकळांच्या पायां माझें दंडवत । आपुलालें चित्त शुद्ध करा ॥ध्रु.॥ 
 हित तें करावे देवाचें चिंतन । करूनियां मन एकविध ॥2॥
 तुका ह्मणे लाभ होय तो व्यापार । करा काय फार शिकवावें ॥3॥

102
 भHाविण देवा । कैंचें रूप घडे सेवा ॥1॥
 शोभविलें येर येरां । सोनें एके ठायीं हिरा ॥ध्रु.॥ 
 देवाविण भHा । कोण देता निष्कामता ॥2॥
 तुका ह्मणे बाळ । माता जैसें स्नेहजाळ ॥3॥

103
 विश्वाचा जनिता । ह्मणे यशोदेसि माता ॥1॥
 ऐसा भHांचा अंकित । लागे तैसी लावी प्रीत ॥ध्रु.॥ 
 निष्काम निराळा। गोपी लावियेल्या चाळा ॥2॥
 तुका ह्मणे आलें । रूपा अव्यH चांगलें ॥3॥

104
 काय दिनकरा । केला कोंबडएानें खरा ॥1॥
 कां हो ऐसा संत ठेवा । भार माझे माथां देवा ॥ध्रु.॥ 
 आडविलें दासीं । तरि कां मरती उपवासी ॥2॥
 तुका ह्मणे हातीं । कळा सकळ अनंतीं ॥3॥

105
 जेवितां ही घरी । नाक हागतिया परी ॥1॥
 ऐसियाचा करी चाळा । आपुली च अवकळा ॥ध्रु.॥ 
 सांडावें मांडावें । काय ऐसें नाहीं ठावें ॥2॥
 तुका ह्मणे करी । ताका दुधा एक सरी ॥3॥

106
 हो का पुत्र पत्नी बंधु । त्यांचा तोडावा संबंधु ॥1॥
 कळों आलें खटएाळसें । शिवों नये लिंपों दोषें ॥ध्रु.॥ 
 फोडावें मडकें। मेलें लेखीं घायें एकें ॥2॥
 तुका ह्मणे त्यागें । विण चुकीजेना भोगें ॥3॥

107
 व्याल्याविण करी शोभनतांतडी । चार ते गधडी करीतसे ॥1॥
 कासया पाल्हाळ आणिकांचे देखी । सांगतां नव्हे सुखी साखरेसि ॥ध्रु.॥ 
 कुंथाच्या ढेकरें न देवेल पुष्टी । रूप दावी कष्टी मिळण वरी ॥2॥
 तुका ह्मणे अरे वाचाळ हो ऐका । अनुभवेंविण नका वाव घेऊं ॥3॥

108
 जेणें घडे नारायणीं अंतराय । होत बाप माय वर्जावीं तीं ॥1॥
 येर िप्रया पुत्र धना कोण लेखा । करिती तीं दुःखा पात्र शत्रु ॥ध्रु.॥ 
 प्रल्हादें जनक बिभीषणें बंधु । राज्य माता निंदु भरतें केली ॥2॥
 तुका ह्मणे सर्व धर्म हरिचे पाय । आणीक उपाय दुःखमूळ ॥3॥

109
 मान अपमान गोवे । अवघे गुंडूनी ठेवावे ॥1॥
 हें चि देवाचें दर्शन । सदा राहे समाधान ॥ध्रु.॥ 
 शांतीची वसती । तेथें खुंटे काळगती ॥2॥
 आली ऊर्मी साहे । तुका ह्मणे थोडें आहे ॥3॥

110
 थोडें आहे थोडें आहे । चित्त साहे जालिया ॥1॥
 हर्षामर्ष नाहीं अंगीं । पांडुरंगीं सरलें तें ॥ध्रु.॥ 
 अवघ्या साधनांचें सार। न लगे फार शोधावें ॥2॥
 तुका ह्मणे लटिकें पाहें । सांडीं देह अभिमान ॥3॥

111
 आतां उघडीं डोळे । जरी अद्यापि न कळे ॥ तरी मातेचिये खोळे । दगड आला पोटासि ॥1॥
 मनुष्यदेहा ऐसा निध। साधिली ते साधे सिद्ध ॥ करूनि प्रबोध । संत पार उतरले ॥ध्रु.॥ 
 नाव चंद्रभागे तीरीं । उभी पुंडलीकाचे द्वारीं ॥ कट धरूनियां करीं । उभाउभी पालवी ॥2॥
 तुका ह्मणे फुकासाठीं । पायीं घातली या मिठी ॥ होतो उठाउठी । लवकरी च उतार ॥3॥

112
 न करीं संग राहें रे निश्चळ । लागों नेदीं मळ ममतेचा ॥1॥
 या नांवें अद्वैत खरें ब्रह्मYाान । अनुभवावांचून बडबड ते ॥ध्रु.॥ 
 इंिद्रयांचा जय वासनेचा क्षय । संकल्पा ही न ये वरी मन ॥2॥
 तुका ह्मणे न ये जाणीव अंतरा । अंतरीं या थारा आनंदाचा ॥3॥

113
 पंढरीचा महिमा । देतां आणीक उपमा ॥1॥
 ऐसा ठाव नाहीं कोठें । देव उभाउभी भेटे ॥ध्रु.॥ 
 आहेति सकळ । तीथॉ काळें देती फळ ॥2॥
 तुका ह्मणे पेठ । भूमिवरी हे वैकुंठ ॥3॥

114
 तिथाअ धोंडा पाणी । देव रोकडा सज्जनीं ॥1॥
 मिळालिया संतसंग । समपिऩतां भलें अंग ॥ध्रु.॥ 
 तीथाअ भाव फळे । येथें आनाड तें वळे ॥2॥
 तुका ह्मणे पाप । गेलें गेल्या कळे ताप ॥3॥

115
 घेऊनियां चक्र गदा । हा चि धंदा करी तो ॥1॥
 भHा राखेे पायापासीं । दुर्जनासी संहारी ॥ध्रु.॥ 
 अव्यH तें आकारलें। रूपा आलें गुणवंत ॥2॥
 तुका ह्मणे पुरवी इच्छा । जया तैसा विठ्ठल ॥3॥

116
 देखोनि पुराणिकांची दाढी । रडे काुंफ्दे नाक ओढी ॥1॥
 प्रेम खरें दिसे जना । भिन्न अंतरीं भावना ॥ध्रु.॥ 
 आवरितां नावरे । खुर आठवी नेवरे ॥2॥
 बोलों नयें मुखावाटां । ह्मणे होतां ब्यांचा तोटा ॥3॥
 दोन्ही सिंगें चारी पाय । खुणा दावी ह्मणे होय ॥4॥
 मना आणितां बोकड । मेला त्याची चरफड ॥5॥
 होता भाव पोटीं। मुखा आलासे शेवटीं ॥6॥
 तुका ह्मणे कुडें । कळों येतें तें रोकडें ॥7॥

117
 दुर्जनाची गंधी विष्ठेचिया परी । देखोनियां दुरी व्हावें तया ॥1॥
 अइका हो तुह्मी मात हे सज्जन । करूं संघष्टन नये बोलों ॥ध्रु.॥ 
 दुर्जनाचे अंगीं अखंड विटाळ । वाणी रजस्वला स्रवे तैशी ॥2॥
 दुर्जनाचें भय धरावें त्यापरी । पिसाळलेवरी धांवे श्वान ॥3॥
 दुर्जनाचा भला नव्हे अंगसंग । बोलिलासे त्याग देशाचा त्या ॥4॥
 तुका ह्मणे किती सांगावें पृथक । अंग कुंभीपाक दुर्जनाचें ॥5॥

118
 अतिवादी नव्हे शुद्ध या बीजाचा । ओळखा जातीचा अंत्यज तो ॥1॥
 वेद श्रुति नाहीं ग्रंथ ज्या प्रमाण । श्रेष्ठाचें वचन न मानी जो ॥ध्रु.॥ 
 तुका ह्मणे मद्यपानाचें मिष्टान्न । तैसा तो दुर्जन शिवों नये ॥2॥

119
 शब्दा नाहीं धीर । ज्याची बुिद्ध नाहीं िस्थर ॥1॥
 त्याचें न व्हावे दर्शन । खळा पंगती भोजन ॥ध्रु.॥ 
 संतास जो निंदी। अधम लोभासाठीं वंदी ॥2॥
 तुका ह्मणे पोटीं । भाव अणीक जया होटीं ॥3॥

120
 चोरें चोरातें करावा उपदेश । आपुला अभ्यास असेल तो ॥1॥
 शिंदळीच्या मागें वेचितां पाउलें । होइऩल आपुलें तिच्या ऐसें ॥ध्रु.॥ 
 तुका ह्मणे भितो पुढिलिया दत्ता । ह्मणऊनि चिंता उपजली ॥2॥

121
 मांडवाच्या दारा । पुढें आणिला ह्मातारा ॥1॥
 ह्मणे नवरी आणा रांड । जाळा नव†याचें तोंड ॥ध्रु.॥ 
 समय न कळे । काय उपयोगीं ये वेळे ॥2॥
 तुका ह्मणे खरा । येथूनिया दूर करा ॥3॥

122
 कांहीं नित्यनेमाविण । अन्न खाय तो श्वान ॥ वांयां मनुष्यपण । भार वाहे तो वृषभ ॥1॥
 त्याचा होय भूमी भार । नेणे यातीचा आचार ॥ जाला दावेदार । भोगवी अघोर पितरांसि ॥ध्रु.॥ 
 अखंड अशुभ वाणी । खरें न बोले स्वप्नीं ॥ पापी तयाहुनी । आणीक नाहीं दुसरा ॥2॥
 पोट पोसी एकला । भूतीं दया नाहीं ज्याला ॥ पाठीं लागे आल्या । अतिताचे दाराशीं ॥3॥
 कांहीं संतांचे पूजन । न घडे तीर्थांचें भ्रमण ॥ यमाचा आंदण । सीण थोर पावेल ॥4॥
 तुका ह्मणे त्यांनीं । मनुष्यपणा केली हानी । देवा विसरूनी । गेलीं ह्मणतां मी माझें ॥5॥

123
 कन्या गो करी कथेचा विकरा । चांडाळ तो खरा तया नांवें ॥1॥
 गुण अवगुण हे दोन्ही प्रमाण । यातिशीं कारण नाहीं देवा ॥2॥ 
 आशाबद्ध नये करूं तें करिती । तुका ह्मणे जाती नरकामधीं ॥3॥

124
 हरिहरां भेद । नाहीं करूं नये वाद ॥1॥
 एक एकाचे हृदयीं । गोडी साखरेच्या ठायीं ॥ध्रु.॥ 
 भेदकासी नाड । एक वेलांटी च आड ॥2॥
 उजवें वामांग । तुका ह्मणे एक चि अंग ॥3॥

125
 वक्त्या आधीं मान । गंध अक्षता पूजन । श्रोता यति जाला जाण । तरी त्या नाहीं उचित ॥1॥
 शीर सर्वांगा प्रमाण । यथाविधि कर चरण । धर्माचें पाळण । सकळीं सत्य करावें ॥ध्रु.॥ 
 पट्ट पुत्र सांभाळी । पिता त्याची आYाा पाळी । प्रमाण सकळीं । ते मर्यादा करावी ॥2॥
 वरासनीं पाषाण । तो न मानावा सामान्य । येर उपकरणें । सोनियाचीं परी तीं नीच ॥3॥
 सोनियाचा पैंजण । मुगुटमणि केला हीण । जयाचें कारण । तया ठायीं अळंकार ॥4॥
 सेवका स्वामीसाठीं मान । त्याचें नाम त्याचें धन । तुका ह्मणे जाण। तुह्मी संत तदथाअ ॥5॥

126
 घरीं रांडा पोरें मरती उपवासीं । सांगे लोकांपासीं थोरपण ॥1॥
 नेऊनियां घरा दाखवावें काय । काळतोंडा जाय चुकावूनि ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी जाणों त्या प्रमाण । ठकावे हे जन तैसे नहों ॥3॥

जोहार - अभंग 3

127
 मायबाप जोहार । सारा साधावया आलों वेसकर ॥1॥
 मागील पुढील करा झाडा । नाहीं तरी खोडा घालिती जी ॥ध्रु.॥ 
 फांकुं नका रुजू जालिया वांचून । सांगा जी कोण घरीं तीं धण्या ॥2॥
 आजि मायबाप करा तडामोडी । उद्यां कोणी घडी राहेना हो ॥3॥
 तुका ह्मणे कांहीं न चले ते बोली । अखरते सालीं झाडा घेती ॥4॥

128
 येऊं द्या जी कांहीं वेसकरास । आंतून बाहेर वोजेचा घास ॥1॥
 जों यावें तों हात चि रिता नाहीं । कधीं तरीं कांहीं द्यावें घ्यावें ॥2॥
 तुका ह्मणे उद्यां लावीन ह्मनेरा । जे हे दारोदारांभोंवतीं फिरा ॥3॥

129
 देती घेती परज गेली । घर खालीं करूनियां ॥1॥
 धांवणियाचे न पडे हातीं । खादली राती काळोखी ॥ध्रु.॥ 
 वघियांचे अवघें नेलें । काहीं ठेविलें नाहीं मागें ॥2॥
 सोंग संपादुनि दाविला भाव । गेला आधीं माव वरि होती ॥3॥
 घराकडे पाहूं नये सें चि जालें । अमानत केलें दिवाणांत ॥4॥
 आतां तुका कोणा न लगे चि हातीं । जाली ते नििश्चती बोलों नये ॥5॥	

॥3॥
   
130
 शुकसनकादिकीं उभारिला बाहो । परििक्षतीला हो दिसां सातां ॥1॥
 उठाउठी करी स्मरणाचा धांवा । धरवत देवा नाहीं धीर ॥ध्रु.॥ 
 त्वरा जाली गरुड टाकियेला मागें । द्रौपदीच्या लागें नारायणें ॥2॥
 तुका ह्मणे करी बहु च तांतडी । प्रेमाची आवडी लोभ फार ॥3॥

131
 बोललों तें कांहीं तुमचिया हिता । वचन नेणतां क्षमा कीजे ॥1॥
 वाट दावी तया न लगे रुसावें । अतित्याइऩ जीवें नाश पावे ॥ध्रु.॥ 
 निंब दिला रोग तुटाया अंतरीं । पोभािळतां वरि आंत चरे ॥2॥
 तुका ह्मणे हित देखण्यासि कळे । पडती आंधळे कूपा माजी ॥3॥

132
 माकडें मुठीं धरिलें फुटाणे । गुंतले ते नेणे हात तेथें ॥1॥
 काय तो तयाचा लेखावा अन्याय । हित नेणे काय आपुलें तें ॥ध्रु.॥ 
 शुकें निळकेशीं गोवियेले पाय । विसरोनि जाय पक्ष दोन्ही ॥2॥
 तुका ह्मणे एक ऐसे पशुजीव । न चले उपाव कांहीं तेथें ॥3॥

133
 हरि तूं निष्ठ‍ निर्गुण । नाहीं माया बहु कठिण । नव्हे तें करिसी आन । कवणें नाहीं केलें तें ॥1॥
 घेऊनि हरिश्चंद्राचें वैभव । राज्य घोडे भाग्य सर्व । पुत्र पत्नी जीव । डोंबाघरीं वोपविलीं ॥ध्रु.॥ 
नळा दमयंतीचा योग । बिघडिला त्यांचा संग । ऐसें जाणे जग । पुराणें ही बोलती ॥2॥
 राजा शिबी चक्रवर्ती । कृपाळु दया भूतीं । तुळविलें अंतीं । तुळें मास तयाचें ॥3॥
 कर्ण भिडता समरंगणीं । बाणीं व्यापियेला रणीं । मागसी पाडोनी । तेथें दांत तयाचे ॥4॥
 बळी सर्वस्वें उदार । जेणें उभारिला कर । करूनि काहार । तो पाताळीं घातला ॥5॥
 िश्रयाळाच्या घरीं । धरणें मांडिलें मुरारी । मारविलें करीं । त्याचें बाळ त्याहातीं ॥6॥
 तुज भावें जे भजती । त्यांच्या संसारा हे गति । ठाव नाहीं पुढती। तुका ह्मणे करिसी तें ॥7॥

134
 चाल केलासी मोकळा । बोल विठ्ठल वेळोवेळां ॥1॥
 तुज पापचि नाहीं ऐसें । नाम घेतां जवळीं वसे ॥ध्रु.॥ 
 पंच पातकांच्या कोडी । नामें जळतां न लगे घडी ॥2॥
 केलीं मागें नको राहों । तुज जमान आह्मी आहों ॥3॥
 करीं तुज जीं करवती । आणिक नामें घेऊं किती ॥4॥
 तुका ह्मणे काळा । रीग नाहीं निघती ज्वाळा ॥5॥

135
 बाळ बापा ह्मणे काका । तरी तो कां निपराध ॥1॥
 जैसा तैसा भाव गोड । पुरवी कोड विठ्ठल ॥ध्रु.॥ 
 साकरेसि ह्मणतां धोंडा । तरी कां तोंडा न रुचे ॥2॥
 तुका ह्मणे आरुष बोल । नव्हे फोल आहाच ॥3॥

136
 चित्तीं नाहीं तें जवळीं असोनि काय । वत्स सांडी माय तेणें न्यायें ॥1॥
 प्रीतीचा तो वायु गोड लागे मात । जरी जाय चित्त मिळोनियां ॥2॥ 
 तुका ह्मणे अवघें फिकें भावाविण । मीठ नाहीं अन्न तेणें न्यायें ॥3॥

137
 काय कशी करिती गंगा । भीतरिं चांगा नाहीं तो ॥1॥
 अधणीं कुचर बाहेर तैसा । नये रसा पाकासि ॥ध्रु.॥ 
 काय टिळे करिती माळा । भाव खळा नाहीं त्या ॥2॥
 तुका ह्मणे प्रेमें विण । बोले भुंके अवघा शीण ॥3॥

138
 शिंदळा साल्याचा नाहीं हा विश्वास । बाइऩल तो त्यास न विसंभे ॥1॥
 दुष्ट बुिद्ध चोरी करी निरंतर । तो ह्मणे इतर लोक तैसे ॥2॥
 तुका ह्मणे जया चित्तीं जे वासना । तयाची भावना तयापरी ॥3॥

काला चेंडुफळी - अभंग 100

139
 झेला रे झेला वरचेवर झेला । हातिचें गमावी तो पाठीं साहे टोला ॥1॥
 त्रिगुणाचा चेंडू हातें झुगारी निराळा । वरिलिया मुखें मन लावी तेथें डोळा ॥ध्रु.॥ 
 आगळा होऊनि धरी वरिचिया वरी। चपळ तो जिंके गांढएा ठके येरझारीं ॥2॥
 हातीं सांपडलें उभें बैसों नेदी कोणी । सोरीमागें सोरी घेती ओणवें करूनि ॥3॥
 डाइप पडिलिया सोसी दुःखाचे डोंगर । पाठीवरी भार भोंवता ही उभा फेर ॥4॥
 तुका ह्मणे सुख पाहे तयाचें आगळें । जिंकी तो हरवी कोणी एका तरी काळें ॥5॥

140
 अझुनि कां थीर पोरा न ह्मणसी किर । धरुनियां धीर लाजे बुर निघाला ॥1॥
 मोकळा होतासि कां रे पडिलासि डाइप । वरिलांचा भार आतां उतरेसा नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 मेळवूनि मेळा एकाएकीं दिली मिठी । कविळलें एक बहु बैसविलीं पाठीं ॥2॥
 तळील तें वरी वरील तें येतें तळा । न सुटे तोंवरी येथें गुंतलिया खेळा ॥3॥
 सांडितां ठाव पुढें सइऩल धरी हात । चढेल तो पडेल ऐसी ऐका रे मात ॥4॥
 तुका ह्मणे किती आवरावे हात पाय । न खेळावें तोंच बरें वरी न ये डाय ॥5॥

कोडें - अभंग 2

141
 कोडें रे कोडें ऐका हें कोडें । उगवूनि फार राहे गुंतोनियां थोडें ॥1॥
 पुसतसे सांगा मी हें माझें ऐसें काइऩ ॥ रुसूं नका नुगवे तो झवे आपुली आइऩ ॥ध्रु.॥ 
 सांगतों हें मूळ काहीं न धरावी खंती । ज्यालें ज्यवो मेलें मरो प्रारब्धा हातीं ॥2॥
 तुका ह्मणे अभिमान सांडावा सकळीं । नये अंगावरी वांयां येऊं देऊं कळी ॥3॥

142
 नुगवे तें उगवून सांगितलें भाइऩ । घालुनियां ताळा आतां शुद्ध राखा घाइऩ ॥1॥
 आतां कांहीं नाहीं राहिलें । म्यां आपणा आपण पाहिलें ॥ध्रु.॥ 
 कमाइऩस मोल येथें नका रीस मानू। निवडूं नये मज कोणा येथें वानूं ॥2॥
 तुका ह्मणे पदोपदीं कान्हो वनमाळी । जयेजत मग सेवटिला एक वेळीं ॥3॥

143
 हारस आनंदाचा । घोष करा हरिनामाचा । कोण हा दैवाचा । भाग पावे येथील ॥1॥
 पुण्य पाहिजे बहुत । जन्मांतरींचें संचित । होइऩल करीत । आला अधिकारी तो ॥ध्रु.॥ 
 काय पाहातां हे भाइऩ । हरुषें नाचा धरा घाइऩ । पोटभरी कांहीं । घेतां उरी कांहीं ठेवा ॥2॥
 जें सुख दृष्टी आहे । तें च अंतरीं जो लाहे । तुका ह्मणे काय। किळकाळ तें बापुडें ॥3॥

144
 अवघे गोपाळ ह्मणती या रे करूं काला । काय कोणाची सिदोरी ते पाहों द्या मला । 
 नका कांहीं मागें पुढें रे ठेवूं खरें च बोला । वंची वंचला तो चि रे येथें भोवंडा त्याला ॥1॥
 घेतल्या वांचून झाडा रे नेदी आपुलें कांहीं । एकां एक ग्वाही बहुत देती मोकळें नाहीं । 
 ताक सांडी येर येर रे काला भात भाकरी दहीं । आलें घेतो मध्यें बैसला नाहीं आणवीत तें ही ॥ध्रु.॥ 
 एका नाहीं धीर तांतडी दिल्या सोडोनि मोटा । एक सोडितील गाठी रे एक चालती वाटा । 
 एक उभा भार वाहोनि पाहे उगाचि खोटा । एक ते करूनि आराले आतां ऐसें चि घाटा ॥2॥
 एकीं िस्थराविल्या गाइऩ रे एक वळत्या देती । एकांच्या फांकल्या वोढाळा फेरे भोंवतीं घेती। 
 एकें चाराबोरा गुंतलीं नाहीं जीवन चित्तीं । एक एका चला ह्मणती एक हुंबरी घेती ॥3॥
 एकीं एकें वाटा लाविलीं भोळीं नेणतीं मुलें । आपण घरींच गुंतले माळा नासिलीं फुलें । 
 गांठीचें तें सोडूं नावडे खाय आइतें दिलें । सांपडलें वेठी वोढी रे भार वाहातां मेलें ॥4॥
 एक ते माया गुंतले घरीं बहुत काम । वार्ता ही नाहीं तयाची तया कांहीं च ठावें 
 जैसें होतें शिळें संचित तैसें लागलें खावें । हातोहातीं गेलें वेचुनि मग पडिलें ठावें ॥5॥
 एकीं हातीं पायीं पटे रे अंगीं लाविल्या राखा । एक ते सोलिव बोडके केली सपाट शिखा। 
 एक ते आळसी तळीं रे वरी वाढिल्या काखा । सिदोरी वांचून बुिद्ध रे केला अवघ्यां वाखा ॥6।
 तुका ह्मणे आतां कान्होबा आह्मां वांटोनि द्यावें । आहे नाहीं आह्मांपाशीं तें तुज अवघें चि ठावें। 
 मोकलितां तुह्मी शरण आह्मी कवणासि जावें । कृपावंते कृपा केली रे पोट भरे तों खावें ॥7॥

145
 बैसवुनि फेरी । गडियां मध्यभागीं हरी । अवघियांचें करी । समाधान सारिखें ॥1॥
 पाहे तो देखे समोर । भोगी अवघे प्रकार । हरुषें झेली कर । कवळ मुखीं देती ते ॥ध्रु.॥ 
 बोले बोलतिया सवें । देतील तें त्यांचें घ्यावें । एक एका ठावें । येर येरा अदृश्य ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । बहु आवडीचा हेवा । कोणाचिया जीवा वाटों नेदी विषम ॥3॥

146
 आह्मां निकट वासें । कळों आलें जैसें तैसें । नाहीं अनारीसें । कान्होबाचे अंतरीं ॥1॥
 पीडती आपुल्या भावना । जैसी जयाची वासना । कर्माचा देखणा । पाहे लीळा कौतुक ॥ध्रु.॥ 
 खेळ खेळे न पडे डाइप । ज्याचा भार त्याच्या ठायीं । कोणी पडतील डाइप । कोणी कोडीं उगवीती ॥2॥
 तुका ह्मणे कवळ । हातीं घेऊनि गोपाळ । देतो ज्यांचें बळ । त्यांसि तैसा विभाग ॥3॥

147
 काम सारूनि सकळ । आले अवघे गोपाळ । जाली आतां वेळ । ह्मणती आणा सिदो†या ॥1॥
 देती आपुलाला झाडा। गाइऩ बैसविल्या वाडां । दोंदिल बोबडा । वांकडएाचा हरि मेळीं ॥ध्रु.॥ 
 आपुलालिये आवडी । मुदा बांधल्या परवडी । निवडूनियां गोडी । हरि मेळवी त्यांत तें ॥2॥
 भार वागविला खांदीं । नव्हती मिळाली जों मांदी । सकाळांचे संदी । वोझीं अवघीं उतरलीं ॥3॥
 मागे जो तांतडी । त्यासि रागा येती गडी । तुझी कां रे कुडी । येथें मिथ्या भावना ॥4॥
 एक एकाच्या संवादें । कैसे धाले ब्रह्मानंदें । तुका ह्मणे पदें । या रे वंदूं हरीचीं ॥5॥

148
 यमुनें पाबळीं । गडियां बोले वनमाळी । आणा सिदो†या सकळी । काला करूं आजी ।
 अवघें एके ठायीं । करूनि स्वाद त्याचा पाहीं । मजपाशीं आहे तें ही । तुह्मामाजी देतों ॥1॥
 ह्मणती बरवें गोपाळ । ह्मणती बरवें गोपाळ । वाहाती सकळ । मोहरी पांवे आनंदें। 
 खडकीं सोडियेल्या मोटा । अवघा केला एकवटा । काला करूनियां वांटा । गडियां देतो हरि ॥ध्रु.॥ 
 एकापुढें एक । घाली हात पसरी मुख । गोळा पांवे तया सुख । अधिक चि वाटे । 
 ह्मणती गोड जालें । ह्मणती गोड जालें ।आणिक देइप । नाहीं पोट धालें ॥2॥
 हात नेतो मुखापासीं । एर आशा तोंड वासी । खाय आपण तयासी । दावी वांकुलिया ।
 देऊनियां मिठी। पळे लागतील पाठीं । धरूनि काढितील ओठीं । मुखामाजी खाती ॥3॥
 ह्मणती ठकडा रे कान्हा। लावी घांसा भरी राणा । दुम करितो शहाणा । पाठोवाठीं तयाच्या । 
 अवघियांचे खाय । कवळ कृष्णा माझी माय । सुरवर ह्मणती हाय हाय । सुखा अंतरलों ॥4॥
 एक एका मारी । ढुंगा पाठी तोंडावरी। गोळा न साहवे हरि । ह्मणे पुरे आतां ।
 येतो काकुलती । गोळा न साहवे श्रीपती । ह्मणे खेळों आतां नीती । सांगों आदरिलें ॥5॥
 आनंदाचे फेरी । माजी घालुनियां हरी । एक घालिती हुंबरी । वाती सिंगें पांवे । 
 वांकडे बोबडे । खुडे मुडे एक लुडे । कृष्णा आवडती पुढें । बहु भाविक ते ॥6॥
 करी कवतुक । त्यांचें देखोनियां मुख । हरी वाटतसे सुख । खदखदां हांसे । 
 एक एकाचें उिच्छष्ट । खातां न मानिती वीट । केलीं लाजतां ही धीट । आपुलिया संगें ॥7॥
 नाहीं ज्याची गेली भुक । त्याचें पसरवितो मुख । अवघियां देतो सुख । सारिखें चि हरी ।
 ह्मणती भला भला हरी । तुझी संगती रे बरी । आतां चाळविसी तरी । न वजों आणिकां सवें ॥8॥
 गाइऩ विसरल्या चार । पक्षी श्वापदांचे भार। जालें यमुनेचें िस्थर । जळ वाहों ठेलें । 
 देव पाहाती सकळ। मुखें घोटूनियां लाळ । धन्य ह्मणती गोपाळ । धिग जालों आह्मी॥9॥
 ह्मणती कैसें करावें । ह्मणती कैसें करावें । यमुनाजळीं व्हावें । मत्स्य शेष घ्यावया । 
 सुरवरांचे थाट । भरलें यमुनेचें तट । तंव अधिक ची होंट । मटमटां वाजवी ॥10॥
 आनंदें सहित । क्रीडा करी गोपीनाथ । ह्मणती यमुनेंत हात । नका धुऊं कोणी । 
 ह्मणती जाणे जीवीचें । ह्मणती जाणे जीवीचें । लाजे त्यास येथें कैचें । शेष कृष्णाचें । लाभ थोरिवे ॥11॥
 धन्य दिवस काळ। आजी पावला गोपाळ । ह्मणती धालों रे सकळ । तुझिया नि हातें । 
 मानवले गडी। एक एकांचे आवडी । दहीं खादलें परवडी । धणीवरी आजी ॥12॥
 तुझा संग बरवा । नित्य आह्मां द्यावा । ऐसें करूनि जीवा। नित्य देवा चालावें । 
 तंव ह्मणे वनमाळी । घ्यारे काठिया कांबळी। आतां जाऊं खेळीमेळीं । गाइऩ चारावया ॥13॥
 तुका ह्मणे प्रेमें धालीं । कोणा न साहवे चाली । गाइऩ गोपाळांसि केली। आपण यांसरी ।
 आजि जाला आनंद । आजि जाला आनंद । चाले परमानंद । सवें आह्मांसहित ॥14॥

149
 या हो या चला जाऊं सकळा । पाहों हा सोहळा आजि वृंदावनींचा ॥1॥
 वाइला गोपाळें वेणुनाद पडे कानीं । धीर नव्हे मनीं चित्त जालें चंचळ ॥ध्रु.॥ 
 उरलें तें सांडा काम नका करूं गोवी। हे चि वेळ ठावी मज कृष्णभेटीची ॥2॥
 निवतील डोळे याचें श्रीमुख पाहातां । बोलती तें आतां घरचीं सोसूं वाइऩट ॥3॥
 कृष्णभेटीआड कांहीं नावडे आणीक । लाज तरी लोक मन जालें उदास ॥4॥
 एकाएकीं चालियेल्या सादावीत सवें । तुका ह्मणे देवें रूपें केल्या तन्मय ॥5॥

फुगडएा - अभंग 2
150
 फुगडी फू फुगडी घालितां उघडी राहे । लाज सांडोनि एक एकी पाहे ॥1॥
 फुगडी गे अवघें मोडी गे । तरीच गोडी गे संसार तोडी गे ॥ध्रु.॥ 
 मागें जें शिकली होतीस पोटीं । तें चि विचारूनि आतां उच्चारी ओठीं ॥2॥
 त्रिगुणांची वेणी तुझे उडते पाठीं । सावरूनि धरी घाली मूळबंदीं गांठी ॥3॥
 आगळें पाउल जिंके एकाएक । पावसी मान हे मानवती तिन्ही लोक ॥4॥
 तुका ह्मणे तुजमजमध्यें एक भाव। सम तुकें बार घेऊं पावों उंच ठाव ॥5॥

151
 फुगडी फू सवती माझे तूं । हागुनि भरलें धू तुझ्या ढुंगा तोंडावरि ॥1॥
 फुगडी घेतां आली हरी । ऊठ जावो जगनोवरी ॥ध्रु.॥ 
 हातपाय बेंबळ जाती । ढुंगण घोिळतां लागे माती ॥2॥
 सात पांच आणिल्या हरी । वांचुनी काय तगसी पोरी ॥3॥
 सरला दम पांगले पाय । आझुनि वरी घोिळसी काय ॥4॥
 तुका ह्मणे आझुन तरी । सांगितलें तें गधडी करी ॥5॥

॥2॥

लखोटा - अभंग 1

152
 लये लये लखोटा । मूळबंदि कासोटा । भावा केलें साहें । आतां माझें पाहें ॥1॥
 हातोहातीं गुंतली । जीवपणा मुकली। धीर माझा निका । सांडीं बोल फिका ॥2॥
 अंगीकारी हरि । नको पडों फेरी । लाज धरीं भांडे । जग झोडी रांडे ॥3॥
 बैस भावा पाठीं। ऐक माझ्या गोष्टी । केला सांडीं गोहो । येथें धरीं मोहो ॥4॥
 पाठमोरा डोल । आवरी तें बोल । पांगलीस बाळा । पुढें अवकळा ॥5॥
 आतां उभी ठायीं । उभाउभीं पाहीं । नको होऊं डुकरी । पुढें गाढव कुतरी ॥6॥
 नामा केलें खरें । आपुलें म्या बरें। तुका ह्मणे येरी । पांगविल्या पोरी ॥7॥

 हुंबरी - अभंग 1
153
 तुशीं कोण घाली हुंबरी । साही पांगल्या अठरा चारी ॥ध्रु.॥ 
 सहस्र मुखावरी हरी । शेष शिणविलें ॥1॥
 चेंडुवासवें घातली उडी । नाथिला कािळया देऊनि बुडी ॥2॥
 अशुद्ध पीतां करुणा नाहीं । तुवां माउशी ही मारियेली ॥3॥
 रावणाचें घर बुडविलें सारें । त्याचीं रांडापोरें मारियेलीं ॥4॥
 जाणो तो ठावा आहेसि आह्मां । तुवां आपुला मामा मारियेला ॥5॥
 याशीं खेळतां नाश थोरू । तुकयास्वामी सारंगधरू ॥6॥

॥1॥

 हमामा - अभंग 2
154
 मशीं पोरा घे रे बार । तुझें बुजीन खालील द्वार ॥1॥
 पोरा हमामा रे हमामा रे ॥ध्रु.॥ 
 मशीं हमामा तूं घालीं । पोरा वरी सांभाळीं खालीं ॥2॥
 तरी च मशीं बोल । पोरा जिव्हाऑयाची ओल ॥3॥
 मशीं घेतां भास । जीवा मीतूंपणा नास ॥4॥
 मज सवें खरा । पण जाऊं नेदी घरा ॥5॥
 आमुचिये रंगीं । दुजें तगेना ये संगीं ॥6॥
 तुक्यासवें भास । हरी जीवा करी नास ॥7॥

155
 हमामा रे पोरा हमामा रे । हमामा घालितां ठकलें पोर। करी येरझार चौ†याशीची ॥1॥
 पहिले पहारा रंगासि आलें । सोहं सोहं सें बार घेतलें । देखोनि गडी तें विसरलें । डाइपऩ पडिलें आपणची ॥ध्रु.॥ 
 दुस†या पहारा महा आनंदें । हमामा घाली छंदछंदें। दिस वाडे तों गोड वाटे । परि पुढें नेणे पोर काय होतें तें ॥2॥
 तिस†या पहारा घेतला बार । अहंपणे पाय न राहे िस्थर । सोस सोस करितां डाइप पडसी । सत्य जाणें हा निर्धार ॥3॥
 चौथ्या पहारा हमामा । घालिसी कांपविसी हातपाय । सु†यापाटिलाचा पोर यम । त्याचे पडलीस डाइप ॥4॥
 हमामा घालितां भ्याला तुका त्यानें सांडिली गडएाची सोइऩ । यादवांचा मूल एक विठोबा त्यासवें चारितो गाइऩ ॥5॥ ॥2॥

गाइऩ - अभंग 1
156
 आह्मां घरीं एक गाय दुभता हे । पान्हा न समाये त्रिभुवनीं ॥1॥
 वान ते सांवळी नांव ते श्रीधरा । चरे वसुंधरा चौदा भुवनें ॥ध्रु.॥ 
 वत्स नाहीं माय भलत्या सवें जाय । कुर्वाळी तो लाहे भावभरणा ॥2॥
 चहूं धारीं क्षीर वोळली अमुप । धाले सनकादिक सिद्ध मुनी ॥3॥
 तुका ह्मणे माझी भूक तेथें काय । जोगाविते माय तिन्ही लोकां ॥4॥                       ॥1॥

कांडण - अभंग 2
157
 सिद्ध करूनियां ठेविलें कांडण । मज सांगातीण शुद्ध बुिद्ध गे ॥1॥
 आठव हा धरीं मज जागें करीं । मागिले पाहारीं सेवटिचा गे ॥ध्रु.॥ 
 सम तुकें घाव घालीं वो साजणी । मी तुजमिळणी जंव मिळें ॥2॥
 एक कशी पाखडी दुसरी निवडी । निःशेष तिसडी ओज करी ॥3॥
 सरलें कांडण पाकसििद्ध करी । मेळवण िक्षरीसाकरेचें ॥4॥
 उद्धव अक्रूर बंधु दोघेजण । बाप नारायण जेवणार ॥5॥
 तुका ह्मणे मज माहेरीं आवडी । ह्मणोनि तांतडी मूळ केलें ॥6॥

158
 सावडीं कांडण ओवी नारायण । निवडे आपण भूस सार ॥1॥
 मुसळ आधारीं आवरूनि धरीं । सांवरोनि थिरीं घाव घालीं ॥ध्रु.॥ 
 वाजती कांकणें अनुहात गजरें । छंद माहियेरे गाऊं गीति ॥2॥
 कांडिता कांडण नव्हे भाग शीण । तुजमजपण निवडे तों ॥3॥
 तुका ह्मणे रूप उमटे आरिसा । पाक त्या सरिसा शुद्ध जाला ॥4॥			

॥2॥

 आडसण दळण - अभंग 1
159
 शुद्धीचें सारोनि भरियेली पाळी । भरडोनि वोंगळी नाम केलें ॥1॥
 आडसोनि शुद्ध करीं वो साजणी । सिद्ध कां पापिणी नासियेलें ॥ध्रु.॥ 
 सुपीं तों चि पाहें धड उगटिलें । नव्हतां नासिलें जगझोडी ॥2॥
 सुपीं तों चि आहे तुज तें आधीन । दिळल्या जेवण जैसें तैसें ॥3॥
 सुपीं तों चि संग घेइप धडफुडी । एकसा गधडी नास केला ॥4॥
 दिळतां आदळे तुज कां न कळे । काय गेले डोळे कान तुझे ॥5॥
 सुपीं तों चि वोज न करितां सायास । पडसी सांदीस तुका ह्मणे ॥6॥

॥1॥

 दळण - अभंग 1
160
 शुद्ध दळणाचें सुख सांगों काइऩ । मानवित सइऩबाइऩ तुज ॥1॥
 शुद्ध तें वळण लवकरी पावे । डोलवितां निवे अष्टांग तें ॥ध्रु.॥ 
 शुद्ध हें जेवितां तन निवे मन । अल्प त्या इंधन बुडा लागे ॥2॥
 शुद्ध त्याचा पाक सुचित चांगला । अविट तयाला नाश नाहीं ॥3॥
 तुका ह्मणे शुद्ध आवडे सकळां । भ्रतार वेगळा न करी जीवें ॥4॥

॥1॥

161
 उपजोनियां पुढती येऊं । काला खाऊं दहींभात ॥1॥
 वैकुंठीं तों ऐसें नाहीं । कवळ कांहीं काल्याचें ॥ध्रु.॥ 
 एकमेकां देऊं मुखीं । सुखीं घालूं हुंबरी ॥2॥
 तुका ह्मणे वाळवंट । बरवें नीट उत्तम ॥3॥

162
 याल तर या रे लागें । अवघे माझ्या मागें मागें ॥1॥
 आजि देतों पोटभरी । पुरे ह्मणाल तोंवरी ॥ध्रु.॥ 
 हळू हळू चला । कोणी कोणाशीं न बोला ॥2॥
 तुका ह्मणे सांडा घाटे । तेणें नका भरूं पोटें ॥3॥

163
 शिंकें लावियेलें दुरी । होतों तिघांचे मी वरी ॥1॥
 तुह्मी व्हारे दोहींकडे । मुख पसरूनि गडे ॥ध्रु.॥ 
 वाहाती त्या धारा। घ्यारे दोहींच्या कोंपरा ॥2॥
 तुका ह्मणे हातीं टोका । अधिक उणें नेदी एका ॥3॥

164
 पळाले ते भ्याड । त्यांसि येथें जाला नाड ॥1॥
 धीट घेती धणीवरी । शिंकीं उतरितो हरी ॥ध्रु.॥ 
 आपुलिया मतीं । पडलीं विचारीं तीं रितीं ॥2॥
 तुका लागे घ्यारे पायां । कैं पावाल या ठाया ॥3॥

165
 धालें मग पोट । केला गडएांनी बोभाट ॥1॥
 ये रे ये रे नारायणा । बोलों अबोलण्या खुणा ॥ध्रु.॥ 
 खांद्यावरी भार । तीं शिणती बहु फार ॥2॥
 तुकयाच्या दातारें । नेलीं सुखी केलीं पोरें ॥3॥

166
 पाहाती गौळणी । तंव पालथी दुधाणी ॥1॥
 ह्मणती नंदाचिया पोरें । आजि चोरी केली खरें ॥ध्रु.॥ 
 त्याविण हे नासी नव्हे दुसरिया ऐसी ॥2॥
 सवें तुका मेळा । त्याणें अगुणा आणिला ॥3॥

167
 आतां ऐसें करूं । दोघां धरूनियां मारूं ॥1॥
 मग टाकिती हे खोडी । तोंडीं लागली ते गोडी ॥ध्रु.॥ 
 कोंडूं घरामधीं । न बोलोनि जागों बुद्धी ॥2॥
 बोलावितो देवा । तुका गडियांचा मेळावा ॥3॥

168
 गडी गेले रडी । कान्हो नेदीस तूं चढी ॥1॥
 आह्मी न खेळों न खेळों । आला भाव तुझा कळों ॥ध्रु.॥ 
 न साहावे भार। बहु लागतो उशीर ॥2॥
 तुका आला रागें । येऊं नेदी मागें मागें ॥3॥

हाल - अभंग 2
169
 यमुनेतटीं मांडिला खेळ । ह्मणे गोपाळ गडियांसि ॥1॥
 हाल महाहाल मांडा । वाउगी सांडा मोकळी ॥ध्रु.॥ 
 नांवें ठेवूनि वांटा गडी । न वजे रडी मग कोणी ॥2॥
 तुका ह्मणे कान्हो तिळतांदऑया । जिंके तो करी आपुला खेऑया ॥3॥

170
 बळें डाइप न पडे हरी । बुिद्ध करी शाहणा तो ॥1॥
 मोकळें देवा खेळों द्यावें । सम भावें सांपडावया ॥ध्रु.॥ 
 येतो जातो वेळोवेळां । न कळे कळा सांपडती ॥2॥
 तुका ह्मणे धरा ठायींच्या ठायीं । मिठी जीवीं पायीं घालुनियां ॥3॥

॥2॥

सुतुतू - अभंग 1
171
 जीवशिवाच्या मांडूनि हाला । अहं सोहं दोन्ही भेडती भला ॥1॥
 घाली सुतुतू फिरोनि पाही आपुणासि । पाही बिळया तो मागिला तुटी पुढिलासि ॥ध्रु.॥ 
 खेिळया तो हाल सांभाळी । धुम घाली तो पडे पाताळीं ॥2॥
 बिळया गांढएा तो चि खेळे । दम पुरे तो वेळोवेळां खेळे ॥3॥
 हातीं पडे तो चि ढांग । दम पुरे तो खेिळया चांग ॥4॥
 मागें पुढें पाहे तो जिंके । हातीं पडे तो चि आधार फिके ॥5॥
 आपल्या बळें खळे रे भाइऩ । गडियाची सांडोनि सोइऩ ॥6॥
 तुका ह्मणे मी खेिळया नव्हें । जिकडे पडें त्याचि सवें ॥7॥

॥1॥

172
 अनंत ब्रह्मांडे उदरीं । हरि हा बाळक नंदा घरीं ॥1॥
 नवल केव्हडें केव्हडें । न कळे कान्होबाचें कोडें ॥ध्रु.॥ 
 पृथ्वी जेणें तृप्त केली । त्यासि यशोदा भोजन घाली ॥2॥
 विश्वव्यापक कमळापती। त्यासि गौळणी कडिये घेती ॥3॥
 तुका ह्मणे नटधारी। भोग भोगून ब्रह्मचारी ॥4॥

173
 कृष्ण गोकुळीं जन्मला । दुष्टां चळकांप सुटला ॥1॥
 होतां कृष्णाचा अवतार । आनंद करिती घरोघर ॥ध्रु.॥ 
 प्रेम नाम वाचें गाती । सदा आनंदें नाचती ॥2॥
 तुका ह्मणे हरती दोष । आनंदानें करिती घोष ॥3॥

174
 मेळउनि सकळ गोपाळ । कांहीं करिती विचार ॥1॥
 चला जाऊं चोरूं लोणी । आजि घेऊं चंद्रधणी । वेळ लावियेला अझुणी। एकाकरितां गडे हो ॥ध्रु.॥ 
 वाट काढिली गोविंदीं । मागें गोपाळांची मांदी ॥2॥
 अवघा चि वावरे । कळों नेदी कोणा फिरे ॥3॥
 घर पाहोनि एकांताचें । नवविधा नवनीताचें ॥4॥
 रिघे आपण भीतरी । पुरवी माथुलियाच्या हरी ॥5॥
 बोलों नेदी ह्मणे स्थीर । खुणा दावी खा रे क्षीर ॥6॥

175
 धन्य त्या गौळणी इंद्राच्या पूजनीं । नैवेद्य हिरोनि खातो कृष्ण ॥1॥
 अरे कृष्णा इंद्र अमर इिच्छती । कोण तयांप्रति येइल आतां ॥2॥
 तुका ह्मणे देव दाखवी विंदान । नैवेद्य खाऊन हासों लागे ॥3॥

176
 तुह्मी गोपी बाळा मज कैशा नेणा । इंद्र अमरराणा म्यां चि केला ॥1॥
 इंद्र चंद्र सूर्य ब्रह्मा तिन्ही लोक । माझे सकळीक यम धर्म ॥ध्रु.॥ 
 मजपासूनिया जाले जीव शिव । देवांचा ही देव मी च कृष्ण ॥2॥
 तुका ह्मणे त्यांसी बोले नारायण । व्यर्थ मी पाषाण जन्मा आलों ॥3॥
177
 कां रे गमाविल्या गाइऩ । आली वळती तुझी जाइऩ । मागें जालें काइऩ । एका तें का नेणसी ॥1॥
 केलास फजित । मागें पुढें ही बहुत । लाज नाहीं नित्य । नित्य दंड पावतां ॥ध्रु.॥ 
 वोला खोडा खिळ गाढी । ऐसा कोण तये काढी । धांवेल का पाडी । तुझी आधीं वोढाळा ॥2॥
 चाल धांवें । मी ही येतों तुजसवें । तुका ह्मणे जंव । तेथें नाहीं पावली ॥3॥

178
 काय या संतांचे मानूं उपकार । मज निरंतर जागविती ॥1॥
 काय देवा यांसि व्हावें उतराइऩ । ठेवितां हा पायीं जीव थोडा ॥ध्रु.॥ 
 सहज बोलणें हित उपदेश । करूनि सायास शिकविती ॥2॥
 तुका ह्मणे वत्स धेनुचिया चित्तीं । तैसें मज येती सांभािळत ॥3॥

179
 कंठीं धरिला कृष्णमणी । अवघा जनीं प्रकाश ॥1॥
 काला वांटूं एकमेकां । वैष्णवा निका संभ्रम ॥ध्रु.॥ 
 वांकुलिया ब्रह्मादिकां । उत्तम लोकां दाखवूं ॥2॥
 तुका ह्मणे भूमंडळीं । आह्मी बळी वीर गाडे ॥3॥

180
 कवळाचिया सुखें । परब्रह्म जालें गोरखें । हात गोऊनि खाय मुखें । बोटासांदी लोणचें ॥1॥
 कोण जाणे तेथें । कोण लाभ कां तें । ब्रह्मादिकां दुर्लभ ॥ध्रु.॥ 
 घाली हमामा हुंबरी । पांवा वाजवी छंदें मोहरी । गोपाळांचे फेरी । हरि छंदें नाचतसे ॥2॥
 काय नव्हतें त्या घरीं खावया । रिघे लोणी चोरावया । तुका ह्मणे सवें तया । आह्मी ही सोंकलों ॥3॥

181
 कान्होबा आतां तुह्मी आह्मी च गडे । कोणाकडे जाऊं नेदूं ॥1॥
 वाहीन तुझी भारशिदोरी । वळतीवरी येऊं नेदीं ॥ध्रु.॥ 
 ढवळे गाइऩचें दूध काढूं । एकएकल्यां ठोंबे मारूं ॥2॥
 तुका ह्मणे टोकवूं त्यांला । जे तुझ्या बोला मानीत ना ॥3॥

182
 बहु काळीं बहु काळी । आह्मी देवाचीं गोवळीं ॥1॥
 नाहीं विटों देत भात । जेऊं बेसवी सांगातें ॥ध्रु.॥ 
 बहु काळें बहु काळें । माझें पांघरे कांबळें ॥2॥
 तुका ह्मणे नाहीं नाहीं । त्याचें आमचें सें कांहीं ॥3॥

183
 बहु बरा बहु बरा । यासांगातें मिळे चारा ॥1॥
 ह्मणोनि जीवेंसाठीं । घेतली कान्होबाची पाठी ॥ध्रु.॥ 
 बरवा बरवा दिसे । समागम याचा निमिषें ॥2॥
 पुढती पुढती तुका । सोंकला सोंकवितो लोकां ॥3॥

184
 घेती पाण्यासी हुंबरी । त्यांचें समाधान करी ॥1॥
 ऐशी गोपाळांची सवे । जाती तिकडे मागें धांवे ॥ध्रु.॥ 
 िस्थरावली गंगा । पांगविली ह्मणे उगा ॥2॥
 मोहरी पांवा काठी । तुका ह्मणे यांजसाठी ॥3॥

185
 वळी गाइऩ धांवे घरा । आमच्या करी येरझारा ॥1॥
 नांव घेतां तो जवळी । बहु भला कान्हो बळी ॥ध्रु.॥ 
 नेदी पडों उणें पुरें। ह्मणे अवघें चि बरें ॥2॥
 तुका ह्मणे चित्ता । वाटे न व्हावा परता ॥3॥
186
 ह्मणती धालों धणीवरी । आतां न लगे शिदोरी । नये क्षणभरी । आतां यासि विसंबों ॥1॥
 चाल चाल रे कान्होबा खेळ मांडूं रानीं । बैसवूं गोठणीं गाइऩ जमा करूनि ॥ध्रु.॥ 
 न लगे जावें घरा। चुकलिया येरझारा । सज्जन सोयरा । मायबाप तूं आह्मां ॥2॥
 तुका ह्मणे धालें पोट । आतां कशाचा बोभाट । पाहाणें ते वाट । मागें पुढें राहिली ॥3॥

187
 तुझिये संगति । जाली आमुची नििंश्चति ॥1॥
 नाहीं देखिलें तें मिळे । भोग सुखाचे सोहळे ॥ध्रु.॥ 
 घरीं ताकाचें सरोवर। येथें नवनीताचे पूर ॥2॥
 तुका ह्मणे आतां । आह्मी न वजों दवडितां ॥3॥

188
 कामें पीडिलों माया । बहु मारी नाहीं दया ॥1॥
 तुझ्या राहिलों आधारें । जालें अवघें चि बरें ॥ध्रु.॥ 
 तुझे लागलों संगती। आतां येतों काकुळती ॥2॥
 तुका ह्मणे तुझ्या भिडा । कान्होबा हे गेली पीडा ॥3॥

टिपरी - अभंग 7
189
 खेळ मांडियेला वाळवंटीं घाइप । नाचती वैष्णव भाइऩ रे। क्रोध अभिमान केला पावटणी । एक एका लागतील पायीं रे ॥1॥
 नाचती आनंदकल्लोळीं । पवित्र गाणें नामावळी । किळकाळावरि घातलीसे कास । एक एकाहुनी बळी रे ॥ध्रु.॥ 
 गोपीचंदनउटी तुळसीच्या माळा । हार मिरवती गळां । टाळ मृदंग घाइऩ पुष्पवरुषाव। अनुपम्य सुखसोंहळा रे ॥2॥
 लुब्धलीं नादीं लागली समाधी । मूढ जन नर नारी लोकां । पंडित Yाानी योगी महानुभाव । एकचि सिद्धसाधकां रे ॥3॥
 वर्णाभिमान विसरली याति । एकएकां लोटांगणीं जाती । निर्मळ चित्तें जालीं नवनीतें । पाषाणा पाझर सुटती रे ॥4॥
 होतो जयजयकार गर्जत अंबर । मातले हे वैष्णव वीर रे । तुका ह्मणे सोपी केली पायवाट । उतरावया भवसागर रे ॥5॥

190
 एके घाइप खेळतां न पडसी डाइप । दुचाऑयाने ठकसील भाइऩ रे ।
 त्रिगुणांचे फेरी थोर कष्टी होसी । या चौघांसी तरी धरीं सोइऩ रे ॥1॥
 खेळ खेळोनियां निराळा चि राही । सांडी या विषयाची घाइऩ रे । 
तेणें चि खेळें बसवंत होसी । ऐसें सत्य जाणें माझ्या भाइऩ रे ॥ध्रु.॥ 
 सिंपियाचा पोर एक खेिळया नामा । तेणें विठ्ठल बसवंत केला रे । आपुल्या सवंगडिया सिकवूनि घाइप ।
 तेणें सतंतर फड जागविला रे । एक घाइप खेळतां तो न चुके चि कोठें । तया संत जन मानवले रे ॥2॥
 Yाानदेव मुHाबाइऩ वटेश्वर चांगा । सोपान आनंदें खेळती रे । कान्हो गोवारी त्यांनीं बसवंत केला 
 आपण भोंवतीं नाचती रे । सकिळकां मिळोनि एकी च घाइप । त्याच्या ब्रह्मादिक लागती पायीं रे ॥3॥
 रामा बसवंत कबिर खेिळया । जोडा बरवा मिळाला रे । पांचा सवंगडियां एक चि घाइऩ 
 तेथें नाद बरवा उमटला रे । ब्रह्मादिक सुरवर मिळोनियां त्यांनीं । तो ही खेळ निवडिला रे ॥4॥
 ब्राह्मणाचा पोर खेिळया एक भला  तेणें जन खेळकर केला रे । जनादऩन बसवंत करूनियां । 
तेणें वैष्णवांचा मेळ मिळविला रे । एक चि घाइप खेळतां खेळतो । आपण चि बसवंत जाला रे ॥5॥
 आणीक खेिळये होउनियां गेले । वर्णावया वाचा मज नाहीं रे । तुका ह्मणे गडे हो हुशारूनि खेळा ।
 पुढिलांची धरूनियां सोइऩ रे । एक चि घाइप खेळतां जो चुकला । तो पडेल संसारडाइप रे ॥6॥

191
 बाराही सोळा गडियांचा मेळा । सतरावा बसवंत खेिळया रे ।
 जतिस पद राखों जेणें टिपरिया घाइप । अनुहातें वायें मांदळा रे ॥1॥
 नाचत पंढरिये जाऊं रे खेिळया । विठ्ठल रखुमाइऩ पाहूं रे ॥ध्रु.॥ 
 सा चहूं वेगळा अठराही निराळा । गाऊं वाजवूं एक चाळा रे ।
 विसरती पक्षी चारा घेणें पाणी । तारुण्य देहभाव बाळा रे ॥2॥
 आनंद तेथिचा मुकियासि वाचा । बहिरे ऐकती कानीं रे ।
 आंधऑयांसि डोळे पांगळांसि पाय । तुका ह्मणे वृद्ध होती तारुण्यें रे ॥3॥

192
 दोन्ही टिपरीं एक चि नाद । सगुण निर्गुण नाहीं भेद रे ।
 कुसरी अंगें मोडितील परी । मेळविति एका छंदें रे ॥1॥
 कांहीं च न वजे वांयां रे । खेिळया एक चि बसवंत अवघियां रे ।
 सम विषम तेथें होऊं च नेदी । जाणऊनि आगिळया रे ॥ध्रु.॥ 
 संत महंत सिद्ध खेळतील घाइप । ते च सांभाळी माझ्या भाइऩ रे ।
 हात राखोन हाणिती टिप†या । टिपरें मिळोनि जाय त्याची सोइऩ रे ॥2॥
 विताळाचें अवघें जाइऩल वांयां । काय ते शृंगारूनि काया रे ।
 निवडूनि बाहेर काढिती निराळा । जो न मिळे संताचिया घाइऩ रे ॥3॥
 प्रकाराचें काज नाहीं सोडीं लाज । निःशंक होउनियां खेळें रे।
 नेणतीं नेणतीं च एकें पावलीं मान । विठ्ठल नामाचिया बळें रे ॥4॥
 रोमांच गुढिया डोलविती अंगें । भावबळें खेळविती सोंगें रे।
 तुका ह्मणे कंठ सद्गदित दाटे । या विठोबाच्या अंगसंगें रे ॥5॥

193
 या रे गडे हो धरूं घाइऩ जाणतां ही नेणतां । नाम गाऊं टाळी वाहूं आपुलिया हिता ॥1॥
 फावलें तें घ्यारे आतां प्रेमदाता पांडुरंग । आजि सोनियाचा दिवस सोनियाचा वोडवला रंग ॥ध्रु.॥ 
 हिंडती रानोरान भुजंगांत कांटएावन । सुख तयांहून आह्मां गातां नाचतां रे ॥2॥
 तुका ह्मणे ब्रह्मादिकां सांवळें दुर्लभ सुखा । आजि येथें आलें फुका नाम मुखा कीर्तनीं ॥3॥

194
 भीमातीरीं एक वसलें नगर । त्याचें नांव पंढरपुर रे ।
 तेथील मोकासी चार भुजा त्यासी । बाइला सोळा हजार रे ॥1॥
 नाचत जाऊं त्याच्या गांवा रे खेिळया । सुख देइऩल विसावा रे ।
 पुढें गेले ते निधाइऩ जाले । वाणितील त्याची सीमा रे ॥ध्रु.॥ 
 बिळयां आगळा पाळी लोकपाळां । रीघ नाहीं किळकाळा रे ।
 पुंडलीक पाटील केली कुळवाडी । तो जाला भवदुःखा वेगळा रे ॥2॥
 संतसज्जनीं मांडिलीं दुकाने । जया जें पाहिजे तें आहे रे ।
 भुिHमुिH फुका च साठीं । कोणी तयाकडे न पाहे रे ॥3॥
 दोन्ही च हाट भरले घनदाट । अपार मिळाले वारकरी रे ।
 न वजों ह्मणती आह्मी वैकुंठा । जिहीं देखिली पंढरी रे ॥4॥
 बहुत दिस होती मज आस। आजि घडलें सायासीं रे ।
 तुका ह्मणे होय तुमचेनी पुण्यें । भेटी तया पायांसी रे ॥5॥

195
 पंढरी चोहटा मांडियेला खेळ । वैष्णव मिळोनि सकळ रे ।
 टाळ टिपरी मांदळे एक नाद रे । जाला बसवंत देवकीचा बाळ रे ॥1॥
 चला तें कवतुक भाइऩ रे । पाहों डोळां कामीं गुंतलेति काइऩ रे ।
 भाग्यवंत कोणी गेले सांगाति । ऐसें सुख त्रिभुवनीं नाहीं रे ॥ध्रु.॥ 
 आनंदाचे वाद सुखाचे संवाद । एक एका दाखविती छंद रे।
 साही अठरा चारी घालुनियां घाइप । नाचती फेरी टाळशुद्ध रे ॥2॥
 भHाचीं भूषणें मुद्रा आभरणें । शोभती चंदनाच्या उटएा रे ।
 सत्व सुंदर कास घालूनि कुसरी । गर्जती नाम बोभाटीं रे ॥3॥
 हरि हर ब्रह्मा तीर्थासहित भीमा । देव कोटी तेहतीस रे ।
 वििस्मत होऊनि ठाकले सकळ जन । अमरावती केली ओस रे ॥4॥
 वाणितील थोरी वैकुंठिचीं परी । न पवे पंढरीची सरी रे ।
 तुकयाचा दास ह्मणे नका आळस करूं । सांगतों नरनारींस रे ॥5॥	॥7॥

196
 ब्रह्मादिकां न कळे खोळ । ते हे आकळ धरिली ॥1॥
 मोहरी पांवा वाहे काठी । धांवे पाठीं गाइऩचे ॥ध्रु.॥ 
 उिच्छष्ट न लभे देवा । तें हें सदैवां गोवऑयां ॥2॥
 तुका ह्मणे जोड जाली । ते हे माउली आमुची ॥3॥
197
 कान्होबा तूं आलगट । नाहीं लाज बहु धीट । पाहिलें वाइऩट । बोलोनियां खोटें ॥1॥
 परि तूं न संडिसी खोडी । करिसी केली घडीघडी । पाडिसी रोकडी । तुटी माये आह्मांसी ॥ध्रु.॥ 
 तूं ठायींचा गोवळ । अविचारी अनर्गळ । चोरटा शिंदळ । ऐसा पिटूं डांगोरा ॥2॥
 जरी तुझी आइऩ । आह्मी घालूं सर्वा ठायीं । तुका ह्मणे तें ही । तुज वाटे भूषण ॥3॥

198
 भोजनाच्या काळीं । कान्हो मांडियेली आळी । काला करी वनमाळी  अन्न एकवटा । 
 देइप निवडुनी । माते ह्मणतो जननी। हात पिटूनि मेदिनी । वरि अंग घाली ॥1॥
 कैसा आळ घेसी । नव्हे तें चि करविसी । घेइप दुसरें तयेसी । वारी ह्मणे नको ॥ध्रु.॥ 
 आतां काय करूं । नये यासि हाणूं मारूं । नव्हे बुझावितां िस्थरू कांहीं करिना हा ।
 तोंचिं केलें एके ठायीं । आतां निवडूनि खाइप । आह्मा जाचितोसि काइऩ । हरिसि ह्मणे माता ॥2॥
 त्याचें तयाकुन । करवितां तुटे भान । तंव जालें समाधान  उठोनियां बैसे।
 माते बरें जाणविलें। अंग चोरूनि आपुलें । तोडियलें एका बोलें । कैसें सुखदुःख ॥3॥
 ताट पालवें झाकिलें  होतें तैसें तेथें केलें । भिन्नाभिन्न निवडिलें । अन्नें वेगळालीं । 
 वििस्मत जननी । भाव देखोनियां मनीं । ह्मणे नाहीं ऐसा कोणी । तुज सारिखा रे ॥4॥
 हरुषली माये । सुख अंगीं न समाये । कवळूनि बाहे । देती आलिंगन। आनंद भोजनीं । 
 तेथें फिटलीसे धणी । तुका ह्मणे कोणी। सांडा शेष मज ॥5॥

199
 चला वळूं गाइऩ । बैसों जेऊं एके ठायीं ॥1॥
 बहु केली वणवण । पायपिटी जाला सिण ॥ध्रु.॥ 
 खांदीं भार पोटीं भुक । काय खेळायाचें सुख ॥2॥
 तुका ह्मणे धांवे । मग अवघें बरवें ॥3॥

200
 नेणों वेळा काळ । धालों तुझ्यानें सकळ ॥1॥
 नाहीं नाहीं रे कान्होबा भय आह्मापाशीं । वळूनि पुरविसी गाइऩ पोटा खावया ॥ध्रु.॥ 
 तुजपाशीं भये । हें तों बोलों परी नये ॥2॥
 तुका ह्मणे बोल । आह्मा अनुभवें फोल ॥3॥

विटूदांडू - अभंग 1
201
 माग विटूदांडू । आणीक कांही खेळ मांडूं ॥1॥
 बहु अंगा आले डाव । िस्थर नाहीं कोठें पाव ॥ध्रु.॥ 
 कोली हाणे टोला। झेली तेणें तो गोविला ॥2॥
 एकमेकां हाका मारी । सेल जाळी एक धरी ॥3॥
 राजी आलें नांव । फेरा न चुके चि धांव ॥4॥
 पुढें एक पाटी । एक एकें दोघां आटी ॥5॥
 एका सोस पोटीं । एक धांवे हात पिटी ॥6॥
 तुका ह्मणे आतां । खेळ मोडावा परता ॥7॥

॥1॥

202
 पाहातां गोवळी । खाय त्यांची उष्टावळी ॥1॥
 करिती नामाचें चिंतन । गडी कान्होबाचें ध्यान ॥ध्रु.॥ 
 आली द्यावी डाइऩ । धांवे वळत्या मागें गाइऩ ॥2॥
 एके ठायीं काला । तुका ह्मणे भाविकाला ॥3॥

203
 पैल आली आगी कान्हो काय रे करावें । न कळे तें कैसें आजि वांचों आह्मी जीवें ॥1॥
 धांव रे हरी सांपडलों संधी । वोणव्याचे मधीं बुिद्ध कांहीं करावी ॥ध्रु.॥ 
 अवचितां जाळ येतां देखियेला वरी । परतोनि पाहतां आधीं होतों पाठमोरी ॥2॥
 सभोंवता फेर रीग न पुरे पळतां । तुका ह्मणे जाणसी तें करावें अनंता ॥3॥

204
 भिऊं नका बोले झाकुनियां राहा डोळे । चालवील देव धाक नाहीं येणें वेळे ॥1॥
 बाप रे हा देवांचा ही देव कळों । नेदी माव काय करी करवी ते ॥ध्रु.॥ 
 पसरूनि मुख विश्वरूप खाय जाळ। सारूनियां संधी अवघे पाहाती गोपाळ ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी मागें भ्यालों वांयांविण । कळों आलें आतां या सांगातें नाहीं शिण ॥3॥

205
 नेणती तयांसि साच भाव दावी हरी । लाज नाहीं नाचे पांवा वाजवी मोहरी ॥1॥
 चला रे याच्या पायां लागों आतां । राखिलें जळतां महा आगीपासूनि ॥ध्रु.॥ 
 कैसी रे कान्होबा एवढी गििळयेली आगी । न देखों पोळला तुज तोंडीं कोठें अंगी ॥2॥
 तुका ह्मणे तुह्मी कां रे करितां नवल । आमची सिदोरी खातो त्याचें आलें बळ ॥3॥

206
 त्यांनीं धणीवरी संग केला हरीसवें । देऊनि आपुलें तो चि देइऩल तें खावें ॥1॥
 न ठेवी आभार प्रेमाचा भुकेला । बहु दिवस संग हा चि निर्धार त्याला ॥ध्रु.॥ 
 कान्होबा तू जेवीं घासोघासीं ह्मणती। आरुष गोपाळें त्यांची बहु देवा प्रीती ॥2॥
 तुका ह्मणे आतां जाऊं आपुलिया घरा । तोय वांचविलें ऐसें सांगों रे दातारा ॥3॥

207
 घ्या रे भोंकरें भाकरी । दहींभाताची सिदोरी । ताक सांडीं दुरी । असेल तें तयापें ॥1॥
 येथें द्यावें तैसें घ्यावे । थोडें परी निरें व्हावें । सांगतों हे ठावें । असों द्या रे सकळां ॥ध्रु.॥ 
 माझें आहे तैसें पाहे । नाहीं तरी घरा जाये । चोरोनियां माये । नवनीत आणावें ॥2॥
 तुका ह्मणे घरीं । माझें कोणी नाहीं हरी । नका करूं दुरी । मज पायां वेगळें ॥3॥

208
 काल्याचिये आसे । देव जळीं जाले मासे । पुसोनियां हांसे टिरीसांगातें हात ॥1॥
 लाजे त्यासि वांटा नाहीं । जाणे अंतरीचें तें ही । दीन होतां कांहीं । होऊं नेदी वेगळें ॥ध्रु.॥ 
 उपाय अपाय यापुढें । खोटे निवडितां कुडे । जोडुनियां पुढें । हात उभे नुपेक्षी ॥2॥
 तें घ्या रे सावकाशें । जया फावेल तो तैसें । तुका ह्मणे रसें । प्रेमाचिया आनंदें ॥3॥

209
 गोपाळ ह्मणती कान्होबा या रे कांहीं मागों । आपुलाले आह्मी जीवीची तया आवडी सांगों ।
 एक ह्मणती उगे रे उगे मागें चि लागों । निजों नका कोणी घरीं रे आजि अवघे चि जागों ॥1॥
 जाणोनि नेणता हरि रे मध्यें उगाचि बैसे । नाइकोनि बोल अइके कोण कोणाचे कैसे ।
 एक एकाच्या संवादा जाणे न मिळे ची ऐसें। पोटीचें होटा आणवी देतो तयांसि तैसें ॥ध्रु.॥ 
 एक ह्मणति बहु रे आह्मी पीडिलों माया । नेदी दहींभातसिदोरी ताक घालिती पिया ।
 तापलों विळतां गोधनें नाहीं जीवन छाया । आतां मागों पोटभरी रे याच्या लागोनि पायां ॥2॥
 एक ह्मणति तुमचें अरे पोट तें किती। मागों गाइऩ ह्मैसी घोडे रे धन संपित्त हित्त ।
 देव गडी कान्हो आमुचा आह्मां काय हातिं । कन्याकुमरें दासी रे बाजावरी सुपती ॥3॥
 एक ह्मणती बेटे हो कोण करी जतन । गाढव तैसें चि घोडें रे कोण तयाचा मान ।
 लागे भवरोग वाहतां खांदीं चवघे जण । हातीं काठएा डोया बोडक्या हिंडों मोकळे राण ॥4॥
 एक ह्मणती रानीं रे बहु सावजें फार । फाडफाडूं खाती डोळे रे पाय नेतील कर ।
 राखोनि राखे आपणा ऐसा कइचा शूर । बैसोनि राहों घरीं रे कोण करी हे चार ॥5॥
 घरीं बैसलिया बहुतें बहु सांगती काम । रिकामें कोणासि नावडे ऐसें आह्मासि ठावें ।
 चौघांमध्यें बरें दिसेसें तेथें नेमक व्हावें। लपोनि सहज खेळतां भलें गडियासवें ॥6॥
 एक ह्मणती गडी ते भले मिळती मता । केली तयावरी चाली रे बरी आपुली सत्ता ।
 नसावे ते तेथें तैसे रे खेळ हाणिती लाता । रडी एकाएकीं गेलिया गोंधळ उडती लाता ॥7॥
 एक ह्मणती खेळतां उगीं राहतीं पोरें । ऐसें काय घडों शके रे कोणी लहान थोरें ।
 अवघीं येती रागा रे एका ह्मणतां बरें । संगें वाढे कलह हरावा एकाएकीं च खरें ॥8॥
 एक ह्मणती एकला रे तूं जासील कोठें । सांडी मांडी हें वाउगें तुझे बोल चि खोटे ।
 ठायीं राहा उगे ठायीं च कां रे सिणसी वाटे । अवघियांची सिदोरी तुझे भरली मोटे ॥9॥
 तुका ह्मणे काय काहण्या अरे सांगाल गोष्टी । चाटावे तुमचे बोल रे भुका लागल्या पोटीं ।
 जागा करूं या रे कान्होबा मागों कवळ ताटीं । धाले गडी तुका ढेकर देतो विठ्ठल कंठीं ॥10॥

210
 आजि ओस अमरावती । काला पाहावया येती । देव विसरती । देहभाव आपुला ॥1॥
 आनंद न समाये मेदिनी । चारा विसरल्या पाणी । तटस्थ त्या ध्यानीं । गाइऩ जाल्या श्वापदें ॥ध्रु.॥ 
 जें या देवांचें दैवत । उभें आहे या रंगांत । गोपाळांसहित । क्रीडा करी कान्होबा ॥2॥

211
 चला बाइऩ पांडुरंग पाहूं वाळवंटीं । मांडियेला काला भोंवती गोपाळांची दाटी ॥1॥
 आनंदें कवळ देती एकामुखीं एक । न ह्मणती सान थोर अवघीं सकिळक ॥ध्रु.॥ 
 हमामा हुंबरी पांवा वाजविती मोहरी । घेतलासे फेर माजी घालुनियां हरी ॥2॥
 लुब्धल्या नारी नर अवघ्या पशुयाती । विसरलीं देहभाव शंका नाहीं चित्तीं ॥3॥
 पुष्पाचा वरुषाव जाली आरतियांची दाटी । तुळसी गुंफोनियां माळा घालितील कंठीं ॥4॥
 यादवांचा राणा गोपीमनोहर कान्हा । तुका ह्मणे सुख वाटे देखोनियां मना ॥5॥

212
 माझे गडी कोण कोण । निवडा भिन्न यांतुनी ॥1॥
 आपआपणामध्यें मिळों । एक खेळों एकाशीं ॥ध्रु.॥ 
 घाबरियांच्या मोडा काडएा । धाडा भाडएां वळतियां ॥2॥
 तुका ह्मणे देवापाशीं। विटाळशी नसावी ॥3॥

213
 हे चि अनुवाद सदा सर्वकाळ । करुनियां गोपाळकाला सेवूं ॥1॥
 वोरसलें कामधेनूचें दुभतें । संपूर्ण आइतें गगनभरी ॥ध्रु.॥ 
 संत सनकादिक गोमटएा परवडी । विभाग आवडी इच्छेचिये ॥2॥
 तुका ह्मणे मधीं घालूं नारायण । मग नव्हे सीण कोणा खेळें ॥3॥

214
 अधिकाचा मज कांटाळा । तुह्मां गोपाळां संगति ॥1॥
 काय नाहीं तुह्मापाशीं । सकळांविशीं संपन्न ॥ध्रु.॥ 
 उद्योगाचा नेघें भार। लागल्या सार पुरतें ॥2॥
 तुका ह्मणे अधीर जिणें । नारायणें न करावें ॥3॥

215
 जालों आतां एके ठायीं । न वंचूं कांहीं एकमेकां ॥1॥
 सरलों हेंगे देउनि मोट । कटकट काशाची ॥ध्रु.॥ 
 सोडोनियां गांठीं पाहें । काय आहे त्यांत तें ॥2॥
 तुका ह्मणे जालों निराळा । आतां गोपाळा देऊं बोभा ॥3॥

216
 या रे करूं गाइऩ । जमा निजलेती काइऩ । बोभाटानें आइऩ । घरा गेल्या मारील ॥1॥
 घाला घाला रे फुकारे । ज्याची तेणें चि मोहरे । एवढें चि पुरे । केलियानें सावध ॥ध्रु.॥ 
 नेणोनियां खेळा। समय समयाच्या वेळा । दुिश्चताजवळा । मिळालेति दुिश्चत ॥2॥
 तुका ह्मणे शीक । न धरितां लागे भीक । धरा सकळीक । मनेरी धांवा वळतियां ॥3॥

217
 वोळलीचा दोहूं पान्हा । मज कान्हा सांगितला ॥1॥
 घ्या जि हेंगे क्षीर हातीं । निगुतीनें वाढावें ॥ध्रु.॥ 
 सांगितलें केलें काम। नव्हे धर्म सत्याचा ॥2॥
 तुका ह्मणे नवें जुनें । ऐसें कोणें सोसावें॥3॥

218
 येइल तें घेइन भागा । नव्हे जोगा दुसरिया ॥1॥
 आवडी ते तुह्मी जाणा । बहु गुणांसारिखी ॥ध्रु.॥ 
 मज घेती डांगवरी। सवें हरि नसलिया ॥2॥
 तुका ह्मणे राबवा देवा । करीन सेवा सांगितली ॥3॥

219
 अंतरली कुटी मेटी । भय धरूनियां पोटीं । ह्मणतां जगजेठी । धांवें करुणाउत्तरीं ॥1॥
 बाप बिळया शिरोमणी । उताविळ या वचनीं । पडलिया कानीं । धांवा न करी आळस ॥ध्रु.॥ 
 बळ दुनी शरणागता । स्वामी वाहों नेदी चिंता । आइतें चि दाता । पंगतीस बैसवी ॥2॥
 वाहे खांदीं पाववी घरा । त्याच्या करी येरझारा। बोबडएा उत्तरा । स्वामी तुकया मानवे ॥3॥

220
 धन्य तें गोधन कांबळी कािष्ठका । मोहरी पांवा निका ब्रीद वांकी ॥1॥
 धन्य तें गोकुळ धन्य ते गोपाळ । नर नारी सकळ धन्य जाल्या ॥ध्रु.॥ 
 धन्य देवकी जसवंती दोहींचें । वसुदेवनंदाचें भाग्य जालें ॥2॥
 धन्य त्या गोपिका सोळा सहस्र बाळा । यादवां सकळां धन्य जालें ॥3॥
 धन्य ह्मणे तुका जन्मा तीं चि आलीं । हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥4॥

221
 गौळणी बांधिती धारणासि गळा । खेळे त्या गोपाळांमाजी ब्रह्म ॥1॥
 धांवोनियां मागे यशोदे भोजन । हिंडे रानोरान गाइऩपाठीं ॥ध्रु.॥ 
 तुका ह्मणे सर्व कळा ज्याचे अंगीं । भोळेपणालागीं भीक मागे ॥2॥

222
 देखिलासि माती खातां । दावियानें बांधी माता ॥1॥
 जाळी घेउनि कांबळी काठी । गाइऩ वळी वेणु पाठीं ॥ध्रु.॥ 
 मोठें भावार्थाचें बळ । देव जाला त्याचें बाळ ॥2॥
 तुका ह्मणे भHासाठीं। देव धांवे पाठोवाटीं ॥3॥

223
 हा गे माझे हातीं । पाहा कवळ सांगाती ॥1॥
 देवें दिला खातों भाग । कराल तर करा लाग ॥ध्रु.॥ 
 धालें ऐसें पोट । वरी करूनियां बोट ॥2॥
 तुका ह्मणे घरीं । मग कैं जी या परी ॥3॥

224
 अवघें अवघीकडे । दिलें पाहे मजकडे । अशा सवंगडे। सहित थोरी लागली ॥1॥
 कां रे धरिला अबोला । माझा वांटा देइप मला । सिदोरीचा केला । झाडा आतां निवडे ना ॥ध्रु.॥ 
 भूक लागली अनंता । कां रे नेणसी जाणतां । भागलों विळतां । गाइऩ सैरा ओढाळा ॥2॥
 तुका करुणा भाकी । हरि पाहे गोळा टाकी । घेता जाला सुखी। भीतरी वांटी आणीकां ॥3॥

225
 आह्मी गोवळीं रानटें । नव्हों जनांतील धीटें ॥1॥
 सिदोरीचा करूं काला । एक वांटितों एकाला ॥ध्रु.॥ 
 खेळों आपआपणांशीं। आमचीं तीं आह्मांपाशीं ॥2॥
 मिळालों नेणते । तुका कान्होबा भोंवते ॥3॥

226
 अवघियां दिला गोर । मजकरे पाहीना ॥1॥
 काुंफ्दे गोपाळ डोळे चोळी । ढुंगा थापली हाणे तोंडा ॥ध्रु.॥ 
 आवडती थोर मोटे । मी रे पोरटें दैन्यवाणे ॥2॥
 तुका ह्मणे जाणों भाव । जीविंचा देव बुझावी ॥3॥

  मृदंग पाटएा - अभंग
227
 मागें पुढें पाहें सांभाळूनि दोनी ठाय । चुकावूनि जाय गडी राखे गडियांसि ॥1॥
 मुरडे दंडा दोहीं तोंडें गडियां सावध करी । भेटतियासंगे तया हाल तुजवरी ॥ध्रु.॥ 
 गडियां गडी वांटुनि देइप । ज्याचा सोडी ते चि ठायीं ॥2॥
 अगऑया बळें करील काय। तुज देणें लागे डोय ॥3॥
 नवां घरीं पाउला करीं । सांपडे तो तेथें धरीं ॥4॥
 जिंकोनि डाव करीं । टाहो सत्ता आणिकांवरी ॥5॥
 सांपडोनि डाइप बहु । काळ गुंतलासी ॥6॥
 बिळया गडी फळी । फोडी न धरितां त्यांसी ॥7॥
 चुकांडी जो खाय मिळोनि अंगीं जाय। गुंतलासी काय तुका ह्मणे अझूनी ॥8॥

228
 पाहा रे तमासा तुमचा येथें नव्हे लाग । देइऩन तो भाग आलियाचा बाहेरी ॥1॥
 जागा रे गोपाळ नो ठायीं ठायीं जागा । चाहुलीनें भागा दूर मजपासूनि ॥ध्रु.॥ 
 न रिघतां ठाव आह्मा ठावा पाळतियां । भयाभीत वांयां तेथें काय चांचपा ॥2॥
 तुका ह्मणे हातां चडे जीवाचिये साटीं । मिटक्या देतां गोड मग लागतें शेवटीं ॥3॥

229
 डाइऩ घालुनियां पोरें । त्यांचीं गुरें चुकवीलीं ॥1॥
 खेळ खेळतां फोडिल्या डोया । आपण होय निराळा ॥ध्रु.॥ 
 मारिती माया घेती जीव । नाहीं कीव अन्यायें ॥2॥
 तुका कान्होबा मागें । तया अंगें कळों आलें ॥3॥

230
 आतां हें चि जेऊं हें चि जेऊं । सवें घेऊं सिदोरी ॥1॥
 हरिनामाचा खिचडा केला । प्रेमें मोहिला साधनें ॥ध्रु.॥ 
 चवीं चवीं घेऊं घास । ब्रह्मरस आवडी ॥2॥
 तुका ह्मणे गोड लागे । तों तों मागे रसना ॥3॥

231
 अवघें चि गोड जालें । मागीलये भरी आलें ॥1॥
 साहए जाला पांडुरंग । दिला अभ्यंतरीं संग ॥ध्रु.॥ 
 थडिये पावतां तो वाव । मागें वाहावतां ठाव ॥2॥
 तुका ह्मणे गेलें । स्वप्नींचें जागें जालें ॥3॥

232
 तुजसवें येतों हरी । आह्मां लाज नाहीं तरी । उचलिला गिरी । चांग तइप वांचलों ॥1॥
 मोडा आतां खेळ । गाइऩ गेल्या जाला वेळ । फांकल्या ओढाळ । नाहीं तो चि आवरा ॥ध्रु.॥ 
 चांग दैवें यमुनेसी वांचलों बुडतां । निलाजिरीं आह्मी नाहीं भय धाक या अनंता ॥2॥
 खातों आगी माती । आतां पुरे हा सांगाती । भोंवतां भोंवेल। आह्मां वाटतें हें चित्तीं ॥3॥
 तुका ह्मणे उरी नाहीं तुजसवें। शाहाणे या भावें दुरी छंद भोिळयां सवें ॥4॥

233
 नको आह्मांसवें गोपाळा । येऊं ओढाळा तुझ्या गाइऩ ॥1॥
 कोण धांवें त्यांच्या लागें । मागें मागें येरझारी ॥ध्रु.॥ 
 न बैसती एके ठायीं । धांवती दाही दाहा वाटां ॥2॥
 तुका ह्मणे तू राख मनेरी। मग त्या येरी आह्मी जाणों ॥3॥

234
 मागायास गेलों सिदोरी । तुझ्या मायाघरीं गांजियेलों ॥1॥
 तुजविणें ते नेदी कोणा । सांगतां खुणा जिवें गेलों ॥ध्रु.॥ 
 वांयांविण केली येरझार । आतां पुरे घर तुझी माया ॥2॥
 तुका ह्मणे तूं आह्मां वेगळा । राहें गोपाळा ह्मणउनी ॥3॥

235
 काकुलती येतो हरी । क्षणभरी निवडितां ॥1॥
 तुमची मज लागली सवे । ठायींचे नवे नव्हों गडी ॥ध्रु.॥ 
 आणीक बोलाविती फार । बहु थोर नावडती ॥2॥
 भाविकें त्यांची आवडी मोठी । तुका ह्मणे मिठी घाली जिवें ॥3॥

236
 वरता वेंघोनि घातली उडी । कळंबाबुडीं यमुनेसी ॥1॥
 हरि बुडाला बोंब घाला । घरचीं त्यांला ठावा नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 भवनदीचा न कळे पार । कािळया माजी थोर विखार ॥2॥
 तुका ह्मणे काय वाउग्या हाका । हातींचा गमावुनियां थिंका ॥3॥

237
 अवघीं मिळोनि कोल्हाळ केला । आतां होता ह्मणती गेला ॥1॥
 आपलिया रडती भावें । जयासवें जयापरी ॥ध्रु.॥ 
 चुकलों आह्मी खेळतां खेळ । गेला गोपाळ हातींचा ॥2॥
 तुका ह्मणे धांवती थडी । न घली उडी आंत कोणी ॥3॥

238
 भ्यालीं जिवा चुकलीं देवा । नाहीं ठावा जवळीं तो ॥1॥
 आहाकटा करिती हाय । हात डोकें पिटिती पाय ॥ध्रु.॥ 
 जवळी होतां न कळे आह्मां । गेल्या सीमा नाहीं दुःखा ॥2॥
 तुका ह्मणे हा लाघवी मोटा । पाहे खोटा खरा भाव ॥3॥

239
 कािळया नाथूनि आला वरी । पैल हरी दाखविती ॥1॥
 दुसरिया भावें न कळे कोणा । होय नव्हेसा संदेह मना ॥ध्रु.॥ 
 रूपा भिन्न पालट जाला । गोरें सांवळेंसा पैं देखिला ॥2॥
 आश्वासीत आला करें । तुका खरें ह्मणे देव ॥3॥

240
 हरि गोपाळांसवें सकळां । भेटे गऑया गळा मेळवूनी ॥1॥
 भाविकें त्यांची आवडी मोठी । सांगे गोष्टी जीविंचिया ॥ध्रु.॥ 
 योगियांच्या ध्याना जो नये । भाकरी त्यांच्या मागोनि खाये ॥2॥
 तुका ह्मणे असे शाहाणियां दुरी । बोबडियां दास कामारी ॥3॥

241
 धांव कान्होबा गेल्या गाइऩ । न ह्मणे मी कोण ही काइऩ ॥1॥
 आपुलियांचें वचन देवा । गोड सेवा करीतसे ॥ध्रु.॥ 
 मागतां आधीं द्यावा डाव । बिळया मी तो नाहीं भाव ॥2॥
 तुका ह्मणे ऐशा सवें । अनुसरावें जीवेंभावें ॥3॥

242
 धाकुटएाचे मुखीं घांस घाली माता । वरी करी सत्ता शाहाणियां ॥1॥
 ऐसें जाणपणें पडिलें अंतर । वाढे तों तों थोर अंतराय ॥ध्रु.॥ 
 दोन्ही उभयतां आपण चि व्याली । आवडीची चाली भिन्न भिन्न ॥2॥
 तुका ह्मणे अंगापासूनि निराळें । निवडिलें बळें रडतें स्तनीं ॥3॥

243
 देवाचे ह्मणोनि देवीं अनादर । हें मोठें आश्चर्य वाटतसे ॥1॥
 आतां येरा जना ह्मणावें तें काइऩ । जया भार डोइऩ संसाराचा ॥ध्रु.॥ 
 त्यजुनी संसार अभिमान सांटा । जुलूम हा मोटा दिसतसे ॥2॥
 तुका ह्मणे अळस करूनियां साहे । बळें कैसे पाहें वांयां जाती ॥3॥

244
 उपदेश तो भलत्या हातीं । जाला चित्तीं धरावा ॥1॥
 नये जाऊं पात्रावरी । कवटी सारी नारळें ॥ध्रु.॥ 
 स्त्री पुत्र बंदीजन । नारायण स्मरविती ॥2॥
 तुका ह्मणे रत्नसार । परि उपकार चिंधीचे ॥3॥

245
 संतांचे गुण दोष आणितां या मना । केलिया उगाणा सुकृताचा ॥1॥
 पिळोनियां पाहे पुष्पाचा परिमळ । चिरोनि केळी केळ गाढव तो ॥ध्रु.॥ 
 तुका ह्मणे गंगे अग्नीसि विटाळ । लावी तो चांडाळ दुःख पावे ॥2॥

246
 चुंबळीचा करी चुंबळीशीं संग । अंगीं वसे रंग क्रियाहीन ॥1॥
 बीजा ऐसें फळ दावी परिपाकीं । परिमळ लौकिकीं जाती ऐसा ॥ध्रु.॥ 
 माकडाच्या गळां रत्न कुळांगना । सांडूनियां सुना बिदी धुंडी ॥2॥
 तुका ह्मणे ऐसा व्याली ते गाढवी । फजिती ते व्हावी आहे पुढें ॥3॥

247
 सांपडला संदीं । मग बिळया पडे फंदीं ॥1॥
 ऐसी कोणी वाहे वेळ । हातीं काळाच्या सकळ ॥ध्रु.॥ 
 दाता मागे दान । जाय याचका शरण ॥2॥
 तुका ह्मणे नेणां । काय सांगों नारायणा ॥3॥

248
 सर्प विंचू दिसे । धन अभाग्या कोळसे ॥1॥
 आला डोऑयांसि कवळ । तेणें मळलें उजळ ॥ध्रु.॥ 
 अंगाचे भोंवडी । भोय झाड फिरती धोंडी ॥2॥
 तुका ह्मणे नाड । पाप ठाके हिता आड ॥3॥

249
 न देखोन कांहीं । म्या पाहिलें सकळ ही ॥1॥
 जालों अवघियांपरी । मी हें माझें ठेलें दुरी ॥ध्रु.॥ 
 न घेतां घेतलें । हातें पायें उसंतिलें ॥2॥
 खादलें न खातां । रसना रस जाली घेतां ॥3॥
 न बोलोनि बोलें । केलें प्रगट झांकिलें ॥4॥
 नाइकिलें कानीं। तुका ह्मणे आलें मनीं ॥5॥

ब्रह्मचारी फिर्याद गेला - अभंग 2
250
 काखे कडासन आड पडे । खडबड खडबडे हुसकलें ॥1॥
 दादकरा दादकरा । फजितखोरा लाज नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 अवघा जाला राम राम । कोणी कर्म आचरे ना ॥2॥
 हरिदासांच्या पडती पायां । ह्मणती तयां नागवावें ॥3॥
 दोहीं ठायीं फजीत जालें । पारणें केलें अवकळा ॥4॥
 तुका ह्मणे नाश केला । विटंबिला वेश जिहीं ॥5॥

251
 कुटुंबाचा केला त्याग । नाहीं राग जंव गेला ॥1॥
 भजन तें वोंगळवाणें । नरका जाणें चुके ना ॥ध्रु.॥ 
 अक्षराची केली आटी । जरी पोटीं संतनिंदा ॥2॥
 तुका ह्मणे मागें पाय । तया जाय स्थळासि ॥3॥

॥2॥

252
 तारतिम वरी तोंडा च पुरतें । अंतरा हें येतें अंतरीचें ॥1॥
 ऐसी काय बरी दिसे ठकाठकी । दिसतें लौकिकीं सत्या ऐसें ॥ध्रु.॥ 
 भोजनांत द्यावें विष कालवूनि । मोहचाळवणी मारावया ॥2॥
 तुका ह्मणे मैंद देखों नेदी कुडें । आदर चि पुढें सोंग दावी ॥3॥

253
 ब्रह्मनिष्ठ काडी । जरी जीवानांवें मोडी ॥1॥
 तया घडली गुरुहत्या । गेला उपदेश तो मिथ्या ॥ध्रु.॥ 
 सांगितलें कानीं। रूप आपुलें वाखाणी ॥2॥
 भूतांच्या मत्सरें । ब्रह्मYाान नेलें चोरें ॥3॥
 शिकल्या सांगे गोष्टी । भेद क्रोध वाहे पोटीं ॥4॥
 निंदा स्तुति स्तवनीं । तुका ह्मणे वेंची वाणी ॥5॥

254
 इहलोकींचा हा देहे । देव इिच्छताती पाहें ॥1॥
 धन्य आह्मी जन्मा आलों । दास विठोबाचे जालों ॥ध्रु.॥ 
 आयुष्याच्या या साधनें । सिच्चदानंद पदवी घेणें ॥2॥
 तुका ह्मणे पावठणी । करूं स्वर्गाची निशाणी ॥3॥

255
 पंडित वाचक जरी जाला पुरता । तरी कृष्णकथा ऐके भावें ॥1॥
 क्षीर तुपा साकरे जालिया भेटी । तैसी पडे मिठी गोडपणें ॥ध्रु.॥ 
 जाणोनियां लाभ घेइप हा पदरीं । गोड गोडावरी सेवीं बापा ॥2॥
 जाणिवेचें मूळ उपडोनी खोड । जरी तुज चाड आहे तुझी ॥3॥
 नाना परिमळद्रव्य उपचार । अंगी उटी सारचंदनाची ॥4॥
 जेविलियाविण शून्य ते शृंगार । तैसी गोडी हरिकथेविण ॥5॥
 ज्याकारणें वेदश्रुति ही पुराणें । तें चि विठ्ठलनाणें तिष्ठे कथे ॥6॥
 तुका ह्मणे येर दगडाचीं पेंवें । खळखळ आवघें मूळ तेथें॥7॥

256
 आणिकांच्या कापिती माना । निष्ठ‍पणा पार नाहीं ॥1॥
 करिती बेटे उसणवारी । यमपुरी भोगावया ॥ध्रु.॥ 
 सेंदराचें दैवत केलें । नवस बोले तयासि ॥2॥
 तुका ह्मणे नाचति पोरें । खोडितां येरें अंग दुखे ॥3॥

257
 गंधर्व अिग्न सोम भोगिती कुमारी । कोठें चराचरीं त्याग केला ॥1॥
 गायत्री स्वमुखें भक्षीतसे मळ । मिळाल्या वाहाळ गंगाओघ ॥ध्रु.॥ 
 कागाचिये विष्ठें जन्म पिंपळासि । पांडवकुळासि पाहातां दोष ॥2॥
 शकुंतळा सूत कर्ण शृंगी व्यास । यांच्या नामें नाश पातकांसि ॥3॥
 गणिका अजामेळ कुब्जा तो विदुर । पाहातां विचार पिंगळेचा ॥4॥
 वाल्हा विश्वामित्र वसिष्ठ नारद । यांचे पूर्व शुद्ध काय आहे ॥5॥
 न व्हावी तीं जालीं कर्में नरनारी । अनुतापें हरी स्मरतां मुH ॥6॥
 तुका ह्मणे पूर्व नाठवी श्रीहरी । मूळ जो उच्चारी नरक त्यासि ॥7॥

258
 सोनियाचें ताट क्षीरीनें भरिलें । भक्षावया दिलें श्वाना लागीं ॥1॥
 मुHाफळहार खरासि घातला । कस्तुरी सुकराला चोजविली ॥ध्रु.॥ 
 वेदपरायण बधिरा सांगे Yाान । तयाची ते खुण काय जाणे ॥2॥
 तुका ह्मणे ज्याचें तो चि एक जाणे । भHीचें महिमान साधु जाणे ॥3॥

259
 ऐसा हा लौकिक कदा राखवेना । पतितपावना देवराया ॥1॥
 संसार करितां ह्मणती हा दोषी । टाकितां आळसी पोटपोसा ॥ध्रु.॥ 
 आचार करितां ह्मणती हा पसारा । न करितां नरा निंदिताती ॥2॥
 संतसंग करितां ह्मणती हा उपदेशी । येरा अभाग्यासि Yाान नाहीं ॥3॥
 धन नाहीं त्यासि ठायींचा करंटा । समर्थासि ताठा लाविताती ॥4॥
 बहु बोलों जातां ह्मणति हा वाचाळ । न बोलतां सकळ ह्मणती गर्वी ॥5॥
 भेटिसि न वजातां ह्मणती हा निष्ठ‍ । येतां जातां घर बुडविलें ॥6॥
 लग्न करूं जातां ह्मणती हा मातला। न करितां जाला नपुंसक ॥7॥
 निपुत्रिका ह्मणती पहा हो चांडाळ। पातकाचें मूळ पोरवडा ॥8॥
 लोक जैसा लोक धरितां धरवे ना। अभHा जिरे ना संतसंग ॥9॥
 तुका ह्मणे आतां ऐकावें वचन । त्यजुनियां जन भिH करा ॥10॥

260
 धर्म रक्षावया साठीं । करणें आटी आह्मांसि ॥1॥
 वाचा बोलों वेदनीती । करूं संतीं केलें तें ॥ध्रु.॥ 
 न बाणतां िस्थति अंगीं । कर्म त्यागी लंड तो ॥2॥
 तुका ह्मणे अधम त्यासी । भिH दूषी हरीची ॥3॥

261
 चवदा भुवनें जयाचिये पोटीं । तो चि आह्मीं कंठीं साठविला ॥1॥
 काय एक उणें आमुचिये घरीं । वोळगती द्वारीं रििद्धसिद्धी ॥ध्रु.॥ 
 असुर जयानें घातले तोडरीं । तो आह्मांसि जोडी कर दोन्ही ॥2॥
 रूप नाहीं रेखा जयासि आकार । आह्मीं तो साकार भHीं केला ॥3॥
 अनंत ब्रह्मांडें जयाचिये अंगीं । समान तो मुंगी आह्मासाठीं ॥4॥
 रििद्धसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता । तेथें या प्राकृता कोण मानी ॥5॥
 तुका ह्मणे आह्मी देवाहूनि बळी। जालों हे निराळी ठेवुनि आशा ॥6॥

262
 केला मातीचा पशुपति । परि मातीसि काय ह्मणती । शिवपूजा शिवासी पावे । माती मातीमाजी सामावे ॥1॥
 तैसे पूजिती आह्मां संत । पूजा घेतो भगवंत । आह्मी किंकर संतांचे दास। संतपदवी नको आह्मांस ॥ध्रु.॥ 
 केला पाषाणाचा विष्णु । परी पाषाण नव्हे विष्णु। विष्णुपूजा विष्णुसि अर्पे । पाषाण राहे पाषाणरूपें ॥2॥
 केली कांशाची जगदंबा । परि कांसें नव्हे अंबा । पूजा अंबेची अंबेला घेणें । कांसें राहे कांसेंपणें ॥3॥
 ब्रह्मानंद पूर्णामाजी । तुका ह्मणे केली कांजी । ज्याची पूजा त्याणें चि घेणें। आह्मी पाषाणरूप राहणें ॥4॥

263
 ते माझे सोयरे सज्जन सांगाती । पाय आठविती विठोबाचे ॥1॥
 येरा मानी विधि पाळणापुरतें । देवाचीं तीं भूतें ह्मणोनियां ॥ध्रु.॥ 
 सर्वभावें जालों वैष्णवांचा दास । करीन त्यांच्या आस उिच्छष्टाची ॥2॥
 तुका ह्मणे जैसे मानती हरिदास । तैशी नाहीं आस आणिकांची ॥3॥

264
 दया तिचें नांव भूतांचें पाळण । अणीक निदऩळण कंटकांचें ॥1॥
 पाप त्याचें नांव न विचारितां नीत । भलतें चि उन्मत्त करी सदा ॥2॥
 तुका ह्मणे धर्म रक्षावया साठीं । देवास ही आटी जन्म घेणें ॥3॥

265
 करावें गोमटें । बाळा माते तें उमटे ॥1॥
 आपुलिया जीवाहूनी । असे वाल्हें तें जननी ॥ध्रु.॥ 
 वियोग तें तिस । त्याच्या उपचारें तें विष ॥2॥
 तुका ह्मणे पायें । डोळा सुखावे ज्या न्यायें ॥3॥

266
 कन्या सासु†यासि जाये । मागें परतोनी पाहे ॥1॥
 तैसें जालें माझ्या जिवा । केव्हां भेटसी केशवा ॥ध्रु.॥ 
 चुकलिया माये। बाळ हुरू हुरू पाहे ॥2॥
 जीवना वेगळी मासोळी । तुका ह्मणे तळमळी ॥3॥

267
 हातीं होन दावी बेना । करिती लेंकीच्या धारणा ॥1॥
 ऐसे धर्म जाले कळीं । पुण्य रंक पाप बळी ॥ध्रु.॥ 
 सांडिले आचार। द्विज चाहाड जाले चोर ॥2॥
 टिळे लपविती पातडीं । लेती विजारा कातडीं ॥3॥
 बैसोनियां तHां । अन्नेंविण पिडिती लोकां ॥4॥
 मुदबख लिहिणें । तेलतुपावरी जिणें ॥5॥
 नीचाचे चाकर । चुकलिया खाती मार ॥6॥
 राजा प्रजा पीडी । क्षेत्री दुिश्चतासी तोडी ॥7॥
 वैश्यशूद्रादिक । हे तों सहज नीच लोक ॥8॥
 अवघे बाहए रंग । आंत हिरवें वरी सोंग ॥9॥
 तुका ह्मणे देवा । काय निद्रा केली धांवा ॥10॥

268
 साळंकृत कन्यादान । करितां पृथ्वीसमान ॥1॥
 परि तें न कळे या मूढा । येइल कळों भोग पुढां ॥ध्रु.॥ 
 आचरतां कर्म । भरे पोट राहे धर्म ॥2॥
 सत्या देव साहे । ऐसें करूनियां पाहें ॥3॥
 अन्न मान धन । हें तों प्रारब्धा आधीन ॥4॥
 तुका ह्मणे सोस । दुःख आतां पुढें नास ॥5॥

269
 दिवटएा वाद्यें लावुनि खाणें । करूनि मंडण दिली हातीं ॥1॥
 नवरा नेइऩ नवरी घरा । पूजन वरा पाद्याचें ॥ध्रु.॥ 
 गौरविली विहीण व्याही । घडिलें कांहीं ठेवूं नका ॥2॥
 करूं द्यावें न्हावें वरें। ठायीचें कां रे न कळे चि ॥3॥
 व†हडियांचे लागे पाठीं। जैसी उटिका तेलीं ॥4॥
 तुका ह्मणे जोडिला थुंका । पुढें नरका सामग्री ॥5॥

270
 ब्रह्महत्या मारिल्या गाइऩ । आणीक काइऩ पाप केलें ॥1॥
 ऐका जेणें विकिली कन्या । पवाडे त्या सुन्याचे ॥ध्रु.॥ 
 नरमांस खादली भाडी । हाका मारी ह्मणोनि ॥2॥
 अवघें पाप केलें तेणें । जेणें सोनें अभिळााषिलें ॥3॥
 उच्चारितां मज तें पाप । जिव्हे कांप सुटतसे ॥4॥
 तुका ह्मणे कोरान्न रांड । बेटा भांड मागे ना कां ॥5॥

271
 याचा कोणी करी पक्ष । तो ही त्याशी समतुल्य ॥1॥
 फुकासाठीं पावे दुःखाचा विभाग । पूर्वजांसि लाग निरयदंडीं ॥ध्रु.॥ 
 ऐके राजा न करी दंड । जरि या लंड दुष्टासि ॥2॥
 तुका ह्मणे त्याचें अन्न । मद्यपाना समान ॥3॥

272
 कपट कांहीं एक । नेणें भुलवायाचें लोक ॥1॥
 तुमचें करितों कीर्त्तन । गातों उत्तम ते गुण ॥ध्रु.॥ 
 दाऊं नेणें जडीबुटी । चमत्कार उठाउठी ॥2॥
 नाहीं शिष्यशाखा । सांगों अयाचित लोकां ॥3॥
 नव्हें मठपति । नाहीं चाहुरांची वृित्त ॥4॥
 नाहीं देवार्चन । असे मांडिलें दुकान ॥5॥
 नाहीं वेताळ प्रसन्न । कांहीं सांगों खाण खुण ॥6॥
 नव्हें पुराणिक । करणें सांगणें आणीक ॥7॥
 नेणें वाद घटा पटा । करितां पंडित करंटा ॥8॥
 नाहीं जाळीत भणदीं । उदो ह्मणोनि आनंदी ॥9॥
 नाहीं हालवीत माळा । भोंवतें मेळवुनि गबाळा ॥10॥
 आगमीचें कुडें नेणें । स्तंभन मोहन उच्चाटणें ॥11॥
 नव्हें यांच्या ऐसा । तुका निरयवासी पिसा ॥12॥

273
 रडोनियां मान । कोण मागतां भूषण ॥1॥
 देवें दिलें तरी गोड । राहे रुचि आणि कोड ॥ध्रु.॥ 
 लावितां लावणी । विके भीके केज्या दानी ॥2॥
 तुका ह्मणे धीरा । विण कैसा होतो हिरा॥3॥

274
 पूज्या एकासनीं आसनीं आसन । बैसतां गमन मातेशीं तें ॥1॥
 सांगतों ते धर्म नीतीचे संकेत । सावधान हित व्हावें तरी ॥ध्रु.॥ 
 संतां ठाया ठाव पूजनाची इच्छा । जीवनीं च वळसा सांपडला ॥2॥
 तुका ह्मणे एकाएकीं वरासनें । दुजें तेथें भिन्न अशोभ्य तें ॥3॥

275
 जेणें मुखें स्तवी । तें चि निंदे पाठीं लावी ॥1॥
 ऐसी अधमाची याती । लोपी सोनें खाय माती ॥ध्रु.॥ 
 गुदद्वारा वाटे । मिष्टान्नांचा नरक लोटे ॥2॥
 विंचु लाभाविण । तुका ह्मणे वाहे शीण ॥3॥

276
 अधमाची यारी । रंग पतंगाचे परी ॥1॥
 विटे न लगतां क्षण । मोल जाय वांयां विण ॥ध्रु.॥ 
 सर्पाचिया परी । विषें भरला कल्हारीं ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । मज झणी ऐसे दावा ॥3॥

277
 आणिकांची स्तुति आह्मां ब्रह्महत्या । एका वांचूनि त्या पांडुरंगा ॥1॥
 आह्मां विष्णुदासां एकविध भाव । न ह्मणों या देव आणिकांसि ॥ध्रु.॥ 
 शतखंड माझी होइऩल रसना । जरी या वचना पालटेन ॥2॥
 तुका ह्मणे मज आणिका संकल्पें । अवघीं च पापें घडतील ॥3॥

278
 तान्हेल्याची धणी । फिटे गंगा नव्हे उणी ॥1॥
 माझे मनोरथ सिद्धी । पाववावे कृपानिधी ॥ध्रु.॥ 
 तूं तों उदाराचा राणा । माझी अल्प चि वासना ॥2॥
 कृपादृष्टीं पाहें । तुका ह्मणे होइप साहे ॥3॥

279
 संताचा अतिक्रम । देवपूजा तो अधर्म ॥1॥
 येती दगड तैसे वरी । मंत्रपुष्पें देवा शिरीं ॥ध्रु.॥ 
 अतीतासि गाळी । देवा नैवेद्यासी पोळी ॥2॥
 तुका ह्मणे देवा । ताडण भेदकांची सेवा ॥3॥

280
 करणें तें देवा । हे चि एक पावे सेवा ॥1॥
 अवघें घडे येणे सांग । भक्त देवाचें तें अंग ॥ध्रु.॥ 
 हें चि एक वर्म । काय बोलिला तो धर्म ॥2॥
 तुका ह्मणे खरें । खरें त्रिवाचा उत्तरें ॥3॥

281
 मागें नेणपणें घडलें तें क्षमा । आतां देतों सीमा करूनियां ॥1॥
 परनारीचें जया घडलें गमन । दावीतो वदन जननीरत ॥ध्रु.॥ 
 उपदेशा वरी मन नाहीं हातीं । तो आह्मां पुढती पाहूं नये ॥2॥
तुका ह्मणे साक्षी असों द्यावें मन । घातली ते आण पाळावया ॥3॥

282
 आणिकांच्या घातें । ज्यांचीं निवतील चित्तें ॥1॥
 ते चि ओळखावे पापी । निरयवासी शीघ्रकोपी ॥ध्रु.॥ 
 कान पसरोनी । ऐके वदे दुष्ट वाणी ॥2॥
 तुका ह्मणे भांडा । धीर नाहीं ज्याच्या तोंडा॥3॥


हनुमंतस्तुति - अभंग 4
283
 शरण शरण जी हनुमंता । तुज आलों रामदूता ॥1॥
 काय भHीच्या त्या वाटा । मज दावाव्या सुभटा ॥ध्रु.॥ 
 शूर आणि धीर । स्वामिकाजीं तूं सादर ॥2॥
 तुका ह्मणे रुद्रा । अंजनीचिया कुमरा ॥3॥

284
 केली सीताशुद्धी । मूळ रामायणा आधीं ॥1॥
 ऐसा प्रतापी गहन । सुरां सकळ भHांचें भूषण ॥ध्रु.॥ 
 जाऊनि पाताळा। केली देवाची अवकळा ॥2॥
 राम लक्षुमण । नेले आणिले चोरून ॥3॥
 जोडूनियां कर । उभा सन्मुख समोर ॥4॥
 तुका ह्मणे जपें । वायुसुता जाती पापें ॥5॥

285
 काम घातला बांदोडी । काळ केला देशधडी ॥1॥
 तया माझें दंडवत । कपिकुळीं हनूमंत ॥ध्रु.॥ 
 शरीर वज्रा ऐसें । कवळी ब्रह्मांड जो पुच्छे ॥2॥
 रामाच्या सेवका । शरण आलों ह्मणे तुका ॥3॥

286
 हनुमंत महाबळी । रावणाची दाढी जाळी ॥1॥
 तया माझा नमस्कार । वारंवार निरंतर ॥ध्रु.॥ 
 करोनी उdाण । केलें लंकेचें दहन ॥2॥
 जाळीयेली लंका । धन्य धन्य ह्मणे तुका ॥3॥


॥4॥

287
 कुंभ अवघा एक आवा । पाकीं एकीं गुफे डावा ॥1॥
 ऐसे भिन्न भिन्न साटे । केले प्रारब्धानें वांटे ॥ध्रु.॥ 
 हिरे दगड एक खाणी । कैचें विजातीसी पाणी ॥2॥
 तुका ह्मणे शिरीं । एक एकाची पायरी ॥3॥

288
 मांडे पु†या मुखें सांगों जाणे मात । तोंडीं लाळ हात चोळी रिते ॥1॥
 ऐसियाच्या गोष्टी फिक्या मिठेंविण । रुचि नेदी अन्न चवी नाहीं ॥ध्रु.॥ 
 बोलों जाणे अंगीं नाहीं शूरपण । काय तें वचन जाळावें तें ॥2॥
 तुका ह्मणे बहुतोंडे जे वाचाळ । तेंग तें च मूळ लटिक्याचें ॥3॥

289
 न लगे चंदना सांगावा परिमळ । वनस्पतिमेळ हाकारुनी ॥1॥
 अंतरीचें धांवे स्वभावें बाहेरी । धरितां ही परी आवरे ना ॥ध्रु.॥ 
 सूर्य नाहीं जागें करीत या जना । प्रकाश किरणा कर ह्मुन ॥2॥
 तुका ह्मणे मेघ नाचवी मयूरें । लपवितां खरें येत नाहीं ॥3॥

290
 चंदनाचे हात पाय ही चंदन । परिसा नाहीं हीन कोणी अंग ॥1॥
 दीपा नाहीं पाठीं पोटीं अंधकार । सर्वांगें साकर अवघी गोड ॥ध्रु.॥ 
 तुका ह्मणे तैसा सज्जनापासून । पाहातां अवगुण मिळे चि ना ॥2॥

291
 मन करा रे प्रसन्न । सर्व सिद्धीचें कारण । मोक्ष अथवा बंधन । सुख समाधान इच्छा ते ॥1॥
 मनें प्रतिमा स्थापिली । मनें मना पूजा केली । मनें इच्छा पुरविली । मन माउली सकळांची ॥ध्रु.॥ 
 मन गुरू आणि शिष्य । करी आपुलें चि दास्य । प्रसन्न आपआपणास। गति अथवा अधोगति ॥2॥
 साधक वाचक पंडित । श्रोते वHे ऐका मात । नाहीं नाहीं आनुदैवत । तुका ह्मणे दुसरें ॥3॥

292
 मायबापें जरी सर्पीण बोका । त्यांचे संगें सुखा न पवे बाळ ॥1॥
 चंदनाचा शूळ सोनियाची बेडी । सुख नेदी फोडी प्राण नाशी ॥2॥
 तुका ह्मणे नरकीं घाली अभिमान । जरी होय Yाान गर्व ताठा ॥3॥

293
 शिकल्या बोलाचे सांगतील वाद । अनुभव भेद नाहीं कोणा ॥1॥
 पंडित हे Yाानी करितील कथा । न मिळती अर्था निजसुखा ॥2॥
 तुका ह्मणे जैसी लांचासाठीं ग्वाही । देतील हे नाहीं ठावी वस्तु ॥3॥

294
 प्रारब्ध क्रियमाण । भHां संचित नाहीं जाण ॥1॥
 अवघा देव चि जाला पाहीं । भरोनियां अंतर्बाहीं ॥ध्रु.॥ 
 सत्वरजतमबाधा। नव्हे हरिभHांसि कदा ॥2॥
 खाय बोले करी । अवघा त्यांच्या अंगें हरी ॥3॥
 देवभHपण । तुका ह्मणे नाहीं भिन्न ॥4॥

295
 शास्त्राचें जें सार वेदांची जो मूतिऩ । तो माझा सांगाती प्राणसखा ॥1॥
 ह्मणउनी नाहीं आणिकांचा पांग । सर्व जालें सांग नामें एका ॥ध्रु.॥ 
 सगुण निर्गुण जयाचीं अंगें । तो चि आह्मां संगें क्रीडा करी ॥2॥
 तुका ह्मणे आह्मी विधीचे जनिते । स्वयंभू आइते केले नव्हों ॥3॥

296
 ऐका महिमा आवडीचीं । बोरें खाय भिलटीचीं ॥1॥
 थोर प्रेमाचा भुकेला । हा चि दुष्काळ तयाला । अष्टमा सिद्धींला । न मनी क्षीरसागराला ॥ध्रु.॥ 
 पव्हे सुदामदेवाचे । फके मारी कोरडे च ॥2॥
 न ह्मणे उिच्छष्ट अथवा थोडे । तुका ह्मणे भHीपुढें ॥3॥

297
 कोणें तुझा सांग केला अंगीकार । नििश्चति त्वां थोर मानियेली ॥1॥
 कोणें ऐसा तुज उपदेश केला । नको या विठ्ठला शरण जाऊं ॥ध्रु.॥ 
 तेव्हां तुज कोण घालील पाठीसी । घासील भूमीसी वदन यम ॥2॥
 कां रे नागवसी आयुष्य खातो काळ । दिसेंदिस बळ क्षीण होतें ॥3॥
 तुका ह्मणे यासि सांगा कोणी तरी। विसरला हरी मायबाप ॥4॥

298
 साधूनी बचनाग खाती तोळा तोळा । आणिकातें डोळां न पाहवे ॥1॥
 साधूनी भुजंग धरितील हातीं । आणिकें कापती देखोनियां ॥2॥
 असाध्य तें साध्य करितां सायास । कारण अभ्यास तुका ह्मणे ॥3॥

299
 आमचे गोसावी अयाचितवृत्ती । करवी शिष्याहातीं उपदेश ॥1॥
 दगडाची नाव आधींच ते जड । ते काय दगड तारूं जाणे ॥1॥
 तुका ह्मणे वेष विटंबिला त्यांनी । सोंगसंपादणी करिती परी॥3॥

300 
 
 मृगजळा काय करावा उतार । पावावया पार पैल थडी ॥1॥
 खापराचे होन खेळती लेंकुरें । कोण त्या वेव्हारें लाभ हाणि ॥ध्रु.॥ 
 मंगळदायक करिती कुमारी । काय त्यांची खरी सोयरीक ॥2॥
 स्वप्नींचें जें सुखदुःख जालें काहीं । जागृतीं तो नाहीं साच भाव ॥3॥
 सारीं जालीं मेलीं लटिकें वचन । बद्ध मुH शीण तुका ह्मणे ॥4॥'''⏎




[[वर्ग:Transferable to Marathi Wikisource]]