Difference between revisions 354453 and 357675 on nahwiki

{{Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ītlahtohcāyōhuān
| Tōcāitl = Yancuīc Mēxihco
| Nombre = State of New Mexico<br />Estado de Nuevo México<br />Yootó hahoodzo
| Pāmitl = Flag of New Mexico.svg
| Chīmalli = StateSealofNewMexico.gif
| Mapa = Map of USA NM.svg
| Apodo = Land of Enchantment / Tierra de Encanto
| Lema = Crescit eundo
| Āltepēnānyōtl = [[Santa Fe Ānalco]]
| Huēyi āltepētl = [[Albuquerque]]
| Tēntli = 315,194 
| Posicion = 5
| Latitud = 31°20' N - 37°
| Longitud = 103° O - 109°
| AlturaMax = [[Wheeler Peak]]
| AlturaMetros = 4 014
| Chānehqueh = 1 819 046
| PosicionPoblacion = 36
| Densidad = 5.79
| PosicionDensidad = 45
| IngresoUnión = [[6 de enero]] de [[1912]] 
| PosicionCreacion = 47
| Āchcāuhtlahtōlli = [[Inglatlahtōlli]] īhuān [[Caxtillāntlahtōlli]]  
| Tēpachoāni = [[Susana Martinez]]
| Senadores = Jeff Bingaman (D)<br />Tom Udall (R)
| Tlācatōcāitl = Yancuīc mēxihcatl, Yancuīc mēxihcah
| HusoHorario = [[UTC]]-7 (Tepētl iman)
| USPS = NM
| CodigoISO = US-NM
| Cemtlālticpamātlatl = www.newmexico.gov
}}

'''Yancuīc Mēxihco'''<ref>Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin yeh Ōquihcuilo iuhqui ''yancuic huehue mexico'' īpan ''Annals of his Time''.</ref>,  nōzo in '''Tlahtohcāyōtl Yancuīc Mēxihco''' (inglatlahtōlli: ''State of New Mexico'' īhuān caxtillāntlahtōlli: ''Estado de Nuevo México''), inin tlahtohcāyōtl ca īpan [[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān]].

Ayamictlampa tlahtocayotl [[Colorado]] (Tlalchiltic), huitztlampa ica [[Texas]] ihuan [[Mēxihco]] (mēxihcah tlahtocayotl [[Chihuahuac]] īhuān [[Sonora]]), icalaquiyampa [[Arizona]] ihuan iquizayampa [[Texas]] īhuān [[Oklahoma]]. [[Santa Fe Ānalco]] ialtepenanyo, ihuan in hueyaltepetl [[Albuquerque]], occequin altepetl [[Las Cruces]] ihuan [[Gallup]].

== Tōcāitl ==
'''Mēxihco''' quitōznehqui ''Mēxihtli'' ahnōzo ''Mēxihtin'' īhuān ''-co''. Quilmach cē [[Aztlān|aztēcatl]] [[yāōquizqui]] in ōmpa [[Chicōmoztoc]]. Nōzo occequīntīn quihtoa "Mēxihtli": "[[Mētztli]]", "[[xīctli]]" īhuān "-co".

Īachtopa occē tōcāitl: "Provinicia de Nuevo México" (Tlahtohcānaltepetl Yancuīc Mēxihco), īhuān "State of New México/Estado de Nuevo México" (Tlahtohcāyōtl Yancuīc Mēxihco) xihpan [[1912]]. Āxcān Caxtillahtōlli tlahcuiloa "Yancuīc Mēxihco" quēmeh, [[inglatlahtōlli|inglatlahtōlcopa]] ''New Mexico'', in ''Nuevo México'' ipan [[Mēxihco]] ahnōzo ''Nuevo Méjico'' in ōmpa [[Caxtillān]].

==Tlahtōllōtl==<!--Historia/History--> 
Achcauhtlacah ihuicpa Yancuic Mexihco catcah Anasazi macehualtlacah. In pohualxiuhpan XVI, ihcuac  oquitlachiuh inic ce tenamiquiliztli ica europanecah, inin tlalli ochantilli catca icampa Pueblo macehualtlacah.

Francisco Vásquez de Coronado oquitlacetili ce tlayehcoliztli ipan Cacquetlan, Yancuic Galixia itech 1540 ihuan 1542 ic xittontla chicome altepetl ihuicpa Cibola oquihto ipampa Cabeza de Vaca tlein oitta iahuicyaliz icampa Florida canahpa Mexihco. Coronado icel onamiqui xamixcalli ihuan tepitzin altepemaitl, zanno ocaltza canah Mēxihco. Quintepan Juan de Oñate oaltepetlali inic ce altepetl ipan in axcan Yancuic Mexihco xiuhpan 1598 motenehua San Juan ipan Río Grande.

Juan de Oñate ocueponi in hueyitlahtocac ohtli, in caxtiltecatl Oñate inic ce tepantlahtoani ihuicpa Hueyaltepetl Yancuic Mexihco ihuic Yancuic Caxtillan. In Acoma macehualtecah oquiatlacamachili itech teyouh tepachohuani Juan de Oñate, caxtiltecah ihuan mexihcah.

Īpan [[1846]] xihuitl, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl quinyāōchīhua īca īhuān Mēxihco quintlatlalochtia [[Texas]], [[Yancuīc Mēxihco]], [[California]] īhuān occē mēxihcatl tlahcotoncāyōtl.

Inin xiuhpan [[1945]], Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān tlanelti iahuachuaz xittontlayonqui in ompa [[Alamogordo]], Yancuīc Mēxihco.

In nahuatiloyan otlachiuh Yancuic Mexihco tlahtocayotl tlapohualli 47 (ompohualli ihuan chicome) ihuicpa Tlacetililli Tlahtocayotl in 6 enero 1912. In tlachihualiztli ihuic calnahuac tlahtocayotl [[Arizona]], in 14 febrero 1912 otlachiuh 48 tlacetililli tlahtocayotl nican tlalpan.

[[Īxiptli:Foun wagon.jpg|thumb|left|200px|Yancuīc Mēxihco]]

==Cemānāhuacāyōtl==<!--Geografía-->
=== Yōlcatiliztli ===
Nō xiquitta yancuīc mēxihcah totomeh quemeh [[cuāuhtli]], [[tzopilōtl]], [[centzontli]], [[quetzaltōtōtl]], [[alotl]], ahnozo yōlcah [[ocēlōtl]], [[coyōtl]], [[māpachtli]], [[miztli]], [[tecuanōtl]], [[cuechcōātl]], [[tlācamichin]], [[āyōtōchtli]], [[āxōlōtl]], [[āmiztli]] īhuān occequīntīn.

==Tequiyōtl==<!--Economía-->

==Tlahtōlli==<!--Lenguas-->

Yancuīc Mēxihco ce tlahtohcāyōtl icampa miac tlahtōlli, in [[inglatlahtōlli]] ihuān [[caxtillahtōlli]] ca onemachti, mazqui in Constitución xiuhpampa 1912 omonequi ce itepacholiz ometlahtoltica, auh inin tlahtohcāyōtl ahmo quipiya nahuatiltlahtolli. Oc ihqui in yancuīc mēxihcatl Constitución motenehua ome tlahtōlcopa icampa īchanehhuān (Inglatlahtolli ihuan Caxtillahtōlli) ica pehualiztli itechpahuic īxōtiā huān teīxquetza itlamaniliz. In xihuitl 1995 Yancuīc Mēxihco tēnematilizcuini ce tlahtohcāyōtl cuicatl ometlahtoltica, quitoznequi ''New Mexico - Mi Lindo Nuevo México'' (Yancuīc Mēxihco – Nocuacualtzin Yancuīc Mēxihco).

==Tōltēcayōtl==<!--Cultura-->
==Nō xiquitta==<!--Véase también-->
===Āltepēmachiōtl===<!--Símbolos-->
==Āmoxtiliztli==<!--Bibliografía-->
{{Tlahtōlcaquiliztilōni}}

[[Neneuhcāyōtl:Yancuīc Mēxihco]]

[[af:Nieu-Meksiko]]
[[an:Nuevo Mexico]]
[[ang:Nīwe Mexico]]
[[ar:نيومكسيكو]]
[[arc:ܢܝܘ ܡܝܟܣܝܟܘ]]
[[arz:نيو مكسيكو]]
[[ast:Nuevu Méxicu]]
[[az:Nyu Meksiko]]
[[bat-smg:Nauja Meksėka]]
[[bcl:Nueva Mehiko]]
[[be:Штат Нью-Мексіка]]
[[be-x-old:Нью-Мэксыка]]
[[bg:Ню Мексико]]
[[bi:Niu Mexico]]
[[bn:নিউ মেক্সিকো]]
[[bo:མེག་སི་ཀོ་གསར་མ།]]
[[bpy:নিউ মেক্সিকো]]
[[br:New Mexico]]
[[bs:New Mexico]]
[[ca:Nou Mèxic]]
[[chr:ᏍᏆᏂᏤᏍᏛᎢ]]
[[ckb:نیومەکسیکۆ]]
[[cs:Nové Mexiko]]
[[cv:Çĕнĕ Мексика]]
[[cy:New Mexico]]
[[da:New Mexico]]
[[de:New Mexico]]
[[diq:New Mexico]]
[[el:Νέο Μεξικό]]
[[en:New Mexico]]
[[eo:Nov-Meksiko]]
[[es:Nuevo México]]
[[et:New Mexico]]
[[eu:Mexiko Berria]]
[[fa:نیومکزیکو]]
[[fi:New Mexico]]
[[fo:New Mexico]]
[[fr:Nouveau-Mexique]]
[[frp:Novél-Mexique]]
[[frr:New Mexico]]
[[fy:Nij Meksiko]]
[[ga:Nua-Mheicsiceo]]
[[gag:New Mexico]]
[[gd:Meagsago Nuadh]]
[[gl:Novo México]]
[[gn:Pyahu Méjiko]]
[[gv:New Mexico]]
[[hak:Néu Me̍t-sî-kô]]
[[haw:Nū Mekiko]]
[[he:ניו מקסיקו]]
[[hi:नया मेक्सिको]]
[[hif:New Mexico]]
[[hr:Novi Meksiko]]
[[ht:Nou Meksiko]]
[[hu:Új-Mexikó]]
[[hy:Նյու Մեքսիկո]]
[[ia:New Mexico]]
[[id:New Mexico]]
[[ig:Nú Mézíkọ]]
[[ik:Tchiaq Mexiqo]]
[[ilo:New Mexico]]
[[io:Nova-Mexikia]]
[[is:New Mexico]]
[[it:Nuovo Messico]]
[[ja:ニューメキシコ州]]
[[jv:New Mexico]]
[[ka:ნიუ-მექსიკო]]
[[ko:뉴멕시코 주]]
[[ku:New Mexico]]
[[kw:Meksiko Nowydh]]
[[la:Novum Mexicum]]
[[lad:Nuevo México]]
[[lb:New Mexico]]
[[li:New Mexico]]
[[lij:Noeuvo Mescico]]
[[lmo:Növ Messich]]
[[lt:Naujoji Meksika]]
[[lv:Ņūmeksika]]
[[mg:New Mexico]]
[[mi:New Mexico]]
[[mk:Ново Мексико]]
[[ml:ന്യൂ മെക്സിക്കോ]]
[[mn:Нью-Мексико]]
[[mr:न्यू मेक्सिको]]
[[mrj:Нью-Мексико]]
[[ms:New Mexico]]
[[my:နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်]]
[[nds:Nee-Mexiko]]
[[nds-nl:Niej Mexiko (stoat)]]
[[nl:New Mexico]]
[[nn:New Mexico]]
[[no:New Mexico]]
[[nv:Yootó Hahoodzo]]
[[oc:Nòu Mexic]]
[[os:Нью-Мексико]]
[[pam:New Mexico]]
[[pl:Nowy Meksyk]]
[[pms:Neuv Méssich]]
[[pnb:نیو میکسیکو]]
[[pt:Novo México]]
[[qu:Musuq Mishiku suyu]]
[[rm:New Mexico]]
[[ro:New Mexico]]
[[ru:Нью-Мексико]]
[[sah:Нью Мексико]]
[[scn:New Mexico]]
[[sco:New Mexico]]
[[se:New Mexico]]
[[sh:Novi Meksiko]]
[[simple:New Mexico]]
[[sk:Nové Mexiko]]
[[sl:Nova Mehika]]
[[sq:New Mexico]]
[[sr:Нови Мексико]]
[[sv:New Mexico]]
[[sw:New Mexico]]
[[szl:Nowy Meksyk]]
[[ta:நியூ மெக்சிகோ]]
[[te:న్యూ మెక్సికో]]
[[th:รัฐนิวเม็กซิโก]]
[[tl:Bagong MehikNew Mexico]]
[[tr:New Mexico]]
[[tt:Нью-Мексико]]
[[ug:Yéngi Méksika Shitati]]
[[uk:Нью-Мексико]]
[[ur:نیو میکسیکو]]
[[uz:N'yu-Meksiko]]
[[vi:New Mexico]]
[[vo:New Mexico]]
[[war:New Mexico]]
[[xal:Шин Меексик]]
[[yi:ניו מעקסיקא]]
[[yo:Ìpínlẹ̀ Titun Mẹ́ksíkò]]
[[zh:新墨西哥州]]
[[zh-min-nan:New Mexico]]