Difference between revisions 338125 and 338128 on nahwiki

{{Cualli tlahcuilōlli}}
{{Āltepēcalpōlli īpan Mēxihco
| Tōcāitl            = Āltepēcalpōlli Tequixquiāc
| Chāntōcāitl        = Municipio de Tequixquiac
| Occē_tōcāitl       =  
| Tlahtohcāyōtl      = Tlahtohcāyōtl Mēxihco
| Chīmalli           = Glifo Tequixquiac.png
| Tlālmachiyōtl      = Mexico Estado de Mexico Tequixquiac location map.svg
| Āltepēcalpōlli_īcua  = [[Santiago Tequixquiāc]]
| Tlālticpac tlīltetl  = 19º 51’ 23” - 19º 57’ 28” 
| Āncāyōtl           = 99º 03’ 30” - 99º 13’ 35” 
| Huehcapancayōtl    = 2,600 - 2100
| Tlācatōcāitl       = Tequixquiācatl
| Tlaīxpayōtl        = 96.37 
| Chānehqueh         = 33,907
| Āltepēcalpōlli_ītzīntiliz  = 29 de noviembre de 1820
| Tēitquīni          = Xóchitl Ramírez Ramírez 
| NumSecciones       =  
| CodigoINEGI        = 15096
| Mātlatzālantli     = www.tequixquiac.gob.mx
}}

'''Tequixquiāc''' īāchcāuhtōcā ({{es2}} ''Tequixquiac'') ītōcā cē [[āltepēcalpōllōtli]] īpan [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]] īhuān cē īāltepēcalpōllō [[Onohuayān Tzompanco]].<ref>Mēxihco īāltepēcalpōlhuān, [http://e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/EMM15mexico/municipios/15096a.html ''Monografía de los municipios de México''.]</ref> 

Nicān tlālli cē huecāuh āltepētl in ōmpa [[Mēxihco]], Tequixquiāc cah ōquichāntih 35 000 xiuhpan a.C. in tāchcāuhtlācah catcah nicān ītechcopahuīc motēnēhua in Tepechpan tlācatl, ōtlacuah huēyi tēcuāni yōlcatl īhuān ōpehpen in xōchihcualli.

== Tlāltōcāitl ==
Inīn tlālli ōmocuep ītlāltōcatzin īpampa nāhuatlahtōlcopa: '''Tequixquiāc'''. Inīn tōcāitl huehcāuh tlacuepalli canahpa ''Tequisquiac'' caxtillāntlahtōltica. Occē tlahtōlli ōmopēuh motēnēhua '''[[tequixquitl]]''' īhuān '''[[ātl]]''' ahnazo ''āpan ītechpahuīc tequixquiyohcān'' nāhuatlahtōltica.

== Cemānāhuacāyōtl ==
Inīn āltepēcalpōlco cah Āncāyōtl cuāxōchtia in mictlāmpa īca [[Āpātzco]], in huitztlāmpa īca [[Tzompanco]], in tōnatiuh īquizāyāmpa īca [[Huēyipochtlān]], īhuān in tōnatiuh īcalaquitlāmpa īca [[Huēhuehtohcān]] īhuān [[Hidalgo|Tlahtohcāyōtl Hidalgo]] ītechpa [[Ātotonilco Tollān]].

===Yōliztli===
Nicān inīn āltepēcalpōllōtl oncateh occequīntīn tlanelhuayōtl, mazqui quipiya cuahuitl in [[āhuēhuētl]], [[texococuahuitl]], [[coahtli]], [[mizquitl]], [[huixachin]] ahnozo [[nohpalli]], [[tlācametl]] īhuān occequīntīn.

Nicān chāntih yōlcah in tepēticpac īhuān in ixtlahuac, tōtīmeh iuhqui [[cuixin]], [[tecolotl]] [[tzopilōtl]], [[centzontlahtōleh]], [[ehēcatōtolin]] ahnozo yōlcah [[cuechcōātl]], [[ācocīlin]], [[āyōtōchtli]], [[āxōlōtl]], [[xincoyōtl]], [[epatl]], [[tlacuachin]], [[tōchtli]] īhuān occequīntīn.

== Tlahtōllōtl ==
[[Īxiptli:Hueso sacro de Tequixquiac.JPG|thumbnail|200px|left|'''In ixcoyametl ipampa quetzcuitlaomitl''' ihuicpa huehcauhtic yolcatl axcan polihuilli.]]

Nicān tlālli ōchāntihqueh catca 35 000  x.C., tāchcāuhtlācatl amini tlein nemiya ic tlanextia tlacualli, xōchihcualli, yōlcah īhuān tlanelhuayōtl. Inīn chāneh motēnēhua tepexpan tlācatl, in tāchcāuh chāneh in Ixachitlān cemantoc tlālli, yehhuantin ōaminiyah, ōmichhuayah īhuān ōpehpenyah xochihcualli. Huēhuehtlācatl tōltēcatl catca, cē quetzallamāntli ōtlachīuh ōmpa āxcān Tequixquiāc, '''in īxcoyametl īpampa quetzcuitlaomitl''' īhuīca huecauhtic yōlcatl āxcān polihuilli (inic cē tēltēcayoh tlanōnōtzalli īpan Mēxihco). In [[mācēhualli]] [[Ixachitlān|ixachitēcah]] ōchāntih inōnqueh [[tlālli|tlālpan]] īhuīcpa [[Ōntzōmpōhualxihuitl 23 a.X.|22,000 a.C.]] [[xihuitl|xiuhpan]] īcāmpa, ōchantih iuhqui pehpenani īhuīc [[xōchihcualli]] īhuān amini ihuīc [[mamut]], occequīntīn tēcuāniyōlcah.

[[Chīmalpopoca]] ōquinyāōchīuhtihuetz calcah īhuān occepa quimpopolo. Inīn huēyitlahtoāni ōquimpopolo nō iuhqui in Tequixquiāc chānequeh īhuān ōmic īpan [[1424]] {{10ped}} xihuitl.

Nicān mochīhuazquia in cenyeliztli nāhuatlācah īhuān otomih, in tlaxcaltēcatl Francisco López de Tlaltzintlaleh xiuhpan 1552 ōāltepētzintih Santiago Tequixquiāc, in mīlpan ahcico īpampa caxtiltēcah īpan ''mercedes reales'' ītech Caxtillān īcopil.
 
Xiuhpan 1524 ōahcicoh San Francisco teōpixqueh nicān in Yancuīc Caxtillān 1524 īpampa ōquichīuh in encomiendas. Ōmocalquetza in Santiago Apóstol ītepan, tlein onquipiac in tōcāitl parroquia.

==Tequiyōtl==<!--Economia-->
[[Īxiptli:Tequixquiac desde Ejido Zopilote.JPG|thumb|200px|left|Tequixquiāc in inic ce tlachiuhqui ipan [[pixcayōtl]].]]

Tequixquiāc in inic cē tlachīuhqui īpan [[alfalfa|alfalfapixcayōtl]]. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanolti in tlālpixcayōtl īhuīpan [[cintli]], [[chīlli]], [[xoconōchtli]], [[nohpalli]], [[xonacatl]], [[limonxocotl]], nōhuān [[pitzopixcayōtl]], [[tōtōlpixcayōtl]], [[ichcapixcayōtl]], [[cahuayōhpixcayōtl]], [[cuacuahuehpixcayōtl]] īnōmpan [[coyonimatiliztli]].

Inīn āltepēcalpōllōtl icnotl, in chānequeh ōtequipanohqueh īpan īxtlahuahcān īhuān pōchtēcayōtl, quipiya ohtocahnih canah occequin tlācatiyān in ōmpa Tlacetiltilīlli Tlahtohcāyōtl, Canada, Caxtillān, Francia īhuān Panama yehhuantin calchīhuanimeh, occequīntīn tequipano īpan Āltepētl Mēxihco īāltepēnānyo, Pachyohcān, Querétaro, Tijuana, Monterrey, Ātemaxac, Āltepētl Carmen īhuān Cuauhnāhuac. Nō iuhqui motlachīhuah xiquipilli in ōmpa Calpōllōtl San Miguel īhuān tilmahtli īpan in Calpōllōtl San José.

Nicān ītlachīhual in cualli chīchīhualāttl īpan onohuayān, Tequixquāac oncah establos īhuān industria lechera īpampa chīchīhualātlachīhualiztli tlatetzauhtli, xocoqui īhuān chīchīhualālchiyatl, nō iuhqui onca huēyi tiyaquiztli in jueves īhuān domingos.

In tomīn motlacohua īpan nācamacōyān, pahcalli, āmanamacōyān, tilmahnāmacōyān, cacnāmacōyān, tlaxcalnāmacōyan, quilnāmacōyān, texnāmacōyān, tlacualcalli, īhuān occequintin  establecimientos.

== Chānehmatiliztli ==
{| class="wikitable"
|- style="background:#000000; color:#FFFFFF;"
| '''Āltepētl''' || '''Tlācah'''
|- style="background:#CFCFCF;"
| '''Ocachi āltepēcalpōllōtl''' || '''33,907'''
|-
| [[Santiago Tequixquiāc]] || 23,701
|-
| [[Tetlapanaloyān]] || 6,294
|-
| [[Wenceslao Labra (Estado de México)|Wenceslao Labra]] || 322
|-
| [[La Heredad]] || 145
|}

Cē Mēxihco īxeliuhca ītechpahuīc in āltepēcalpōlli [[Tequixquiāc]] īpan in hueyāltepētl [[Tzompanco]], ītzālan īcampa huēyi [[āltepētl Mēxihco]] īpan in tlāltecoyān [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]] ca. In āltepēmāitl quipiya 19,772 chanehqueh.

== Tōltēcayōtl ==
[[Īxiptli:Parroquia de Santiago Apóstol, Tequixquiac.JPG|thumb|200px|Santiago Tequixquiāc Iteōpancal.]] 

Tequixquiāc cē āltepecalpōllōtl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quitto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.

In '''Santiago Tequixquiāc īteōpan''' cē cristiano chīhualcalli tlein neteōtiliztli in cristianismo.

==Mācēhuallōtl== <!--Folklore-->
[[Īxiptli:Danza de las varas en Tequixquiac (2).JPG|thumb|left|200px|Mihtohtli "Contradanza de las Varas".]]

Santiago Tequixquiāc cē āltepēmāitl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco mictlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.

In mitohtli, cē mihtotli īpan Santiago, tlācah īhuān cihuah mihtōtia tlanāhuahquez zan cen cuīcayōtl īca mecahuehuetl, panhuahuetl īhuān tlapitzalli.

In yohuālmitohtli "Contradanza de las varas", Señor de la Capilla ilhuitl īpan huēyāithualli Santiago iteopan.

=== Cuīcayōtl ===
Miaquīntīn [[cuīcayōtl neneuhcāyōtl]] cah inīn āltepēcalpōllōtl iuhqui [[banda]], [[cumbia]], [[balada]] ahnozo [[tlātlamantic cuīcayōtl|tlātlamantic]].

==== Huēyi tlacuīcaliztli ====
* [[Los Bybys]]
* Pavitos del Norte

=== Tlacualiztli ===
<gallery>
File:Cocina tequixquense (México).JPG|''Acintli ica molli''
File:Tamales de fríjol de Tequixquiac.JPG|[[Tamalli|''Etamalli'']]
File:Nopales con papas y gorditas de chicharrón, Tequixquiac.jpg|''Nohpalli ica tlalcamohtli''
File:Tejocotes en dulce, Tequixquiac.jpg|[[Texococuahuitl|''Tzopelic texocotl'']] 
</gallery>

== Tēpacholiztli ==
[[Īxiptli:Palacio municipal de Tequixquiac.JPG|thumbnail|200px|right|Tecpan īpan Tequixquiāc.]]
{| class="wikitable" 
|- align=center style="background:#d8edff"
!Tēitquīni!!Cāhuitl
|-
| José Rafael Pérez Martínez || 2000-2003
|-
| Gustavo Alonso Donís García || 2003-2006
|-
| Enrique Martínez Astorga || 2006-2009
|-
| Xóchitl Ramírez Ramírez || 2009-2012 
|}

== Āmoxtiliztli ==
* ''Bando Municipal de Policía y Buen Gobierno'', 2008.
* ''García Escamilla, Enrique, ''Historia de México'' (Mēxihco ītlahtōlloh), tlahcuilohua Nāhuatl īhuān {{es2}} , otepoztlahcuiloc ipan [[Mēxihco Tēcuācān]], Plaza y Valdés Editores, [[1991]].''
* ''La conquista espiritual en Tequixquiac'', Miguel Ángel Olvera Vázquez y Gerardo García Martínez (El señor de la capilla) Enero-Marzo de 2007.
* ''Monografía Municipal de Tequixquiac'', Pélaez Vásquez, Guillermina,, Toluca, 1986.
* ''Monografía Municipal de Tequixquiac'', Rodríguez Peláez, María Elena, Toluca, 1999.
* ''El Refugio un lugar con historia'', Rodríguez Reyes, María Jazmín, Tequixquiac, 2003.

{{Tlahtōlcaquiliztilōni}}
{{Tlahtohcāyōtl Mēxihco}}

[[af:Tequixquiac]]
[[als:Tequixquiac]]
[[am:ቴኪክስኪያክ]]
[[an:Tequixquiac]]
[[ast:Tequixquiac]]
[[ay:Tequixquiac]]
[[az:Tekiskiak]]
[[bg:Текискяк]]
[[bi:Tequixquiac]]
[[br:Tequixquiac]]
[[ca:Tequixquiac]]
[[chy:Tequixquiac]]
[[cs:Tequixquiac]]
[[cv:Текискьяк]]
[[cy:Tequixquiac]]
[[da:Tequixquiac]]
[[de:Municipio Tequixquiac]]
[[diq:Tequixquiac]]
[[el:Τεκιξκιάκ]]
[[eml:Tequixquiac]]
[[en:Tequixquiac]]
[[eo:Tequixquiac]]
[[es:Tequixquiac]]
[[et:Tequixquiac]]
[[eu:Tequixquiac]]
[[ext:Tequixquiac]]
[[fa:تکیسکیاک]]
[[fi:Tequixquiac]]
[[fr:Tequixquiac]]
[[fur:Tequixquiac]]
[[gl:Tequixquiac]]
[[gn:Tequixquiac]]
[[he:טקיסטיאק]]
[[hi:तेक्विक्सकुऐक]]
[[hr:Tequixquiac]]
[[ht:Tequixquiac]]
[[hu:Tequixquiac]]
[[ia:Tequixquiac]]
[[id:Tequixquiac]]
[[ik:Tequixquiac]]
[[it:Tequixquiac]]
[[ja:テキシキアック]]
[[ka:ტეკისკიაკი]]
[[kl:Tequixquiac]]
[[la:Tequixquiac]]
[[lad:Tequixquiac]]
[[lb:Tequixquiac]]
[[lmo:Tequixquiac]]
[[lt:Tekiskiakas]]
[[lv:Tekiškjaka]]
[[mr:तेकिक्स्कियक]]
[[mwl:Tequixquiac]]
[[nap:Tequixquiac]]
[[nl:Tequixquiac]]
[[nn:Tequixquiac]]
[[no:Tequixquiac]]
[[nrm:Tequixquiac]]
[[oc:Tequixquiac]]
[[pl:Tequixquiac]]
[[pms:Tequixquiac]]
[[pt:Tequixquiac]]
[[qu:Tequixquiac]]
[[rm:Tequixquiac]]
[[ro:Tequixquiac]]
[[roa-tara:Tequixquiac]]
[[ru:Текискьяк]]
[[scn:Tequixquiac]]
[[sh:Tequixquiac]]
[[simple:Tequixquiac]]
[[sq:Tequixquiac]]
[[sv:Tequixquiac]]
[[sw:Tequixquiac]]
[[th:เตกิซเกียก]]
[[tl:Tequixquiac]]
[[tr:Tequixquiac]]
[[uk:Текіскіак]]
[[vec:Tequixquiac]]
[[vi:Tequixquiac]]
[[vo:Tequixquiac]]
[[wa:Tequixquiac]]
[[war:Tequixquiac]]
[[wo:Tequixquiac]]
[[zh:特基斯基阿克]]
[[zh-min-nan:Tequixquiac]]