Difference between revisions 494597 and 496121 on nahwiki

{{Altepetlahtohcan ipan Mexico
| Tocaitl              = Tequixquiac altepetlahtohcan
| Chantocaitl          = Municipio de Tequixquiac
| Ohce_tocaitl         =  
| Tlahtohcayotl        = Tlahtohcayotl Mexico
| Chimalli             = Glifo Tequixquiac.png
| Tlalmachiyotl        = Mexico Estado de Mexico Tequixquiac location map.svg
| Altepetlahtohcan_icua  = [[Santiago Tequixquiac]]
| Tlalticpac tliltetl  = 19º 51’ 23” - 19º 57’ 28” 
| Ancayotl             = 99º 03’ 30” - 99º 13’ 35” 
| Huehcapancayotl      = 2,600 - 2100
| Tlacatocaitl         = Tequixquiacatl
| Tlaixpayotl          = 96.37 
| Chanehqueh           = 33,907
| Tlaquetzalli         = 29 de noviembre de 1820
| Tequihuah            = Salvador Raúl Vásquez Valencia
| NumSecciones         =  
| CodigoINEGI          = 15096
| Matlatzalantli       = www.tequixquiac.gob.mx
}}

'''Tequixquiac''' achcauhtoca caxtillantlahtolcopa ''Tequixquiac'' nozo ''Tequisquiac'', ihtoca ce [[altepecalpolli]] itechpa 125 ialtepecalpolhuan ompa in [[Tlahtocayotl Mexico]] huan ce itech 7 altepecalpoltin ipan [[Onohuayan Tzompanco]].<ref>[http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM15mexico/municipios/15096a.html ''Monografía de los municipios de México''.] Tequixquiac altepecalpolli, INAFED, 15 metztli mayo xiuhpan 2022. {{es}}</ref> 

Nican tlalli ce huecauh altepetl in ompa [[Mexico]], Tequixquiac cah oquichantih 35 000 xiuhpan a.C. in achcauhtlacah catcah nican itechcopahuic motenehua in Tepechpan tlacatl, otlacuah hueyi tecuani yolcatl ihuan opehpen in xochihcualli.

==Tlaltocayotl==
Inin tlalli omocuep itlaltocatzin ipampa nahuatlahtolcopa: '''Tequixquiac'''. Inin tocaitl huehcauhtlacuepalli canahpa ''Tequisquiac'' caxtillahtoltica. Ohce tlahtolli omopeuh motenehua '''[[tequixquitl]]''' ihuan '''[[atl]]''' ahnazo ''apan itechpahuic tequixquiyohcan'' nahuatlahtoltica.

==Huehcapatlahtoliztli==
[[Īxiptli:Hueso sacro de Tequixquiac.JPG|thumbnail|200px|left|'''In ixcoyametl ipampa quetzcuitlaomitl''' ihuicpa huehcauhtic yolcatl axcan polihuilli.]]

Nican tlalpan ochantihqueh catca 35 000  x.C., tachcauhtlacatl amini tlein nemiya ic tlanextia tlacualli, xochihcualli, yolcameh huan tlanelhuayotl. Inin chaneh motenehua tepexpan tlacatl, in tachcauh chaneh in Ixachitlan cemantoc tlalli, yehhuantin oaminiyah, omichhuayah huan opehpenyah xochihcualli. Huehuehtlacatl toltecatl catca, ce quetzallamantli otlachiuh ompa axcan Tequixquiac, '''in ixcoyametl ipampa quetzcuitlaomitl''' ihuica huecauhtic yolcatl axcan polihuilli (inic ce teltecayoh tlanonotzalli ipan Mexihco). In [[macehualli]] [[Ixachitlan|ixachitecah]] ochantih inonqueh [[tlalli]] ipan [[Ontzompohualxihuitl 23 a.X.|22,000 a.C.]] [[xihuitl|xiuhpan]] icampa, ochantih iuhqui pehpenani itech [[xochihcualli]] īhuān amini ihuicpa [[mamut]], ohcequin tecuanimeh.

[[Chimalpopoca]] oquinyaochiuhtihuetz calcah ihuan occepa quimpopolo. Inin hueyitlahtoani oquimpopolo no iuhqui in Tequixquiac chanequeh huan omic ipan [[1424]] {{10ped}} xihuitl.

Nican mochihuazquia in cenyeliztli nahuatlacah ihuan otomih, in tlaxcaltecatl Francisco López de Tlaltzintlaleh xiuhpan 1552 oaltepetzintih Santiago Tequixquiac, in milpan ahcico ipampa caxtiltecah ipan ''mercedes reales'' itech Caxtillan icopil.
 
Xiuhpan 1524 oahcicoh San Francisco teopixqueh nican in Yancuic Caxtillan 1524 ipampa oquichiuh in encomiendas. Omocalquetza in Santiago Apóstol itepan, tlein onquipiac in tocaitl parroquia.

==Tlalticpacmatiliztli==
Inin altepacalpolli ca ancayotl cuaxochtia in mictlampa ica [[Apatzco altepecalpolli|Apatzco]], in huitztlampa ica [[Tzompanco altepecalpolli|Tzompanco]], in tonatih iquizayampa ica [[Hueyipochtlan altepecalpolli|Hueyipochtlan]], ihuan in tonatih icalaquitlampa ica [[Huehuehtohcan altepecalpolli|Huehuehtohcan]] ihuan [[Hidalgo|Tlahtohcayotl Hidalgo]] itechpa [[Atotonilco Tollan altepecalpolli|Atotonilco Tollan]].

=== Yoliztli ===
Nican inin altepecalpolli oncateh occequin cuauhtontli, mazqui quipiya cuahuitl in [[ahuehuetl]], [[texococuahuitl]], [[coahtli]], [[mizquitl]], [[huixachin]] ahnozo [[nohpalli]], [[tlacametl]] huan occequin.

Nican chantih yolcameh in tepeticpac huan in ixtlahuac, totimeh iuhqui [[cuixin]], [[tecolotl]] [[tzopilotl]], [[centzontlahtoleh]], [[ehecatotolin]] ahnozo yolcameh [[cuechcoatl]], [[ahcolcilin]], [[ayotochtli]], [[axolotl]], [[xincoyotl]], [[epatl]], [[tlacuachin]], [[tochtli]] huan occequintin.

== Tequitiliztli ==
[[Īxiptli:Tequixquiac desde Ejido Zopilote.JPG|thumb|200px|left|Tequixquiāc in inic ce tlachiuhqui ipan [[pixcayotl]].]]

Tequixquiac in inic ce tlachiuhqui ipan [[alfalfa|alfalfapixcayotl]]. Occequintin mexihcah hueyi tequipanolti in tlalpixcayotl itech [[cintli]], [[chilli]], [[xoconochtli]], [[nohpalli]], [[xonacatl]], [[limonxocotl]], nohuan [[pitzopixcayotl]], [[totolpixcayotl]], [[ichcapixcayotl]], [[cahuayohpixcayotl]], [[cuacuahuehpixcayotl]] inompan [[coyonimatiliztli]].

Inin altepecalpolli icnotl, in chanequeh otequipanohqueh ipan ixtlahuahcan ihuan pochtecayotl, quipiya ohtocahnih canah occequin tlacatiyan in ompa Tlacetiltililli Tlahtohcayotl, Canada, Caxtillan, Colombia ihuan Panama yehhuantin calchihuanimeh, occequintin tequipano ipan Altepetl Mexihco ialtepenanyo, Pachyohcan Soto, Querétaro, Tijuana, Monterrey, Atemaxac, Altepetl Carmen huan Cuauhnahuac. Nozo iuhqui motlachihuah xiquipilli in ompa Calpolli San Miguel ihuan tilmahtli ipan in Calpolli San José.

Nican itlachuhual in cualli chichihualatl ipan onohuayan, Tequixquac oncah establos ihuan industria chichihualoyan ipampa chichihualli,  tlatetzauhtli, xocoqui ihuan chichihualalchiyatl, no iuhqui onca hueyi tiyaquiztli in jueves ihuan domingos.

In tomin motlacohua ipan nacamacoyan, pahcalli, amanamacoyan, tilmahnamacoyan, cacnamacoyan, tlaxcalnamacoyan, quilnamacoyan, texnamacoyan, tlacualcalli, ihuan occequintin  establecimientos.

==Teyacanaliztli==
Chinaco quipixtoc se caltlapahtiquetl ica ceh macehualtepahtiquetl, huan zan quemanticah yahui tlen tepachianih ihquino iztoqueh tomacehualpoyohuah axcanah cualli mopahtiah.

=== Tepacholiztli ===
[[Īxiptli:Palacio municipal de Tequixquiac.JPG|thumbnail|200px|right|Tecpan ipan Tequixquiac.]]
{| class="wikitable" 
|- align=center style="background:#d8edff"
!Tequihuah!!Cahuitl
|-
| José Rafael Pérez Martínez || 2000-2003
|-
| Gustavo Alonso Donís García || 2003-2006
|-
| Enrique Martínez Astorga || 2006-2009
|-
| Xóchitl Ramírez Ramírez || 2009-2012 
|-
| Juan Carlos González || 2012-2015
|-
| Salvador Raúl Vásquez Valencia || 2016-2018 
|}

== Chanehmatiliztli ==
{| class="wikitable"
|- style="background:#000000; color:#FFFFFF;"
| '''Altepetl''' || '''Chanehqueh'''
|- style="background:#CFCFCF;"
| '''Mochi altepetlahtohcan''' || '''33,907'''
|-
| [[Santiago Tequixquiac]] || 23,701
|-
| [[Tetlapanaloyan]] || 6,294
|-
| [[Wenceslao Labra (Estado de México)|Wenceslao Labra]] || 1,248
|-
| [[La Heredad]] || 72
|}

Ce Mexico ixeliuhca itechpahuic in altepetlahtohcan [[Tequixquiac]] ipan in [[Tzompanco onohuayan]], itzalan icampa hueyi altepenanyotl [[Altepetl Mexico]] ipan in tlaltecoyan [[Tlahtocayotl Mexico]] ca. In altepemaitl quipia 19,772 chanehqueh.

==Tlamachtiliztli==
Tequixquiac quipia caltlamachtiloyan tlen itocah ''Primaria Nicolás Bravo'', Primaria Antonio Caso huan Primaria Perfecto Monrroy quipixtoc nochi conemeh, huan cicuacemeh tlamachtiyanih huan ce tlamachtiltlayacanquetl, huan ni caltlamachtiloyan quipiah “programa Escuela de Calidad” ica yani molehuiya huan ihquinoh quicencahua cualli tlamachtiltequitl.

==Tequinemiliztli==
[[Īxiptli:Parroquia de Santiago Apóstol, Tequixquiac.JPG|thumb|200px|Santiago Tequixquiac Iteopancal.]] 

Tequixquiac ce altepecalpolli ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quitto Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayotl ipan Tlahtohcayotl Mexico; ixquich tlamatocac tequichuihualiztli, yoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtoliztli.

In '''Santiago Tequixquiac iteopan''' ce cristiano chihualcalli tlein neteotiliztli in cristianismo.

===Ilhuiliztli ihuan macehuallotl===
[[Īxiptli:Danza de las varas en Tequixquiac (2).JPG|thumb|left|200px|Mihtohtli "Contradanza de las Varas".]]

Santiago Tequixquiac ce altepeconetl ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihto Tlatquicayotl ipan Tlachiuhcayotl ipan Mexico; ixquich tlamatocac toltecayotl in ompa Mexico mictlampa, yoliztli ipan ahmo tlamatocac tlachihualiztli iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtolloliztli.

In mitohtli, ce mihtotli ipan Santiago, tlacameh ihuan cihuah mihtotia tlanahuahquez zan cen tzotzonalotl ica mecahuehuetl, panhuahuetl ihuan tlapitzalli.

In yohualmitohtli "Contradanza de las varas", Señor de la Capilla ilhuitl īpan hueyaithualli Santiago iteopan.

=== Tlatzohtzonaliztli ===
Miaquintin [[tlatzohtzonaliztli]] cah inin altepecalpolli iuhqui [[banda]], [[cumbia]], [[balada]] ahnozo [[tlatlamantic cuicayotl|tlatlamantic]].

=== Tlacualiztli ===
<gallery>
File:Cocina tequixquense (México).JPG|''Acintli ica molli''
File:Tamales de fríjol de Tequixquiac.JPG|[[Tamalli|''Etamalli'']]
File:Nopales con papas y gorditas de chicharrón, Tequixquiac.jpg|''[[Nohpalli]] ica [[tlalcamohtli]]''
File:Tejocotes en dulce, Tequixquiac.jpg|[[Texococuahuitl|''Tzopelic texocotl'']] 
</gallery>

== Amoxtiliztli ==
* ''Bando Municipal de Policía y Buen Gobierno'', 2008.
* ''García Escamilla, Enrique, ''Historia de México'' (Mexihco itlahtol), tlahcuilohua Nahuatl ihuan {{es2}}, otepoztlahcuiloc ipan [[Altepetl Mexihco]], Plaza y Valdés Editores, [[1991]].''
* ''La conquista espiritual en Tequixquiac'', Miguel Ángel Olvera Vázquez y Gerardo García Martínez (El señor de la capilla) Enero-Marzo de 2007.
* ''Monografía Municipal de Tequixquiac'', Pélaez Vásquez, Guillermina,, Toluca, 1986.
* ''Monografía Municipal de Tequixquiac'', Rodríguez Peláez, María Elena, Toluca, 1999.
* ''El Refugio un lugar con historia'', Rodríguez Reyes, María Jazmín, Tequixquiac, 2003.

== No xiquitta ==
* [[Onohuayan Zumpanco]]

== Toquiliztequitl ==
<references/>

==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}

== Ohccequin necuazaloliztli ==
* [http://www3.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/datos-geograficos/15/15096.pdf INEGI] Altepecapolli Tequixquiac.
{{commonscat|Tequixquiac Municipality}}

{{Tlahtocayotl Mexico}}

[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tequixquiac]]