Difference between revisions 291700 and 422479 on mywiki

< previous diff
next diff >
လောင်းဖဲလိုး၊ အိပ် ဒဗျူ
[[File:HenryWLongFellow1868.jpg|thumb|လောင်းဖဲလိုးအား ၁၈၆၈ ခုနှစ်က တွေ့ရစဉ်]]

ဟင်နရီ ဝေါ့ဇဝပ် လောင်းဖဲလိုးသည် အမေရိကန်လူမျိုး ထင်ရှားသော စာဆိုတစ်ဦး ⏎
 ⏎
ဖြစ်သည်။ လူကြီးများအတွက်သာမက ကလေးများအကြိုက် ကဗျာရှည်၊ ⏎
⏎
ကဗျာတိုများ ရေးစပ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးတို့၏ အချစ်တော် စာဆိုကြီးဟုလည်း ⏎
⏎
ဆိုအပ်ပေသည်။ သူရေးသားခဲ့သည့် မြောက်မြားလှစွာသော ကဗျာများ ⏎
 ⏎
အနက် 'ဟိုင်ယာဝါ၊ ညသာ'၊ 'တောရွာမှ ပန်းပဲဆရာ' တို့မှာ အင်္ဂလိပ်စာ ⏎
 ⏎
သင်ဖူးသူတိုင်းလိုပင် ကလေးသူငယ်အရွယ်ကတည်းက သင်ကြားမှတ်ယူရွတ်⏎
⏎
ဆိုရသောကဗျာများဖြစ်ပေသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် စာဆိုအဖြစ်ခေတ်သစ် ⏎
⏎
စာပေဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။⏎
⏎
  လောင်းဖဲလိုးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မိန်းပြည်နယ်ရှိ ⏎
⏎
ပေါ့တလန်မြို့၌ခရစ် ၁၈ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ရ ရက်နေ့တွင်ဖွား ⏎
 ⏎
သည်။ ဖခင်မှာ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းထွက် နာမည်ကြီးရှေ့နေတစ်ဦး ⏎
⏎
ဖြစ်သည်။ မိခင်မှာလည်း တေးဂီတ ကဗျာစာဆိုမှုများကို ဝါသနာပါသူဖြစ် ⏎
 ⏎
သည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ဗိုဒင်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူရာ ၁၈ ⏎
⏎
နှစ်အရွယ်တွင် ထိုကောလိပ်မှ ဘွဲ့ထူးဆွတ်ခူးအောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုကျောင်း၌ပင် ⏎
⏎
ခေတ်သစ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေဆိုင်ရာပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် ⏎
⏎
စကားကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်။ သို့သော် ချက်ချင်းလက်မခံသေးပဲ ဂျာမနီ၊ ⏎
⏎
ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ အီတလီနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ယင်းတို့၏ ဘာသာ ⏎
⏎
စကား၊ စာပေနှင့် အလယ်ခေတ်သမိုင်းတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်။ ၁၈၂၉ ⏎
⏎
ခုနှစ် အသက်၂၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗိုဒင်ကောလိပ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် ⏎
⏎
ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ အသက်ပင်ငယ်သော်လည်း လောင်းဖဲလိုးသည် ထို 
စဉ်က အမေရိကတိုက်တွင် အတော်ဆုံးသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့လေ ⏎
⏎
သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်၌ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်တွင် အလားတူရားထူးဖြင့် ⏎
⏎
ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သို့ရာတွင်အင်္ဂလန်၊ နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာ 
လန်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးပြီးနောက် ၁၈၃၆ ⏎
⏎
ခုနှစ်တွင်မှ ထိုရာထူးတွင် စတင်အမှုထမ်းသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ၁၈၅၄ ⏎
⏎
ခုနှစ်အထိ ၁၇ နှစ်တာမျှအမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ - ၆၉ ခုနှစ်၌ ⏎
⏎
ဥရောပတိုက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့စဉ်က အောက်စဖို့ ⏎
⏎
တက္ကသိုလ်နှင့် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်များက လောင်းဖဲလိုးအား ဂုဏ်ထူး ⏎
⏎
ဆောင်ဘွဲ့ထူးများ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုးသည် အိမ်ထောင်နှစ်ဆက်ပြုခဲ့သည်။ ပထမဇနီးမှာ ⏎
⏎
မေရီစတိုရာပေါ့တာဖြစ်၍ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကလက်ထပ်ခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုး ⏎
 ⏎
သည် စာပေများလေ့လာဆည်းပူးရန် ဥရောပတိုက်သို့ သွားခဲ့ရာတွင် ဇနီး ⏎
⏎
ဖြစ်သူကိုပါခေါ်သွားရာ၊ ထိုသို့ခရီးသွားစဉ် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒမ်း ⏎
⏎
မြို့၌ မေရီပေါ့တာမှာ ဖျားနာ၍ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုးအဖို့ ⏎
⏎
ပထမဆုံးအကြိမ်ပူဆွေးခြင်းဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် စိတ်အားမလျော့ဘဲ စာပေ ⏎
 ⏎
များကို ဆက်တိုက်ရေးသွားလေသည်။ ခရစ် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် လောင်းဖဲလိုး ⏎
 ⏎
သည် အီတလီနိုင်ငံမှ ဖရန်းစစ်အယ်လစ်ဇဗက်အက်ပယ်တန်ဆိုသူ အမျိုး ⏎
 ⏎
သမီးနှင့် ဒုတိယအိမ်ထောင်ထူသည်။ ဖရန်းစစ်အက်ပယ်တန်၏ ဖခင်က 
မင်္ဂ‡လာလက်ဆောင်အဖြစ် လက်ဖွဲ့သောအိမ်တွင် ဇနီးမောင်းနှံပျော်ပိုက်စွာ ⏎
⏎
နေထိုင်၍ လောင်းဖဲလိုးလည်း ကဗျာများကိုစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ သားသမီး ⏎
⏎
ခြောက်ယောက်ထွန်းကားရာ မိမိ၏ရင်သွေးများအဖို့ ကလေးကဗျာများကို ⏎
⏎
ကိုယ်တိုင်ဖွဲ့နွဲ့ သီကုံးပေးလေသည်။ ဤသို့မိသားတစ်စုပျော်ရှင်စွာ နေထိုင် ⏎
 ⏎
လျက်ရှိစဉ် ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖရန်းစစ်အက်ပယ်တန်သည် အင်္ကျီ ⏎
⏎
စကို မီးခြစ်မှထတောက်သောမီးစွဲရာမှ တစ်ကိုယ်လုံးမီးလောင်၍ ရုတ်တရက် 
သေဆုံးသွားသဖြင့် လောင်းဖဲလိုးမှာ ယူကျုံးမရအောင် ပူဆွေးခဲ့ရပြန်၏။ ⏎
⏎
ဤအကြိမ်တွင် စာမရေးနိုင်လောက်အောင်ပင် စိတ်ညိ|ုးငယ်ထိခိုက်ခဲ့သည်။⏎
⏎
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် သမီးသုံးယောက်နှင်အတူ ဥရောပတိုက်နှင့် 
အဂ‡လန်ပြည်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့၏။ ရောက်လေရာ ⏎
⏎
အရပ်တိုင်းကပင် သူ့အား နာမည်ကျော်စာရေးဆရာ၊ ထူးချွန်သော ပညာရှင် ⏎
 ⏎
အဖြစ်ဂုဏ်ပြုကြ၏။ လောင်းဖဲလိုး အသက် ၇၅ နှစ်ပြည့်မြောက်သောနေ့ ⏎
⏎
တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံး၊ အထူးသဖြင့် စာသင်ကျောင်းများ ⏎
 ⏎
တွင် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ခရစ် 
၁၈၈၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ ⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုးအားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည် ဝက်စမင်စတာအက် ⏎
⏎
ဗေးရှိ စာဆိုရိပ်မြုံဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ကဗျာစာဆိုတို့အတွက် သတ်မှတ် ⏎
⏎
ထားသောထောင့်တွင် လောင်းဖဲလိုး၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းရုပ်လုံးကို ထားရှိပေ ⏎
⏎
သည်။ ယခင်က မည်သည့်အမေရိကန်လူမျိုးမျှ ဤသို့ ဂုဏ်ပြုသည်ကို မခံ ⏎
⏎
ရဖူးသေးပေ။⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုးသည် တစ်သက်တာလုံး စာပေနှင့်သာမွေ့ပျော်၍ ⏎
⏎
မြောက်မြားစွာသော ကဗျာအမျိုးမျိုးကို ရေးစပ်သီကုံးသွားပေသည်။ ယင်းတို့ ⏎
 ⏎
အနက် 'ညချမ်းအတွက်ဓမ္မသီချင်း'၊'ဟက်စပီရပ်သင်္ဘောပျက်ခြင်းအကြောင်း'၊ ⏎
⏎
'တောရွာမှ ပန်းပဲဆရာ'စသည်တို့မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ ပုံပြင်၊ ကဗျာရှည် ⏎
⏎
များအနက် 'ပေါရီဗီယာ မြင်းဖြင့်စိုင်းခြင်း'၊ 'စစ္စလီပြည်မှ ရောဗတ်ဘုရင်'၊' ⏎
⏎
မိုင်းလစတန်းဒစ်၏ လူပျိုလှည့်ခန်း'တို့မှာ ထင်ရှားပေသည်။ ကဗျာရှည်ကြီး ⏎
⏎
များအနက် 'အီဗင်ဂျလင်း'နှင့် 'ဟိုင်ယာဝါသာ' တို့မှာ လူသိများ၍ ထင် ⏎
 ⏎
ရှားပေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ တိုင်းရင်းသားလူနီတို့၏ သမိုင်းပုံ ⏎
⏎
ပြင်ကိုမူတည်၍ ရေးသားထားသော 'ဟိုင်ယာဝါသာ'မှာ ကလေးတို့၏ 
အသဲစွဲ ပုံပြင်ကဗျာဖြစ်၍ လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများအနက် အထင်ရှားဆုံး ⏎
⏎
ကဗျာလည်းဖြစ်သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် လောင်းဖဲလိုးသည် ဟားဗဒ်တက္က ⏎
 ⏎
သိုလ်မှထွက်ကာ ဟိုင်ယာဝါသာကဗျာကို ကြိုးကြိုးစားစားအချိန်ယူ၍ ပြုစု ⏎
⏎
လေသည်။ ကဗျာများသာမက ကျောင်းသုံးစာအုပ်များကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ ⏎
⏎
ထိုပြင် အီတာလျံစာဆိုကျော် ဒန်တီ၏ 'ဒီဗိုင်းကော်မဒီ' ကိုလည်း ဘာသာ ⏎
 ⏎
ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် အသက် ၇ဝ ကျော်အထိ အဆက်မပြတ် ⏎
⏎
စာရေးခဲ့သည်။ သူနောက်ဆုံးရေးသားခဲ့သော ကဗျာမှာ 'ဆန်ဗလပ်စ ခေါင်း ⏎
 ⏎
လောင်းသံ'ဖြစ်၍ မကွယ်လွန်မီ ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်အတွင်းက ရေးသားခဲ့ 
လေသည်။⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုးသည် လူငယ်များအား ကဗျာလင်္ကာကို နှစ်သက်လာ ⏎
 ⏎
စေ၍ အရသာခံစားနိုင်အောင် နှိုးဆွနိုင်သော စာဆိုကြီးဖြစ်လေသည်။ ဟား ⏎
 ⏎
ဗဒ်တက္ကသိုလ်တွင် စာပေပို့ချယင်း သူ့တပည့်ကလေးများအား သူကဲ့သို့ 
စာပေကိုလိုက်စားချင်သော ဆရာကောင်းတပည့် ဖြစ်လာအောင် လိမ္မာရေး ⏎
 ⏎
ခြားစွာ ပညာကိုပေးဝေခဲ့၏။ လောင်းဖဲလိုးသည် ဥရောပတစ်ခွင် နှံ့စပ် ⏎
⏎
အောင်လှည့်လည်ခဲ့၍ ဘာသာရပ်အမျိုးမျိုးတို့ကို လေ့လာသင်ကြားခဲ့သူဖြစ် 
သည့်အလျောက် သူထူးချွန်စွာဆည်းပူးခဲ့သော ကမ္ဘာ့စာပေနှင့် ဘာသာတို့ ⏎
 ⏎
ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဖြန့်ဖြူးခဲ့လေသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ⏎
⏎
ပညာဖြင့်ပြည့်ဝ၍ စိတ်နှလုံးထားသိမ်မွေ့နူးညံ့ပြီးလျှင် အေးချမ်းစွာစာပေနှင့် ⏎
⏎
မွေ့လျော်နေသူဖြစ်၏။ သူ၏ကဗျာများမှာ ဒဏ္ဍာရီ သမိုင်းပုံပြင်များကို ⏎
⏎
မူတည်ရေးသား စပ်ဆိုထားသဖြင့် လူငယ်များအကြိုက်ပင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ ⏎
⏎
ကဗျာများသည် လူငယ်တို့၏ ကဗျာဉာဏ်ကို ရွှင်လန်းအောင် ပြုလုပ်ပေး ⏎
⏎
နိုင်သည်။ သူ၏ကဗျာများဖြင့်ဖွဲ့ဆိုထားသော ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီများမှာ ရိုးရိုးနှင့် ⏎
⏎
ပြေပြေပြစ်ပြစ်ရှိလှသည်။⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများတွင်ပါရှိသော ရှေးဟောင်းသမိုင်း ⏎
⏎
ပုံပြင်တို့မှာ သူ၏ကဗျာဉာဏ်နှင့် အာဝဇ္ဇန်းကြောင့်ပင် လူငယ်ကလေးများ ⏎
⏎
အဖို့ ပိုမိုနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်လေသည်။ သူ့ကဗျာများမှာ ကဗျာသင်ခါစကလေး ⏎
 ⏎
များ၊ သို့မဟုတ် ကဗျာကို လိုက်စားခါစသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်လေ ⏎
 ⏎
သည်။ အရေးအသားမှာ မကွယ်မထောင့် ရှင်းလင်းပြတ်သား၍ ဂီတသံနှော ⏎
 ⏎
ကာ သဘောမိလွယ်အောင် စီစဉ်ထား၏။ လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများမှာ ⏎
⏎
ရှင်းလင်းပြေပြစ်လွန်းသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံဝေဖန်သူများက သူ့ကဗျာမှာ ⏎
⏎
ကဗျာအဆင့်အတန်းတွင် အထက်တန်းမကျဟု ဆိုကြလေသည်။ သို့ရာတွင် ⏎
⏎
လောင်းဖဲလိုး၏ အရေးအသားများမှ မမြှော်လင့်ခဲ့သော ကဗျာအလှသဘာဝ ⏎
⏎
ကလေးများကို တစ်ချက်တစ်ချက် တွေ့ရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref>

== ကိုးကား ==
<references/>
⏎
⏎
⏎
⏎
[[Category:နိုင်ငံတကာ ကဗျာဆရာများ]]
[[en:Henry Wadsworth Longfellow]]⏎
{{Lifetime|၁၈၀၇|၁၈၈၂|}}