Difference between revisions 503906 and 507074 on nahwiki

{{Kalpoltlahtolli|NHE2_NCH2_NHW2_NGU2_NHN2_NCI1_PPL2=Kena|NHE_name=Mexko|NCH_name=Mexko (nch)|NHW_name=Mexko (nhw)|NGU_name=Mexiko|NHN_name=Mexico|NCI_name=Mexihco|PPL_name=Meshijku}}
{{Tecpantlahtolli}}

{{Tlacatian
| Achcauhtocaitl = Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl 
| Chantocaitl = Estados Unidos Mexicanos 
| Tocaitl =  Mexihco
| Pamitl = Flag of Mexico.svg
| Chimalli = Coat of arms of Mexico.svg
| símbolos =
| mapa = MEX orthographic.svg
| mapa_tamaño = 290px
| Tlacatiyancuicatl = ''[[Mēxihcatlācatiyāncuīcaliztli]]''
| tlācatiyāncuīcatiliztli_tlahcuilōlli = Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg
| tēcuacān = [[Altepetl Mexihco|Altepetl Mexìco]] [[File:Coat of arms of Mexico City, Mexico.svg|derecha|20px]]
| tēcuacān_chānehqueh =  8&nbsp;918&nbsp;653 hab. ([[2012]])
| tēcuacān_cemonocāyōtl_fmt = 
| tēcuacān_cemonoc = 19_26_N_99_08_W 19°26′M 99°08′C
| huēyi_āltepētl = [[Altepetl Mexihco|Altepetl Mexìco]]
| āchcāuhtlahtōlli = [[Caxtillāntlahtōlli]] īhuān [[Tlahtōlli īpan Mēxihco|67 tlācatiyāntlahtōlli]]<sup>1</sup>
| tēpacholiztli = [[Tlahtohcātēīxiptlahtini]] [[Nenāhuatīliztli|Nenāhuatīliztlācatlahtohcāyōtl]] 
| tēpachohqueh = [[Mēxihco Tlahtohcātēīxiptla|Tlahtohcātēīxiptla]]
| tēpachohqueh_tōcāitl = [[Andrés Manuel López Obrador]]
| tzintiliztli = [[Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl|Tlācaxoxouhcāyōtl]]
| fundación_hitos = &nbsp;• [[Tētzahtzilīliztli īpan Dolores|Tlatēnquīxtīliztli]]<br/>&nbsp;• [[Mēxihcatl Emperadoryōtl tlācaxoxōuhcātiliztli īāyilizāma|Tlamiliztli]]<br/>&nbsp;• Nemachililiztli
| fundación_fechas = īhuīcpa [[Caxtillān]]<br/>[[16 ic chiucnāhui]], [[1810]]<br/>[[27 ic chiucnāhui]], [[1821]]<br/>[[28 ic mahtlāctli omōme]], [[1836]]
| tlaixpayotl = 1 964 375<ref>{{Cita web |url=http://www.oratlas.com/libro-mundial/mexico/geografia |título=México - Geografía - Libro Mundial de Hechos |autor=[[CIA]] |fechaacceso=30 de enero de 2017}}</ref><sup>2</sup>
| tlaīxpayōtl_tlatēctli = 13
| tlaixpayotl_atl = 2.5%
| huēyi_ātēntli = 9&nbsp;330&nbsp;km <ref>{{Cita web |url=http://internet.contenidos.inegi.org.mx/contenidos/Productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/AEGEUM_2017/702825097912.pdf|título=Anuario estadístico y geográfico de los Estados Unidos Mexicanos 2017|fechaacceso=15 de septiembre de 2018|autor=INEGI}}</ref> 
| chānehqueh = 112 336 538 ([[INEGI]] tēpōhualiztli [[2010]]<ref>{{Cita web |autor=INEGI |título=México en cifras |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/ |fechaacceso=8 de mayo de 2015 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20101220214302/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/ |fechaarchivo=20 de diciembre de 2010 }}</ref>)<ref name="población">{{Cita web |título=Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2018 Estados Unidos Mexicanos |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/temas/default.aspx?s=est&c=25433&t=1 |editorial=[[INEGI]] |fechaacceso=9 de marzo de 2018 |formato=pdf |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20151210212235/http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/eic2015_resultados.pdf |fechaarchivo=10 de diciembre de 2015|fechaacceso=28 de junio de 2018}}</ref>
| chānehqueh_tlatēctli = 10
| chānehqueh_pozāhuacāyōtl = 57
| PIB_nominal   = [[USD]] 1&thinsp;19&thinsp;000 millones<ref name=Mexico and the IMF><nowiki>{{Cita web |url=https://www.imf.org/en/Countries/MEX</nowiki>
| PIB_nominal_año = 2021
| PIB_nominal_puesto = 16
| PIB_nominal_per_cápita = [[USD]] 9 250
| PIB   = [[USD]] 2 613 000 millones
| PIB_año  = 2021
| PIB_puesto  = 12
| PIB_per_cápita = [[dólar estadounidense|USD]] 18&nbsp;700<ref name=México and the IMF><nowiki>{{Cita web |url=https://www.imf.org/en/Countries/MEX</nowiki>
| IDH                = {{ascendente}} 0.779<ref>{{Cita web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |título=Informe sobre el desarrollo humano 2017 |idioma=inglés |editorial=''undp.org''}}</ref>
| IDH_año            = 2020
| IDH_puesto         = 76
| IDH_categoría  =  {{Ingreso|ingreso=pani}}
| tomīn = [[Mēxihcatl peso]] ($, <code>[[ISO 4217|MXN]]</code>)
| tlācatōcāitl = Mēxihcatl, -cah
| horario = [[UTC-5]] īxquichca [[UTC-8]] 
| horario_verano = [[UTC-5]] īxquichca [[UTC-7]]
| cctld = [[.mx]]
| código_telefónico = 52
| prefijo_radiofónico = 4AA-4CZ, 6DA-6JZ, XAA-XIZ
| nenecuilhuāztli_ISO = 484 / MX / MEX
| miembro_de = [[Tlatēcpānaliztli in Ixachitlan Tlahtohcāyōtl|TIT]], [[Tlatēcpānaliztli in Tlacetilīlli Tlācatiyān|ONU]], [[Tlatēcpānaliztli ītechpa in Cepanchīhualiztli īhuān in Tētlamahmaquilizyōtl Izcāyaliztli|OCDE]], [[Ixachitlān Mictlāma Tlaquīxtīlli Pōchtēcayōtl Nenōtzalli|TLCAN]], [[In 20 īntlaolōlōl (nematiliztica īhuān cuepōnini tlācatiyān)|G-20]], [[G-5]], [[Tētlamahmaquilizyōtl Cepanchīhualiztli īpan Asia-Pacifico|APEC]], [[In Ēyi īntlaolōlōl|G3]], [[Lima tlaolōlōlli|GL]], [[Iberoixachitlān Tlācatiyān Cemāxcāyōtl|CIN]], [[Latin Cetiliztli|LC]], [[Iberoixachitēcatl Tlahtohcāyōtl īnTlaolōlōliz ītechpa in Izcāyaliztli in Tlācatiyān Āmoxcalli Iberoixachitlān|ABINIA]], [[Latinixachitlān īhuān Caribe Tlahtohcāyōtl Cemāxcāyōtl|Celac]], [[Tlatēcpānaliztli in Iberoixachitlān Tlahtohcāyōtl ītechpa in Tēmachtiliztlin, in Tlamatiliztli īhuān in Nenayōtl|OEI]], [[Caribe Tlahtohcāyōtl īnTlaolōlōliz|AEC]], [[Pacifico nenōtzaliztli]], [[MIST]], [[Uniting for Consensus|UFC]], [[Interpol]], [[Iberoixachitlān īIcpac|CIJEG]], [[Unesco]]
| tlahtōlcaquiliztilōni= 
| tlahtōlcaquiliztilōni1=  Tlatēcpānal ic 4. īpan in [[Īpanocayoh Tēnāhuatīlli ītechpa Tlahtōllōtl Tētlapalēhuiliztli in Nicān Tlācah]].
| tlahtōlcaquiliztilōni2= Macho 3 269 386 km² in [[Cecniquīzqui  Tētlamahmaquiliztli Yeyāntli]] in tlaīxpayōtl Mēxihco 5 233 761 km² ca.<ref>{{Cita web |título=EEZ WATERS OF MEXICO |url=http://www.seaaroundus.org/eez/484.aspx |idioma=inglés |fechaacceso=27 de enero de 2012 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20120127184313/http://www.seaaroundus.org/eez/484.aspx |fechaarchivo=27 de enero de 2012}}</ref>
}}

'''Mexihco''' ahnozo '''Mexihco''' (huehcauh ''Mexico'') ce tlacatian ipan Cemanahuac.

==Tlaltocaitl==
In tocaitl ''Mexihco'' ipan in huehcauh mexihcah intecuacan,<ref>[https://www.conapred.org.mx/index.php?contenido=noticias&id=3661&id_opcion=108&op=214 CONAPRED] Tlahtlaniliztli ipan nochi totlalticpac itechpa ixtlahuelli ipan Mexihco, xihuitl 2010.</ref> In iuhqui [[Bernardino de Sahagún]] tlein mochihua ic ''Metztli'', ''xictli'' ihuan ''-co''<ref>ītechpa ''Metzxico'': ''metz(tli)'' (luna), ''xic(tli)'' īhuān ''-co'' (locativo). Sahagún, ''Historia general...''.</ref>. Tel ocatcah ehtoliztli ipampa in nahuatlahtolli iiuhcayo ahmo quimacahua in tocaitl ica in tlalilli tlahtolli<ref>Karttunen (1983) quihtoa tlein in Sahagún īpipīquiliztli neltzintiliztlahtōltica ahmo tlayōllohmaxiltia ipampa ahmo quinehnehuilia in hueyac /i/ īpan ''xic-'' 'xictli', ahmo nō in ''saltillo'' achtopa, nō īhuān  in quizaliztli quipiya cē ahmo nāhuatīlli iuhquiyōtl ''-tz-'' īpan ''mētz-''.</ref>. [[Clavijero]] oquihtoh tlein in tocaitl ocahtca ipal ''Mexihtli'' quihtoznequi [[Huitzilopochtli]]. In neneuqui amoxpan, Clavijero oquihcuiloh ce tlahtolcaquiliztiloni, yeh oneltocac in tlahtolli oquihtoznec in ''Metl iyollohco'', tel ipal in tlahtolmatiliztli oquiyecoh tlein in tocaitl itech in mexihcah imachcauhteotl. Clavijero oquihcuiloh:

{{cita|Yo algún tiempo creí que el nombre verdadero era ''México'', que quiere decir en el centro del maguey o la pita, o el aloe mexicano; pero me desengañó el estudio de la historia, y ahora estoy seguro de que ''México'' es lo mismo que el lugar de ''Mexitli'' o ''Huitzilopochtli'', es decir, el Marte de los Mexicanos, á causa del santuario que en aquel sitio se le construyó.}}<ref>Clavijero, 1844: 74.</ref>.

===Occequintin ihcuiloqueh===
Quipia nahui caxtillantlahtolmachiyotl ipampa Mexihco; ic ce ''México'' ihuan ic ome ''Méjico''.

* Alonso de Molina : ''Mexico''
* Francisco Xavier Clacijero : ''Mexico''
* Alexis Wimmer: '''Mēxihco''' ahnozo '''Mêxihco'''
* Horacio Corochi: '''Mëxìco'''

==Oc no xiquitta==
* [[Tlacatian]]

==Neltlahtoliztli==
<references/>

==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}

=={{Links}}==
{{wiktionary|Mexihco}}

[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://nah.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=507074.
This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.