Difference between revisions 427724 and 427725 on nahwiki

< previous diff
next diff >
Malinalco (altepecalpolli)
{{Altepecalpolli ipan Mexihco
| Tocaitl              = Altepecalpolli Malinalco
| Chantocaitl          = Municipio de Malinalco
| Occe_tocaitl         =  
| Tlahtohcayotl        = Tlahtohcayotl Mexihco
| Chimalli             = Escudo Malinalco.png
| Tlalmachiyotl        = Mexico Estado de Mexico Malinalco location map.svg
| Altepecalpolli_icua  = [[Malinalco]]
| Tlalticpac tliltetl  = 
| Ancayotl             =  
| Huehcapancayotl      = 
| Tlacatocaitl         = Malinalcatl
| Tlaixpayotl          = 186.28
| Chanehqueh           = 20 157
| Tzintiliztli         = 
| Tequihuah            = Gerardo Baldemar Chaqueco
| NumSecciones         =  
| CodigoINEGI          = 
| Matlatzalantli       = www.malinalco.gob.mx
}}

'''Malinalco''', itocah ce [[altepecalpolli]] itechpan 125 ialtepecalpolhuan ompa in [[Tlahtohcayotl Mexihco]] ihuan ce itech 7 altepecalpolli ipan [[Onohuayan Iztapan]].<ref>[http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM15mexico/municipios/15052a.html ''Monografía de los municipios de México''.]Altepecalpolli Malinalco, INAFED. {{es}}</ref> Nican Malinalco, cah in Santuario Noteuctzin Chalma ompa altepeconetl Chalmatzin; noiuhqui cah huehcauh tzacualco Malinalco ompa Malinaltepetl motenehua quemeh caxtillantlahtolcopa ''Cerro de los Ídolos''.

== Tlaltocaitl ==
Inin tlalli omocuep itlaltocatzin ipampa nahuatlahtolcopa: '''Malinalco'''. Occe tlahtolli omopeuh motenehua '''[[malinalli]]''' ihuan '''[[co]]''' ahnozo ''tlalyolcan itech malinalli'' nahuatlahtolticah.

Malinalco ichimal quipiya xoxoctic tlalli ica chichiltic chimaltentli motenehua in tenyohtlahtolli ''Tu arquelogía, constancia de nuestra raza, cultura y trabajo'' nahuatlahtolcopa ''Iarquelogía, tlaquitqui nomacehualyo, tlachihualiztli ihuan tequipanoliztli''. Itzalan ce ihcuilolli itocah '''Malinaltepetl''' ica ixiptli ichimal. Teocuitlatic icua cah Tlahtocayotl Mexihco ichimal.

== Tlalcemanahuayotl ==<!--Geografía-->
[[Īxiptli:Malinalco (27).JPG|thumbnail|200px|left|Malinalco itlalcemanahuayo.]]

Cuaxochtia canahpan mictlampan ica [[Zoquitzinco]] (''Joquicingo''), canahpan no huitztlampan [[Tzompanhuahcan]], canahpan iquizayampan no tlahtohcayotl Morelos ([[Miacatlan]]), huan canahpan icalaquiyampan no [[Tenantzinco]] ihuan [[Villa Guerrero]].

=== Yoliztli ===
Nican inin altepecalpolli oncateh occequintin tlanelhuayotl, mazqui quipiya cuahuitl in [[ahuehuetl]], [[texococuahuitl]], [[coahtli]], [[ocotl]], [[ahuacacuahuitl]] ahnozo [[nohpalli]], [[tlacametl]] huan occequintin.

Nican chantih yolcameh in tepeticpac huan in ixtlahuac, totomeh iuhqui [[cuauhtli]], [[cuixin]], [[tecolotl]] [[tzopilotl]], [[centzontlahtoleh]], [[ehecatotolin]] ahnozo yolcameh [[cuechcoatl]], [[ahcolcilin]], [[mazatl]], [[ayotochtli]], [[xincoyotl]], [[epatl]], [[tlacuachin]], [[tochtli]], [[cuauhcuetzpalin]] huan occequintin.

== Huahpacayotl ==<!--Historia-->
[[Īxiptli:Malinalco201409 OHS80.jpg|thumbnail|200px|left|Huehcauh '''Tzacualco Malinalco''' in ompa Malinaltepetl.]]

Huehuehtlacatl matlatzincatl catca, ce quetzallamantli otlachiuh ompa axcan Malinalco, ocuiltecatlahtolcopa ''Ñumxu'', [[Chimalpopoca]] oquinyaochiuhtihuetz calcah ihuan occepa quimpopoloh. Inin hueyitlahtoani oquimpopolo no iuhqui in malinalcatlacameh ihuan omic ipan [[1424]] {{10ped}} xihuitl.
 
Xiuhpan 1524 oahcicoh San Agustín teopixqueh nican in Yancuic Caxtillan 1524 ipampa oquichiuh in encomiendas. Omocalquetza in Divino Salvador itepan, tlein onquipiyac itocah teopixcayotl.

== Chicahualiztli huan tepacholiztli ==<!--Poder y gobierno-->
Chinaco quipixtoc se caltlapahtiquetl ica ce macehualtepahtiquetl, ihuan zan quemanticah yahui tlen tepachianih iuhquinon iztoqueh tomacehualpoyohuan axcanah cualli mopahtiah.

=== Tepacholiztli ===
{| class="wikitable" 
|- align=center style="background:#d8edff"
!Tequihuah!!Cahuitl
|-
| Gerardo Baldemar Reynoso || 2009-2011
|-
| Vidal Pérez Vargas || 2012-2015
|-
| Gerardo Baldemar Chaqueco || 2016-2018 
|}

== Chanehmatiliztli ==
[[Īxiptli:Malinalco201409 OHS81.jpg|thumbnail|200px|right|Altepetl Malinalco.]]

Malinalco quipiya occequin altepemehtl, ipan ihcuilol cah ocachi tenyohticah itzalan itech altepecalpolli.

{| class="wikitable"
|- style="background:#000000; color:#FFFFFF;"
| '''Altepetl''' || '''Chanehqueh'''
|- style="background:#CFCFCF;"
| '''Ocachi altepecalpolli''' || '''20 157'''
|-
| [[Malinalco]] || 18,701
|-
| [[Chalma]] || 6,294
|-
| [[Xalmoloncan]] || 1,248
|-
| [[San Simón el Alto]] || 872
|}

Ce Mexihco ixeliuhca itechpahuic in altepecalpolli Malinalco ipan onohuayan [[Iztapan]], itzalan icampa hueyi altepenanyotl [[Altepetl Mexihco]], [[Matlatzinco]] ompa [[Tollohcan Lerdo]] ihuan [[Temoachan]] ompa [[Cuauhnahuac]]. In altepecalpol quipiya 20,157 chanehqueh, tlacameh ihuan cihuameh.

=== Tlahtolli ===
[[Īxiptli:Malinalco (20).JPG|thumbnail|200px|left|Ihcuilol nahuatlahtolli ipan Malinalco.]]

In tlahtolli ipan Altepecalpolli Malinalco, chanehqueh tlahtoah caxtillantlahtolli, tepitzin tlacameh tlahtoah nahuatlahtolli ompa Calpolli San Martín ihuan Calpolli San Guillermo, occequin tlahtolli itlan Malinalco, in atzincatlahtolli ihuan matlaltzincatlahtolticah.

In atzincatlahtolli otlahto nican Malinalco huehcauhtoca ipampa tlahuicah, yehuan motenehuah ''Ñumxu'' canahpa Altepetl Malinalco ihuan Altepetl Chalma.

== Tequichihualiztli ==
[[Īxiptli:MalinalcoPuebloMagico.jpg|thumb|200px|In Divino Salvador iteopancal.]] 
[[Īxiptli:Chalma2.jpg|thumb|200px|Noteuctzin iteopan Chalma.]]

Malinalco ce altepecalpolli ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quittoh Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayotl ipan Tlahtohcayotl Mexihco; ixquich tlamatocac toltecayotl, yoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtoliztli.

In '''Divino Salvador iteopan''' ce cristiano chihualcalli tlein neteotiliztli in cristianismo itechpa Agustín teoquixqueh icalchiuh ica macehualtlacameh inin teopixcayotl, no  iuhqui ''Santuario de Chalma'' huehuehcauh motenehua Oztoteotl ompa altepetl [[Chalma]].

== Ilhuiliztli ihuan macehuallotl== <!--Fiestas y tradiciones-->
[[Īxiptli:Malinalco (5).JPG|thumb|left|200px|Mihtohtli in "Chinelos".]]

Malinalco ce altepeconetl ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihtoh Tlatquicayotl īpan Tlachiuhcayotl ipan Mexihco; ixquich tlamatocac toltecayotl in ompa Mexihco mictlampa, yoliztli ipan ahmo tlamatocac tlachihualiztli iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtolloliztli.

In mitohtiliztli, ce mihtotiliztli ipan El Divino Salvador, tlacameh ihuan cihuameh mihtotiah tlanahuahquez zan cen tzotzonalotl ica mecahuehuetl, panhuahuetl ihuan tlapitzalli.

In yohualmitohtiliztli "Chinelos", mitohtiliztli ipampa Señor de Chalma ilhuitl ipan hueyaitualli El Dinivo Slalvador iteopan.

=== Tlatzohtzonaliztli ===
Miyaquintin [[tlatzohtzonaliztli]] cah inin altepecalpolli iuhqui [[banda]], [[cumbia]], [[balada]] ahnozo [[tlatlamantic tlatzohtzonaliztli|tlatlamantic]].

== Momotlaliztli ==
[[Īxiptli:Malinalco (23).JPG|thumb|left|180px|Momotlaliztli ipan Malinalco.]]
Momotlaliztli ipan Malinalco cah ipampa xopatoltiliztli, [[chiquiuhtapayolhuiliztli]], omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlaliztli.

== Hueyitlacameh ==
* [[José María Yermo y Parres]] otlacat ipan Xalmoloncan, Malinalcopa.

== Toquiliztequitl ==<!--Referencias-->
<references/>

== Cequin tlatilantli ==<!--Enlaces externos-->
* [http://www3.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/datos-geograficos/15/15052.pdf INEGI] Altepecapolli Malinalco.
{{commonscat|Malinalco Municipality}}

{{Tlahtohcayotl Mexihco}}