Difference between revisions 427416 and 433440 on nahwiki

{{grupo étnico
|grupo= Otomitl (Hñähñu)
|imagen=[[Īxiptli:Otomíes (es).svg|250px]]
|descripción= 
|población=       326.660
|asentamientos= [[Ixmiquilpan]], [[El Cardonal]], [[Temohuayan]], [[Tollohcan Lerdo]], [[Ameyalco]], [[Tollan Allende]], [[Ixtenco]], [[Santiago Tlachco]]
|tlahtolli=[[Otontlahtolli]]
|neltococayōtl=Católica
|relacionados=[[Mazahuahqueh]], [[Matlatzincah]], [[Pameh]], [[Xonacachichimecah]]
}}

Inin '''otomitlacameh''' ({{oto2}} ''ya hñähñu'') ce [[Mexicoaltepetl|macehualaltepetl]] ihuan itztoqueh ipan miyac canahya ipan tlatohcotipan itech Mexihco.  Inin tlahtoltlatilantoc ihuan cequinoc altepetl tlen tlahtoah [[otomanguetlahtolli|otomangueana]], ihuan icolhuan chantih ipan [[Altiplanicie Mexicana]] quipiyah miac xihuitl ihuan quipiyah miyac xihuitl achtopan criztianohtlacameh. Naman, inin otiomih tlacameh itztoqueh ipan tlalxelolli itech mictlampan [[Guanajuato]], iquizayan Tonatiuh [[Michhuahcan]] ihuan cihuatlampan [[Tlaxcallan]]. Zampampa, naman miyac tlen inihhuantin itztoqueh [[Hidalgo]], [[Estado de México|Mexihco]] ihuan [[Querétaro]]. Tlen quiihtoah altepepohuanih [[Comisión nacional para el desarrollo de los pueblos indígenas (México)|Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas]] tlen Mexihco, inin [[población étnica]]<ref>Inin ''población étnica'' mocuamachilia ica cequin tlacameh tlen ayocmiyaquin ihuan itztoqueh ipan tomexicotlalli ihuan amo motocaxmatih quen hueyi altepetl pluriétnico.</ref> 

== Tlahtolyolollotl tlen otomih ==
Quen pano ica miyac [[etnónimo]] motequihuia ica momanextia inin mexicoaltepetl, inin tlahtolli ''otomí'' (caxtillantlahtoltica) quena cualli tlahtolli quemman motequihuia . ''Otomih'' inin tlahtolli huallauh [[náhuatl]] tlen ''otomitl'',<ref>Gómez de Silva, 2001.</ref> tlahtolli tlen huahcapamexicah quiihtoznequi ''acquin tlen nehnemi xochitlanica mitinih'',<ref>Barrientos López, 2004:6. Neja nopa huallauh tlen "'''ohto'''ca", ihuan "'''mitl'''"</ref> meuhcatzan miyac tlatehtemoanih [[Wigberto Jiménez Moreno]] quitlahtolcuaepqueh ''Totominqui''.<ref>Neja nopa huallauh tlen "''tototl'' ihuan "''mina''.</ref>

== Macehualtlalli==
Inin otomih naman itztoqueh ipan ce tlalxelolli ipan Mexihcotlalli, Hidalgo, Querétaro, Guanajuato, Michhuahcan, Tlaxcallan ihuan Veracruz. Nochin inin hueyi Altepetl mocahuah ipan iyollo tlen Mexcotlalli  ihuan quipiyah nelmiyac miyac tlalli ipan toMexico.

[[File:Chichimeca nations - esp.png|350px|thumb|left|Mapa itech itlacatiyahuan chichimecameh xiuhpan 1550.]]

== Yoyomitl ==
[[File:MuestraIndumentaria 2015 35.JPG|thumbnail|200px|right|Otoncenyiliztli ompa Michhuahcan, ipan in ''Muestra de Indumentaria itech [[Uruapan]]''.]]
[[File:OtomiWomenchurchtequis.jpg|thumbnail|200px|right|Otoncihuameh ica iyoyomi ompa [[Tequixquiapan]].]]

Ipan cehce hueyi altepetl moyoyonquentiah cihuameh ihuan tlacameh quentzin mopatla quemman oncah totonicayotl:

Inin cotomitl, cihuameh tlen cihuameh tlen chantih ipan eEstado de México, motlaquehtiah ica ce cueitl zo ce yoyontlailpilli tlen ichcatl zo tlen mantayoyomitl nelhuehueyac ipan coyahuac, quen ce nelcueitl, iztac, tzictic, coztic, tliltic, ica xoxocpaitl, achilcoztic ihuan nelcoztic; ihuan cotomitl tlen manta zo iztapopelina, mancaxcoton, ica xochitlahtzomalli.

== Huahcapayotl==
Inin amoxtli tlen huahcapayotl tlen altepemeh [[Mesoamérica|mesoamericanos]] tlen huahcapatl achopan ahcizqueh caxtilcameh amo miyac tlacameh quipanquixtihtoqueh ininnemiliz tlen inin macehualmeh otomi. Miyac xihuitl achpocan, ipan tlalli tlen campa itztoyan otomi ihuan ahcicoh caxtilcameh cueponqueh miyac altepetl quen [[Cuicuilco]], [[Teotihuahcan]] ihuan [[Tollan-Xicocotitlan|Tula]]. No iuhqui, ipan  [[Triple Alianza (Mexihco)Ēxcān Tlahtōlōyān|Triple Alianza]] ihuan tlanahuitiyayah tlen aztecatlacameh "[[Imperio Mexica]]", [[Tlacopan]] quinmacac miyac tlamantli ipan [[Azcapotzalco]], ica miyac macehualmeh otomi. Zan ininpampa, amo neci inin macehualmeh quen tlayecananih ipan huahcapayotl tlen moyocaxtia Ahuacactlalpan mesoamerica, melahua ipampa achi ohuihtih inin altepetl tlen itlahtotiyah Mexihco ipan inin cahuitl, amo neci tlen quichiuhqueh inin huahcapameh otomitlacameh ihuan tlen quichiuhqueh nopa cequin tlacameh tlen ininnecha in(contracted; show full)iuhqueh ipan xihuitl teipan quemman panoc  Conquista de Tenochtitlán. Ahchtopan tequitl tlen teopatiliztli quichiuhqueh totahtzitzin [[franciscano]]s, mochantlaltoyah ipan Mandenxhí ([[Jilotepec|Xilotepec]]) ihuan Mäñhemí ([[Tollan Allende|Tollan]]), campa quichiuhqueh inintequiuh ipan xihuitl [[1530]] - [[1541]]. Ipan [[1548]] cequin teopixqueh agustinos quicelihqui cequin teopan ma mochohuacan altepetl [[Atocpan]] ihuan [[Ixmiquilpan]].

== Toquiliztequitl ==<!--Referencias-->
<references/>


== Amoxtin ==
* Barrientos López, Guadalupe (2004): ''Otomíes del estado de México'', Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas de México ([[Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas|CDI]])-Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo ([[PNUD]]), México.
* Campbell, Lyle (1997): ''American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America'', Oxford Studies in Anthropological Linguistics, 4, Oxford University Press, New York.
* Jiménez Moreno, Wigberto (1939): "Origen y significación del nombre otomí", en ''Revista Mexicana de Estudios Antropológicos'', III, México.
* Wright Carr, David Charles (1999): ''La conquista del Bajío y los orígenes de San Miguel de Allende'', Universidad del Valle de México-Fondo de Cultura Económica, México.

== Cequin tlatilantli ==<!--Enlaces externos-->
* [http://web.archive.org/web/http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Derecho/MULTIMEDIA/ppm/04Sagrada_serpiente.html "Sagrada Serpiente Negra";] video producido por la Coordinación General de Educación Intercultural Bilingüe de la Secretaría de Educación Pública (México) sobre los otomíes del Valle del Mezquital. 
* [http://www.otomi.es.tl/ "Aprende otomí con gramática de un otomí".]
* [http://www.redindigena.net/ Red de Información Indígena.]
* [http://otomimoderno.es.tl/ "Todo sobre los otomies".]
* [http://www.youtube.com/watch?v=S6hPu-OmOcI "Himno Nacional Mexicano en Otomí - Ixtenco".] Video producido en la comunidad otomí de Ixtenco, Tlaxcala. Traducido cuidadosamente por el historiador otomí Mateo Cajero, y ejecutado por sus nietas el domingo 3 de mayo de 2010.
* [http://uncomp.uwe.ac.uk/genaro/Cultura_Otomi_en_Ixtenco/ Cultura otomí en Ixtenco.]

[[Neneuhcāyōtl:Mexihco imacehualcalpolhuan]]