Difference between revisions 482799 and 487136 on nahwiki{{Kalpoltlahtolli|NHE2_NCH2_NHN2_NCI1_PPL2=Kena|NHE_name=España|NCH_name=España (nch)|NHN_name=España (nhn)|NCI_name=Caxtillan|PPL_name=España}} {{Tlacatiyan (nci) | Achcauhtocaitl = Hueyitlahtohcayotl Caxtillan | Chantocaitl = Reino de España | Tocaitl = Caxtillan | Pamitl = Flag of Spain.svg | Chimalli = Escudo de España.svg | símbolos = | mapa = EU-Spain_(orthographic_projection).svg | mapa_tamaño = 290px | lema_nacional = ''[[Plus ultra]]'' ([[latintlahtōlli]]: Ocachi ōmpa) | tlācatiyāncuīcatiliztli = ''[[Marcha Real]]''<br/> ([[caxtillāntlahtōlli]]: ''Tlahtohcāyayahtiyaliztli'') | tlācatiyāncuīcatiliztli_tlahcuilōlli = Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg | tēcuacān = [[Madrid]] | tēcuacān_chānehqueh = 3 155 359 | tēcuacān_cemonocāyōtl_fmt = | tēcuacān_cemonoc = 40_25_N_3_45_W 40°25′M 3°45′Tl | huēyi_āltepētl = [[Madrid]] | āchcāuhtlahtōlli = [[Caxtillantlahtolli]]¹ | tēpacholiztli = [[Tlahtoloayān centēpacholiztli]] | tēpachohqueh = • [[Caxtillān huēyitlahtoāni|Huēyitlahtoāni]] <br /> • [[Caxtillān Tlahtohcātēīxiptla|Tēpachohcāyōtl Tlahtohcātēīxiptla]] | tēpachohqueh_tōcāitl = [[Felipe VI]]<br/>[[Pedro Sánchez]] | tzintiliztli = [[Caxtillān tlāllōtl tlachīhualiztli|Tlachīhualiztli]] | fundación_hitos = • [[Tlahtohcāyōtl cētiliztli]]<br/><br/>• [[Tlachihchīhualli Centēpacholiztli|Centlahtoāni]]<br/><br/><br/>• [[Motēpachoāni Tlahtohcāyōtl]]<br/><br/>• [[Tlacuitlatlāzallahtohcāyōtl]]<br/><br/>• [[Caxtiltēcatl Ic Ōme Tlācatlahtohcāyōtl|Ic Ōme Tlācatlahtohcāyōtl]]<br/><br/>• [[Francisco Franco ītēpolohtēpacholiz|Franco ītēpolohtēpacholiz]]<br/><br/>• [[Caxtiltēcatl tlapatlaliztli|Āxcān Tlācatēpacholiztli]] | fundación_fechas = <br/>[[Caxtillān Centēpacholiztli]]<br/>[[Austria tlahtohcāmecayōtl]] (1516-1714)<br/>[[Tlatōcātlanāhuatīlli Yancuīc Tlatēcpānalli|Yancuīc Tlatēcpānalli (1707-1716)]]<br/>[[Caxtillān nāhuatīllālīliztli īpan 1812|Nāhuatīllālīliz. īpan 1812]]<br>[[Caxtillān nāhuatīllālīliztli īpan 1931|Nāhuatīllālīliz. īpan 1931]]<br/>[[Franco īcorte|Franco īcorte (1942-1977)]]<br/>[[Caxtillān nāhuatīllālīliztli īpan 1978|Nāhuatīllālīliz. īpan 1978]] | tlaīxpayōtl = 505 944<ref name=superficie>{{Cita publicación |url=http://www.ine.es/prodyser/espa_cifras/2017/files/assets/common/downloads/publication.pdf|título=España en cifras |autor=Instituo Nacional de Estadística |fechaacceso=9 de marzo de 2019 |idioma=es}}</ref> | tlaīxpayōtl_tlatēctli = 52 | tlaīxpayōtl_ātl = 1.04<ref>{{Cita web |url=http://www.magrama.gob.es/es/ministerio/servicios/publicaciones/f_costas_medio_marino_tcm7-164929.pdf |título=F) Costas y medio marino |autor=[[Ministerio de Medio Ambiente, y Medio Rural y Marino]] |editorial=[[Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente]] |fecha=2010 |fechaacceso=24 de enero de 2016 |cita=[...] Sin embargo se ha realizado una estimación de la superficie del mar territorial, la zona económica exclusiva y zona de protección pesquera del Mediterráneo que resulta en algo más de un millón de kilómetros cuadrados de aguas marinas}}</ref> | cuāxōchtli = 1 952.7 | huēyi_ātēntli = 4 964 km<ref name=superficie /> | chānehqueh = 47 007 367 | población_año = 2018 | población_notas =<ref name="INE población">{{Cita web |url=https://www.ine.es/prensa/pad_2019_p.pdf|título=Avance de la Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2019|editorial=Instituto Nacional de Estadística|fecha=1 de enero de 2019|fechaacceso=12 de abril de 2019}}</ref> | chānehqueh_tlatēctli = 29 | chānehqueh_pozāhuacāyōtl = 92.91 | PIB_nominal = 1.506 billones de [[Dólar estadounidense|USD]]<ref name="FMI PIB" /> | PIB_nominal_año = 2018 | PIB_nominal_puesto = 13 | PIB_nominal_per_cápita= {{Nts|32559}} USD<ref name="FMI PIB" /> | PIB = 1.864 billones de [[Dólar estadounidense|USD]]<ref name="FMI PIB">{{Cita web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193,946,122,137,124,546,156,181,423,138,935,196,128,142,939,182,172,359,132,135,134,576,174,936,532,961,176,184,178,144,436,146,136,528,158,112,542,111,941&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |título=Report for Selected Countries and Subjects |editorial=Fondo Monetario Internacional |fechaacceso=29 de septiembre de 2018 |fecha=2018 |idioma=inglés}}</ref> | PIB_año = 2018 | PIB_puesto = 16 | PIB_per_cápita = 40290 USD<ref name="FMI PIB" /> | IDH = 0.891<ref name="b24214f2">{{Cita web |título=Human Development Indices and Indicators 2018 Statistical Update |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |editorial=PNUD |fecha=2018 |fechaacceso=15 de septiembre de 2018}}</ref> | IDH_año = 2017 | IDH_puesto = 26 | IDH_categoría = {{Ingreso|ingreso=huel pani}}<ref name="IDH">{{Cita web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_report_sp.pdf |título=Informe sobre Desarrollo Humano 2015 |editorial=[[Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo]] |fechaacceso=15 de abril de 2016}}</ref> | tomīn = [[Euro]] (€, <code>[[ISO 4217|EUR]]</code>) | tlācatōcāitl = Caxtiltēcatl, -tēcah<ref name="Lockhart"/><br/>ixpayol, -meh<ref name="John Bierhorst"/><br/>espayol, -meh<ref name="John Bierhorst"/> | horario = [[UTC]]+1, [[UTC]]+2 Canariaspan | horario_verano = [[UTC]]±0, [[UTC]]+1 Canariaspan | cctld = [[.es]] | código_telefónico = 34 | prefijo_radiofónico = AMA-AOZ, EAA-EHZ | nenecuilhuāztli_ISO = 724 / ES / ESP | miembro_de = [[Tlatēcpānaliztli in Tlacetilīlli Tlācatiyān|ONU]], [[Mictlāmpa Atlāntico Nenōtzalli in Tlatēcpānaliztli|OTAN]], [[Europan Cetiliztli|EC]], [[Tlatēcpānaliztli ītechpa in Tlācaccoyelizyōtl īhuān Cepanchīhualiztli Europan|OSCE]], [[OCDE]] | tlahtōlcaquiliztilōni = ¹ Nō tāchcāuhtīca tlahtōlli in [[catalantlahtolli]], in [[galiciatlahtolli]], in [[vascotlahtolli]], in [[occitantlahtolli]], in [[arantlahtolli]], in [[aragontlahtolli]] ihuan in [[asturleontlahtolli]]. }} '''Caxtillan''', ahnozo '''Hispania''' ({{es2}} ''España'' {{Audio-IPA|Es-España.ogg|/ɛsˈpaɲa/}}), no motenehua '''Hueyitlahtohcayotl Caxtillan''' ({{es2}} ''Reino de España''), ce tlacatiyan cotoncayotl in [[Europan Cetiliztli]], chihualo ipan [[sociallahtohcayotl|social]] ihuan [[tlacatepacholiztli]] [[tetlapalehuiliztlahtohcayotl]] in tlein itepacholiz in [[tlahtoloyan centepacholiztli]]. Itlal, itecuacan [[Madrid]]. Caxtillan motecpana ica caxtolli omome [[nenahuatiani cemaxcayotl]], quimmochihuah nauhpohualli ommahtlactli [[hueyaltepetl]] ihuan ome [[nenahuatiani altepetl]]. Caxtillan tlatectli in huitztlampa [[Europan cihuatlampa]] in noihqui in [[Africa mictlampa]]. Cuaxochnamiqui in mictlampa ica in [[Hueyatl Cantabria]], [[Francia]] ihuan [[Andorra]], in tlapcopa ica in [[Hueyatl Tlalnepantlah]] in huitztlampa ica in Hueyatl Tlalnepantlah ihuan [[Marruecos]] ipan [[Ceuta]] ihuan [[Melilla]], in cihuatlampa ica [[Lusitania]] ihuan in [[Ilhuicaatl Atlantico]]. Europan, Caxtillan cah achi mochi mani in [[Tlalyacatl Iberia]], in motenehua [[Tlalyacatl]], ihuan in [[Tlalhuactli Baleares]] (in huitztlampa Hueyatl Tlalnepantlah); ipan Africa tlatectli in altepetl [[Ceuta]] (in [[Tingitana]]), in [[Tlalhuactli Canarias]] (in mictlantlapcopa Ilhuicaatl Atlantico), in [[Chafarinas]] (Hueyatl Tlalnepantlah), in tepexitl [[Vélez de Gomera itexcal]] (Hueyatl Tlalnepantlah), in [[Alhucemas]] ([[Ayollohco Alhucemas]]) ihuan [[Alborán]] ([[Hueyatl Alborán]]). In altepecalolli [[Llivia]], in [[Pirineo]]pan quichihua cē tlatzacualli quiyahualoa Francia. Itlaixpayo 505 370 km²<ref name=superficie /> cah, in ic nahui hueyi in cemantoc tlalpan, icampa [[Rusia]], [[Ucraina]] ihuan [[Francia]]. Ica ce tlahco huehcapancayotl 650 ''metros'' in hueyamanilizpan cah cencah tepetlah ipan Europan. Quipia 47 007 367 chanehqueh (2019).<ref name="INE población"/> Quitlahcoitta ica Francia in [[In Coxolihtin]] itlahtohcauh. in atoyacamapan [[atoyatl Bidasoa|Bidasoa]] ihuan macuilli [[facería|''facerías'']] Pririneopan.<ref name="nota">Dichas facerías no son estrictamente un acuerdo de cosoberanía, ya que afectan a territorio español, sino un acuerdo de aprovechamiento compartido de los recursos.</ref> In iuh in [[Caxtillan nahuatillaliliztli ipan 1978|nahuatillaliliztli]] in tlatecpanalpan 3.1, «In caxtillantlahtolli in Caxtillan tachcauhtlahtolli in tlahtohcayopan. Mochintin in caxtiltecah quipiyah immamal in quimatizqueh ihuan in intetlapalehuiliz inic quitlatequitiah». Ipan 2012 ocatcah in 82% in caxtiltecah innantlahtol.<ref>Según el [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Eurobarómetro (2012)].</ref> In iuh in in tlatecpanalpan 3.2 «in occequintin Caxtillan tlahtolli yezqueh no tachcauh intechpa in Nenahuatiani Cemaxcayotl in iuh intlatecpanalhuan». In ahyehyecauhqui tlahtic tlachihualli quitlalia in Caxtillan tetlamahmaquiliztli in [[Tlacatiyan inic ATlTl|ic mahtlactli omeyi in cemanahuac]]. Caxtillan ce nececeltiyahtalizyotl huelitinimeh cah, auh in ic ome tlacatiyan ocachi ontlaittalo, ocontlaittaqueh 82 ''millones'' nececeltiyanimeh ipan 2017, auh inic ome ipan tomincalaquiliztli itechpa in [[nececeltiyahtaliztli]].<ref>{{Cita noticia|apellidos=EP|título=España se convierte en el segundo país más visitado del mundo|url=http://cadenaser.com/ser/2018/01/10/economia/1515617069_265953.html|fecha=10 de enero de 2018|fechaacceso=25 de junio de 2018|periódico=Cadena SER|idioma=es-ES}}</ref> No, inic chicueyi tlacatiyan ica ocachi miec [[tlacatiyan]] tlanecuiloani.<ref>{{Cita web |nombre=CB Richard Ellis |enlaceautor=Expansion.com |título=Business Footprints Global Office Locations 2011 |año=2011 |url=http://www.cbre.cl/wp-content/uploads/2011/07/business_footprints_summary_final.pdf |fechaacceso=12 de octubre de 2013 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130816054408/http://www.cbre.cl/wp-content/uploads/2011/07/business_footprints_summary_final.pdf |fechaarchivo=16 de agosto de 2013 }}</ref><ref>{{Cita web |nombre=Europa Press |título=Casi el 70 % de las principales multinacionales tiene sede en España, según un estudio |año=2011 |url=http://www.europapress.es/economia/noticia-economia-empresas-casi-70-principales-multinacionales-tiene-sede-espana-estudio-20110921105629.html |fechaacceso=12 de octubre de 2013}}</ref> Quipiya ce huel pani [[tlacayotl izcayaliztli tlatenehuani]] (0.891), in iuh in [[Tlacatiyan ic tlacayotl izcayaliztli tlatenehuani|tlanonotztli ipan 2017]] itechpa in [[Tlacetililli Tlacatiyan iachtopaihcuilol itechpa in Izcayaliztli]].<ref name="b24214f2"/> == Tlaltocaitl == In nahuatlahtolli ''Caxtillan'' ca cannel, manel in caxtiltecah omotocah ''españoles'' inahuatlahtoliztli ''ixpayolmeh'';<ref name="John Bierhorst">John Bierhorst yeh oquihcuilo "IXPAYOL, var ESPAYOL. Span., Español. Ixpayolme[h]..." ipan A Nahuatl-English Dictionary and Concordance to the Cantares Mexicanos whith an Analytic Transcription and Grammatical Notes.</ref> in ihcuac oquintlahtolanqueh itechpa inquizcan, intenanquililiz ocatca ipanocayoh mochipa ''Castilla'' (/kaʂˈt̪ilʝa/ quimonēci /kaʃˈtilʝa/), ic in nahuatlahtohqueh omochiuh in tocayohcan ''Caxtillan'' (/kaʃˈtillaːn/). Ica in tlahtolli ''Castilla'' omochiuh in tlanelhuatlahtolli ''caxtil'', achtopa ahmacho in oquihtozne, ocachi in ''sufijo'' ''-tlan''; niman in tlahtolli oquihualtocaitih in Caxtillan yolcatl, in [[caxtil]].<ref name="Lockhart">James Lockhart. ''The Nahuas after the conquest''. 1992</ref> == Tlalcemanahuayotl == [[Image:Spain.png|left|300px|thumb|Tlalyacatl Iberia ihuan Tlalhuactli Baleares.]] Cuaxochtia canahpa mictlampa ica [[Hueyatl Cantabrico]], canahpa huitztlampa no [[Hueyatl Tlalnepantlah]] campa [[Tlahuactli Baleares]], ([[Mallorca]], [[Menorca]], [[Formentera]], [[Ibiza]]) ihuan [[Tlahuactli Chafarinas]], [[Gibraltar]] ihuan [[Marruecos]] ompa Africa, canahpa tlapcopa [[Andorra]] ihuan [[Francia]] ipan [[Livia]] altepetl ipan Francia in tepehuahcan Pirineo, ihuan canahpa cihuatlampa no [[Lusitania]] ihuan [[Ilhuicaatl Atlántico]]. Caxtillan quipia oncah miaquintin tlatlalhuactli icampa [[Tlahuactli Canarias]], ([[Palma de Gran Canaria]], [[Tenerife]], [[Gomera]] ihuan [[Lazarote]]). In tepetl ocachi cuauhtic<ref>Quihtoznequi ''alto''</ref> [[Teide]] ompa tlalhuactli [[Tenerife]] ihuan inic ome ocachi cuauhtic nican [[Tlalyacatl Iberia]] [[Mulhacén]] ihuan [[Veleta]] ipan ''Sierra Nevada'' in ompa [[Granada]], occe tepetl quemeh [[Aneto]] ipan tepehuahcan Pirineo. In tepeyohtic sistema [[tepehuahcan Pirineo]], [[tepehuahcan Cantabrico]], [[tepehuahcan Betis]], [[Sierra Nevada]], [[Sierra Morena]], [[Sierra de Guadarrama]] occequintin. In [[atl]] ocachi huehca [[atoyatl Ebro]], occequin atoyotl quemeh [[atoyatl Tajo]], [[atoyatl Guadalquivir]], [[atoyatl Duero]] ihuan [[atoyatl Miño]]. ===Yeyantli=== Nican yeyantli ahmoneuhqui ipan mochi Caxtillan, inon tlacatiyan ica hueyatl Tlalnepantlah yeyantli ica miactin [[tepetl]], in xopantlan ahmo quiyahuitl ica ixachi tonayoh ipan ahco totonilmachioyotl<ref>Quihtōznequi ''temperatura''</ref>. Nican mictlampa ixachi xoxoctic ihuan tepeyoh ica chicahuac ehecatl ihuicpa Cantabrico hueyatl quemeh tlahtocayoh cuauhtlah ''Picos de Europa'' in ompa [[Cantabria]], [[Asturia]] ihuan [[León]]. Nochipa tepetlampa quipia miac [[cuauhtlah]] cepayauhtic. In caxtiltencalixcuatl ica [[Andorra]] ihuan [[Francia]] In tepehuahcan Pirineo cah, ce yeyantli cenca tepeyohtic in yuh Sierra de Guadarrama, Sierra Morena ihuan Sierra Nevada, tlein atlacomolli quipia ixachi atl en forma de atemoctli ihuan atoyatl ipan tlani temperatura. Quiyauhtlah yeyantli ompa atentli [[Galicia]] ihuan atentli [[Asturia]]. Ipan no tlahcopampa zacatlan ica ehecahuacqui, Caxtillan nican quipia ixtlahuatl ihuan tepetzintli quemeh motenehua ''La Mancha'' icampa arabitecah. In [[huaccaixtlahuatl]]<ref>Quihtoznequi ''desierto''</ref>. nican tlacatiyan [[Almeria]] ihuan tlalhuactli [[Lazarote]] cah, quemeh tlahtohcayoh cuauhtlah Timanfaya in ompa [[Tlahuac Canarias]]. ===Yoliztli=== In yolcah chanti in ompa [[cuauhtlah]] tlein quipia [[Capreolus capreolus|Europan mazatl]], [[jabalí]], [[Caxtillan ocotochtli]], [[nexcoyotl]], [[castor]] ihuan [[ahuitzotl]]. No xiquitta Caxtillan totomeh quemeh in [[cuauhtli]] ipan [[Picos de Europa]] cah [[Asturia]]. Nican tlacatiyan quipia occequintin yolcah, miac yeh extintos quemeh [[tlacamayeh]], [[Europan mazatl]], [[uro]] ahnozo Caxtillan huehxolotl, occequintin. Mazqui quipiya occequin cuahuitl in [[ahuatl]], [[ilitl]] ahnozo [[ocotl]]. <div align=center> <!-- galería de mapas --> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Yoliztli itechcopa Caxtillan''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Linces19.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Fallow deer in field.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Capercaillie Lomvi 2004.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Iberian Wolf AdF 001.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Tlacamayeh]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Caxtillan ocomiztli]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Europan mazatl]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Caxtillan huehxolotl]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Caxtillan coyochichi]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Silver Maple Acer saccharinum Leaves 2598px.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Figa de moro 01.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Palmitos Park-inside.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Cylindropuntia spinosior, with flower, Albuquerque.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Īxiptli:Pinus ponderosa 9681.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Acer saccharinum]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Opuntia ficus-indica]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Phoenix canariensis]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Cylindropuntia imbricata]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Pinus ponderosa]] |- |} </div> == Tlahtollotl == {{main|Caxtillan itlahtollo}} In [[Tlayacatl Iberia]] ochantiaya ipan [[Huehuetlacatl|huehuetlacah]] in itoca [[tlacatl Cro-Magnon]] itlein axcan yehuantin [[Tlacatiyan Vasco|vascotecah]]. Huehuehtlacah [[Neandertal]] otlahcuiloh oztoco, oquichcuacuahuehqueh in ompa in oztotl [[Altamira]]. Inin [[xihuitl|xiuhpan]] [[2000 a.X.]], celtah occequintin tlacah acicoh nican ihuan onitlanemicoh ica iberiatlacah. Celtah ocalchihuacqueh ichanhuan ica tetl ihuan zacatl latintlahtoltica ''castrum'', omicqueh ica vascotlacah ihuan iberiatecah. Celtah oquipiacqueh a hueyitoltecayotl ihuan hueyi tepachoaliztli. Ipan [[1100 a.X.]] xihuitl, feniciatlacah ahnozo punitlacah ohuallauh nican Iberia zatepan [[Troya Iyaoyo]] canahpa Guadir axcan itoca [[Cadiz]]. Feniciatlacah acicoh Iberia īyuhqui [[Almería]] anahuac ihuan [[Helenoyan]] acicoh ipan [[Ampurdán]] inin xiuhpan [[218 a.X.]] xihuitl. helenotlacah ihuan feniciatlacah onitlacahuacoh inic ce [[amoxtli]], mazqui aic yehuantin nezcayopanoliah ica iberiatecah. Achtotlacatl ihtoa vasco cateh campa chantiah in ompa Tlayacatl Iberia. Romatlacah ahcicoh Iberia xiuhpan 218 a.X., tehuantin tlahtaayah [[latintlahtolli]] ihuan oquimpopoloh canahpa iberiatlacah, tehuan oquixtianayah in iberitecatl altepemeh. Roma [[hueyitlahtoani]] [[Adriano]] otlacati ipan Italia axcan itoca Santiponse, [[Hispalis]]. Ipan punitecah yaoyomeh itzalan [[Cartago]] ipan [[Hueyitlahtohcayotl Roma]] ipopoloh Tlalyacatl Iberia. Yehyehua [[416]]{{3ped}} xihuitl, occe teutoncalpolli, itoca visigodotlacah, oacicoh ipan Iberia quemeh huehuetlacah ic [[Roma]], yehhuatl otepehuacqueh alantecah ihuan vandalotlacah, axiltiauh suevotlacah in ompa [[Galicia]]. Visigodotlacah otlapachoacqueh achcauhuiptlah [[macuilpohualxihuitl 8]], yehuatl omocuepacqueh [[Catolicismo Romano]] ihuan ialtepenanyo [[Toledo]] oyeya. Inin [[689]] {{3casa}} xihuitl, arabiatlacah oacicoh canahpa [[Africa]] mictlampac. Ipan [[711]] {{12caña}} xihuitl, in arabiatlacah oquipeuh ixpan visigodotlacah in ompa [[Iyaoyo Guadalete]], nican omopohuac mahomaquipololo ihuicpa Tlayacatl Iberia, ixachi tlacah omocuepaqueh canahpa [[Islam|Mahomayotl]] inic ce teucyotl, ahnozo tlalpan arabiahueyitlahtocayotl itoca [[al-Andalus]], ialtepenanyotzin Cordoba. Inin xihuitl [[718]] {{6conejo}} ipan [[Asturia]] ce pillacatzin motocayotia Pelayo otlaicalli ica mahomatlacatl, yehuantin mah quipiyah inin tlacatl. Pelayo motenehua ipan In yaoyotl [[Covadonga]], asturiayaoquixqueh, quenin ma pehua In Tlahtocayotl Asturia motocayotia "La Reconquista" (Yancuic Popololiztli), ica Criatianoyotl ihuelitoyo ipan Tlalyacatl Iberia tlalli. Visigodotlacah ocholohuacqueh canahpa tepetlah Pirineo ica Francia hueyitlahtohcayotl. Ihcon [[Carlomagno]] otlachiuh [[Chantli|ichan]] yaoquizqueh quemeh itocatzin "La Marca" (In Machioyotl). Francia oxexeliuh itlalhuan ipan tepitzin cristianoteucyotl. Inin [[988]] {{3ped}} xihuitl, in [[teuctli]] ipan [[Barcelona]], oquipopoloh in tlahtocayotl ipan Pirineo tepehuahcan ica Francia tlahtoanih. In Macuilpohualxihuitl 8 auh [[Macuilpohualxihuitl 9|9]] quipiaya mahomahuelitiyotl ipan tlalyacatl ica cristianotlahtohcayotl in ompa mictlampa. Canahpa tlamiliztli macuilpohualxihuitl 8, in teuctli Omeya itech Abderramán I, chololli ipan [[Siria]], otlachiuh ihuic al-Andalus, ixachimatiliz huelitiliztli, ce celcatic teucyotl itoca “Califato de Córdoba”. Abderramán III otlachiuh al-Andalus ipampa celcatic teucyotl ipan Califato de Damasco, yeh ica teoneltoquitlamaquixtiliztli ihuan ahmo política, tlahzocamati ipampa acoquitzaliztli ipan matiliztin, toltecayotl ihuan tlahcuillotl; ihuan netlacuitlahuilitoc ipan altepematiliztli. In altepetl ixachi huelitinih, [[Valencia]], [[Zaragoza]], [[Toledo]], [[Sevilla]] ihuan [[Córdoba]]. catca, In pohualxiuhpan X, īca al-Hakam II, Córdoba ocachi hueyi altepetl ipan [[Europan]], quipiuh 500.000 chanehqueh ihuan hueyi toltecayotl. In Mahomahuetzquiliztli opeuh ihcuac in arabiatecah cenyeliztin ozomacqueh ica occe arabiapillahtohcayotl otlachiuh tepitzin tlahtohcayotl motocayotia Taifas. [[Īxiptli:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-28-47.jpg|thumb|left|200 px|[[Alhambra]].]] Ihcuac, ahmo huehca tepetlah Pirineo oquipiaya occequintin ome cristianotlahtohcayotl [[Navarra]] ihuan [[Aragón]]. Atzalan apan Iberia, in cristianotlacah oquipopoloh ocachi mahomatlalli, In [[Tlahtohcapillotl Asturia]] ica ialtepenanyo [[Oviedo]] otocacuep icampa Hueyitlahtohcayotl León ihuicpa itlapacholiz ihcuac Ordoño inic ome ahcopa in tlahtoanicpalli, centililli ica copilli ihuic [[Galicia]], [[Asturia]] ihuan [[León]]. Otlacati yancuic tlahtohcayotl Caxtillan icampa Sancho III, tlahtoani ihuic León, tlaquitcachiuh canah icone Fernando. Azozan in niman pohualxihuitl, inonqueh tlahtocayotl mopanoz canahpa [[Fernando I]] ahnozo occetlahtoanih ipan cahuitl, atleh xi tlapolohua ihuelitiyo ican tlahtoani. Nican tlacatiz ihuicpa León occequin tlalli ica hueyi teucyotl itoca [[Lusitania]], quenin notlachihuaz ica tlahtohcayotl. Nican oquipiac cualli tlahtoqueh yehuantin anmotocah Alfonso VI ihuan Alfonso VII ipan León, yehhuantin otlachihuacqueh acohpan inin tlahtocayotl canahpa Hueyitlahtohcayotl, ompic hueyiteopixcayotl [[Roma]], ipampa mochi Iberia tlalyacatl ihuan [[Francia]] Huitztlampa. Inin tlamiliztica, ipan xihuitl 1402, Copilli Portugal oixcomacac ica Tlahtohcayotl Caxtillan, aquin opeuh in oquimpopolo [[Tlalhuactli Canarias]], chantiliztica ancateh ica huanchetlacah, in tepehualiztli ica normandotecah ic tlahtoani Enrique inic Yei ihuicpan Caxtillan, quenin otlami oquipan 1496 in auh hueycaxtilcopilli. [[Īxiptli:Toledo Santa Maria la Blanca.JPG|thumb|right|200 px|[[Toledo]]]] In imamictiliz [[Isabel ihuicpa Caxtillan]] ihuan [[Fernando ihuicpa Aragón]], inonqueh ome Caxtillan copilli omotlacetililli, ipan popololiztli canahpa Mahomatlahtocayotl [[Granada]] xiuhpan 1492 ihuan, zan niman, [[Navarra]] xiuhpan 1512 tlein otetocac ce tlahtohcayotl, ica itomin ihuan i calixcuacalli inompa [[Atoyatl Ebro]] oc Carlos yoyaoyo xiuhpohualpan XIX. Navarra tlahtoani onicholoac Pirineo tepetlampa ihuan occe mocuepazquiazqueh in ipan tlahtoani [[Francia]]. Noihuan nican oquipeuhca ce mamictilitlayectiliztli ica [[Portugal]] tlen otlan ipan 1580, ihcuac [[Felipe inic Ome]] otlehco itlahtocaicpal, tlacentiliuh zatlatzonco ce niman tlahtoani toda nicpampa in Tlalyacatl Iberia. Ipan 1492, monihcuilo in quizaliztli ihuic [[judiotlacah]] quenin ahmo otlahualcaquih motlaneltoquiliz ipan [[cristianoyotl]], quemeh Felipe inic Nahui Franciaco. [[Cristóbal Colón]], nicpampa tlahtoani Catolico, aci, ayancuipan, canah [[Ixachitlan]] ica iacalhuan. In hueyitlahtoqueh Fernando inic Ce ihuan Isabel La Católica. Quiza [[Cristóbal Colón]] ipan 1492 xihuitl in ihuicpa motocayotia Puerto de Palos (Cuacuahuitl Acalquixohuahyan), ompa ca Altepetl Huelva ipan Caxtillan, in oyuhpanoc yei icaltica ome metztli, zatlatzonco oacico tlalhuacpan in itoca Guahananí, nican in yancuic tlalpan Yei iacal motocayotia La Niña (In Cihuaconetl), La Pinta (In Tlapalacalli), La Santa María (In Yectli Tonantzin María). [[Īxiptli:Portrait_of_Philip_II_of_Spain_by_Sofonisba_Anguissola_-_002b.jpg|thumb|left|200px|[[Felipe II]].]] Ipan 1700 xihuitl, omic caxtillahtoani in itoca [[Felipe Inic Ome]]. Tlacatzin in tetzcutica huehueintin caxtillahtoqueh catca in iquiqueh itech pohuiah icenyiliz [[Teutontlalpan]] nozo [[Austria]], auh yehuatl aic oquintlacachiuh ipipilhuan. Nican ompehua ompa Caxtillan hueyi yaoyotl in [[Francia]] quinchihuilito in ihuicpa aztecah ipampa caxtillahtocacontetoquiliztli. Teuctli in itoca Felipe de Anjou, in aquin iixhuiuh catca hueyi tlahtoani Luis inic Matlahctli ihuan Nahui, oquimpeuh iyaohuan. Ipan 1898 xihuitl, [[Tlacetililli Tlahtohcayotl Ixachitlan]] quinyaochihua īca Caxtillan ihuan quintlatlalochtia [[Cuba]], [[Necuiltonolacalquixohuahyan]] ihuan [[Filipinas]]. Ipan 1819 xihuitl, Caxtillan quinamaquiltia ichanehhuan [[Tlacetililli Tlahtohcayotl Ixachitlan]], icecniquizaliz in itoca Itlalmaitl [[Florida]] (Xochiyocan). Inin xiuhpan 1931, mihtoa ce mecatlanahuatiliztli in ompa Caxtillan ipampa in tepacholiztli ihuicpa tlahtocayaoquizcani [[Francisco Franco]]. Pehua ce tlacayaoyotl tlacatlahtocaltepenahuah ihuan tlahtocaltepenahuah, ica miectin miquicqueh, nezahualiztli ihuan icnoyotl itech caxtiltecah. Mochintin caxtilcenyeliztli ocahuacoh xexelocqueh monequi quizaliztli ihuic icaxtilcoconehuān canapa occequin huehcatlahtohcayōtl cemeh [[Cuba]], [[Mexihco]], [[Argentina]], [[Rusia]] ihuan occequintin tlacatiyan nicpampa xi tlapiltzanti in caxtilcoconeh. Ipan 1975 xihuitl, omic yaoquizcani [[Francisco Franco]]; in axcān [[Juan Carlos I|Juan Carlos de Borbón]] hueyitlahtoani Caxtillan catca, inonqueh in inic ce tlacaticqueh tetenahuatoh ipampa caxtiltecah. [[Image:2019-05-30 Felipe VI of Spain-6105.jpg|thumb|right|200px|[[Felipe VI]].]] Ipan 2004 xihuitl, in 11 eyi metztli, [[Madrid]] omaceuh ce tlaixpololiztli temamauhtini mahomatlacah ipan tepozcalli itech altepetepozcoac tlein huallaztia inompa [[Guadalajara]] cahnapa Atocha Tepozcoatilohuayan, yehhuatl temamauntinimeh omictiloh ixachi chipahuachanehqueh. Quenamo, [[José María Aznar]] tlapoloa tetenehuatlapohualli Partido Popular nic pampa tlahtocateixiptla ixpan ipochcayaotl [[Jose Luís Rodríguez Zapatero]] itech Partido Socialista Español [[PSOE]]. Caxtillan ce tlacatiyan ica ahcocaliztli icampa tlacatl ic nican ocicoh tlaneminimeh occe tlacatiyan quemeh [[Ecuador]], [[Colombia]], [[Argentina]], [[Peru]], [[Brasil]], [[Bolivia]], [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Rumania]], [[Polonia]], [[Marruecos]], [[India]] ihuan [[Africa]] occecquintin tlacatiyan. In [[Ehecaquixohuahyan]] Barajas ihuicpa altepetl [[Madrid]], oxittontlayonqui ce ahuachuaztli ihuan omictiloh ome ecuadortecah, omaceuh ce tlaixpololiztli temamauhtini ETA ipan [[Vasco Tlacatiyan]] icampa calpolli [[Batazuna]]. Occepa otlatlani Partido Socialista Español ([[PSOE]]) nicpampa tlahtocateixiptlah [[Jose Luís Rodríguez Zapatero]] ixpan ipochcayaotl [[Mariano Rajoi]] ihicpa Partido Popular. In Hueyitlahtohcayotl Caxtillan xiuhpan 2010 quemeh in tlahtocateixiptli [[Europan Tlacetiliztli]] cah ce [[tecuacan|itecuacan]] ic [[Jose Luís Rodríguez Zapatero]] ipachohualiz. == Tepacholiztli == Caxtillan quipixtoc se caltlapahtiqui ica ce macehualtepahtiqui, huan zan quemanticah yahui tlein tepachianih ihquino iztoqueh tomacehualpoyohuah axcanah cualli mopahtiah. ===Caxtillan ixeliuhca=== {| class="toc" cellspacing="2" style="padding: 5em; text-align:left; clear:all; margin:auto; font-size:90%" !colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Caxtillan ixeliuhca''' |- |colspan=4 align=center|[[Īxiptli:Comunidades autónomas de España.svg|center|500px]] |- | style="background:#e9e9e9;" align="center" | '''Cemaxcayotl''' | style="background:#e9e9e9;" align="center" | '''Chanehqueh (2005)''' | style="background:#e9e9e9;" align="center" | '''Tlaixpayotl (km²)''' | style="background:#e9e9e9;" align="center" | '''Tecuacan''' |- bgcolor="#f0f0f0" cellpadding="40" |'''Hueyitlahtohcayotl Caxtillan''' | align="right" |'''44 108 530''' | align="right" |'''504 645''' | align="center" | '''[[Madrid]]''' |- |1. [[Andalucía]] | align="right"| 8 202 220 | align="right"| 87 268 | align="center" | [[Sevilla]] |-bgcolor="#f0f0f0" |2. [[Aragón]] | align="right" | 1 326 918 | align="right" | 47 179 | align="center" | [[Zaragoza]] |- |3. [[Asturias]] | align="right" | 1 080 138 | align="right" | 10 603 | align="center" | [[Oviedo]] |-bgcolor="#f0f0f0" |4. [[Baleares]] | align="right" | 1 071 221 | align="right" | 4 992 | align="center" | [[Palma de Mallorca]] |- |5. [[Canarias]] | align="right" | 2 075 968 | align="right" | 7 447 | align="center" | [[Santa Cruz de Tenerife]] ihuan <br/>[[Las Palmas de Gran Canaria]] |-bgcolor="#f0f0f0" |6. [[Cantabria]] | align="right" | 582 138 | align="right" | 5 221 | align="center" | [[Santander]] |- |7. [[Catalonia]] | align="right" | 7 364 078 | align="right" | 32 114 | align="center" | [[Barcelona]] |-bgcolor="#f0f0f0" |8. [[Caxtillan ihuan León]] | align="right" | 2 553 301 | align="right" | 94 223 | align="center" | [[Valladolid]] |- |9. [[Caxtillan-La Mancha]] | align="right" | 2 043 100 | align="right" | 79 463 | align="center" | [[Toledo]] |-bgcolor="#f0f0f0" |10. [[Galicia]] | align="right" | 2 783 100 | align="right" | 29 574 | align="center" | [[Santiago de Compostela]] |- |11. [[Extremadura]] | align="right" | 1 097 744 | align="right" | 41 634 | align="center" | [[Mérida, Caxtillan|Mérida]] |-bgcolor="#f0f0f0" |12. [[La Rioja]] | align="right" | 317 501 | align="right" | 5 045 | align="center" | [[Logroño]] |- |13. [[Madrid Cemaxcayotl|Madrid]] | align="right" | 6 271 638 | align="right" | 8 021 | align="center" | [[Madrid]] |-bgcolor="#f0f0f0" |14. [[Murcia Tlahtohcatlalli|Murcia]] | align="right" | 1 426 109 | align="right" | 11 313 | align="center" | [[Murcia]] |- |15. [[Navarra]] | align="right" | 619 114 | align="right" | 10 391 | align="center" | [[Pamplona]] |-bgcolor="#f0f0f0" |16. [[Valencia Cemaxcayotl|Valencia]] | align="right" | 5 029 601 | align="right" | 23 255 | align="center" | [[Valencia, Caxtillan|Valencia]] |- |17. [[Vasco Tlacatiyan]] | align="right" | 2 155 546 | align="right" | 7 234 | align="center" | [[Vitoria]] |-bgcolor="#f0f0f0" |18. [[Ceuta]] | align="right" | 78 320 | align="right" | 19 | align="center" | [[Ceuta]] |- |19. [[Melilla]] | align="right" | 71 339 | align="right" | 12 | align="center" | [[Melilla]] |-bgcolor="#f0f0f0" |- |} == Amantecayotl == [[Īxiptli:Roque z04.jpg|thumb|right|150 px|Ilhuicamachiyohuayan in ompa tlalhuactli [[La Palma]] ipan [[Canariah Tlālhuāctli]].]] Caxtillān cenca cualli mohuelquezqui īca pani yancuīc chihualizmatiliztli īhuān tlachihualoyān, acān in xocoyotl xiuhpan in tlachihualiztic altepecuauhtlah īpan tecuiyo tlachihualoyan, in yuh icopa Tepochcalli, tlahtlaniliztli ihuan tlamiaquiztli. Axcān quipia 41 tlachihualiztic altepecuauhtlah (12 ipan funcionamiento ihuan 29 ipan proyecto). Occe yancuic chuhualizmatiliztli Caxtillān in ehecatlachicahualiztepec tlein tlachiuh tlahuilyollohtli nōzo tlahuilli īhuān ahmo ihmatiuhtia tlalyolizyoliztli. ===Chicahualiztli=== Nican tlalpan quipia hueyi ilhuicamachiyohuayan in ompa tlalhuactli La Palma ipan Tlahuactli Canarias itechpahuic ''Instituto de Astrofísica Canaria'', quihto ican in ilhuicamachiyotilli ocachi huelitini ipan Centlalticpac. ===Tlamamaliztli=== [[Īxiptli:Iberia.a320-214.ec-hdl.750pix.jpg|thumb|right|150 px|[[Iberia]] ehecatlaltic Caxtillan [[tepoztototl]].]] [[Īxiptli:Renfe clase 100.JPG|thumb|right|150 px|[[RENFE]] ce Caxtillan tepozcoatl.]] Miaquintin [[huaznenqui]] Caxtillan cateh, nican quipia 105 [[ehecalquixohuahyan]] cateh ipampa mochi tlalpan ihuan ialtepetlalhuan, nican 33 patlac tlacatiyanco quenin tlaquipanoh 205 ehecatlaltic tepoztototl, in ocachi huelitini ehecalquixohuahyan Madrid-Barajas ica 70,000,000 ahuicyanih ipan xihuitl. Ehecalquixohuahyan El Prat ipan [[Barcelona]] cenca huelitini ica nahui yancuic tepoztototiloyan, Sondika ipan Bilbao ihuan occequin in ompa [[Ibiza]], [[Málaga]], [[Valencia]] ihuan [[Palma de Mallorca]]. In tepozohtli mecatlali nochintin altepetl ipan Caxtillan tlalli, in tlahtocayotic tocachihualiztli RENFE tlanehchicoa cahuitl ipampa itepozcoahuan ica 250 km oc 300 km imanin. [[Tepozcoatl]] Alta Velocidad Española [[AVE]] (Caxtillan ahcohuelihuitl) ahci canahpa altepetl [[Paris]], [[Zurich]] ahnozo [[Milano]], mecatlaliuh Caxtillan ica [[Europan]] cemantoc tlalli. In matlatiloyan ihuic [[tepozocuilin]] ca ipan [[Madrid]], [[Barcelona]], [[Bilbao]], [[Valencia]] ihuan [[Palma de Mallorca]]. No in tepozocuilin Madrid quipia 310 Km ic 616 000 000 tlacah ihuan tepozocuilin Barcelona quipia 115 km ic 480 000 000 tlacah. Nican tlalpan quipiya 370 000 km ihuic chiyapopotic ohtli, inin matlatl tlaxitocac hueyiohtli, tlaxoxouhqui hueyiohtli, ochpantlaqui ohtli īhuān nexpanacatl tepozmalacaohtli. Caxtillan quipia 13 200 km ihuic hueyiohtli atleh zan xitlapohua tlalohtli, altepeohtli, ohcalli ihuan ohtli. Nohuican Caxtillan quipia cenca cualli apanohtli ica 53 acalquixohuahyan patlac tlacatiyanco ipan [[Hueyatl Tlalnepantlah]] ihuan [[Ilhuicaatl Atlantico]], Acalquixohuahyan Algeciras huelihuitl ipampa ahcopa pohualli ihuic panoni; acalquixohuayan Vigo occe tenyotica, noyuhqui acalquixohuahyan Barcelona, acalquixohuahyan Cadiz ihuan acalquixohuahyan Palma de Gran Canaria. == Tomincayotl == {| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" | Tlanamacnetitlaniztli ! colspan="2" | Tlanamactlacuiliztli |- ! Tlacatiyan ! 100% ! Tlacatiyan ! 100% |- | {{FRA}} | 19,3% | {{DEU}} | 15,0% |- | {{DEU}} | 11,4% | {{FRA}} | 14,5% |- | {{PRT}} | 9,4% | {{ITA}} | 8,5% |- | {{GBR}} | 8,5% | {{GBR}} | 5,8% |- | {{ITA}} | 8,4% | {{NLD}} | 4,9% |- | {{USA}} | 4,0% | {{CHN}} | 4,3% |- | {{NLD}} | 3,1% | {{BEL}} | 3,7% |- | {{BEL}} | 2,8% | {{PRT}} | 3,3% |- | Occequin | 33,1% | Occequin | 40,0% |- |} Caxtillan ce tequiyotl ipan Europan ītech temocpan. In yacaticac tequiyotl in [[ahuicyaniliztli]] ic cualli yeyantli ipan itentli Hueyatl Tlalnepantlah. Caxtiltecatl tequiyotl tequipanoa ihuic tlaquixtilli tlalpixcayotl ica inic ce ichcapixcayotl ipan [[Tepehuahcan Pirineo]], noihqui inic ome tequipanolli piya ce acalquixohuahyan itequipanoliz in ompa [[Barcelona]] ihuan [[Valencia]]. In [[SEAT]] ce [[tepozmalacatl]] otlachihualoc ipan Caxtillan ipampa huaznenqui tlachihualotiliztli. In [[cuilotl]] inīc ce tlapixcayotl in ompa Caxtillan, occequintin caxtiltecah hueyi tequipanolli in tlalpixcayotl ihuicpa [[xocomecatl]] (inic yei hueyicauh ipan [[tlalticpactli]]), [[zapalotl]], [[naranjaxocotl]], [[cintli]], [[acintli]], [[xitomatl]], [[limaxocotl]], [[ichcatl]], nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayotl, inompan coyonimatiliztli tlaquixtilli ipan [[teconalli]], [[tliltepoztli]], [[amochitl]], [[temetztli]] ihuan [[iztactepoztli]]. ==Chanehmatiliztli== [[Īxiptli:Plaza de Castilla (Madrid) 06.jpg|thumb|150px|left|[[Madrid]]]] [[Īxiptli:Barcelona in Parc Güell.JPG|thumb|150px|right|[[Barcelona]]]] [[Īxiptli:Ciudad de las ciencias noche.JPG|thumb|150px|left|[[Valencia]]]] [[Īxiptli:Torredelorotyteatrolamaestranza.JPG|thumb|150px|right|[[Sevilla]]]] Caxtillan quipia 46.200.737 chanehqueh ipampa 1 ce metztli xihuitl [[2007]]. In tlalli icampa tlacatl ihuic 89,6 hab/km² nican, tlani tlein occequintin tlacatiyan Europan Tlapcopa. In tlalli ocachi chaneh, in atentli ihuan itzatlan Madrid altepetl. Caxtillan tlalli ce tlacatiyan quenin piya calpollacatl icampa macehualtica vascotecah, asturiatecah, catalantecah, [[Galicia|galiciatecah]], occe noihqui tlanemi ixachi tlacah occequintin tlacatiyan. Tlalli ocachi ochantililli inemi in ompa atentli Hueyatl Tlalnepantla, Ilhuicaatl Atlantico ihuan atzatitlan altepetl Madrid, quipia tepitzin tlacah ipan altepemaitl, quemeh Ixtlahuatl La Mancha ahnozo tepehuahcan, tepehuahcan Cantabrico nozo Pirineo tepetlampa. Nican altepetl ocachi ochantililloh altepenanyotl [[Madrid]] ica 6 954 583 chanehqueh, altepenanyotl [[Barcelona]] ica 3 327 872 chanehqueh, altepenanyotl [[Valencia]] ica 1 664 663 chanehqueh, altepenanyotl [[Sevilla]] ica 1 332 669 chanehqueh, altepenanyotl [[Málaga]] ica 1 099 004 chanehqueh, altepenanyotl [[Bilbao]] ica 949 939 chanehqueh, [[Oviedo]] ica 857 495 chanehqueh, [[Alicante]] ica 725 395 chanehqueh, [[Zaragoza]] ica 688 643 chanehqueh, [[Vigo]] ica 659 632 chanehqueh; icampa miyac chanehqueh. Hueyialtepetl nican Caxtillan, ce tlahtohcayotl quenin chantiah miacquintin chontalchanehqueh, tlen 20% ihuicpa occequin caxtiltlacatiliztli. ===Tlacanemitiliztli=== {{col-begin}} {{col-2}} Occequin caxtiltecah oneminih canahpa ([[Ixachitlan]] ihuan [[Europan]]), nahuatilo ipampa in tlein caxtiltecah chantiah ipan: * {{ARG}} ica 255.200 caxtiltecah * {{FRA}} ica 159.500 caxtiltecah * {{VEN}} ica 119,500 caxtiltecah * {{DEU}} ica 83,400 caxtiltecah * {{CHE}} ica 71,700 caxtiltecah * {{BRA}} ica 63,600 caxtiltecah * {{MEX}} ica 52,200 caxtiltecah * {{UK}} ica 44,700 caxtiltecah * {{USA}} ica 45,300 caxtiltecah * {{URY}} ica 40,700 caxtiltecah {{col-2}} Nican Caxtillan, ce tlahtohcayotl quenin chantiah miacquintin chontalchanehqueh: * {{ROM}}, 728,900 rumaniatlacah * {{MAR}}, 644,600 marruecostlacah * {{ECU}}, 420,100 ecuadortlacah * {{UK}}, 351,900 inglestlacah * {{COL}}, 280,700 colombiatlacah * {{BOL}}, 239,900 boliviatlacah * {{DEU}}, 180,600 teutontlacah * {{ARG}}, 139,700 argentinatlacah * {{ITA}}, 157,400 italiatlacah * {{BGR}}, 153,600 bulgariatlacah {{col-end}} ===Tlahtolli=== [[Image:Llengües d'Espanya.svg|thumb|250px|Tlahtolli ipan Caxtillan]] In ahcauhtlahtolli ipan [[Caxtillan]] ihuan occequintin tlahtohcayotl cemanahuac. Ocachi 450,000,000 chanehqueh tlahtoa inon tlahtolli in temopampa [[mandarintlahtolli]] ihuan [[anglotlahtolli]]. Nican tlacatiyan in achcauhtlahtōlli [[caxtillantlahtolli]], noihqui Caxtillan pia occequin inic ome tlahtolli. In ompa Caxtillan pia occequintin tlahtolli quemeh [[catalantlahtolli]] ipan [[Catalonia]], Baleares (ahnozo mayorcatlahtolli) ihuan Cemaxcayotl Valencia (ahnozo valencianotlahtolli), ompa in [[galiciatlahtolli]] ipan [[Galicia]] ihuan cequintin tlalli ihuicpa León ihuan Zamora motenehua leonestlahtolli, in [[vascotlahtolli]] ipan in [[Vasco Tlacatiyan]] ihuan [[Navarra]] (cuaxochtia canahpa mictlampa ica Pirineo tepehuahcan) ihuan Teotlalli Aran occitantlahtolli in ompa Catalonia. Noihqui motlahtoa in [[asturiatlahtolli]] ipan Asturias (ahmotlazoyotl ic achcauhtlahtolli, yeceh ixmaqui itlamaniliz ihuan inetlacuitlahuiliz) in ompa León huan Zamora, in yuh aragontlahtolli mictlampa no Hueyialtepetl Huesca in ipan [[Aragón]] ihuan in [[extremaduratlahtolli]] ipan [[Extremadura]]. ===Neltococayotl=== [[Īxiptli:Basílica de Santiago 02.JPG|thumb|150 px|Hueyiteocalli [[Santiago de Compostela]].]] Huehuehcaxtiltecatl teoneltococayotl poliuhqui cenca iciuhcac catca ipampa [[catolicismo romano]], macehualtin ahmo oneltoqui mochololih canahpa ohuitepetitlan ihuan occequintin tlaihiyohuatilocqueh zanno ''Santo Oficio'' ([[Caxtillan Ahtlacayotl]]) in ompa [[Granada]] iudiocayotl huan mahomacayotl. Ihcuac caxtiltecah ompehua ma xicristiania canah macehualtzintin zan motlamati Catolico teoneltococayotl quemeh cristianoyōtl, matel in teōpixqueh tlamatizqiazqueh tlein ōyeyah occequintin cristianomeh itoca ''lutero tlalnetoqui'', ''ortodoxo tlalnetoqui'', ihuan inglaterratecatlalnetoqui. Caxtillan ca ce tlacatiyan ixachi catolicocristianomeh [[Europan]]copa, in caxtiltecatl tlahtohcayotl ahmo inic ce neltococayotl. In xexeliuhca intlah teoneltococayotl tlacapachotiliztli ihuan iopacholiz in tetlamamaquiliztli inin tlacatlahtohcayotl omcauh ic, ihuan ayac catca ipan inin nahuatilli quin axcan. Ihtoquiztia in achcauhteotiliztli ipan caxtiltecatl tlahtohcayotl yezquia zan niman catolicoteonechicoliztli, ihuan [[Constitución de Cadiz]] ihto tlein ahocmo piya ixnamiquiliztli nicpampa occequintin. Caxtillan quipia ce hueyiteocalco ompa Santiago de Compostela ipan Galicia, ipampa nenemi nican ce peregrino ahci ipan [[Santiago ohtli]] desde Gallia, Inglaterra ihuan Lusitania. ==Toltecayotl== [[File:El Greco - The Burial of the Count of Orgazdetal1.jpg|thumb|400px|center|'''El entierro del conde Orgaz''' otlacuilo ipampa Murillo.]] In [[caxtiltecayotl]], quimahuiliztilia in ompa Caxtillan, in tenyoh tlamantli in tlahtolli ihuan in macehuallotl. Caxtillan ce tlacatiyan ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihto Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayotl icampa UNESCO; ixquichi tlamatocac toltecayotl, yolizyoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl quemeh tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehualtlahtolloliztli. Ipan inon tlalpan ihuicpa huehueyi tlahcuilomeh quemen [[Velázquez]], [[El Greco]], occequin. Inin xiuhpan 1650, zanno ihcuac tlahchilohuaya ompa Caxtillān in iteuhcayo Don Bartolomé Estebán Murullo. Occepa xihuitl [[Pablo Picasso]] ihuan [[Salvador Dalí]]. Nican Caxtillan, itlachiuh cuacuauhmihtotiztli caxtillantlahtoltica ''Tauromaquía'', ce mihtotli itech tolontic atualtzacualoyan tlein imictih oquichcuacuahueh nicampa cē tlacatl tlamictiani motocayotia ''torero'', in ompa aitualtzacualoyan ahnozo ''Plaza de toros'', itlachiuh ''corridas de toros'' (motlalohualiztli cuacuahuemeh) ipan Las Ventas, [[Madrid]], La Maestranza, [[Sevilla]] ahnozo ''encierros'' (tlatzacualli) ipan Plaza Monumental in ompa [[Pamplona]]. Ipan Caxtillan, teopixqui nantzin [[Teresa de Ávila]] ihuan [[teopixqui]] [[Juan de la Cruz]] amoxtlacuiloqueh ihcuiloa ica Caxtillahtolli. Azozan [[Miguel de Cervantes]] amoxtlahcuiloh tlein ihcuiloa [[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]] quemeh inic ce amoxtli ipampa Caxtillantlahtolli. Azozan huehca xihuitl oquiamatlacuilo [[Benito Pérez Galdós]] ahnozo in xochicuicani [[Federico García Lorca]] ipan motocayotia [[Caxtillan Tlacatlahtocayotl]] xiuhpan 1940. ===Tlacualcayotl=== [[Īxiptli:Paella Marinara.JPG|thumb|180px|''Paella'' itech [[Valencia]].]] Tlacatiyan Caxtillan ica ixachi tlacualli in ompa [[tlatetzauhtli]], [[neuctli]], [[paella]], [[pitzonacatl]], [[cuacuahueh|cuacuauhnacatl]], [[totolnacatl]]; [[caxtilllan chilli]], [[pitzonacacuitlaxcolli]], [[chiancaca]], [[chichihualayotl]], [[tlatezauhtli]], [[xocoqui]], in [[tlauhtli]], [[caxtillan tlaxcalli]], [[xocomecatl]] ica [[octli|tlapaloctli]], [[naranjaxocotl]] [[mazatexocotl]], [[granadaxocotl]], [[chiyacuilotl]], [[limonxocotl]] occequintin. Mazqui in macehuallacualli inic ce catca, ipehualiz ihuic axcan caxtillan in tlacualli oquichiuh arabiatepehuahcauh. Neuhqui, miaquintin tlacualcayotl motequitiltilia axcan tequitl itech achcauhtica nextamaliztli ic cintli, in tlacuallli tlamatiliztli ipan tlecuitl, la molienda ipan molcaxitl ihuan metlatl. Arabia oacicoh [[azafrán]], in ompa [[Teutontlalpan]] in [[texhuino]]. Nican tlalpan itlacua noihqui ''los churros'' ahnozo '''las tapas'', tzopelic neictlaxcalli in ompa ''confiterías'' ihuan ''chocolaterías''. ===Tlatzotzonaliztli=== [[Image:Santiago 4.JPG|thumb|180px|''Gaiteiros'' (ehuatlapitzatianih), ipan [[Galicia]].]] Caxtiltecatl tlatzotzonaliztli ce hueyi ihuan cenca variada [[Europan]]copa, nican tlalpan quipiya nochi tlatzotzonalli tlein opano itechcopahuicpa [[Asia]], Africa Mictlampa ihuan Europan Tlahcopampa. In [[mecahuehuetl]] ce tlamantli tlatzotzonalo nican Caxtillan. In [[ehuatlapitzalli]] occe tlamantli tlatzotzonalo ipan [[Galicia]], [[Asturia]] ihuan [[León]], in ''catañuelas'' oquipiya ipan imihtotiliz in ompa Tlalyacatl Iberia. Miaquintin cuicayotl cah inin tlacatiyan iuhquin [[rock]], [[pop]] nozo [[tlamantli]]. Hueyi [[tlacuicaliztli]] cateh [[Mecano]] ihuan [[Mägo de Oz]]. ==== Hueyi [[cuicatiani]]h ==== * [[Juan Manuel Serrat]] * [[Julio Iglesias]] * [[Raphael]] * [[Rocío Durcal]] * [[Rocío Jurado]] * [[Joselito]] ===Huehuetlatquicayotl=== [[Īxiptli:Cuenca CasasColgadas1.jpg|thumb|160px|[[Casas Colgadas]], en [[Cuenca (España)|Cuenca]].]] [[Īxiptli:Alcázar de Segovia 1-7-07.JPG|thumb|160px|[[Alcázar de Segovia]].]] [[Īxiptli:Monasterio de Suso (2).jpg|thumb|160px|[[Monasterio de San Millán de Suso|San Millán de Suso]] ([[La Rioja (España)|La Rioja]]).]] [[Īxiptli:Arcoiris_en_el_Palmeral_de_Elche.jpg|thumb|160px|[[Palmeral de Elche]], en [[Provincia de Alicante|Alicante]].]] * 1984 [[Parc Güell]], [[Palau Güell]] y [[Casa Milà]] ([[Barcelona]]) * 1984 [[Monasterio de El Escorial|Monasterio y Real Sitio de El Escorial]] ([[Cemāxcāyōtl Madrid|Madrid]]) * 1984 [[Catedral de Burgos]] ([[Burgos]]) * 1984 La [[Alhambra]], [[El Generalife]] y [[Albaicín]] ([[Granada]]) * 1984 [[Centro histórico de Córdoba]] ([[Córdoba (España)|Córdoba]]) * 1985 Monumentos de [[Oviedo]] y del Reino de Asturias ([[Asturias]]) * 1985 [[Cueva de Altamira]] ([[Cantabria]]) * 1985 [[Ciudad vieja de Segovia]] y su [[Acueducto de Segovia|Acueducto]] ([[Segovia]]) * 1985 [[Ciudad vieja de Santiago de Compostela]] ([[Provincia de La Coruña|La Coruña]]) * 1985 [[Ciudad vieja de Ávila]] e iglesias extra-muros ([[Ávila]]) * 1986, 2001 [[Arquitectura mudéjar de Aragón]] * 1986 [[Parque Nacional de Garajonay]], ([[La Gomera]]) * 1986 [[Ciudad vieja de Cáceres]] ([[Cáceres]]) * 1986 [[Ciudad histórica de Toledo]] ([[Toledo]]) * 1987 [[Catedral de Sevilla|Catedral]], [[Reales Alcázares de Sevilla|Reales Alcázares]] y [[Archivo de Indias de Sevilla]] ([[Sevilla]]) * 1988 [[Ciudad vieja de Salamanca]] ([[Salamanca]]) * 1991 [[Monasterio de Poblet]], ([[Provincia de Tarragona|Tarragona]]) * 1993 [[Conjunto arqueológico de Mérida]] ([[Provincia de Badajoz|Badajoz]]) * 1993 [[Monasterio de Guadalupe|El Real Monasterio de Santa María de Guadalupe]], ([[Provincia de Cáceres|Cáceres]]) * 1993 El [[Camino de Santiago]] de Compostela * 1994 [[Parque Nacional de Doñana]], ([[Provincia de Huelva|Huelva]]) * 1996 [[Ciudad histórica fortificada de Cuenca]] ([[Cuenca]]) * 1996 [[La Lonja de la seda de Valencia]] ([[Valencia]]) * 1997 [[Palacio de la Música Catalana]] y [[Hospital de Sant Pau]], en [[Barcelona]] (Barcelona) * 1997 [[Las Médulas]] ([[Provincia de León|León]]) * 1997 [[Monasterio de Yuso|Monasterios de San Millán de Yuso]] y de [[Monasterio de Suso|Suso]] ([[La Rioja (España)|La Rioja]]) * 1998 [[Arte rupestre del arco mediterráneo de la Península Ibérica|Arte rupestre del Arco Mediterráneo]] de la península Ibérica * 1998 Universidad y recinto histórico de [[Alcalá de Henares]], ([[Comunidad de Madrid|Madrid]]) * 1999 [[Ibiza (isla)|Ibiza]] ([[Islas Baleares]]), biodiversidad y cultura * 1999 [[San Cristóbal de La Laguna]], ([[Santa Cruz de Tenerife]]) * 2000 Sitio Arqueológico de [[Atapuerca]], ([[Provincia de Burgos|Burgos]]) * 2000 [[Palmeral de Elche]], ([[Provincia de Alicante|Alicante]]) * 2000 [[Misterio de Elche]], ([[Provincia de Alicante|Alicante]]) * 2000 Iglesias románicas catalanas del [[Valle de Bohí]], ([[Provincia de Lérida|Lérida]]) * 2000 [[Muralla romana de Lugo]] ([[Lugo]]) * 2000 [[Conjunto arqueológico de Tarragona]] ([[Tarragona]]) * 2001 [[Paisaje cultural de Aranjuez]], ([[Comunidad de Madrid|Madrid]]) * 2001 Construcciones, arte e historia de [[Aragón]] * 2003 Ciudades de [[Baeza]] y [[Úbeda]], ([[Provincia de Jaén (España)|Jaén]]) * 2006 [[Puente Vizcaya]], [[Bilbao]] ([[Vizcaya]]) ==Momotlacayotl== [[Īxiptli:Spanish World Cup celebration.jpg|thumb|right|200 px|[[Xōtlachpatoliztli]] ipan [[World Cup 2010]].]] In momotlacayotl ipan Caxtillan ca ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayōtl itech tepozcuaitl. Axcan, Caxtillan, ce centlalticpac huelitini ica momotlacayotl, ihcuac tecuacan itechpahuic Olimpicayoh Mahuiltiliztli xiuhpan 1992 in ompa [[Barcelona]], otlacauh huel miyac imomotlalcayo ipampa tlacatiyan. Caxtillan oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlacayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, karate, judo, taekwondo, boxeo, tenis, atletismo, gimnasia, trial, enduro, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli. * [[Image:Olympic flag.svg|50px]] Caxtillan ipan [[Olimpicayoh neahuiltiliztli]]. * [[Selección de atletismo de Caxtillan]] * [[Selección de baloncesto de Caxtillan]] * [[Selección de balonmano de Caxtillan]] * [[Selección de béisbol de España]] * [[Selección de fútbol de España]] * [[Selección de fútbol sala de España]] * [[Selección de hockey hierba de España]] * [[Selección de rugby de España]] * [[Selección de waterpolo de España]] * [[Fútbol en España]], [[Liga española de fútbol]] y [[Copa del Rey de Fútbol|Copa del Rey]] * [[Baloncesto en España]], [[Liga ACB]], [[Liga LEB]] y [[Copa del Rey de Baloncesto|Copa del Rey]] * [[Balonmano en España]], [[Liga ASOBAL]], [[Copa del Rey de Balonmano|Copa del Rey]], [[Copa ASOBAL]] * [[Ciclismo en España]] y [[Vuelta ciclista a España]] * [[Tenis en España]] * [[Voleibol en España]], [[Copa del Rey de Voleibol|Copa del Rey]] * [[Béisbol en España]] * [[Mundo del Motor en España]] == Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía--> * ''Ediciones Trébol, ''Diccionario Enciclopédico Visual'' īpāipan caxtillahtōolli, ''Cargraphics S.A., otepoztlahcuiloc ipan [[Colombia]], 1997.'' * ''García Escamilla, Enrique, ''Historia de México'' (Mēexihco īitlahtōollotl), tlahcuilohua Nāahuatl īihuāan {{es2}}, otepoztlahcuiloc ipan [[Calpōolli Tlahtōlōyāoloyan]], Plaza y Valdés Editores, [[1991]].'' <small> :LOCKHART, James. ''The Nahuas After the Conquest: A Social and Cultural History of the Indians of Central Mexico, Sixteenth Through Eighteenth Centuries''. Stanford University Press, 1994. (nāahuatlahtōolli - inglatlahtōolli) </small> {{Tlahtolcaquiliztiloni}} == {{links}} == {{wiktionary|Caxtillan}} {{commons|Caxtillan}} * [http://www.casareal.es Jefatura del Estado] * [http://www.lamoncloa.es Presidencia del Gobierno de España] * [http://www.congreso.es Cámara Legislativa de España] * [http://www.constitucion.es Constitución española] * [http://www.ine.es Instituto Nacional de Estadística] * [http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuarios_mnu.htm Anuario Estadístico de España] * [http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/Elcano_es/Zonas_es/DT+32-2007 Principales multinacionales de España: una fuerza cada vez mayor en la economía], por William Chislett, en el [[Real Instituto Elcano]]. * [http://www.spain.info Web oficial del turismo en España] * [http://go.hrw.com/atlas/span_htm/spain.htm Atlas de España] * [http://www.embalses.net Estado de los Embalses de España] * [http://www.javea-villas.org/espana/bandera.htm Historia de la bandera de España] * [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf ''The Economist'' clasificación de países por calidad de vida (2005)] -10º (inglatlahtōlcopa) * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sp.html Estadísticas de España en el ''CIA World Factbook''] (inglatlahtōlcopa) * [http://www.rsf.fr/article.php3?id_article=4116 Índice de libertad de prensa] - 29º sobre 139 países (inglatlahtōlcopa) * [http://www.consul.cc/content/suchergebnis?ov=Spain Consulados para España] (inglatlahtōlcopa) [[Neneuhcāyōtl:Hueyi tlahcuilolli]] [[Neneuhcāyōtl:Caxtillan]] All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://nah.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=487136.
![]() ![]() This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|