Revision 5375211 of "Taman Cina" on mswiki

{{Redirect|Taman Cina}}

{{Infobox Chinese
|title     = '''Taman Cina'''
|pic       = 20090510 Shanghai Yuyan 6689.jpg
|piccap    = Gambar Taman Yuyuan di Shanghai ini (dicipta pada 1559) menunjukkan semua elemen taman Cina klasik – air, seni bina, tumbuh-tumbuhan dan batu.
|picsize   = 200px
|t         = 中國園林
|s         = 中国园林
|l         = Taman-Hutan Cina
|p         = Zhōngguó yuánlín
|wuu       = Tson<sup>平</sup> koh<sup>入</sup> yu<sup>入</sup> lin<sup>平</sup>
|altname   = Taman klasik Cina
|t2        = 中國古典園林
|s2        = 中国古典园林
|l2        = Hutan taman klasik Cina
|p2        = Zhōngguó gǔdiǎn yuánlín
|wuu2      = Tson<sup>平</sup> koh<sup>入</sup> gu<sup>去</sup> di<sup>平</sup> yu<sup>平</sup> lin<sup>平</sup>
|order  = ts
}}

'''Taman Cina''' ialah gaya taman landskap yang telah berkembang selama tiga ribu tahun. Ia termasuk kedua-dua taman luas [[Maharaja China|Maharaja Cina]] dan ahli keluarga empayar, dibina untuk keseronokan dan untuk menarik perhatian, dan taman-taman yang lebih intim yang dicipta oleh ulama, penyair, bekas pegawai kerajaan, tentera dan pedagang , dibuat untuk renungan dan melarikan diri dari dunia luar. Mereka mencipta landskap mini yang ideal, yang bertujuan untuk menyatakan keharmonian yang sepatutnya wujud antara [[manusia dan alam semula jadi]].<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins - paysagistes, jardiners, poḕts''.  ms. 348</ref>

Taman Cina tipikal dikelilingi oleh dinding dan termasuk satu atau lebih kolam, kerja batu, pokok dan bunga, dan pelbagai dewan dan astaka di dalam taman, dihubungkan dengan laluan berliku dan galeri zig-zag. Dengan bergerak dari struktur ke struktur, pelawat boleh melihat satu siri adegan yang digubah dengan teliti, dibuka seperti skrol lukisan landskap.

==Sejarah==

===Permulaan===
Taman-taman Cina yang paling awal direkodkan telah dicipta di lembah [[Sungai Kuning]], semasa [[Dinasti Shang]] (1600–1046 SM). Taman-taman ini adalah taman tertutup yang besar di mana raja dan bangsawan memburu binatang buruan, atau tempat menanam buah-buahan dan sayur-sayuran.

Prasasti awal dari zaman ini, diukir pada kulit kura-kura, mempunyai tiga aksara Cina untuk taman, ''you'', ''pu'' dan ''yuan''. ''You'' ialah taman diraja tempat burung dan haiwan dipelihara, manakala ''pu'' ialah taman untuk tumbuh-tumbuhan. Semasa [[dinasti Qin]] (221–206 SM), ''[[wiktionary:園|yuan]]'' menjadi watak untuk semua taman.<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', preface, and Bing Chiu, ''Jardins de Chine, ou la quete du paradis'', Editions de La Martiniere, Paris 2010, ms. 10–11.</ref> Watak lama untuk ''yuan'' ialah gambar kecil taman; ia disertakan dalam segi empat sama yang boleh mewakili dinding, dan mempunyai simbol yang boleh mewakili pelan struktur, persegi kecil yang boleh mewakili kolam, dan simbol untuk ladang atau pokok delima.<ref>Tong Jun, Rekod Jiang Gardens, dipetik dalam Feng Chanoxiong, ''Taman Klasik Suzhou''.</ref>

Taman diraja yang terkenal pada zaman dinasti Shang ialah ''Teres, Kolam dan Taman'' Roh (''Lingtai, Lingzhao Lingyou'') yang dibina oleh [[Raja Wenwang]] di sebelah barat ibu negaranya, [[Yinxu|Yin]]. Taman itu diterangkan dalam ''[[Klasik Puisi]]'' dengan cara ini:

: Raja membuat persiaran di Taman Semangat,
: Rusa berlutut di atas rumput, memberi makan anak-anaknya,
: Rusa itu cantik dan berkilauan.
:Kren yang tidak bernoda mempunyai bulu putih yang cemerlang.
:Raja membuat persiaran ke Kolam Roh,
:Air penuh dengan ikan, yang menggeliat.<ref>Translation in ''Jardins de Chine, ou la quête du paradis'', cited in Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine, ou la quete du paradis'', ms. 11.</ref>

Satu lagi taman diraja awal ialah ''Shaqui'', atau ''Dunes of Sand'', dibina oleh pemerintah Shang terakhir, [[Raja Zhou of Shang|Raja Zhou]] (1075–1046 SM). Ia terdiri daripada teres bumi, atau ''tai'', yang berfungsi sebagai platform pemerhatian di tengah-tengah taman persegi yang besar. Ia diterangkan dalam salah satu klasik awal kesusasteraan Cina, "[[Rekod Ahli Sejarah Besar]]'' (''Shiji'').<ref>Tan, ms. 10. See also Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine, ou la quete du paradis'', ms. 11.</ref>

Menurut ''Shiji'', salah satu ciri yang paling terkenal di taman ini ialah ''Kolam Wain dan Hutan Daging'' (酒池肉林). Sebuah kolam besar, cukup besar untuk beberapa bot kecil, telah dibina di kawasan istana, dengan lapisan dalam batu berbentuk bujur yang digilap dari pantai. Kolam itu kemudiannya diisi dengan wain. Sebuah pulau kecil telah dibina di tengah-tengah kolam, di mana pokok-pokok ditanam, yang mempunyai lidi daging panggang yang tergantung pada dahannya. Raja Zhou dan kawan-kawan serta gundik-gundiknya hanyut di dalam bot mereka, meminum wain dengan tangan mereka dan memakan daging panggang dari pokok. Ahli falsafah dan ahli sejarah Cina kemudiannya menyebut taman ini sebagai contoh kemerosotan dan rasa tidak enak.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine, ou la quete du paradis'', ms. 11.</ref>

Semasa [[tempoh Musim Bunga dan Musim Luruh]] (722–481 SM), pada 535 SM, ''Teres Shanghua'', dengan istana yang dihias mewah, telah dibina oleh [[Raja Jing dari Zhou (Gui)|Raja Jing]] dari [[Dinasti Zhou]]. Pada 505 SM, sebuah taman yang lebih rumit, "Teres Gusu", telah dimulakan. Ia terletak di sisi gunung, dan termasuk satu siri teres yang disambungkan oleh galeri, bersama-sama dengan tasik tempat bot dalam bentuk naga biru berlayar. Dari teres tertinggi, pemandangan memanjang ke [[Tasik Tai]], Tasik Besar.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 12</ref>

===''Lagenda Isle of the Immortals''===
[[File:YuanJiang-Penglai Island.jpg|thumb|right| Versi miniatur [[Gunung Penglai]], rumah legenda [[Lapan Abadi]], telah dicipta semula di banyak taman Cina klasik]]

Legenda Cina purba memainkan peranan penting dalam reka bentuk taman awal. Pada abad ke-4 SM, sebuah kisah dalam ''[[Klasik Gunung dan Laut]]'' menggambarkan puncak yang dipanggil [[Gunung Penglai]] yang terletak di salah satu daripada tiga pulau di hujung timur [[Laut Bohai] ], antara China dan Korea, yang merupakan rumah [[Lapan Abadi]]. Di pulau ini terdapat istana emas dan perak, dengan permata di atas pokok. Tiada kesakitan, tiada musim sejuk, gelas wain dan mangkuk nasi sentiasa penuh, dan buah-buahan, apabila dimakan, diberikan kehidupan yang kekal.

Pada 221 SM, [[Qin Shi Huang|Ying Zheng, Raja Qin]] menakluki negara-negara pesaing lain dan menyatukan China di bawah [[dinasti Qin|Empayar Qin]], yang diperintahnya sehingga 210 SM. Dia mendengar legenda pulau-pulau dan menghantar utusan untuk mencari pulau-pulau dan membawa kembali elixir kehidupan abadi, tanpa kejayaan. Di istananya berhampiran ibu negaranya, [[Xianyang]], dia mencipta taman dengan tasik besar yang dipanggil ''Lanchi gong'' atau ''Tasik Orkid''. Di sebuah pulau di tasik dia mencipta replika Gunung Penglai, melambangkan pencariannya untuk syurga. Selepas kematiannya, Empayar Qin jatuh pada 206 SM dan ibu negara dan tamannya musnah sepenuhnya, tetapi legenda itu terus memberi inspirasi kepada taman-taman Cina. Banyak taman mempunyai sekumpulan pulau atau pulau tunggal dengan gunung buatan yang mewakili pulau Lapan Abadi.<ref name="Che Bing Chiu pg. 12">Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 12.</ref>

===Dinasti Han (206 SM–220 M)===
Di bawah [[dinasti Han]] (206 SM – 220 M), sebuah ibu negara empayar baharu telah dibina di [[Chang'an]], dan [[Maharaja Wu dari Han|Maharaja Wu]] membina sebuah taman empayar baharu, yang menggabungkan ciri-ciri taman botani dan zoologi, serta kawasan perburuan tradisional. Diilhamkan oleh versi lain klasik Cina tentang Isles of the Immortals, yang dipanggil [[Liezi]], dia mencipta tasik buatan yang besar, "Lake of the Supreme Essence", dengan tiga pulau buatan di tengah yang mewakili tiga pulau. daripada Abadi. Taman itu kemudiannya dimusnahkan, tetapi ingatannya akan terus memberi inspirasi kepada reka bentuk taman Cina selama berabad-abad.

Satu lagi taman yang terkenal pada zaman Han ialah ''Taman Jeneral Liang Ji'' yang dibina di bawah [[Maharaja Shun dari Han|Maharaja Shun]] (125–144 M). Menggunakan kekayaan yang terkumpul selama dua puluh tahun di mahkamah empayar, [[Liang Ji]] membina taman landskap yang besar dengan gunung buatan, jurang dan hutan, dipenuhi dengan burung-burung yang jarang ditemui dan haiwan liar yang dijinakkan. Ini adalah salah satu taman pertama yang cuba mencipta salinan alam semula jadi yang unggul.<ref name="Che Bing Chiu pg. 12"/>

=== Taman untuk penyair dan ulama (221–618 M)===
[[File:Wang Xizhi by Qian Xuan.jpg|thumb|right| Ahli kaligrafi [[Wang Xizhi]] di tamannya, Pavilion Orkid]]

Selepas kejatuhan dinasti Han, tempoh ketidakstabilan politik yang panjang bermula di China. Agama Buddha telah diperkenalkan ke China oleh [[Maharaja Ming dari Han|Maharaja Ming]] (57–75 M), dan tersebar dengan cepat. Menjelang 495, bandar [[Luoyang]], ibu negara dinasti [[Wei Utara]], mempunyai lebih 1,300 kuil, kebanyakannya di bekas kediaman orang percaya. Setiap kuil mempunyai taman kecilnya sendiri.<ref name="Che Bing Chiu ms. 16">Che Bing Chiu ''Jardins de Chine,'' ms. 16.</ref>

Dalam tempoh ini, ramai bekas pegawai kerajaan meninggalkan mahkamah dan membina taman di mana mereka boleh melarikan diri dari dunia luar dan menumpukan perhatian kepada alam semula jadi dan kesusasteraan. Satu contoh ialah ''Jingu Yuan'', atau ''Taman Lembah Emas'', dibina pada 296 oleh [[Shi Chong]] (249–300 AD), seorang bangsawan dan bekas pegawai mahkamah, sepuluh kilometer timur laut Luoyang. Dia menjemput tiga puluh penyair terkenal ke jamuan di tamannya, dan menulis tentang acara itu sendiri:
{{Quote|Saya mempunyai rumah desa di sungai Lembah Keemasan...di mana terdapat mata air yang tulen, hutan yang subur, pokok buah-buahan, buluh, cemara, dan tumbuhan ubatan. Ada ladang, dua ratus biri-biri, ayam, babi, angsa dan itik...Ada juga kilang air, kolam ikan, gua, dan segala-galanya untuk mengalihkan pandangan dan menggembirakan hati....Bersama rakan sastera, kami berjalan-jalan siang dan malam, kenduri, mendaki gunung untuk melihat pemandangan, dan duduk di tepi sungai.}}

Lawatan ke taman ini menghasilkan koleksi puisi terkenal, ''Jingu Shi'', atau ''Puisi Lembah Emas'', dan melancarkan tradisi panjang menulis puisi di dalam dan sekitar taman.<ref>Chen Congzhou and Jiang Qiting (Editors), Yuanzong, Shanghai, 2004, "You Jingyu yuan xu," ms. 39.</ref>

Penyair dan ahli kaligrafi [[Wang Xizhi]] (307–365) menulis dalam kaligrafinya yang sangat baik "[[Lantingji Xu|Preface to the Poems Composed at the Orchid Pavilion]]'' memperkenalkan sebuah buku yang merekodkan peristiwa [ [Orchid Pavilion Gathering]], satu lagi latar puisi terkenal di tempat percutian desa yang dipanggil "Orchid Pavilion". Ini adalah taman dengan sungai yang berliku-liku. Dia mengumpulkan sekumpulan penyair terkenal, dan mendudukkan mereka di tepi sungai. Kemudian dia meletakkan cawan wain di sungai, dan membiarkannya terapung. Jika cawan itu berhenti di sebelah salah seorang penyair, dia wajib meminumnya dan kemudian mengarang syair. Taman cawan terapung (''liubei tang''), dengan astaka kecil dan aliran berliku tiruan, menjadi sangat popular di kedua-dua taman imperial dan peribadi.<ref name="Che Bing Chiu pg. 16"/>

Pavilion Orkid memberi inspirasi kepada [[Maharaja Yang Sui|Maharaja Yang]] (604–617) daripada [[dinasti Sui]] untuk membina taman empayar baharunya, ''Taman Barat'', berhampiran [[Hangzhou]]. Tamannya mempunyai aliran berliku-liku untuk gelas wain terapung dan astaka untuk menulis puisi. Dia juga menggunakan taman itu untuk acara teater; dia melancarkan bot-bot kecil di sungainya dengan tokoh animasi yang menggambarkan sejarah China.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 352</ref>

===Dinasti Tang (618–907), Zaman Keemasan Pertama Taman Klasik===
[[Dinasti Tang]] (618–907 AD) dianggap sebagai zaman keemasan pertama taman Cina klasik. [[Maharaja Xuanzong dari Tang|Maharaja Xuanzong]] membina sebuah taman empayar yang indah, "Taman Tasik Majestic Clear,'' berhampiran [[Xi'an|Xi′an]], dan tinggal di sana bersama gundiknya yang terkenal, [[Yang Guifei|Permaisuri Yang]].<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 352.</ref>

Lukisan dan puisi mencapai tahap yang tidak pernah dilihat sebelum ini, dan taman-taman baru, besar dan kecil, memenuhi ibu negara, [[Chang'an]]. Taman-taman baru, telah diilhamkan oleh legenda dan puisi klasik. Terdapat ''shanchi yuan'', taman dengan gunung dan kolam buatan, yang diilhamkan oleh legenda pulau abadi, dan ''shanting yuan'', taman dengan replika gunung dan rumah kecil, atau astaka. Malah kediaman biasa mempunyai taman kecil di halaman mereka, dengan gunung terakota dan kolam kecil.<ref name="Che Bing Chiu pg. 16"/>

Taman-taman klasik Cina ini, atau taman-taman ulama (''wenren yuan''), telah diilhamkan oleh, dan seterusnya diilhamkan, puisi dan lukisan Cina klasik. Contoh yang ketara ialah ''Taman Lembah Jante'' penyair-pelukis dan penjawat awam [[Wang Wei (Dinasti Tang)|Wang Wei]] (701–761). Dia membeli vila puing penyair, yang terletak berhampiran muara sungai dan tasik. Dia mencipta dua puluh pemandangan landskap kecil di dalam tamannya, dengan nama seperti Taman Magnolia, Willow Melambai, Kiosk di Hati Buluh, Spring Serbuk Emas dan Rumah Pemandangan di sebelah Tasik. Dia menulis puisi untuk setiap adegan di taman dan menugaskan seorang artis terkenal, untuk melukis pemandangan taman di dinding vilanya. Selepas bersara daripada kerajaan, dia meluangkan masanya dengan menaiki bot di tasik, bermain cithare dan menulis dan membaca puisi.<ref>Patrick Carré, Le Jardin de Lettré, Musée Albert Kahn, Besançon, Éditions de l'imprimeur, 2004, ms. 97–109.</ref>

Semasa dinasti Tang, penanaman tumbuhan telah dibangunkan ke peringkat lanjutan, dengan banyak spesies tumbuhan ditanam melalui tumbuhan [[Spesies yang diperkenalkan|pengenalan]], [[domestikasi]], [[Pemindahan|pemindahan]], dan [[cantuman]].<ref name=chen-plant-120>{{cite book|last=Chen|first=Gang|title=Planting design illustrated|year=2010|publisher=Outskirts Press, Inc.|isbn=978-1-4327-4197-6|url=https://books.google.com/books?id=1z9wlhscZFgC|edition=2nd|page=120}}</ref> Ciri-ciri estetik tumbuhan telah diketengahkan, manakala banyak buku mengenai klasifikasi dan penanaman tumbuhan telah diterbitkan.<ref name=chen-plant-120/> Ibu negara, [[Chang'an]], adalah sebuah bandar yang sangat kosmopolitan, dipenuhi dengan diplomat, pedagang, peziarah, sami dan pelajar, yang membawa penerangan tentang taman-taman di seluruh Asia. Kemakmuran ekonomi dinasti Tang membawa kepada peningkatan pembinaan taman-taman klasik di seluruh China.

Taman besar terakhir dinasti Tang ialah ''Hamlet of the Mountain of the Serene Spring'' (''Pingquan Shanzhuang''), dibina di timur bandar Luoyang oleh [[Li Deyu]], Menteri Besar Empayar Tang. Taman itu luas, dengan lebih seratus astaka dan struktur, tetapi ia paling terkenal dengan koleksi batu dan tumbuhan berbentuk eksotik, yang dikumpulkannya di seluruh China. Batu-batu dengan bentuk luar biasa, dikenali sebagai Batu Ulama Cina, sering dipilih untuk menggambarkan bahagian gunung atau banjaran gunung dalam pemandangan taman, secara beransur-ansur menjadi ciri penting taman Cina.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 22</ref>

===Dinasti Song (960–1279)===
[[File:Song-Imperial-Garden1.jpg|thumb|Tasik Kejernihan Emas, sebuah tasik buatan dan taman keseronokan yang dibina oleh [[Maharaja Huizong of Song]] di ibu negaranya, [[Kaifeng]]]]
Terdapat dua zaman [[Dinasti Song]], utara dan selatan, dan kedua-duanya terkenal dengan pembinaan taman yang terkenal. [[Maharaja Huizong of Song|Maharaja Huizong]] (1082–1135) ialah seorang pelukis burung dan bunga yang mahir. Seorang ulama sendiri, dia menggabungkan unsur-unsur taman ulama ke dalam taman empayarnya yang agung. Taman pertamanya, yang dipanggil ''Lembangan Kejernihan Emas'', ialah tasik buatan yang dikelilingi teres dan astaka. Orang ramai telah dijemput ke taman pada musim bunga untuk perlumbaan bot dan cermin mata di tasik. Pada tahun 1117 beliau secara peribadi menyelia pembinaan taman baru. Dia mempunyai tumbuhan eksotik dan batu-batu indah yang dibawa dari sekitar China untuk tamannya, terutamanya batu berharga dari [[Tasik Tai]]. Beberapa batu itu sangat besar sehingga, untuk memindahkannya melalui air di terusan besar, dia terpaksa memusnahkan semua jambatan antara Hangzhou dan Beijing. Di tengah-tengah tamannya dia telah membina gunung buatan setinggi seratus meter, dengan tebing dan jurang, yang dinamakannya ''Genyue'', atau "Gunung Kestabilan." Taman itu telah siap pada tahun 1122. Pada tahun 1127, Maharaja Huizong terpaksa melarikan diri dari ibu kota Song, [[Kaifeng]], apabila ia diserang oleh tentera [[orang Jurchen|Jurchen]] yang dipimpin [[Dinasti Jin (1115–1234)|Dinasti Jin]]. Apabila dia kembali (sebagai tawanan Jurchens), dia mendapati tamannya musnah sepenuhnya, semua pavilion dibakar dan karya seni dijarah. Hanya tinggal gunung.<ref>Tzu-Hsui, ''Record of Hua Yang Palace'', quoted by Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 352</ref>
[[File:Canglangting entry hall.jpg|left|thumb| [[Pavilion Gelombang Biru]] di [[Suzhou]] (1044), Taman Dinasti Song tertua yang masih ada]]
Walaupun taman empayar adalah yang paling terkenal, banyak taman yang lebih kecil tetapi sama indah dibina di bandar seperti [[Luoyang]]. ''Taman Biara Penguasa Surgawi'' di Luoyang terkenal dengan peoniesnya; seluruh bandar datang ketika mereka mekar. "Taman Pelbagai Musim Musim Bunga" terkenal dengan pemandangan pergunungan. Taman yang paling terkenal di Luoyang ialah ''The Garden of Solitary Joy'' (''Dule Yuan''), dibina oleh penyair dan ahli sejarah [[Sima Guang]] (1021–1086). Kebunnya mempunyai keluasan lapan ''mu'', atau kira-kira 1.5 hektar. Di tengah-tengah terdapat Pavilion of Study, perpustakaannya, dengan lima ribu jilid. Di sebelah utara terdapat tasik buatan, dengan sebuah pulau kecil, dengan pondok nelayan yang indah. Di sebelah timur terdapat taman herba ubatan, dan di sebelah barat adalah gunung buatan, dengan belevedere di puncak untuk melihat kawasan sekitar. Mana-mana orang yang lalu lalang boleh melawat taman dengan membayar sedikit bayaran.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 36.</ref>
[[File:Master of the Nets Garden 2011-10-04a.jpg|thumb|[[ Sarjana Taman Jaring]] di Suzhou (1141) adalah model untuk taman ulama kemudiannya.]]
Selepas kejatuhan Kaifeng, ibu kota dinasti Song telah dipindahkan ke Lin'an (kini [[Hangzhou]], [[Zhejiang]]). Bandar Lin'an tidak lama lagi mempunyai lebih daripada lima puluh taman yang dibina di tepi Tasik Barat. Bandar lain di wilayah yang terkenal dengan tamannya ialah [[Suzhou]], di mana ramai ulama, pegawai kerajaan dan pedagang membina kediaman dengan taman. Beberapa taman ini masih wujud hari ini, walaupun kebanyakannya telah banyak diubah selama berabad-abad.

Taman Suzhou tertua yang boleh dilihat hari ini ialah [[Pavilion Gelombang Biru]], dibina pada 1044 oleh penyair dinasti Song Su Shunqing. (1008–1048). Dalam dinasti Song, ia terdiri daripada astaka pemandangan atas bukit. Astaka tepi tasik lain telah ditambah, termasuk dewan kehormatan, dewan tilawah dan astaka khas untuk menonton ikan. Selama berabad-abad ia telah banyak diubah suai, tetapi masih mengekalkan rancangan pentingnya.

Satu lagi taman dinasti Song yang masih wujud ialah [[Master of the Nets Garden]] di Suzhou. Ia dicipta pada tahun 1141 oleh [[Shi Zhengzhi]], Timbalan Menteri Perkhidmatan Awam kerajaan Song Selatan. Ia mempunyai perpustakaannya, Dewan Sepuluh Ribu Jilid, dan taman bersebelahan yang dipanggil Retret Nelayan. Ia telah diubah suai secara meluas antara 1736 dan 1796, tetapi ia kekal sebagai salah satu contoh terbaik Taman Ulama Dinasti Song.<ref>Feng Chaoxiong, The Classical gardens of Suzhou. New World Press, 2007.</ref>

Di bandar [[Wuxi]], di pinggir [[Tasik Tai]] dan di kaki dua gunung, terdapat tiga puluh empat taman yang direkodkan oleh ahli sejarah dinasti Song Zhou Mi (1232–1308). Dua taman yang paling terkenal, ''Taman Utara'' (''Beiyuan'') dan ''Taman Selatan'' (''Nanyuan''), kedua-duanya milik [[Shen Dehe]], Menteri Besar kepada [[Maharaja Gaozong of Song|Maharaja Gaozong]] (1131–1162). The Garden of the South ialah taman gunung-dan-tasik (shanshui) klasik; ia mempunyai tasik dengan Pulau Keabadian (''Penglai dao''), di mana terdapat tiga batu besar dari Taihu. The Garden of the South ialah taman air, dengan lima tasik besar bersambung dengan Tasik Tai. Sebuah teres memberikan pengunjung pemandangan tasik dan pergunungan.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 41.</ref>

===Dinasti Yuan (1279–1368)===
[[File:20090905 Suzhou Lion Grove Garden 4502.jpg|thumb|right| [[Lion Grove Garden]] di [[Suzhou]] (1342), terkenal dengan batu-batunya yang menakjubkan dan pelik]]

Pada tahun 1271, [[Kublai Khan]] menubuhkan [[Mongol|Mongol]] yang dipimpin [[dinasti Yuan]] di China. Menjelang 1279, beliau memusnahkan penentangan terakhir dinasti Song dan menyatukan China di bawah pemerintahan Mongol. Dia menubuhkan ibu kota baru di tapak [[Beijing]] masa kini, yang dipanggil [[Khanbaliq|Dadu]], Ibu Kota Besar.

Taman yang paling terkenal dalam dinasti Yuan ialah istana musim panas Kublai Khan dan taman di [[Xanadu, Inner Mongolia|Xanadu]]. Pengembara Venetian [[Marco Polo]] dipercayai telah melawat Xanadu pada kira-kira 1275, dan menggambarkan taman itu dengan cara ini:

<blockquote>
" Di sekeliling Istana ini sebuah tembok dibina, merangkumi kompas sepanjang 16 batu, dan di dalam Taman itu terdapat air pancut dan sungai dan anak sungai, dan padang rumput yang indah, dengan segala jenis binatang buas (tidak termasuk seperti yang bersifat ganas), yang Maharaja telah mendapatkan dan meletakkan di sana untuk membekalkan makanan untuk gerfalcon dan helangnya, yang disimpannya di mew. Daripada jumlah ini terdapat lebih daripada 200 ekor gerfalkon sahaja, tanpa mengira elang lain. Khan sendiri pergi setiap minggu untuk melihat burungnya duduk di mew, dan kadang-kadang dia menunggang melalui taman dengan harimau bintang di belakangnya di atas kudanya; dan kemudian jika dia melihat mana-mana haiwan yang suka dia, dia tergelincir harimau bintang padanya, dan permainan apabila diambil akan dibuat untuk memberi makan helang dalam mew. Ini dia lakukan untuk lencongan."<ref>http://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_1/Chapter_61 The Travels of Marco Polo, Book 1/Chapter 61, ''Of the City of Chandu, and the Kaan's Palace There''. daripada Wikisource, diterjemahkan oleh Henry Yule.</ref></blockquote>

Penerangan ringkas ini kemudiannya mengilhami puisi ''[[Kubla Khan]]'' oleh penyair romantik Inggeris, [[Samuel Taylor Coleridge]].

Apabila dia menubuhkan ibu kota barunya di Dadu, Kublai Khan membesarkan tasik buatan yang telah dicipta seabad lebih awal oleh dinasti Jin yang dipimpin oleh Jurchen, dan membina pulau Oinghua, mewujudkan kontras yang ketara antara tebing tasik dan taman yang melengkung. dan geometri ketat yang kemudiannya menjadi [[Kota Larangan]] Beijing. Perbezaan ini masih kelihatan hari ini.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 352–53.</ref>

Walaupun pencerobohan Mongol, taman ulama Cina klasik terus berkembang di bahagian lain di China. Contoh yang sangat baik ialah [[Lion Grove Garden]] di Suzhou. Ia dibina pada 1342, dan mengambil namanya daripada koleksi himpunan batu yang hebat dan aneh, diambil dari Tasik Tai. Sebahagian daripada mereka dikatakan kelihatan seperti kepala singa. Maharaja [[Maharaja Kangxi|Kangxi]] dan [[Maharaja Qianlong|Qianlong]] dari [[dinasti Qing]] masing-masing melawat taman itu beberapa kali, dan menggunakannya sebagai model untuk taman musim panas mereka sendiri, iaitu ''Taman Perfect Splendor'', di [[Chengde Mountain Resort]].<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', pg. 12.</ref>

Pada tahun 1368, pasukan [[Dinasti Ming]], diketuai oleh [[Maharaja Hongwu|Zhu Yuanzhang]], menawan Dadu daripada Mongol dan menggulingkan dinasti Yuan. Zhu Yuanzhang mengarahkan istana Yuan di Dadu untuk dibakar.

===Dinasti Ming (1368–1644)===
[[File:Jichang Yuan.jpg|thumb|right|[[Jichang Garden]] di [[Wuxi]] (1506–1521)]]

Taman sedia ada yang paling terkenal dari dinasti Ming ialah [[Taman Pentadbir Rendah Hati]] di Suzhou. Ia dibina semasa pemerintahan [[Maharaja Zhengde]] (1506–1521) oleh Wang Xianchen, seorang pentadbir kerajaan kecil yang bersara daripada perkhidmatan kerajaan dan mengabdikan dirinya untuk tamannya. Taman itu telah banyak diubah sejak ia dibina, tetapi bahagian tengahnya telah bertahan; kolam besar yang penuh dengan bunga teratai, dikelilingi oleh struktur dan astaka yang direka sebagai sudut pandangan tasik dan taman. Taman ini mempunyai sebuah pulau iaitu Fragrant Isle, berbentuk seperti bot. Ia juga menggunakan prinsip "pemandangan yang dipinjam," (''jiejing'') dengan teliti membingkai pemandangan pergunungan di sekeliling dan pemandangan terkenal pagoda yang jauh.<ref name="Feng Chaoxiong ms. 6">Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', ms. 6</ref>

Satu lagi taman yang sedia ada dari dinasti Ming ialah [[Taman Lingering]], juga di Suzhou, dibina semasa pemerintahan [[Maharaja Wanli]] (1573–1620). Semasa dinasti Qing, dua belas batu kapur tinggi telah ditambahkan ke taman, melambangkan gunung. Yang paling terkenal ialah batu indah yang dipanggil Puncak Bertutup Awan Bertuah, yang menjadi bahagian tengah taman.<ref name="Feng Chaoxiong ms. 6"/>

Taman era Ming ketiga yang terkenal di Suzhou ialah [[Taman Penanaman]], dibina semasa pemerintahan [[Maharaja Tianqi]] (1621–27) oleh cucu [[Wen Zhengming]], seorang pelukis Ming yang terkenal dan ahli kaligrafi. Taman ini dibina di sekeliling kolam, dengan Longevity Pavilion di sebelah utara, Fry Pavilion di sebelah timur, taman batu yang dramatik di selatan, dan kajian pencipta, Humble House, di sebelah barat.<ref name="Feng Chaoxiong pg. 6"/>
<gallery mode="packed">
File:Garden of cultivation for unesco.jpg|[[Taman Penanaman]] (1541)
File:Xiangzhou of Zhuozhengyuan Suzhou 4th Aug 2006.jpg| [[Taman Pentadbir yang Rendah Hati]] di Suzhou (1506–1521)
File:Lingering Garden 2.jpg| [[Taman Berlarutan]] di Suzhou (1593), seperti kebanyakan taman dinasti Ming, dipenuhi dengan batu cendekiawan yang dramatik
File:20090510 Shanghai Yuyan 6573.jpg|[[Yuyuan Garden]] di Shanghai (1559)
</gallery>

===Dinasti Qing (1644–1912)===
[[File:Marbleboot.jpg|thumb|right|Astaka [[Bot Marmar]] di taman [[Istana Musim Panas]] di [[Beijing]] (1755). Selepas ia dimusnahkan oleh [[Perang Candu Kedua|ekspedisi Inggeris-Perancis pada tahun 1860]], [[Empress Dowager Cixi]] mengalihkan wang daripada [[Armada Beiyang]] untuk membina semula.]]
[[Dinasti Qing]] ialah dinasti terakhir China. Taman yang paling terkenal di China dalam tempoh ini ialah [[Istana Musim Panas]] dan [[Istana Musim Panas Lama]] di Beijing. Kedua-dua taman menjadi simbol kemewahan dan kehalusan, dan digambarkan secara meluas oleh pelawat Eropah.

Bapa Attiret, seorang Jesuit Perancis yang menjadi pelukis istana untuk [[Maharaja Qianlong]] dari 1738 hingga 1768, menggambarkan Teres Jed di Isle of Immortality di Tasik Istana Musim Panas:

<blockquote>" Yang menjadi permata sejati ialah batu atau pulau...yang berada di tengah-tengah tasik ini, di atasnya dibina sebuah istana kecil, yang mengandungi seratus bilik atau salun...keindahan dan rasa yang saya ada. tak mampu nak luahkan kat awak. Pemandangannya mengagumkan...<ref>Jean-Denis Attiret, "Letter a M. d'Assaut," cited in Che Bing Chiu, Jardins de Chine, ms. 122.</ref></blockquote>

Pembinaan dan penambahbaikan mereka menggunakan sebahagian besar perbendaharaan empayar. [[Empress Dowager Cixi]] terkenal mengalihkan wang yang bertujuan untuk pemodenan [[Armada Beiyang]] dan menggunakannya untuk memulihkan Istana Musim Panas dan kedai teh marmar dalam bentuk bot di [[Tasik Kunming]]. Kedua-dua Istana Musim Panas dan Istana Musim Panas Lama telah dimusnahkan semasa [[Pemberontakan Boxer]] dan oleh ekspedisi hukuman tentera Eropah pada abad kesembilan belas, tetapi kini beransur-ansur dipulihkan.

Selain Istana Musim Panas Lama dan Istana Musim Panas, antara 1703 dan 1792 maharaja Qing membina kompleks taman dan istana baharu di pergunungan 200 kilometer timur laut Beijing, untuk melarikan diri dari panas musim panas ibu kota. Ia dipanggil [[Pusat Peranginan Gunung Chengde]], dan ia menduduki 560 hektar, dengan tujuh puluh dua pemandangan landskap berasingan, mencipta semula landskap dalam bentuk mini dari pelbagai bahagian di China.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 353</ref>  Taman yang besar ini telah bertahan secara relatifnya.

Taman ulama terkenal yang masih wujud sejak zaman ini termasuk [[Taman Retret Pasangan]] (1723–1736) dan [[Taman Retreat & Refleksi]] (1885), kedua-duanya di Suzhou.
<gallery mode="packed">

File:Yuanmingyuan wanfang.jpg| [[Istana Musim Panas Lama]], lapan kilometer di utara Beijing, sebahagian besarnya musnah oleh ekspedisi Inggeris-Perancis pada tahun 1860.
File:Stone Arch Bridge in Yuanmingyuan.jpg|Tinggalan taman [[Old Summer Palace]].
File:Yi He Yuan - A. Holdrinet.jpg|[[Istana Musim Panas]] di Beijing hari ini
File:Summer Palace at Beijing 21.jpg|[[Koridor Panjang]] di [[Istana Musim Panas]] (1750) sepanjang 728 meter. Ia dibina supaya maharaja dapat berjalan melalui taman yang dilindungi daripada unsur-unsur.
File:Chengde Mountain Resort 1.jpg| Gardens of the [[Chengde Mountain Resort]], vila empayar di pergunungan (1703–1792).
File:Couples garden moveable pavilion.jpg|"My Loveable Pavilion" dari [[Couple's Retreat Garden]] (1723–1736)
File:Keyuan6.jpg|Taman [[Keyuan]] di Wilayah [[Guangdong]], (1850)
File:He Garden.jpg| [[He Garden]] di [[Yangzhou]], Wilayah [[Jiangsu]], (1880), sebuah taman kediaman peribadi klasik dinasti Qing.
</gallery>

==Reka bentuk taman klasik==
Taman Cina tidak dimaksudkan untuk dilihat sekaligus; rancangan taman Cina klasik <ref> Istilah ini adalah terjemahan daripada '{{lang|zh-hans|中国古典园林}}' ({{transl|zh|Zhōngguó gǔdiǎn yuánlín}}) yang boleh diterjemahkan sebagai 'Taman Cina Purba', namun apa sebenarnya yang dirujuk dalam bahasa Barat agak kabur dan jarang ditakrifkan oleh sarjana, kecuali Z. Song, yang memberikan definisi ini:"'le jardin classique chinois' désigne les jardins chinois créés au temps antérieurs au XIXe siècle au cours duquel connut le commencement de l'industrialisation chinoise et surtout les jardins créés ou réaménagés entre les XVIe et XVIIIe siècles." yang diterjemahkan sebagai 'taman klasik di China telah dicipta sebelum abad kesembilan belas [...] dan terutamanya taman dari abad keenam belas-lapan belas' ms. 1, Song, Z.-S. (2005). ''Jardins classiques français et chinois: comparaison de deux modalités paysagères''. Paris: Ed. You Feng.</ref> mempersembahkan pengunjung dengan satu siri gambaran pemandangan yang disusun dan dibingkai dengan sempurna; pemandangan kolam, atau batu, atau rumpun buluh, pokok yang sedang mekar, atau pemandangan puncak gunung yang jauh atau pagoda. Penulis dan ahli falsafah Cina abad ke-16 [[Ji Cheng (Dinasti Ming)|Ji Cheng]] mengarahkan pembina taman untuk "menyembunyikan perkara yang kesat dan biasa sejauh mata memandang, dan memasukkan yang cemerlang dan indah."<ref>Ji Cheng, ''The Craft of Gardens'', diterjemahkan oleh A. Hardie, London dan New Haven, Yale University Press, 1988.</ref>
[[File:2004 0927-Suzhou MasterOfNetGarden PaintedMap.jpg|thumb| Peta dicat Master of the Nets Garden bermula pada 1140, diubah suai 1736–1796]]

Beberapa pelawat Barat awal ke taman-taman empayar Cina merasakan mereka huru-hara, sesak dengan bangunan dalam gaya yang berbeza, tanpa sebarang susunan yang kelihatan.<ref> Contohnya, Louis Le Comte, yang melawat China dalam ekspedisi saintifik untuk Raja Louis XIV pada tahun 1685. Lihat Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 426.</ref> Tetapi paderi Jesuit [[Jean Denis Attiret]], yang tinggal di China dari 1739 dan merupakan pelukis istana untuk [[Maharaja Qianlong]], memerhatikan terdapat "gangguan cantik, anti-simetri" di taman Cina. "Seseorang mengagumi seni yang dengannya penyelewengan ini dijalankan. Segala-galanya adalah dalam cita rasa yang baik, dan disusun dengan begitu baik, sehingga tidak ada satu pun pemandangan dari mana semua keindahan dapat dilihat; anda perlu melihatnya sekeping demi sekeping."<ref>dipetik oleh Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 431</ref>

Taman-taman klasik Cina sangat berbeza dari segi saiz. Taman terbesar di Suzhou, [[Taman Pentadbir Rendah Hati]], berkeluasan lebih kurang sepuluh hektar, dengan satu perlima daripada taman itu diduduki oleh kolam.<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou''.</ref>  Tetapi mereka tidak perlu besar. [[Ji Cheng (Dinasti Ming)|Ji Cheng]] membina taman untuk Wu Youyu, Bendahara [[Nanjing|Jinling]], yang keluasannya hanya di bawah satu hektar, dan lawatan ke taman itu hanya empat ratus beberapa langkah dari pintu masuk ke titik tontonan terakhir, tetapi Wu Youyu berkata ia mengandungi semua keajaiban wilayah di satu tempat.<ref>Ji Cheng, ''The Craft of Gardens'', diterjemahkan oleh A. Harde, London and New Yaven, Yale University Press, 1988</ref>

Taman klasik itu dikelilingi oleh dinding, biasanya dicat putih, yang berfungsi sebagai latar belakang tulen untuk bunga dan pokok. Sebuah kolam air biasanya terletak di tengah. Banyak struktur, besar dan kecil, disusun di sekeliling kolam. Di taman yang diterangkan oleh Ji Cheng di atas, struktur itu menduduki dua pertiga daripada hektar, manakala taman itu sendiri menduduki satu pertiga yang lain. Di taman ulama, bangunan pusat biasanya merupakan perpustakaan atau kajian, dihubungkan dengan galeri dengan astaka lain yang berfungsi sebagai titik pemerhatian ciri taman. Struktur ini juga membantu membahagikan taman kepada pemandangan atau landskap individu. Elemen penting lain bagi taman ulama ialah tumbuh-tumbuhan, pokok dan batu, semuanya disusun dengan teliti menjadi landskap kecil yang sempurna. Taman ulama juga sering menggunakan apa yang dipanggil pemandangan "pinjaman" (借景 ''jiejing''); di mana pemandangan luar jangkaan pemandangan di luar taman, seperti puncak gunung, nampaknya merupakan lanjutan daripada taman itu sendiri.<ref name=stepanova162/><ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', ms. 24.</ref>

===Seni bina===
[[File:Gongwangfu4.jpg|thumb|right| Pavilion untuk melihat taman batu di [[Prince Gong Mansion]] di Beijing (1777)]]
[[File:20090905 Suzhou Couple's Retreat Garden 4442.jpg|thumb|right| Pintu bulan dari Couple's Retreat Garden di Suzhou]]
[[File:Yuyuan_Gardens_-_concrete_bird_design.JPG|thumb|right| Bingkai tingkap hiasan untuk melihat taman di Yuyuan Garden, Shanghai]]

Taman Cina dipenuhi dengan seni bina; dewan, astaka, kuil, galeri, jambatan, kiosk, dan menara, menduduki sebahagian besar ruang. [[Taman Pentadbir Rendah Hati]] di Suzhou mempunyai empat puluh lapan struktur, termasuk kediaman, beberapa dewan untuk perhimpunan dan hiburan keluarga, lapan belas astaka untuk melihat ciri-ciri taman yang berbeza, dan pelbagai jenis menara, galeri dan jambatan, semuanya direka untuk melihat bahagian taman yang berbeza dari sudut pandangan yang berbeza.<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', ms. 30</ref> Struktur taman tidak direka untuk menguasai landskap, tetapi untuk selaras dengannya.

Taman klasik secara tradisinya mempunyai struktur berikut:
* Dewan majlis (''ting''), atau "bilik". Bangunan yang digunakan untuk perayaan atau upacara keluarga, biasanya dengan halaman dalaman, tidak jauh dari pintu masuk.
*Pavilion utama (''da ting''), atau "bilik besar", untuk penerimaan tetamu, untuk jamuan dan untuk meraikan cuti, seperti Tahun Baru dan Pesta Tanglung. Ia selalunya mempunyai beranda di sekeliling bangunan untuk memberikan kesejukan dan teduhan.
*Pavilion bunga (''hua ting''), atau "bilik bunga". Terletak berhampiran kediaman, bangunan ini mempunyai halaman belakang yang dipenuhi dengan bunga, tumbuh-tumbuhan dan taman batu kecil.
*Pavilion menghadap ke empat arah (''si mian ting''), atau "bilik empat pintu". Bangunan ini mempunyai dinding lipat atau boleh alih, untuk membuka pemandangan panorama taman.
*Pavilion teratai (''he hua ting''), atau "bilik teratai". Dibina di sebelah kolam [[lotus (tumbuhan)|lotus]], untuk melihat bunga mekar dan menghargai aromanya.
*Pavilion itik mandarin (''yuan yang ting''), atau "bilik itik mandarin". Bangunan ini terbahagi kepada dua bahagian; satu menghadap ke utara digunakan pada musim panas, menghadap kolam teratai yang memberikan udara sejuk; dan bahagian selatan digunakan pada musim sejuk, dengan halaman yang ditanam dengan pokok pain, yang kekal malar hijau, dan pokok plum, yang bunga mengumumkan ketibaan musim bunga.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 124.</ref>

Sebagai tambahan kepada dewan dan astaka yang lebih besar ini, taman ini dipenuhi dengan astaka yang lebih kecil, (juga dipanggil ''ting''), atau "bilik", yang direka untuk menyediakan perlindungan daripada matahari atau hujan, untuk merenung adegan, membaca puisi, mengambil kesempatan daripada angin, atau hanya berehat. Pavilion mungkin terletak di tempat fajar terbaik untuk ditonton, di mana cahaya bulan bersinar di atas air, di mana dedaun musim luruh terbaik dilihat, di mana hujan boleh didengari pada daun pisang, atau di mana angin bersiul melalui tangkai buluh. Mereka kadang-kadang dilekatkan pada dinding bangunan lain atau kadang-kadang berdiri sendiri di sudut pandangan taman, di tepi kolam atau di puncak bukit. Mereka selalunya terbuka pada tiga sisi.

Nama-nama astaka di taman Cina menyatakan pemandangan atau pengalaman yang mereka tawarkan kepada pengunjung:

*The Peak-Worshipping Pavilion (The [[Lingering Garden]]) di Suzhou China
*Dewan Wangian Jauh ([[Taman Pentadbir Rendah Hati]]) di Suzhou China
*The Mountain View Tower ([[Humble Administrator's Garden]]) di Suzhou China
*Pavilion of the Moon and Wind ([[Master of the Nets Garden]]) di Suzhou China
*Pavilion di Lotus Breeze ([[Taman Pentadbir Rendah Hati]]) di Suzhou China
*Mendengar Pavilion Hujan ([[Taman Pentadbir Rendah Hati]]) di Suzhou China
*Menonton Pines dan Menghargai Dewan Lukisan ([[Taman Pentadbir Rendah Hati]]) di Suzhou China
*Tempat Kembali untuk Membaca ([[Lingering Garden]]) di Suzhou China
*Antara Pergunungan dan Pavilion Air ([[Taman Retret Pasangan]]) di Suzhou China
*Pavilion Bersandar pada Jade ([[Taman Pentadbir Rendah Hati]]) di Suzhou China
*Hujan Lembut Membawa Teras Kesejukan ([[Taman Retret & Refleksi]]) di Suzhou China
*Menara Pandangan Musim Bunga dan Bulan Berkekalan ([[Taman Retret & Refleksi]]) di Suzhou China

Taman juga sering menampilkan menara dua tingkat (''lou'' atau ''ge''), biasanya di pinggir taman, dengan tingkat bawah diperbuat daripada batu dan tingkat atas bercat putih, dua pertiga ketinggian tingkat bawah, yang memberikan pemandangan dari atas bahagian tertentu taman atau pemandangan yang jauh.

Beberapa taman mempunyai astaka batu yang indah dalam bentuk bot, terletak di dalam kolam. (dipanggil ''xie'', ''fang'', atau ''shifang''). Ini biasanya mempunyai tiga bahagian; kiosk dengan gables bersayap di bahagian hadapan, dewan yang lebih intim di tengah dan struktur dua tingkat dengan pemandangan panoramik kolam di bahagian belakang.

* Halaman (yuan). Taman-taman mengandungi halaman halaman kecil tertutup, menawarkan ketenangan dan kesunyian untuk meditasi, melukis, minum teh, atau bermain di [[cithare]].

Galeri (''lang'') ialah koridor tertutup sempit yang menghubungkan bangunan, melindungi pengunjung daripada hujan dan matahari, dan juga membantu membahagikan taman kepada bahagian yang berbeza. Galeri ini jarang lurus; mereka berzigzag atau serpentin, mengikuti dinding taman, tepi kolam, atau mendaki bukit taman batu. Mereka mempunyai tingkap kecil, kadangkala bulat atau dalam bentuk geometri yang ganjil, untuk memberikan gambaran taman atau pemandangan kepada mereka yang melaluinya.

Tingkap dan pintu adalah ciri seni bina yang penting bagi taman Cina. Kadangkala ia bulat ([[tingkap bulan|tingkap bulan]] atau [[pintu bulan]]) atau bujur, heksagon atau oktagon, atau dalam bentuk pasu atau sekeping buah. Kadang-kadang mereka mempunyai bingkai seramik yang sangat hiasan. Tingkap itu boleh membingkai dahan pokok pain, atau pokok plum yang sedang berbunga, atau pemandangan taman intim yang lain.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 135</ref>

Jambatan adalah satu lagi ciri umum taman Cina. Seperti galeri, ia jarang lurus, tetapi zigzag (dipanggil [[jambatan sembilan pusingan]]) atau gerbang di atas kolam, mencadangkan jambatan luar bandar China, dan menyediakan sudut pandangan taman. Jambatan selalunya dibina daripada kayu kasar atau laluan bertingkat batu. Sesetengah taman mempunyai jambatan yang dicat cerah atau lacquer, yang memberikan perasaan ringan kepada taman.<ref>{{cite book|last=Harte|first=Sunniva|title=Zen gardening|year=1999|publisher=Stewart, Tabori & Chang|location=New York|isbn=978-1-55670-929-6|page=[https://archive.org/details/zengardening0000hart/page/45 45]|url=https://archive.org/details/zengardening0000hart|url-access=registration}}</ref>

Taman-taman juga selalunya merangkumi rumah-rumah kecil dan sederhana untuk menyendiri dan bermeditasi, kadang-kadang dalam bentuk pondok nelayan desa, dan bangunan terpencil yang berfungsi sebagai perpustakaan atau studio (''shufang'').<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 128.</ref>
<gallery mode="packed" heights="145">
File:Retreat garden soft rain coolness.jpg|Sebuah dewan tiga teluk dengan garis bumbung gable penuh dan malam rata di [[Retreat & Reflection Garden]] (1885)
File:Covered bridge in Humble Administrator's Garden.JPG| Jambatan Pelangi Terbang di Taman Pentadbir yang Rendah Hati. Ia direka untuk mencipta pantulan berbentuk pelangi di dalam kolam.
File:Retreat garden thatched hall.jpg| Dewan Utama Taman Retret & Refleksi
File:Pavilions in Humble Administrator's Garden.JPG| Sebuah astaka dengan tingkap tontonan berbentuk kipas di kolam Taman Pentadbir yang Rendah Hati di Suzhou
File:Ky2.jpg|Sebuah astaka di Taman [[Keyuan]].
File:Gongwangfu3.jpg|Galeri panjang untuk melihat kolam teratai di [[Rumah Agam Putera Gong]] di [[Beijing]]
File:PrinceGongM3.jpg| Pintu taman Rumah Agam Putera Gong di Beijing
File:Bridge reflecting in lake inside Dunedin Chinese Garden.jpg| Jambatan bulan di Taman Cina Dunedin
</gallery>

===Gunung buatan dan taman batu===
[[File:Beijing Botanical Garden - Oct 09 - IMG 1161.jpg|thumb|right|A [[scholar rock]] from [[Lake Tai]] in the [[Beijing Botanical Garden]]]]
[[File:Gongwangfu7.jpg|thumb|right| Taman batu di [[Prince Gong Mansion]] di Beijing, lengkap dengan gua]]

Gunung buatan (''jiashan'') atau taman batu adalah elemen penting dalam taman klasik Cina. Puncak gunung adalah simbol kebaikan, kestabilan dan ketahanan dalam [[Confucianisme|falsafah Konfusianisme]] dan dalam ''[[I Ching]]''.<ref name="Che Bing Chiu ms. 114">Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 114.</ref>  Puncak gunung di sebuah pulau juga merupakan bahagian tengah dari legenda Isles of the Immortals, dan dengan itu menjadi elemen utama dalam banyak taman klasik.

Taman batu pertama muncul dalam sejarah taman Cina di Tu Yuan (harfiahnya "Taman Arnab"), dibina semasa [[dinasti Han Barat]] (206 SM – 9 M).<ref>{{cite book|last=Tsu|first=Frances Ya-sing|title=Landscape design in Chinese gardens|year=1988|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0-07-065339-9|page=[https://archive.org/details/landscapedesigni00tsuf/page/28 28]|url=https://archive.org/details/landscapedesigni00tsuf/page/28}}</ref> Semasa [[Dinasti Tang]], batu itu dinaikkan kepada status objek seni, dinilai berdasarkan bentuknya (''xing''), bahan (''zhi''), warna (''se'') , dan tekstur (''wen''), serta oleh kelembutan, ketelusan dan faktor lain. Penyair [[Bo Juyi]] (772–846) menulis katalog batu-batu terkenal Tasik Tai, yang dipanggil ''Taihu Shiji''. Batu-batu ini, daripada batu kapur yang diukir oleh hakisan, menjadi yang paling berharga untuk taman.

Semasa [[Dinasti Song]], gunung buatan kebanyakannya diperbuat daripada tanah.<ref name="Che Bing Chiu pg. 114"/> Tetapi [[Maharaja Huizong dari Song China|Maharaja Huizong]] (1100–1125) hampir memusnahkan ekonomi Empayar Song dengan memusnahkan jambatan [[Grand Canal (China)|Grand Canal]] supaya dia boleh membawa batu besar dengan tongkang ke taman empayarnya.<ref name="Che Bing Chiu pg. 114"/> Semasa [[Dinasti Ming]], penggunaan timbunan batu untuk mencipta gunung buatan dan gua-gua mencapai kemuncaknya. Semasa [[dinasti Qing]], taman-taman batu Ming dianggap terlalu buatan dan gunung-ganang baru terdiri daripada kedua-dua batu dan bumi.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 116.</ref>

Gunung buatan di taman-taman Cina hari ini biasanya mempunyai pavilion pemandangan kecil di puncak. Di taman klasik yang lebih kecil, satu [[batu ilmiah]] mewakili gunung, atau deretan batu mewakili banjaran gunung.

<gallery mode="packed" heights="145">
File:Lingering please.jpg| Puncak Awan Bertuah, [[batu ulama]] di Taman Berlama-lama di [[Suzhou]]
File:Mountain garden main grotto.jpg| Taman batu [[Vila gunung dengan keindahan yang merangkul]]
File:Lion garden 9 lion peak.jpg| Sembilan Singa Puncak, dari Taman Lion Grove
</gallery>

===Air===
[[File:Humble Administrator's Garden1.jpg|thumb|right| Kolam atau tasik adalah unsur utama taman Cina. Ini adalah kolam Taman Pentadbir yang Rendah Hati.]]
[[File:Gongwangfu8.jpg|thumb|right|Kolam di Rumah Agam Putera Gong, Beijing]]

Kolam atau tasik adalah unsur utama taman Cina. Bangunan utama biasanya diletakkan di sebelahnya, dan astaka mengelilingi tasik untuk melihatnya dari sudut pandangan yang berbeza. Taman ini biasanya mempunyai kolam untuk bunga [[lotus (tumbuhan)|lotus]], dengan pavilion khas untuk melihatnya. Biasanya terdapat [[ikan emas]] di dalam kolam, dengan astaka di atas air untuk melihatnya.

Tasik atau kolam mempunyai peranan simbolik yang penting dalam taman. Dalam ''[[I Ching]]'', air melambangkan cahaya dan komunikasi, dan membawa makanan kehidupan dalam perjalanannya melalui lembah dan dataran. Ia juga merupakan pelengkap kepada gunung, elemen tengah taman yang lain, dan mewakili impian dan infiniti ruang. Bentuk kolam taman sering menyembunyikan tepi kolam daripada penonton di seberang, memberikan ilusi bahawa kolam itu pergi ke infiniti. Kelembutan air berbeza dengan kepejalan batu. Air memantulkan langit, dan oleh itu sentiasa berubah, tetapi angin lembut pun boleh melembutkan atau memadam pantulan.<ref name=chen-plant-145>{{cite book|last=Chen|first=Gang|title=Landscape architecture: Planting design illustrated|year=2011|publisher=ArchiteG, Inc.|isbn=978-0-9843741-9-9|url=https://books.google.com/books?id=FIhad8oJ3nwC|edition=3rd|page=145}}</ref><ref name="Che Bing Chiu ms. 118">Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 118.</ref>

The lakes and waterside pavilions in Chinese gardens were also influenced by another classic of Chinese literature, the ''[[Shishuo Xinyu]]'' by [[Liu Yiqing]] (403–444), who described the promenades of the [[Emperor Jianwen of Jin]] along the banks of the Hao and the Pu River, in the Garden of the Splendid Forest (Hualin yuan). Many gardens, particularly in the gardens of [[Jiangnan]] and the imperial gardens of northern China, have features and names taken from this work.<ref name="Che Bing Chiu pg. 118"/>

Taman-taman kecil mempunyai satu tasik, dengan taman batu, tumbuh-tumbuhan dan struktur di sekeliling pinggirnya. Taman bersaiz sederhana akan mempunyai tasik tunggal dengan satu atau lebih anak sungai masuk ke dalam tasik, dengan jambatan melintasi anak sungai, atau tasik panjang tunggal dibahagikan kepada dua badan air dengan saluran sempit yang dilintasi oleh jambatan. Dalam taman yang sangat besar seperti [[Taman Pentadbir yang Rendah Hati]], ciri utama taman itu ialah tasik yang besar dengan pulau-pulau simboliknya, melambangkan pulau-pulau yang abadi. Aliran sungai masuk ke dalam tasik, membentuk adegan tambahan. Banyak struktur memberikan pemandangan air yang berbeza, termasuk bot batu, jambatan berbumbung, dan beberapa astaka di tepi atau di atas air.

Beberapa taman mencipta kesan tasik oleh tempat kawasan licin pasir putih, bersempadan dengan batu, di halaman. Dalam cahaya bulan ini kelihatan seperti tasik sebenar. Gaya 'taman kering' ini kemudiannya diimport ke Jepun dan diubah menjadi [[taman zen]].

Aliran sungai di taman Cina sentiasa mengikuti laluan berliku, dan tersembunyi dari semasa ke semasa oleh batu atau tumbuh-tumbuhan. Seorang mubaligh Jesuit Perancis, Father Attiret, yang merupakan seorang pelukis dalam perkhidmatan [[Maharaja Qianlong]] dari 1738 hingga 1768, menggambarkan satu taman yang dilihatnya:
<blockquote>" Terusan tidak seperti di negara kita yang bersempadan dengan batu yang dipotong halus, tetapi sangat desa dan dipenuhi dengan kepingan atau batu, ada yang datang ke hadapan, ada yang berundur. yang diletakkan secara artistik sehingga anda akan menyangka ia adalah karya alam semula jadi."<ref>Jean-Denis Attiret, "Lettre a M. d'Assaut, 1re Novembre 1743. Lettres édifiantes et curieuses écrites des Missions étrangères par quelques missionaires de la Compagne de Jésus," Paris, Fr. Guerin, 1749, jilid XXVII, v-1. ms. 1–61. Trans, by David Siefkin.</ref></blockquote>

<gallery mode="packed" heights="140">
File:Lingering Garden 1.jpg|Kolam Taman Berlarutan, di Suzhou
File:Liyuan Gardens.jpg|Kolam dan astaka melihat di Taman Pentadbir yang Rendah Hati, di [[Suzhou]]
File:Yuyuan Garden.jpg|[[Ikan Koi]] di Taman Yuyuan di Shanghai
File:Pavilions in Humble Administrator's Garden.JPG|Kolam dan astaka melihat di Taman Pentadbir yang Rendah Hati, di [[Suzhou]] 
</gallery>

===Bunga dan pokok===
[[File:Gongwangfu1.jpg|thumb|right| Pokok berbunga di tepi tasik di Rumah Agam Putera Gong di Beijing]]
[[File:Liuyuan.jpg|thumb|right| Di Taman Lingering di Suzhou, bunga memberikan kontras dengan batu ulama yang dipilih untuk mewakili [[Gunung Tiantai|Gunung Tiantai]], salah satu pusat pengasas agama Buddha Cina.]]

Bunga dan pokok, bersama dengan air, batu dan seni bina, adalah unsur penting keempat taman Cina. Mereka mewakili alam semula jadi dalam bentuk yang paling jelas, dan berbeza dengan garis lurus seni bina dan keabadian, tepi tajam dan ketidakbolehgerakan batu. Mereka berubah secara berterusan mengikut musim, dan memberikan kedua-dua bunyi (bunyi hujan pada daun pisang atau angin dalam buluh) dan aroma untuk menggembirakan pengunjung.

Setiap bunga dan pokok di taman mempunyai makna simboliknya sendiri. Pine, [[buluh]] dan [[plum]] Cina ([[Prunus mume]]) dianggap sebagai "[[Three Friends of Winter]]" (歲寒三友) oleh para sarjana yang mencipta taman klasik, yang dihargai. untuk kekal hijau atau mekar pada musim sejuk. Mereka sering dilukis bersama oleh artis seperti [[Zhao Mengjian]] (1199–1264). Bagi ulama, pain adalah lambang umur panjang dan ketabahan, serta keteguhan dalam persahabatan. Buluh, jerami berongga, melambangkan seorang yang bijak, sederhana dan menuntut ilmu, dan juga terkenal sebagai fleksibel dalam badai tanpa patah. Pokok plum dihormati sebagai simbol kelahiran semula selepas musim sejuk dan ketibaan musim bunga. Semasa [[Dinasti Song]], pokok kegemaran ialah pokok plum musim sejuk, dihargai kerana bunga awal merah jambu dan putih serta aroma yang manis.<ref name="Che Bing Chiu pg. 137">Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 137</ref>

Pokok pic di taman Cina melambangkan umur panjang dan keabadian. Buah pic dikaitkan dengan cerita klasik ''The Orchard of [[Xi Wangmu]], Ibu Permaisuri Barat''. Kisah ini mengatakan bahawa di dusun legenda Xi Wangmu, pokok pic berbunga hanya selepas tiga ribu tahun, tidak menghasilkan buah selama tiga ribu tahun lagi, dan tidak masak selama tiga ribu tahun lagi. Mereka yang makan pic ini menjadi abadi. Dusun lagenda ini digambarkan dalam banyak lukisan Cina, dan memberi inspirasi kepada banyak pemandangan taman.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 141</ref> [[Pear]] pokok adalah simbol keadilan dan kebijaksanaan. Perkataan 'pir' juga merupakan homofon untuk 'berhenti' atau terpisah,' dan dianggap malang untuk memotong buah pir, kerana ia akan membawa kepada perpecahan persahabatan atau percintaan. Pokok pir juga boleh melambangkan persahabatan atau percintaan yang panjang, kerana pokok itu hidup lama.

Pokok aprikot melambangkan cara [[Mandarin (birokrat)|mandarin]], atau pegawai kerajaan. Semasa dinasti Tang, mereka yang lulus [[peperiksaan empayar]] diberi ganjaran dengan jamuan di taman pokok aprikot, atau ''Xingyuan''.

Buah delima itu dipersembahkan kepada pasangan muda supaya mereka mendapat anak lelaki dan banyak keturunan. Pokok willow melambangkan persahabatan dan keseronokan hidums. Para tetamu ditawarkan cawangan willow sebagai simbol persahabatan.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 142</ref>

Daripada bunga di taman Cina, yang paling dihargai ialah [[orkid]], [[peoni]], dan teratai (''[[Nelumbo nucifera]]''). Semasa [[Dinasti Tang]], bunga peony, simbol kemewahan dan bunga dengan haruman yang halus, adalah bunga yang paling terkenal di taman itu. Penyair [[Zhou Dunyi]] menulis elegi yang terkenal dengan teratai, membandingkannya dengan ''junzi'', seorang lelaki yang memiliki integriti dan keseimbangan. Orkid adalah simbol bangsawan, dan cinta yang mustahil, seperti dalam ungkapan Cina "orkid yang jauh di lembah yang sunyi." Teratai dikagumi kerana kesuciannya, dan usahanya menjangkau air untuk berbunga di udara menjadikannya simbol pencarian ilmu. [[Chrysanthemum]] telah dihormati penyair [[Tao Yuanming]], yang mengelilingi pondok pertapanya dengan bunga, dan menulis ayat yang terkenal:<blockquote>" Di kaki pagar Timur, saya memetik kekwa,
Di kejauhan, terpisah dan tenang, saya melihat Pergunungan Selatan."<ref name="Che Bing Chiu pg. 137"/></blockquote>

Pencipta taman Cina berhati-hati untuk mengekalkan rupa semula jadi landskams. Pemangkasan dan pemangkasan akar, jika dilakukan sama sekali, cuba mengekalkan bentuk semula jadi. Pokok kerdil yang bergerigi dan kelihatan kuno amat dihargai dalam landskap mini taman Cina.<ref name=chen-plant-185>{{cite book|last=Chen|first=Gang|title=Landscape architecture: Planting design illustrated|year=2011|publisher=ArchiteG, Inc.|isbn=978-0-9843741-9-9|url=https://books.google.com/books?id=FIhad8oJ3nwC|edition=3rd|page=185}}</ref>

<gallery mode="packed" heights="150">
File:Lactiflora1b.UME.jpg|The ''[[Paeonia lactiflora]]''
File:Gumei Qishi Meiyuan.jpg|Plum blossoms (''[[Prunus mume]]'') in the [[Plum Garden]], [[Jiangsu]]
File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg| Bunga [[teratai]] (''[[Nelumbo nucifera]]'')
File:Humble admin garden suzhou small.jpg| Kolam teratai di [[Taman Pentadbir Rendah Hati]]
File:Beijing summerpalace xiequyuan2.jpg|Buluh di taman di Istana Musim Panas
File:20190128林阳寺梅花 05.jpg|Bunga plum di [[Kuil Linyang]]
</gallery>

==="Meminjam pemandangan", masa dan musim===
Menurut buku abad ke-16 Ji Cheng ''[[The Craft of Gardens|Yuanye]]'', "The Craft of Gardens," "meminjam pemandangan" (''jiejing'') adalah perkara terpenting dalam sebuah taman. Ini boleh bermakna menggunakan pemandangan di luar taman, seperti pemandangan gunung yang jauh atau pokok di taman jiran, untuk mencipta ilusi bahawa taman itu jauh lebih besar daripada sebelumnya. Contoh yang paling terkenal ialah pemandangan Pagoda Kuil Utara yang diselubungi kabus di Suzhou, dilihat dari jauh di atas kolam Taman Pentadbir yang Rendah Hati.

Tetapi, seperti yang ditulis oleh Ji Cheng, ia juga boleh menjadi "reben bersih sungai, haiwan, burung, ikan, atau unsur semula jadi lain (hujan, angin, salji), atau sesuatu yang kurang ketara, seperti pancaran bulan, pantulan dalam tasik, kabus pagi, atau langit merah matahari terbenam." Ia juga boleh menjadi bunyi; dia mengesyorkan mencari pavilion berhampiran kuil, supaya doa yang dilaungkan dapat didengari; menanam bunga wangi di sebelah laluan dan astaka, supaya pengunjung akan menghargai aroma mereka; bahawa hinggap burung dicipta untuk menggalakkan burung datang untuk menyanyi di taman, bahawa sungai direka untuk membuat bunyi yang menyenangkan, dan pokok pisang ditanam di halaman supaya hujan berdentum di daun mereka. "Peminjaman yang bijak tidak mempunyai sebab." Ji Cheng menulis. "Ia lahir semata-mata daripada perasaan yang dicipta oleh keindahan pemandangan."<ref>Michel Baridon, Les Jardins. ms. 396.</ref>

Musim dan masa dalam hari juga merupakan elemen penting. Pereka taman mengambil kira pemandangan taman yang akan kelihatan terbaik pada musim sejuk, musim panas, musim bunga dan musim luruh, dan yang terbaik dilihat pada waktu malam, pada waktu pagi atau petang. Ji Cheng menulis: "Di tengah-tengah keriuhan bandar, anda harus memilih penglihatan yang tenang dan halus: dari kawasan lapang yang tinggi, anda melihat ke ufuk yang jauh, dikelilingi oleh gunung seperti skrin; di pavilion terbuka, sebuah Angin sepoi-sepoi dan sepoi-sepoi masuk ke dalam bilik; dari pintu depan, air mata air mengalir ke arah paya."<ref>cited in Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 411</ref>

Sebenarnya meminjam pemandangan ialah bab terakhir yang konklusif bagi ''[[The Craft of Gardens|Yuanye]]'' yang menerangkan meminjam pemandangan sebagai pemahaman holistik tentang intipati reka bentuk landskap secara keseluruhannya. Mood dan penampilan alam yang sentiasa berubah dalam landskap tertentu dalam aksi penuh difahami oleh penulis sebagai fungsi bebas yang menjadi agen untuk membuat taman. Ia adalah alam semula jadi termasuk pembuat taman yang mencipta.<ref>Wybe Kuitert (2015) Borrowing scenery and the landscape that lends - the final chapter of Yuanye, ''Journal of Landscape Architecture'', 10:2, 32-43, 
[http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18626033.2015.1058570]</ref>

===Persembunyian dan kejutan===
Satu lagi elemen taman penting ialah penyembunyian dan kejutan. Taman itu tidak dimaksudkan untuk dilihat sekaligus, ia dibentangkan untuk mempersembahkan beberapa adegan. Pelawat berpindah dari satu tempat ke satu tempat kejadian sama ada dalam galeri tertutup atau melalui laluan berliku yang menyembunyikan pemandangan itu sehingga saat terakhir. Adegan tiba-tiba akan muncul di selekoh jalan, melalui tingkap, atau tersembunyi di sebalik layar buluh. Ia mungkin didedahkan melalui "pintu bulan" bulat atau melalui tingkap bentuk luar biasa, atau tingkap dengan kekisi rumit yang memecahkan pemandangan menjadi kepingan.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine,'' pg. 205</ref>

==Dalam seni dan sastera==
[[File:Leng Mei - Figures - Spring Evening Banquet.jpg|thumb|right|"Jamuan Petang Musim Bunga di Taman Peach dan Pear Blossom, oleh [[Leng Mei]] (1677–1742) menggambarkan puisi taman yang terkenal oleh [[Li Bai]].]]

Taman memainkan peranan penting dalam seni dan kesusasteraan Cina, dan pada masa yang sama seni dan kesusasteraan telah memberi inspirasi kepada banyak taman. Sekolah lukisan yang dipanggil "[[Shanshui]]" (harfiahnya 'gunung dan air' dan dengan maksud sebenar 'landskap'), yang bermula pada abad ke-5, menubuhkan prinsip lukisan landskap Cina, yang hampir sama dengan mereka berkebun Cina. Lukisan ini tidak dimaksudkan untuk realistik; mereka bertujuan untuk menggambarkan apa yang dirasakan artis, bukannya apa yang dilihatnya.

Pelukis landskap [[Shitao]] (1641–1720) menulis bahawa dia mahu "'...mencipta landskap yang tidak dirosakkan oleh mana-mana sifat kesat..." Dia ingin mewujudkan rasa vertigo dalam penonton: "untuk menyatakan alam semesta yang tidak dapat diakses oleh manusia, tanpa sebarang laluan yang menuju ke sana, seperti pulau Bohai, Penglan dan Fanghu, di mana hanya yang abadi boleh hidup, dan yang tidak dapat dibayangkan oleh manusia. Itulah vertigo yang wujud di alam semesta semula jadi . Untuk menyatakannya dalam lukisan, anda mesti menunjukkan puncak bergerigi, jurang, jambatan gantung, jurang yang besar. Untuk kesannya benar-benar mengagumkan, ia mesti dilakukan semata-mata dengan kekuatan berus." Ini adalah emosi yang ingin dicipta oleh pereka taman dengan batu ilmiah dan banjaran gunung kecil mereka.<ref>Michel Baridon, Les Jardins, ms. 425.</ref>

Dalam bukunya, ''Craft of Gardens'', pereka taman Ji Cheng menulis: "Semangat dan daya tarikan gunung dan hutan mesti dikaji secara mendalam; ...hanya pengetahuan tentang yang sebenar membenarkan penciptaan tiruan. , supaya karya yang dicipta mempunyai semangat yang nyata, sebahagiannya kerana ilham ilahi, tetapi terutamanya kerana usaha manusia." Dia menggambarkan kesan yang ingin dicapainya dalam reka bentuk pemandangan taman musim luruh: "Perasaan selaras dengan kesucian, dengan rasa menarik diri. Semangat bergembira di gunung dan jurang. Tiba-tiba semangat, terlepas dari dunia perkara-perkara kecil, dianimasikan dan seolah-olah menembusi bahagian dalam lukisan, dan bersiar-siar di sana..."<ref>Quoted in Michel Baridon, Les Jardins. ms. 411</ref>

Dalam kesusasteraan, taman sering menjadi subjek genre puisi yang dipanggil "Tianyuan", secara harfiah 'ladang dan taman,' yang mencapai kemuncaknya pada dinasti Tang (618–907) dengan penyair seperti Wang Wei (701–761).<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 389.</ref> Nama-nama Taman Ombak Bergelombang dan Taman Meditasi di Suzhou diambil dari baris [[puisi Cina]].<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou'', ms. 14</ref> Di dalam taman, astaka individu dan sudut pandangan sering didedikasikan untuk bait-bait puisi, yang ditulis pada batu atau plak. The Moon Comes with the Breeze Pavilion di [[Couple's Retreat Garden]], digunakan untuk melihat bulan, mempunyai tulisan ayat oleh [[Han Yu]]:

:"Senja membawa Musim Gugur
:Dan angin membawa bulan ke sini."

Dan Dewan Peony di [[Taman Retret Pasangan]] didedikasikan untuk ayat oleh [[Li Bai]]:
:"Angin musim bunga membelai lembut langkan
: dan bunga peony basah dengan embun."<ref>Feng Chaoxiong, ''The Classical Gardens of Suzhou''</ref>

Wang Wei (701–761) ialah seorang penyair, pelukis dan sami Buddha, yang bekerja dahulu sebagai pegawai mahkamah sebelum bersara ke [[Kaunti Lantian|Lantian]], di mana dia membina salah satu daripada ''wenren yuan'' pertama, atau taman ulama, dipanggil Lembah Jante. Di taman ini, satu siri dua puluh adegan, seperti lukisan skrol atau album, dibentangkan di hadapan penonton, masing-masing digambarkan dengan rangkap puisi. Sebagai contoh, satu adegan menggambarkan puisi ini:

: "Batu putih muncul dari arus;
:Langit sejuk dengan daun merah berselerak:
: Di atas jalan gunung, hujan lenyap,
:biru kekosongan itu melembapkan pakaian kita."<ref>Che Bing Chiu, cited in J''ardins de Chine'', ms. 19</ref>

Lembah taman Jante hilang, tetapi ingatannya, yang disimpan dalam lukisan dan puisi, memberi inspirasi kepada banyak taman ulama lain.<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine''. ms. 19.</ref>

Kepentingan sosial dan budaya taman digambarkan dalam novel klasik ''[[Dream of the Red Chamber]]'' oleh [[Cao Xueqin]] yang terbentang hampir secara eksklusif di taman.<ref name=ebrey-social/>

==Falsafah==
[[File:Bridge in Humble Administrator's Garden.JPG|thumb|right| Jambatan zig-zag di Taman Pentadbir yang Rendah Hati menggambarkan peribahasa, "Dengan melencong, mencapai kepada rahsia."]]
{{Quote box|quote = Walaupun segala-galanya [di taman] adalah kerja manusia, ia pasti kelihatan dicipta oleh syurga...
|source = – Ji Cheng, ''Yuanye, or The Craft of Gardens'' (1633)<ref>Cited in Michel Attiret, ''Les Jardins'', Editions Robert Lafont, Paris, 1998 pg. 402</ref>|align = right|width = 216px|border = 1px|fontsize = 100%|bgcolor = #F9F9F9|qalign = center|quoted = 1|salign = right}}

Taman klasik Cina mempunyai pelbagai fungsi. Ia boleh digunakan untuk jamuan, perayaan, perjumpaan atau percintaan. Ia boleh digunakan untuk mencari kesendirian dan untuk renungan. Ia adalah tempat yang tenang untuk lukisan, puisi, kaligrafi, dan muzik, dan untuk mempelajari teks klasik.<ref name=ebrey-social>{{cite web|last=Ebrey|first=Patricia Buckley|title=The Garden as a Site of Social Activity|url=http://depts.washington.edu/chinaciv/home/3garsocl.htm|publisher=University of Washington|access-date=5 October 2011}}</ref><ref name=smith-2007-34/> Ia adalah tempat untuk minum teh dan untuk penyair menjadi gembira dengan mabuk wain.<ref>Che Bing Chiu, Jardins de Chine, ms. 193</ref> Ia adalah pameran untuk memaparkan penanaman dan rasa estetik pemiliknya.<ref name=metmuseum>{{cite web|title=Chinese gardens and collectors' rocks|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cgrk/hd_cgrk.htm|work=Department of Asian Art|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|access-date=6 September 2011}}</ref> Tetapi ia juga mempunyai mesej falsafah.

[[Taoisme]] mempunyai pengaruh yang kuat pada taman klasik. Selepas [[Dinasti Han]] (206 SM – 220 M), taman sering dibina sebagai tempat berundur untuk pegawai kerajaan yang telah kehilangan jawatan mereka atau yang ingin melarikan diri dari tekanan dan rasuah kehidupan mahkamah di ibu negara. Mereka memilih untuk mengejar cita-cita Taoisme untuk menjauhkan diri daripada kebimbangan duniawi.<ref>{{cite web|last=Ebrey|first=Patricia Buckley|title=Origins of Garden Design|url=http://depts.washington.edu/chinaciv/home/3garhist.htm|publisher=University of Washington|access-date=5 Oktober 2011}}</ref>

Bagi pengikut Taoisme, pencerahan boleh dicapai dengan merenung kesatuan ciptaan, di mana ketertiban dan keharmonian adalah wujud dalam dunia semula jadi.<ref name=stepanova162>{{cite book|last=Stepanova|first=Jekaterina|title=Eastwards: Western views on East Asian culture|year=2010|publisher=Peter Lang|location=Bern|isbn=978-3-0343-0040-7|pages=162–3|url=https://books.google.com/books?id=_yxcEXzLXf0C|editor=Kraushaar, Frank}}</ref><ref name=smith-2007-34/>

Taman-taman itu bertujuan untuk membangkitkan perasaan indah mengembara melalui landskap semula jadi, merasa lebih dekat dengan cara hidup purba, dan menghargai keharmonian antara manusia dan alam semula jadi.<ref name=metmuseum/><ref>{{cite book|last=Wong|first=Young-tsu|title=A paradise lost: The imperial garden Yuanming Yuan|year=2001|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu|isbn=978-0-8248-2328-3|url=https://books.google.com/books?id=zq6pk1xQqKYC|page=9}}</ref>

Dalam Taoisme, batu dan air adalah bertentangan, [[yin dan yang]], tetapi ia saling melengkapi dan melengkapi. Batu adalah pepejal tetapi air boleh menghilangkan batu. Batu-batu yang terhakis dalam dari [[Tasik Tai]] yang digunakan di taman klasik menggambarkan prinsip ini.

Meminjam pemandangan adalah idea paling asas dalam teori pembuatan taman zaman Ming (lihat di atas).

Laluan berliku dan jambatan galeri zig-zag yang membawa pengunjung dari satu pemandangan taman ke pemandangan taman yang lain juga mempunyai mesej. Mereka menggambarkan peribahasa Cina, "Dengan melencong, akses kepada rahsia".<ref> Peribahasa ini dipetik dalam novel klasik abad ke-18 ''[[Dream of the Red Chamber]]'', apabila sebuah keluarga sedang mencari moto untuk astaka taman.  Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 443.</ref>

Menurut ahli sejarah landskap dan arkitek Che Bing Chiu, setiap taman adalah "pencarian syurga. dunia yang hilang, alam semesta utopia. Taman ulama mengambil bahagian dalam pencarian ini; di satu pihak pencarian untuk rumah Abadi. , sebaliknya pencarian dunia zaman keemasan yang begitu dicintai di hati ulama."<ref>Che Bing Chiu, ''Jardins de Chine'', ms. 186. Diterjemahkan dari Bahasa Perancis oleh D.R. Siefkin.</ref>

Pandangan yang lebih terkini mengenai falsafah taman telah dinyatakan oleh Zhou Ganzhi, Presiden Persatuan Seni Bina Landskap China, dan Ahli Akademik di Akademi Sains China dan Akademi Kejuruteraan China, pada tahun 2007: "Taman klasik Cina adalah integrasi sempurna alam semula jadi dan kerja oleh manusia. Mereka adalah tiruan alam semula jadi, dan memanifestasikan sepenuhnya keindahan alam semula jadi. Mereka juga boleh dilihat sebagai penambahbaikan pada alam semula jadi; yang daripadanya cahaya kejeniusan seni manusia bersinar."<ref>cited in Feng Chaioxiong ''The Classical Gardens of Suzhou'', Preface.</ref>

==Pengaruh==

===Pengaruh Cina terhadap taman Jepun===
Taman klasik Cina mempunyai pengaruh yang ketara pada taman Jepun awal. Pengaruh China mula sampai ke Jepun melalui Korea sebelum 600 Masihi.<ref name=smith-2007-34>{{cite book|last=Smith|first=Kim|title=Oh garden of fresh possibilities!|year=2009|publisher=David R. Godine, Publisher|location=Boston|isbn=978-1-56792-330-8|url=https://books.google.com/books?id=RO6oOWxhA_gC|page=43}}</ref> Pada 607 Masihi, putera mahkota Jepun [[Putera Shōtoku|Shotoku]] menghantar misi diplomatik ke mahkamah China, yang memulakan pertukaran budaya yang berlangsung selama berabad-abad.<ref>Michel Barridon, ''Les Jardins'', ms. 464</ref> Beratus-ratus cendekiawan Jepun dihantar untuk mempelajari bahasa, sistem politik, dan budaya Cina. Duta Besar Jepun ke China, [[Ono no Imoko]], menerangkan taman-taman landskap besar Maharaja China kepada mahkamah Jepun. Laporan beliau mempunyai pengaruh yang mendalam terhadap pembangunan reka bentuk landskap Jepun.<ref name=chenlandscape150>{{cite book|last=Chen|first=Gang|title=Landscape architecture: Planting design illustrated|year=2011|publisher=ArchiteG, Inc.|isbn=978-0-9843741-9-9|url=https://books.google.com/books?id=FIhad8oJ3nwC|edition=3rd|page=150}}</ref>

Paderi Jesuit pertama, [[Francis Xavier]], tiba di China pada tahun 1552, dan paderi [[Matteo Ricci]] mendapat kebenaran untuk menetap di Beijing pada tahun 1601. Paderi Jesuit mula menghantar laporan tentang [[budaya Cina]] dan taman ke Eropah. [[Louis Le Comte]], ahli matematik kepada Raja Perancis, mengembara ke China pada tahun 1685. Beliau menerangkan bagaimana taman-taman Cina mempunyai gua, bukit tiruan dan batu-batu yang ditimbun untuk meniru alam semula jadi, dan tidak menyusun taman mereka secara geometri.<ref name="Michel Baridon ms. 470">Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 470</ref>

Seorang sami Jepun bernama [[Eisai]] (1141–1215) mengimport [[sekolah Rinzai]] [[Zen Buddhism]] dari China ke Jepun, yang membawa kepada penciptaan gaya berkebun Jepun yang terkenal dan unik, iaitu [[Taman Zen]], dicontohkan oleh taman [[Ryōan-ji]]. Dia juga membawa [[teh hijau]] dari China ke Jepun, pada asalnya untuk memastikan sami-sami terjaga semasa meditasi yang lama, memberikan asas kepada [[upacara minum teh Jepun]], yang menjadi ritual penting di taman Jepun.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins,'' ms. 469</ref>

The Japanese garden designer [[Muso Soseki]] (1275–1351) created the celebrated Moss Garden ([[Kokedera]]) in Kyoto, which included a recreation of the Isles of [[Eight Immortals]], called [[Horai]] in Japanese, which were an important feature of many Chinese gardens.   During the [[Kamakura period]] (1185–1333), and particularly during the [[Muromachi period]] (1336–1573) the Japanese garden became more austere than the Chinese garden, following its own aesthetic principles.<ref name="Michel Baridon pg. 470"/>

===Di Eropah===
[[File:Le Jardin chinois (detail) by François Boucher.jpg|thumb|right| Pemandangan indah taman Cina oleh pelukis Perancis [[François Boucher]] (1742)]]

Orang Eropah pertama yang menggambarkan taman Cina ialah pedagang dan pengembara Venice [[Marco Polo]], yang melawat istana musim panas [[Kublai Khan]] di [[Shangdu|Xanadu]]. Taman Kublai Khan mempunyai kesan kemudian pada budaya Eropah; Pada tahun 1797, ia mengilhamkan puisi romantis, ''[[Kubla Khan]]'', oleh penyair romantik Inggeris [[Samuel Taylor Coleridge]].<ref>Samuel Taylor Coleridge, ''Christabel, Kubla Khan, and the Pains of Sleep'', edisi ke-2, William Bulmer, London, 1816.</ref>

Marco Polo juga menggambarkan taman-taman istana empayar di [[Khanbaliq]], nama Mongol untuk bandar itu yang akhirnya menjadi [[Beijing]]. Dia menerangkan benteng, langkan dan astaka mengelilingi tasik dalam yang penuh dengan ikan dan dengan angsa dan burung akuatik yang lain; yang ciri utamanya ialah bukit buatan manusia setinggi seratus langkah dan seribu langkah di sekelilingnya, ditutupi dengan pokok malar hijau dan dihiasi dengan batu azurit hijau.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins'', ms. 387.</ref>

Paderi Jesuit pertama, [[Francis Xavier]], tiba di China pada tahun 1552, dan paderi [[Matteo Ricci]] mendapat kebenaran untuk menetap di Beijing pada tahun 1601. Paderi Jesuit mula menghantar laporan tentang [[budaya Cina]] dan taman ke Eropah. [[Louis Le Comte]], ahli matematik kepada Raja Perancis, mengembara ke China pada tahun 1685. Beliau menerangkan bagaimana taman-taman Cina mempunyai gua, bukit tiruan dan batu-batu yang ditimbun untuk meniru alam semula jadi, dan tidak menyusun taman mereka secara geometri.<ref>[[Louis le Comte]], ''Nouveaux memoires sur l'etat present de la Chine'', jld. I, ms. 336.</ref>

Pada abad ke-18, apabila pasu Cina dan objek hiasan lain mula tiba di Eropah, terdapat lonjakan populariti untuk [[Chinoiserie]]. Pelukis [[Watteau]] dan [[François Boucher]] melukis pemandangan Cina seperti yang mereka bayangkan, dan [[Catherine the Great]] menghiasi sebuah bilik di istananya dalam gaya Cina. Terdapat minat yang besar dalam semua bahasa Cina, termasuk taman.<ref>O. Impey, ''Chinoiseries'', London, Oxford University Press, 1977.</ref>

Pada tahun 1738, mubaligh dan pelukis Jesuit Perancis [[Jean Denis Attiret]], pergi ke China, di mana dia menjadi pelukis istana kepada [[Maharaja Qianlong]]. Dia menerangkan dengan terperinci apa yang dia lihat di taman empayar berhampiran Beijing:
<blockquote>" Seseorang keluar dari lembah, bukan melalui lorong lurus yang lebar seperti di Eropah, tetapi melalui zigzag, melalui laluan bulatan, masing-masing dihiasi dengan astaka kecil dan gua, dan apabila anda keluar dari satu lembah anda mendapati diri anda di lembah lain, berbeza daripada yang pertama. dalam bentuk landskap atau gaya bangunan. Semua gunung dan bukit dilitupi dengan pokok berbunga, yang sangat biasa di sini. Ia adalah syurga terestrial yang sebenar. Terusan itu sama sekali tidak seperti kita- bersempadan dengan batu potong- ia adalah desa, dengan kepingan batu, beberapa condong ke hadapan, beberapa ke belakang, diletakkan dengan seni sedemikian anda akan fikir ia adalah semula jadi. Kadang-kadang saluran itu lebar, kadang-kadang sempit. Di sini mereka berpusing, di sana mereka melengkung, seolah-olah mereka benar-benar dicipta oleh bukit dan batu. Tepinya ditanam dengan bunga di taman batu, yang nampaknya telah dicipta oleh alam semula jadi. Setiap musim mempunyai bunganya sendiri. Selain daripada terusan, di mana-mana terdapat laluan berturap dengan batu-batu kecil, yang menuju dari satu lembah ke lembah yang lain. Laluan ini juga berpusing dan berpusing, kadang-kadang datang dekat dengan terusan, kadang-kadang jauh."<ref>{{cite book|title=A particular account of the Emperor of China's gardens near Pekin|year=1752|location=London|pages=6–10|url=https://books.google.com/books?id=WOkCAAAAYAAJ|author=Joseph Spence [alias Sir Harry Beaumont]}} Diterjemah daripada: [[Jean Denis Attiret]] (1743, published in 1749), ''Lettres edifiantes et curieuses'', jld. XII, ms. 403.</ref></blockquote>

Attiret menulis:
: "Semuanya benar-benar hebat dan indah, baik dari segi reka bentuk dan pelaksanaannya: dan [taman-taman] lebih menarik perhatian saya, kerana saya tidak pernah melihat apa-apa yang mempunyai persamaan dengan mereka, di mana-mana bahagian dunia. yang pernah saya alami dahulu."<ref name=chang-2010-23>{{cite book|last=Chang|first=Elizabeth Hope|title=Britain's Chinese eye: Literature, empire, and aesthetics in nineteenth-century Britain|year=2010|publisher=Stanford University Press|location=Stanford|isbn=978-0-8047-5945-8|url=https://books.google.com/books?id=29cK5UzaG1oC|page=23}}</ref>

[[Maharaja Qianlong]] (1711–1799) sama-sama berminat dengan apa yang berlaku di Eropah. Dia menugaskan paderi Jesuit [[Giuseppe Castiglione (Jesuit)|Bapa Castiglione]], yang terlatih dalam bidang kejuruteraan, untuk membina air pancut untuk tamannya sama seperti yang pernah dia dengar di taman-taman di [[Istana Versailles|Versailles]].<ref>Michel Baridon, Les Jardins. ms. 348.</ref>

[[File:Kew Gardens Pagoda.jpg|thumb|right|Pagoda Kew Gardens di [[Royal Botanic Gardens, Kew|Royal Botanic Gardens]] di [[Kew]], [[London]] (1761)]]

Seni bina dan estetika Cina juga mempengaruhi taman Inggeris. Pada tahun 1685, diplomat dan penulis Inggeris [[Sir William Temple]] menulis sebuah esei '' Upon the garden of Epicurus '' (diterbitkan pada tahun 1692), yang membezakan teori Eropah tentang taman simetri dengan gubahan asimetri dari China.<ref name=chang-2010-28>{{cite book|last=Chang|first=Elizabeth Hope|title=Britain's Chinese eye: Literature, empire, and aesthetics in nineteenth-century Britain|year=2010|publisher=Stanford University Press|location=Stanford|isbn=978-0-8047-5945-8|url=https://books.google.com/books?id=29cK5UzaG1oC|page=28}}</ref> Temple tidak pernah melawat China, tetapi dia telah membaca karya pengembara Eropah di sana. Beliau menyatakan bahawa taman-taman Cina mengelakkan barisan pokok dan katil bunga yang formal, dan sebaliknya meletakkan pokok, tumbuh-tumbuhan dan ciri taman lain dengan cara yang tidak teratur untuk menarik perhatian dan mencipta gubahan yang cantik. Pemerhatiannya mengenai taman Cina dipetik oleh penulis karangan [[Joseph Addison]] dalam sebuah karangan pada tahun 1712, yang menggunakannya untuk menyerang tukang kebun Inggeris yang, bukannya meniru alam semula jadi, cuba membuat taman mereka dalam gaya Perancis, sejauh ini. dari alam semula jadi yang mungkin.<ref>Michel Baridon, ''Les Jardins- Paysagistes, Jarininiers, Poetes''.  ms. 839–40.</ref>

[[Taman landskap Inggeris]] telah pun mantap di England pada bahagian pertama abad ke-18, dipengaruhi oleh perjalanan ke Itali oleh golongan atasan British dan keinginan mereka untuk mempunyai gaya taman baharu yang sepadan dengan [[Gaya seni bina Palladian]] yang mereka pilih untuk rumah negara mereka, dan dengan landskap romantik [[Claude Lorraine]] dan pelukis lain, tetapi kebaharuan dan eksotisme seni dan seni bina Cina di Eropah membawa pada 1738 kepada pembinaan yang pertama. Rumah Cina di taman Inggeris, di [[Stowe House]], bersebelahan dengan kuil Rom, runtuhan Gothic dan gaya seni bina yang lain.

{{Quote box|quote = Pada pandangan pertama pantai China orang asing menyimpulkan bahawa penduduknya adalah bangsa tukang kebun.|source = – James Main, 1827<ref>Main, James. ''Gardener's Magazine'', 1827, Volume II, ms. 135. Cited in: {{cite book|last=Kilpatrick|first=Jane|title=Gifts from the gardens of China|year=2007|publisher=Frances Lincoln|location=London|isbn=978-0-7112-2630-2|url=https://books.google.com/books?id=dgsfa13J2OIC|page=130}}</ref>|align = right|width = 216px|border = 1px|fontsize = 88%|bgcolor = #F9F9F9|qalign = center|quoted = 1|salign = right}}

Gaya ini menjadi lebih popular terima kasih kepada [[William Chambers (arkitek)|William Chambers]] (1723–1796), yang tinggal di China dari 1745 hingga 1747, dan menulis sebuah buku, ''The Drawings, buildings, furniture, habits. , mesin dan untensils orang Cina'', diterbitkan pada 1757. Dia menggesa pereka taman barat untuk menggunakan konvensyen gaya Cina seperti penyembunyian, asimetri, dan naturalisme. Kemudian, pada tahun 1772, Chambers menerbitkan ''Disertasi tentang Perkebunan Oriental''nya, penghuraian idea kontemporari yang agak khayalan tentang gaya berkebun naturalistik di China.<ref>[[William Chambers (arkitek)|Chambers, William]] (1772). [https://books.google.com/books?id=GB5AAAAAcAAJ Dissertation on Oriental Gardening]</ref>

Chambers adalah pengkritik keras [[Capability Brown]], pereka terkemuka taman landskap Inggeris, yang Chambers anggap membosankan. Chambers percaya bahawa taman harus penuh dengan kejutan. Pada tahun 1761 beliau membina pagoda Cina, rumah dan taman di [[Kew Gardens]], London, bersama-sama dengan masjid, kuil matahari, gerbang yang hancur, dan jambatan Palladian. Terima kasih kepada Chambers, struktur Cina mula muncul di taman Inggeris yang lain, kemudian di Perancis dan di tempat lain di benua itu. [[Carmontelle]] menambah pavilion Cina ke tamannya di [[Parc Monceau]] di Paris (1772), dan Duc de Choiseul membina pagoda di ladangnya di [[Château de Chanteloup|Chanteloup]] antara 1775 dan 1778 Maharani Rusia [[Catherine the Great]] membina pagodanya sendiri di taman istananya [[Tsarskoye Selo]], berhampiran Saint Petersburg, antara 1778 dan 1786.<ref>Alexander Orloff and Dmitri Chvidkovski, ''Saint-Petersbourg, l'architecture des tsars'', Paris, 1995</ref> Ramai pengkritik benua tidak menyukai istilah Taman Inggeris, jadi mereka mula menggunakan istilah "Anglo-Chinois" untuk menggambarkan gaya itu. Menjelang akhir abad kesembilan belas taman di seluruh Eropah mempunyai pagoda, astaka atau jambatan Cina yang indah, tetapi terdapat sedikit taman yang mengekspresikan estetika yang lebih halus dan mendalam dari taman Cina sebenar.

==Lihat juga==
{{Portal|Berkebun}}
* [[Taman Klasik Suzhou]]
* [[Ji Cheng (Dinasti Ming)|Ji Cheng]]
*[[pintu bulan]]
*[[Jambatan bulan|Jambatan Bulan]]
* [[Senarai taman Cina]]
* [[Senarai taman botani di China]]
* [[Taman Pir]]
* [[Penjing]]
*[[gongshi]]
* [[Tasik Barat]]
* [[Pemandangan yang dipinjam]]
*[[Seni bina Cina]]

== Rujukan ==
=== Petikan ===
{{Reflist}}

=== Sumber ===
{{Refbegin}}
; Books
* {{cite book |last=Chaoxiong |first=Feng |title = The Classical Gardens of Suzhou |year=2007 |publisher = New World Press |location = Beijing |isbn = 978-7-80228-508-8 }}
* {{cite book |last=Chiu |first=Che Bing |title=Jardins de Chine, ou la quête du paradis |year = 2010 |publisher = Éditions de la Martinière |location = Paris |isbn = 978-2-7324-4038-5 |language = fr }}
* {{cite book |last=Clunas |first=Craig |title = Fruitful sites: garden culture in Ming dynasty China. |year = 1996 |location = Durham |publisher = Duke University Press }}
* {{cite book |last=Baridon |first=Michel |title=Les Jardins- Paysagistes, Jardiniers, Poetes |year = 1998 |publisher = Éditions Robert Lafont |location = Paris |isbn = 978-2-221-06707-9 |language = fr }}
* {{cite book |last=Keswick |first=Maggie |title = The Chinese garden: history, art, and architecture |year=2003 |edition = 3rd |location = Cambridge, Massachusetts |publisher = Harvard University Press }}
* {{cite book |last=Sirén |first=Osvald |title = Gardens of China |year=1949 |location = New York, NY |publisher = Ronald Press }}
* {{cite book |last=Sirén |first=Osvald |title = China and Gardens of Europe of the Eighteenth Century |year = 1950 }}
* {{cite book |last=Song |first=Z.-S. |title=Jardins classiques français et chinois: comparaison de deux modalités paysagères |year = 2005 |location = Paris |publisher = Editions You Feng |language = fr }}
* {{cite book |last=Tong |first=Jun |trans-title = Gazetteer of Jiangnan Gardens |script-title = zh:江南园林志 |language = zh }}
* {{cite book |last=Tan |first=Rémi |title=Le Jardin Chinois par l'image |year = 2009 |location = Paris |publisher = Éditions You Feng |isbn = 978-2-84279-142-1 |language = fr }}
{{Refend}}

==Pautan luar==
{{Commons category|Taman Cina}}
* [https://web.archive.org/web/20081014055358/http://www1.chinaculture.org/library/2008-01/16/content_38934.htm Suzhou Classical Gardens]

{{Chinese garden styles}}
{{Classical Gardens of Suzhou}}
{{Horticulture and gardening}}
{{Authority control}}


[[Kategori:Taman Cina| ]]
[[Kategori:Sejarah reka bentuk landskap China| ]]
[[Kategori:Jenis taman mengikut negara asal]]