Revision 485144 of "Mexico" on nahwiki{{Kalpoltlahtolli|NHE2_NCH2_NHN1_NGU2_NCI2_PPL2=Kena|NHE_name=Mexko|NHW_name=Mexko (nhw)|NCH_name=Mexko (nch)|NLV_name=Mexihko|NHN_name=Mexico|NGU_name=Mexiko|NCI_name=Mexihco|PPL_name=Meshijku}}
{{Tlacatiyan
| Chantocaitl = Tlahtocayotl in Cepanca Mexico
| Tlaltocaitl = Estados Unidos Mexicanos
| Tocaitl = Mexico
| Pamitl = Flag of Mexico.png
| Chimalli = Coat of arms of Mexico.svg
| Chimalli_tamaño = 110px
| Tlacatiyancuicatl = [[Mexicotlacatiyancuicatl]]
| Tlacatiyancuicatl_tlahcuilolli = Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg
| Tlalmachiyotl = MEX orthographic.svg
| Tecuacan = [[Altepetl Mexico]] [[File:Coat of arms of Mexico City, Mexico.svg|derecha|20px]]
| Tepachoani = • [[Tlahtocateixiptla]]
| Tepachoani itoca = [[Andrés Manuel López Obrador]]
| Tecpantlahtolli = Caxtillahtolli huan 86 macehuallahtolli.
| Nelihuehcapanca = [[Citlaltepetl]]
| Chanehqueh = 126 014 024 hab. ([[2020]])
| Tlaixpayotl =
| Tlacatocaitl = [[Mexicatl]]
| Tomin = [[Peso]]
}}
'''Mexico''' nozo '''Tlahtocayotl in Cepanca Mexico''' ([[caxtillahtolli]]; ''México'' nozo ''Estados Unidos Mexicanos''; [[yucatecatlahtolli]],<ref group=tyml.>Tlahtolli otlahtoa ipampa mayatlacameh ipan '''''Yucatan'''''. Nahuatlahtolcopa quihtoznequi ''yucatecatlahtolli''.</ref> ''Méjikoo''), ce tlacatiyan ipan America cemantoc tlalli, ce inic mahtlactli huan ome tlacatiyan ocachi hueyi itechpa Tlalticpactli. Itecuacan in [[Altepetl Mexico]]. Cuaxochtia canahpa mictlampa ica [[Tlahtocayotl in Cepanca]], canahpa icalaquitlampa ica [[Pacífico ailhuicatl]], canahpa iquizayampa ica [[Cuauhtemallan]] huan [[Belice]], noyuhqui canahpa icalaquiyampa [[Atlántico ailhuicatl]] huan [[Caribe hueyatl]].
In tlacatiyan quipia tlen 1 964 375 km²,<ref>«[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html Mexico - Geography]». ''CIA The World Factbook''. CIA.</ref> Mexico inic macuilli hueyi [[tlacatiyan]] ipan [[America]] tlalli, noyuhqui inic mahtlactli huan nahui ueyi tlacatiyan itech mochi [[tlalticpactli]]. Ica 130 millones itech chanehqueh, Mexico inic mahtlactli tlacatiyan ica chanehqueh ipan tlaltipac. Quipiya 69 [[tecpantlahtolli]], itzalan inin; caxtillahtolli miac tlahtoah ipan mochitin tlacatiyan, ohcequin tlahtolli nahuatlahtolli, yucatecatlahtolli, mixtecatlahtolli, tzeltallahtolli, tzotzillahtolli, tzapotecatlahtolli, otontlahtolli, totonacatlahtolli, mazahuatlahtolli huan no oncan macehualtlahtolli ipan mochi tlaltipactli.<ref>Alfonso González & Mirta A. González, ''[http://books.google.cat/books?id=FrsTLm265zoC&pg=PA150&dq=n%C3%BAmero+hispanohablantes&hl=ca&ei=9qZNTYj9FM2cOs7AmRE&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=n%C3%BAmero%20hispanohablantes&f=false Español para el hispanohablante en los Estados Unidos]''. {{Spa}}</ref>
==Tlaltocayotl==
Mexico tlalli ce nahuatlahtolli, quihtoznequi caxtillahtolcopa ''México'', itlaltocayo altepetl itechpa huehcauh Mexico Tenochtitlan, itecuacan itech mexicah, zatepan caxtiltecah moihtoah ''Nueva España'' nozo Yancuic España ipan eyi xiuhpohualli. Ixquichca itlachihualiz in independencia Mexicopa, in tlacatiyan itoca, ''Imperio Mexicano'', zatepan Tlacatlahtocayotl Mexico, caxtillantlahtolli; República Mexicana; axcan siglo XX ocatcah Tlahtocayotl in Cepanca Mexico. Imanel xiuhpan 1824 oquitoca noyuhqui Mexico tlacatiyan ihtoa ''Nación Mexicana''<ref>''Constitución de los Estados Unidos mexicanos'' (1824).</ref>.
{{cita|In çã çe mitoa mexicatl: in miequin mitoa, mexica. Inin tocaitl mexicatl: itech quiça in tocaitl Mecitli. me, q.n. Metl, citli in tochin, citli: mitozquia meçicatl, ic onixpoliui in mitoa, Mexicatl: in iuhca nenonotzalli, in tlamacazqui, in quinoaliacan mexica itoca catca Meçitli: quil inic tlacat, quitocaiotique Citli: auh memac in quitecaque, in uncan tetzaoac, ic motocaioti mecitli: auh inin in ooapaoac tlamacazqui teupixqui mochiuh, quil quitlacanotzaia in diablo ([[Uitzilopochtli]]): ic cenca quimauiztilique, ioan mochintin quitlacamatque, in iacanaloni: auh in quiniacan in itlapacholhoan, ic motocaiotique Mexica.|Teopixqui [[Bernardino de Sahagún]]}}
Quipiya ome caxtillantlahtolmachiyotl ipampa Mexico; inic ce México huan inic ome Méjico.
===Ohcequin macehuallahtolli===
* [[cuextecatlahtolli]]: ''Labtom''
* [[yucatecatlahtolli]]: ''Mejikoo''
==Huehcapatlahtoliztli==
Intlah tihnequi miacquin tlacameh oncan ipan ce tlalpan axcan itech in tlalticpactli, monequi imiyaca in achtotlacatl oncan America cemantoc tlalli, onenemic ipampa ohce, nochi huatztic huan cecec. Macehualmeh zan queman oncan tihualah naman ni Mexico tlacatiyan yeceh 30,000 xiuitl. Ipan 9000 a. C., mochihua iteyolehualiz ica tlapixcayotl quemeh tlen ayohtli, etl, chilli huan huaxin ipan Teotihuahcan huan tepeyohcan ompa axan Tamaulipas tlahyocayotl. Canah in tlapixcayotl itech cintli mochiuhqui xiuhpan 5000 a. C., yecah macehualtin pehualiz hualmotlalia moihtoa Mesoamerica tlalli. Oncatca eyi hueyi onohuayan: Oasisamerica, Aridoamerica huan Mesoamerica.
=== Huehuehcauh tlacayotl ===
[[File:Olmec_Head_No._1.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Ce tzontecomaolmecatl.]]
Achcauh tlacameh ipan Oasisamerica catca tlalpixqueh, ihcuac in axcayotl ahmo pixcayotl cenca cualli huan yahuantin macehualmeh oncan tihualah huan itlapixcayo pampa yahuantin tlacua. Tlen nicaltlaquetzah hueyi tzacualco moihtoa Casas Grandes ompa axcan Chihuahua tlahtocayotl.<ref>[https://arqueologiamexicana.mx/indice-tematico/oasisamerica Arquelogía Mexicana], Oasisamérica, 9 ome metztli in xihuitl 2019.</ref>.
Tlacameh ompa Mesomerica catca tlacameh ica tlalpizqueh huan yolomatinimeh, ihcuac in axcayotl ahmo pixcayotl cenca cualli huan yahuantin macehualmeh oncan tihualah huan itlapixcayo pampa yahuantin tlacua. Tlen nicaltlaquetzah hueyi tzacualco moihtoa Tres Zapotes, La Venta ompa axcan Tabasco tlahtocayotl, yehuantin in olmecah.
Zanyeno ihcuac quittac intlal americatlacameh ipampa Francisco Hernández de Córdoba. Titlano Juan de Grijalva ipan 1518 xihuitl inic yehuatl ma quittaz in yancuic tlalli moihtoa Anahuac. Iixiptlahuan Moteuczoma cuacuauhpan tlachixtocqueh. Xiuhpan 1519 oahcicoh Hernán Cortes inhuan iyaoquizcahuan huan incapayohuan. Acalpan quihualhuicayah noihuan imatlequiquiz huan ohcequin itlequiquiz.
===Yancuic España===
Ipan 1524 xihuitl, oahcicoh nican Yancuic España mahtlactli omome teopixqueh itech pohuiah iteopixcanahuatil San Francisco.
==Tlalticpacmatiliztli==
{{Ancayotl
| Noroeste = [[Pacífico ailhuicatl]]
| Norte = {{USA}}
| Noreste = [[Pacífico ailhuicatl]]
| Oeste = [[Pacífico ailhuicatl]]
| Centro = Mexico
| Este = [[Caribe hueyatl]] / {{CUB}}
| Suroeste = [[Pacífico ailhuicatl]]
| Sur = [[Pacífico ailhuicatl]]
| Sureste = {{GTM}} / {{BLZ}}
}}
[[File:Mexico relief location map.jpg|thumb|right|300px|Mexico tlalmachiyotl ipan tlalticpac.]]
Cuaxochtia canahpa mictlampa ica [[Tlahtocayotl in Cepanca]], canahpa icalaquitlampa ica [[Pacífico ailhuicatl]], canahpa iquizayampa ica [[Cuauhtemallan]] huan [[Belice]], in noyuhquin canahpa tlapcopa Atlantico ailhuicatl huan Caribe hueyatl. In tlacatiyan quipiya 2.780.400 Km2 itechpahuic tlaixpayotl, noyuhquin quipiya 11,122 km itech hueyatenco.
===Tepeliztli===
[[File:Orizaba 18,500 feet.JPG|miniatura|izquierda|[[Citlaltepec]] ipan Veracruz.]]
In tepeliztli ocachi hueyic ipan Mexico quitoznequi [[Citlaltepec]], nelihuehcapanca ompa in tepehuahcan moihtoa ''Eje Neovolcánico transversal'' ica de altitud 6960,8 m s. n. m. tliltetl ocachi hueyic ipan Mexico. Occequin tepetl cateh [[Popocatepetl]] (5500 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl huan Puebla, in [[Iztaccihuatl]] (5215 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl huan Puebla, in [[Xinantecatl]] (4645 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl, in tepetl [[Matlacueyeh]] (4420 m s. n. m.) ipan Tlaxcallan huan Puebla, in Nevado de Colima (4260 m s. n. m.) ipan Xalixco huan Coliman, in Cofre de Perote (4282 m s. n. m.) ipan Veracruz huan in tepetl Potosí (3713 m s. n. m.) ipan Yancuic León. In Sierra Madre Oriental ca ompa Mexico Iquizayatlampa, in Sierra Madre Occidental (3776 m s. n. m.) ipan Mexico icalaquitlamapa, in tepetl Mohinora (3300 m s. n. m.) ipan huitztlampa huan in tepetl Tacaná (4092 m s. n. m.) ipan Chiyapan.
===Atl===
Mexico ce tlacatiyan ica miac atl ipan tlalticpac, quipiya atezcatl huan hueyi atoyatl matel Bravo atoyatl, Balsas atoyatl, Panoco atoyatl, ohcequin atoyatl, noyuhquin hueyi atezcatl quemeh Chapallan atezcatl, Cuitzeo atezcatl, Patzcuaro atezcatl, Catemaco atezcatl, Yuriria atezcatl, ohcequin.
=== Yeyantli ===
Mexico iyoliz hueyi, quipiya ohcequin yeyantli, xeliuhca in ''Tropico de Cancer'' itlal. Nican quipiya hueyic tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa ''llanos'', quipiya hueyatl ihuan hueyi atoyatl.
=== Yoliztli ===
Nican Mexico quipiya cuauhtontli diferentes, quemeh [[cuetlaxochitl]], [[cuanacaxochitl]], [[pochotl]], [[copalcuahuitl]], [[teonochtli]], [[nohpalli]], [[tzaponochtli]], [[metl]], [[mizquitl]], [[ocotl]], [[ahuatl]] huan ohcequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Poinsettia 2.jpg|[[cuetlaxochitl]]
Image:Iccitoc chacha "Pitaya madura".jpg|[[tzaponochtli]]
Image:Ceiba pentandra 0008.jpg|[[pochotl]]
Image:Opuntia ovata 2.jpg|[[nohpalli]]
Image:Taxdho San Jose (Tequixquiac).JPG|[[tlacametl]]
</gallery>
No xiquitta Mexico quipiya totomeh quemeh [[quecholtototl]], [[tzopilocuauhtli]], [[cozcacuauhtli]], [[quetzaltototl]], noyuhqui quipiya miequin yolcameh, in chichinimeh [[tlacamichin]], [[techalotl]], [[tlacaxolotl]], [[mazatl]], [[temazatl]], [[azcacoyotl]], [[miztli]], [[ocelotl]], [[ayotochtli]], [[hueyimichin]], [[amiztli]], [[cuatochtli]], [[zacatochin]] huan occequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Tapirus bairdii -Franklin Park Zoo, Massachusetts, USA-8a.jpg|[[tlacaxolotl]]
Image:Cougar.jpg|[[miztli]]
Image:Standing jaguar.jpg|[[ocelotl]]
Image:Manatee with calf.PD.jpg|[[tlacamichin]]
Image:Беркут (Aquila chrysaetos).jpg|[[itzcuauhtli]]
</gallery>
==Teyacanaliztli==
Mexico tlalli quipiya caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in [[Altepetl Mexico]], tlahtocac tequitini in tlacatzin [[Andrés Manuel López Obrador]] in hueyi tetlanahuatiani quihtoznequi ipan Mexico ce [[tlahtocatlahtoani]].
===Mexico ixeliuhca===
In Mexico quipiya 32 tlahtocayotl.
<div align=center>
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=500px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Mexico ixeliuhca'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:Mexico with state borders (numbered).svg|center|600px]]
|-
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlahtocayotl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chanehqueh (2005)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlaixpayotl (km²)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tecuacan'''
|- bgcolor="#f0f0f0"
|'''Tlahtocayotl in Cepanca Mexico'''
| align="right" |'''103 088 000'''
| align="right" |'''1 959 248'''
| align="center"|'''[[Altepetl Mexico]]'''
|-
|1. [[Aguascalientes]]
| align="right"| 1 051 000
| align="right"| 5 625
| align="center"| [[Altepetl Aguascalientes|Aguascalientes]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Baja California]]
| align="right" | 2 842 000
| align="right" | 71 546
| align="center"| [[Mexicali]]
|-
|3. [[Baja California Sur]]
| align="right" | 517 000
| align="right" | 73 943
| align="center"| [[La Paz, Baja California Sur|La Paz]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Campeche]]
| align="right" | 751 000
| align="right" | 57 727
| align="center"| [[San Francisco Campeche|Campeche]]
|-
|5. [[Chiyapan]]
| align="right" | 4 256 000
| align="right" | 73 681
| align="center"| [[Tochtlan Gutiérrez]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Chihuahua]]
| align="right" | 3 238 000
| align="right" | 247 487
| align="center"| [[Altepetl Chihuahua]]
|-
|7. [[Coahuillan]]
| align="right" | 2 475 000
| align="right" | 151 445
| align="center"| [[Saltillo]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Coliman]]
| align="right" | 562 000
| align="right" | 5 627
| align="center"| [[Altepetl Coliman|Coliman]]
|-
|9. [[Durango (tlahtocayotl)|Durango]]
| align="right" | 1 489 000
| align="right" | 123 367
| align="center"| [[Victoria de Durango]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|10. [[Guanajuato]]
| align="right" | 4 893 000
| align="right" | 30 621
| align="center"| [[Pachtitlan]]
|-
|11. [[Guerrero (tlahtocayotl)|Guerrero]]
| align="right" | 3 116 000
| align="right" | 63 618
| align="center"| [[Chilpantzinco]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|12. [[Hidalgo (tlahtocayotl)|Hidalgo]]
| align="right" | 2 334 000
| align="right" | 20 856
| align="center"| [[Pachyohcan]]
|-
|13. [[Xalixco]]
| align="right" | 6 652 000
| align="right" | 78 630
| align="center"| [[Atemaxac]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|14. [[Tlahtocayotl Mexico|Mexico]]
| align="right" | 14 161 000
| align="right" | 22 333
| align="center"| [[Tollohcan]]
|-
|15. [[Michhuahcan]]
| align="right" | 3 988 000
| align="right" | 58 667
| align="center"| [[Morelia]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|16. [[Morelos]]
| align="right" | 1 605 000
| align="right" | 4 892
| align="center"| [[Cuauhnahuac]]
|-
|17. [[Nayarit]]
| align="right" | 943 000
| align="right" | 27 862
| align="center"| [[Tepic]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|18. [[Yancuic León]]
| align="right" | 4 164 000
| align="right" | 64 203
| align="center"| [[Monterrey]]
|-
|19. [[Huaxyacac]]
| align="right" | 3 522 000
| align="right" | 93 343
| align="center"| [[Huaxyacac Juárez]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|20. [[Puebla]]
| align="right" | 5 391 000
| align="right" | 34 251
| align="center"| [[Cuetlaxcoapan]]
|-
|21. [[Querétaro]]
| align="right" | 1 593 000
| align="right" | 11 658
| align="center"| [[Santiago Tlachco]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|22. [[Quintana Roo]]
| align="right" | 1 134 000
| align="right" | 42 535
| align="center"| [[Chetumal]]
|-
|23. [[San Luis Potosí]]
| align="right" | 2 412 000
| align="right" | 61 165
| align="center"| [[Altepetl San Luis Potosí|San Luis Potosí]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|24. [[Sinaloa]]
| align="right" | 2 610 000
| align="right" | 57 331
| align="center"| [[Colhuahcan]]
|-
|25. [[Sonora]]
| align="right" | 2 384 000
| align="right" | 179 516
| align="center"| [[Pitic]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|26. [[Tabasco]]
| align="right" | 2 013 000
| align="right" | 24 747
| align="center"| [[Cualnezcaltepec]]
|-
|27. [[Tamaulipas]]
| align="right" | 3 020 000
| align="right" | 80 148
| align="center"| [[Altepetl Victoria]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|28. [[Tlaxcallan]]
| align="right" | 1 061 000
| align="right" | 3 997
| align="center"| [[Tlaxcallan Xicohtencatl]]
|-
|29. [[Veracruz]]
| align="right" | 7 081 000
| align="right" | 71 856
| align="center"| [[Xalapan, Veracruz|Xalapan]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|30. [[Yucatan]]
| align="right" | 1 803 000
| align="right" | 39 671
| align="center"| [[Mérida, Yucatan|Mérida]]
|-
|31. [[Zacatecah (tlahtocayotl)|Zacatecah]]
| align="right" | 1 357 000
| align="right" | 75 416
| align="center"| [[Altepetl Zacatecah|Zacatecah]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|32. [[Altepetl Mexico]]
| align="right" | 8 670 000
| align="right" |1 484
| align="center"|
|}</div>
== Tequitiliztli ==
{| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
! colspan="2" | Tlanamacnetitlaniztli
! colspan="2" | Tlanamactlacuiliztli
|-
! Tlacatiyan
! 100%
! Tlacatiyan
! 100%
|-
| {{USA}}
| 14,5%
| {{USA}}
| 17,7%
|-
| {{CAN}}
| 12,2%
| {{CHN}}
| 11,1%
|-
| {{BRA}}
| 9,7%
| {{JPN}}
| 6,2%
|-
| {{COL}}
| 6,7%
| {{KOR}}
| 5,1%
|-
| {{DEU}}
| 6,0%
| {{CAN}}
| 4,9%
|-
| Ohcequin
| 33,1%
| Ohcequin
| 40,0%
|-
|}
Mexico ce tlacatiyan ipan America ica itequiyo itech ''Tratado de libre comercio'' temocpan ica [[Tlahtocayotl in Cepanca America]] huan [[Canada]], noyuhqui ica [[Brasil]], [[Uruguay]] huan [[Paraguay]] icampa inahuatil motenehua [[MERCOSUR]]. Mexico tequiyotl tequipanoa ihuic tlaquixtilli tlalpixcayotl ica inic ce ichcapixcayotl ipan mictlampa, noihqui inic ome tequipanolli piya ce hueyic acalquixohuayan itequipanoliz in ompa [[Chalchiuhcuecan]], [[Tochpan]], [[Acapolco]], [[Mazatlan]], [[Tampico]], [[Manzanillo]], [[Salina Cruz]], [[Coatzacoalco]] huan [[Ensenada]].
Occequin mexicah tequipanoa tlalpixcayotl ihuicpa [[ahuacatl]], [[cintli]], zacacintli, tlauhtli, [[cintli]], acintli, [[xocomecatl]] nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl, inompan coyonimatiliztli nozo oztoyotl ipampa tlaquixtilli iztac teocuitlatl, chiltic tepoztli, tliltepoztli, amochitl, temetztli huan coztic teocuitlatl.
===Nehnemiliztli===
Ce nehnemiliztli, inic ome tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Mexico, in tlacatiyan quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa [[Cancún]], [[Los Cabos]], [[Puerto Vallarta]], [[Acapolco]], [[Cuauhtolco]], [[Tulum]], [[Cozumel]], [[Rosarito]], [[Mazatlan]], [[Puerto Peñasco]], [[Guaymas]], [[Cozcatlan]], [[Iztapan]], [[Zihuatanejo]], [[Tampico]], [[Chalchiuhcuecan]], [[Sabancuy]] ohcequin.
==Tlanonotzaliztli huan huaznenqui==
Mexico tlalli quipia ce hueyiohtli matlatl itech 366 095 kilómetros, xiuhpan 2008, quipiya 56 ehcaquixohuahyan ipan mochi tlacatiyan, Altepetl Mexico quipiya [[Aeropuerto Internacional Benito Juárez]] ocachi tenyoh ihuan ocachi ohtianimeh.
==Chanehmatiliztli==
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
{|class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
! align=center colspan=11 style="background:#f5f5f5;"|Altepenanyotl ipan Mexico
|-
! rowspan=13 width:100|<br />
[[File:Sobrevuelos CDMX IMG 5982 (39488832615).jpg|borde|110x110px]]<br />[[Altepetl Mexico]]<br />[[File:Skyline of Monterrey Business District 2020 Enhanced.png|borde|110x110px]]<br />[[Monterrey]]<br />[[File:Guadalajara panorámica Puerta de Hierro 2022 3.jpg|borde|110x110px]]<br />[[Atemaxac]]<br />
! align=center style="background:#f5f5f5;"|
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Altepenanyotl
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Tlahtocayotl
! align=center style="background:#f5f5f5;" colspan="2"|Chanehqueh
| align=center style="background:#f5f5f5;"|
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Altepenanyotl
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Tlahtocayotl
! align=center style="background:#f5f5f5;"|Chahnequeh
! rowspan=13|<br />
[[File:PanoramicAtlixco01.JPG|110x110px]]<br />[[Cuetlaxcoapan]]<br />[[File:Cerro del Pizarro en libramiento Amozoc - Perote - panoramio.jpg|borde|110x110px]]<br />[[Tollocan]]<br />[[File:A twilight in San Martín Texmelucan, México.jpg|borde|110x110px]]<br />[[León]]<br />
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left| [[Altepenanyotl Altepetl Mexico]] ||align=left| [[Altepetl Mexico]], [[Tlahtocayotl Mexico]] ||align=right| 1 434 062|| ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 11 ||align=left| [[Altepenanyotl Mérida]] ||align=left| [[Yucatan]] ||align=right| 39 964
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left| [[Altepenanyotl Montterrey]] ||align=left| [[Yancuic León]] ||align=right| 248 716 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 12 ||align=left|[[Altepenanyotl San Luis Potosí]]||align=left|[[San Luis Potosí]]||align=right| 39 803
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left|[[Altepenanyotl Atemaxac]]||align=left| [[Xalixco]] ||align=right| 87 897 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 13 ||align=left| [[Ciudad de Zacatlán|Zacatlán]] ||align=left| [[Zacatlán]] ||align=right| 33 736
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left| [[Altepenanyotl Cuetlaxcoapan]] ||align=left|[[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]]||align=right| 86 690 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 14 ||align=left| [[Municipio de Tecamachalco (Puebla)|Tecamachalco]] ||align=left| [[Municipio de Tecamachalco (Puebla)|Tecamachalco]] ||align=right| 28 679
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left| [[Altepenanyotl Tollohcan]] ||align=left| [[Tlahtocayotl Mexico]] ||align=right| 77 106 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 15 ||align=left| [[Ajalpan]] ||align=left|[[Municipio de Ajalpan|Ajalpan]]||align=right| 28 031
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left| [[Altepenanyotl León]] ||align=left| [[Guanajuato]] ||align=right| 75 518 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 16 ||align=left| [[Sanctórum (Puebla)|Sanctórum]] ||align=left| [[Cuautlancingo]] ||align=right| 27 936
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left| [[Altepenanyotl Tijuana]] ||align=left| [[Baja California]] ||align=right| 58 699 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 17 ||align=left| [[Tepeaca]] ||align=left| [[Tepeaca]] ||align=right| 27 449
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left| [[Altepetl Juárez]] ||align=left| [[Chihuahua]] ||align=right| 56 206 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 18 ||align=left| [[Santa María Moyotzingo|Moyotzingo]]||align=left| [[San Martín Texmelucan (municipio)|San Martín Texmelucan]] ||align=right| 27 137
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left| [[Altepenanyotl Tlachco]] ||align=left| [[Querétaro]]||align=right| 54 517 || ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 19 ||align=left| [[Acatzingo de Hidalgo|Acatzingo]] ||align=left| [[Municipio de Acatzingo|Acatzingo]] ||align=right| 25 817
|-
|align=center style="background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left| [[Altepenanyotl La Laguna]] ||align=left| [[Coahuillan]] huan [[Durango]] ||align=right| 43 006|| ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 20 ||align=left| [[Huexotzinco]] ||align=left| [[Municipio de Huejotzingo|Huejotzingo]] ||align=right| 25 684
|-
| colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | {{small|'''Fuente: INEGI''' .<ref>''Localidades de Puebla, Censo de 2010'' [http://www.microrregiones.gob.mx/catloc/ Localidades de Puebla por tamaño poblacional, 2010.] Consultado el 15 de junio de 2017</ref>}}
|}
{{clear}}
===Tlacanemitiliztli===
Mexicah chantiah ipan occe tlacatiyan xiuhpan 2020 huan chontalchanehqueh chantiah ipan Mexico xiuhpan 2020.
{{col-begin}}
{{col-2}}
* {{USA}} ica 36.255.589 mexicah
* {{CAN}} ica 96.055 mexicah
* {{ESP}} ica 53.811 mexicah
* {{BRA}} ica 21.853 mexicah
* {{GTM}} ica 15.012 mexicah
* {{DEU}} ica 13.247 mexicah
* {{UK}} ica 11.800 mexicah
* {{CHL}} ica 10.380 mexicah
* {{BOL}} ica 8.655 mexicah
* {{ARG}} ica 7.239 mexicah
{{col-2}}
* {{USAf}} 797.266 tlahtohcayotecah
* {{GTMf}} 56.810 cuauhtemaltecah
* {{VENf}} 52.948 venezoltecah
* {{COLf}} 36.234 colombiatecah
* {{HNDf}} 35.361 hondureñotecah
* {{CUBf}} 25.976 cubanotecah
* {{ESPf}} 20.763 españoltecah
* {{SLVf}} 19.736 salvadortecah
* {{ARGf}} 18.693 argentintecah
* {{CANf}} 12.439 canadatecah
{{col-end}}
===Neltococayotl===
[[File:Virgen de Guadalupe.jpg|thumb|right|180px|[[Tonantzin Guadalupe]].]]
Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc macehualtin neltoquiztia ipan icel [[teotl]] tlachihuani cemanahuatl, atzintli, ilhuicatl, tepetl, tlalli, ehcatl , in metztli huan tonatih motenehua huehuecauh teotetl itech occequin.
Huehueteotl teoneltococayotl poliuhqui cenca iciuhcac catca ipampa [[catolicismo romano]], macehualtin ahmo oneltoqui mochololih huan occequin tlaihiyohuatilocqueh zanno ''Santo Oficio'' ([[España Atlacayotl]]) ipampa judiotlacameh nozo ''marranos''. Ihcuac caxtiltecah ompehua ma cristiania canah macahualtzin zan motlamati catolico teoneltococayotl quemeh cristianoyotl ipan yancuic tlalli ocholoc Caxtillan, matel in teopixqueh tlamacazqueh tlen oyeyah occequin cristianomeh itoca ''lutero tlalnetoqui'', ''ortodoxo tlalnetoqui'', huan inglaterratlalnetoqui ipan Reino Unido huan Alemania. Occequin cristianomeh itoca ''pentecostales'', ''evangélicos'', ''prebiterianos'' huan ''Testigos de Jehova''.
Ipan macehualneltococayotl, mexica tlalneltoca ipan tlacameh ica teteo, quemeh [[Jesús Malverde]], xeliuhca itzalan santomeh huan teomeh.
Axcan Mexico quipiya miacquin tlaneltoqueh ipan [[cristianoyotl]], mochintin catolicotlacameh, noyuhqui occequin neltotococayotl [[judioyotl]], ce calpolli ocachi hueyic ipan America Huitztlampa, mochintin azquenzitlacameh ihuan occequin sefarditlacameh nozo mizrahitlacameh, noyuhqui islamcayotl ce neltococayotl ompa Argentina huan ahmo neltococayotl quihtoznequi ''ateos'' nozo ahmo teotlalnetoqueh.
==Tlamachtiliztli==
[[File:CU-Mexico-biblioteca-2.jpg|thumb|left|220px|[[UNAM]].]]
In tlamachtiliztli ipan Mexicoticpacpa miectin xiuhpohualli nican, aztecah ihuan mayatlacah onemachti canah ichanehhuan ica tlahtolli, tlahcuiloliztli, toltecayotl huan tlachiuhtlacayotl huan oacicoh itechpahuic caxtiltecah ocuiltonoa in chanehqueh itech tlalpan ihuan itlachiuh ce huel tlahuapahuallalhuayotl ixcoyan no Mexico.
Inon tlalpan axcan quipiya ce cualli nivel nemachtiliztli ipampa macehualteizcaltiliztli xocoyoxiuhpan, in ahmo tlahcuiloyotl aci xihuitl 2020 ipan 9.02 % ichanehhuan tlacempohualiztli. Nican inic ce nemachtiliztli ihuan inic ome nemachtiliztli zan nen ihuan mamaltica (9 xihuitl mani nemachtiliztli). In tlacatiyan nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noyuhqui in ''Escuela Secundaria'', noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica chanehqueh.
Mexico quipiya ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah ''Universidad Nacional Autónoma de México'', ''Instituto Politécnico Nacional'', ''Universidad Autónoma de Guadalajara'', ''Universidad Autónoma de Nuevo León'', ''Universidad Autónoma de Chapingo'' huan ''Universidad Autónoma del Estado de México'', ce pani tlamachtiloyan itech Mexico Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey, Universidad La Salle, Universidad Iberoamericana, Universidad de las Américas, occequin.
==Tequinemiliztli==
===Tlacualiztli===
Mexico ce tlacatiyan ica ixachi tlacualli in ompa tlaltipac, occequin tlacialli [[tamalli]], [[tlaxcalli]], [[tlaxcalpacholli]], [[pozolli]], [[tzopitl]], [[chilquilitl]], [[tlaxcalchilatl]], [[tlatezauhtli]], [[neuctli]].
=== Tonalizcayotl ===
=== Tequichihualiztli ===
Miaquin [[cuīcayōtl neneuhcāyōtl]] cah inīn tlācatiyān iuhquin [[rock]], [[pop]] nozo [[tlātlamantic cuīcayōtl|tlātlamantic]]. Huēyi [[tlacuīcaliztli]] cateh [[Lorena y Los Alebrijes]], [[Noesis]], [[Etnia]].
Ca cuīcacan quēmeh [[Auditorio Guelaguetza]], [[Estadio Benito Juárez]] auh [[Teatro Juárez]] [[Āltepētl Huāxyacac]] auh [[Teatro Macedonio Alcalá]] īhuan [[Estadio Lic. Eduardo Vasconcelos]], īyān huēyi chōntallācatiyān cuīcatiani ōcuīcahuac iniuhquin [[Lila Downs]], [[Chayanne]], [[Dj Tiesto]], [[Zoé]] nozo [[Mœnia]].
==== Tlatzohtzonaliztli ====
* [[Macedonio Alcalá]]
* [[Máximo Ramón Ortíz]]
* [[Álvaro Carrillo]]
==== Hueyi [[cuicatiani|cuicatianimeh]] ====
{{col-begin}}
{{col-2}}
* [[Lila Downs]]
* [[Susana Harp]]
* [[GEO Meneses]]
* [[Alejandra Robles]]
* [[Lorena Vera]]
{{col-2}}
* [[Martha Toledo]]
* [[Elmar Mendoza]]
* [[Víctor Martínez]]
* [[Chuy Rasgado]]
* [[Ana Díaz]]
{{col-end}}
===Huehuehtequiyotl itech tlacatlalticpactli===
[[Image:View from Pyramide de la luna.jpg|thumb|right|200px|[[Teotihuahcan]].]]
[[Image:Guanajuato30 guanajuato.jpg|thumb|right|200px|[[Pachtitlan]].]]
[[Image:Hospicio Cabañas.JPG|thumb|right|200px|Icnocalli Cabañas ipan [[Atemaxac]].]]
* 1987 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Huaxyacac Juárez huan Monte Albán]]
* 1987 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Teotihuahcan]]
* 1987 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Altepetl Mexico huan chinamilpan Xochimilco]]
* 1987 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Palenque]]
* 1987 – '''<span style="color:#32CD32;">Yoliztli</span>''' – [[Reserva de la Biósfera de Sian Ka'an]]
* 1987 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Cuetlaxcoapan]]
* 1988 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Pachtitlan huan oztoyotl]]
* 1988 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Chichén Itzá]]
* 1991 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Morelia]]
* 1992 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[El Tajín]]
* 1993 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Tlahcuilolli ipan San Francisco Tepehuahcan]]
* 1993 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Zacatecah]]
* 1993 – '''<span style="color:#32CD32;">Yoliztli</span>''' – [[Ichan hueyimichtin El Vizcaíno]]
* 1994 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Achto teocalmecac macuilpohualxiuhpan XVI ipan Popocatepetl]]
* 1996 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Uxmal]]
* 1996 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Querétaro]]
* 1997 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Hospicio Cabañas]]
* 1998 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Paquimeh]]
* 1998 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Tlacotalpan]]
* 1999 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xochicalco]]
* 1999 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Xolalpan Campeche]]
* 2002 – '''<span style="color:#32CD32;">Yoliztli</span>''' – [[Kalak'mul]]
* 2003 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[San Francisco teocalmecac ipan Sierra Gorda]]
* 2003 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Miccailhuitl]]
* 2004 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Tlaquitcalli Luis Barragán]]
* 2005 – '''<span style="color:#32CD32;">Yoliztli</span>''' – [[Tlalhuactli huan teotlalli ipan California ayollohco]]
* 2006 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Mexcalmillah ipan Tequillan]]
* 2007 – '''<span style="color:#F4A460;">Tlachihualiztli</span>''' – [[Altepetl Tepochcalli UNAM]]
==Momotlaliztli==
Nican Mexico quipiya cualli [[neicxitapayolhuiliztli]], itlacahuan cateh ica [[Selección Mexicana del Fútbol]]. In momotlaliztli ipan Mexico ca ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Axcan, Mexico tlalli, ce centlalticpac huelitini ica momotlaliztli, ihcuac tecuacan itechpahuic Olimpicayoh Mahuiltiliztli xiuhpan 1992 in ompa [[Altepetl Mexico 1968]], otlacauh huel miac imomotlaliz ipampa ce tlacatiyan itech America Latina.
Mexico oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, karate, judo, taekwondo, boxeo, tenis, atletismo, gimnasia, trial, enduro, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.
== No xiquitta ==
* [[America Mictlampa]]
* [[America]]
== Amoxtiliztli ==
* ''García Escamilla, Enrique, ''Historia de México en náhuatl y español'', {{es2}} , otepoztlahcuiloc ipan [[Altepetl Mexico]], Plaza y Valdés Editores, xiuhpan [[1991]].''
== Toquiliztequitl ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Ohcequin necuazaloliztli ==
{{wiktionary|Mexico}}
{{America}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexico]]
{{Sample:Interwikis/Mexko}}All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://nah.wikipedia.org/w/index.php?oldid=485144.
![]() ![]() This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|