Revision 489035 of "Peru" on nahwiki

{{Ahcopa}}
{{P2|[[Perú|NCH]]}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[Pelon|NCI]]}}
{{Tlani}}
{{Tlacatiyan
| Chantocaitl = Tlacatlahtohcayotl Peru
| Tlaltocaitl = República del Perú<br>Piruw Hapan Llaqta<br />Piruw Suyu
| Tocaitl = Peru
| Pamitl = Flag of Peru.svg
| Chimalli = Escudo nacional del Perú.svg
| Chimalli_tamaño = 110px
| Tlacatiyancuicatl = [[Peru tlacatiyancuicatl]]
| Tlacatiyancuicatl_tlahcuilolli = United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg
| lema_nacional = ''Firme y feliz por la unión''<br />({{es2}} "Huapactic huan paquini in cetilizpampa")
| Tlalmachiyotl = Peru (orthographic projection).svg
| Tecuacan = [[Lima]] [[File:Coat of arms of Lima.svg|derecha|20px]]
| hueyaltepetl = [[Lima]]
| Ancayotl = 34°35′59″  58°22′55″
| Tecpantlahtolli  = [[Caxtillantlahtolli]]
| Tenahuatiyotl = República
| Tlaquetzalli  = 
| Tlaquetzalli tetl  = &nbsp;• Omopeuh <br />&nbsp;• Omotlami
| Tlaquetzalli iman  = Itech [[Caxtillan]]<br />[[9 chicōntetl mētztli]], [[1816]]<br />[[9 chicōntetl metztli]], [[1859]]
| Tlaixpayotl = 3.761.274
| Tlaixpayotl_tlatectli = 8
| Tlaixpayotl_atl = 1.1%
| Tlahtohcayotenco = 9665
| Hueyatenco =
| Tepachoani = [[Peru tlahtohcatlahtoani|Tlahtohcatlahtoani]]
| Tepachoani itoca  = [[Iván Duque Márquez]]
| Nelihuehcapanca = [[Huascarán]]
| Chanehqueh = 45 195 777
| Chanehqueh_tlatectli = 32 
| Chanehqueh_pozahuacayotl = 15,68
| Tlacatocaitl = Colombiatecatl
| PIB_nominal = US$ 537 660 millones
| PIB_nominal_xihuitl = 
| PIB_nominal_tlapohualli = 21
| PIB_nominal_per_capita = US$ 12 590
| PIB = US$ 964 279 millones
| PIB_xihuitl = 
| PIB_tlapohualli = 23
| PIB_per_capita = US$ 22 404
| IDH = {{creciente}} 0,836
| IDH_xihuitl = 2015
| IDH_tlapohualli = 40
| IDH_neneuhcayotl =  {{Ingreso|ingreso=pani}}
| Tomin = [[Sol]] ($, <code>[[ISO 4217|ARS]]</code>)
| Cemanahuacahuitl = [[UTC-3]]
| Cemanahuacahuitl_xopan = [[UTC-3]]
| Matlatzalan = [[.pe]]
| Tepozehecanonotzalli = 54
| Tlahuilehecanonotzalli = OAA-OCZ 4TA-4TZ
| Ihcuilolli = 170 / COL / CO
| Olochcalpolli_ica = 
| Toquiliztequitl = 
| Toquiliztequitl1 = 
| Toquiliztequitl2 = Toquiliztequitl: FMI.
}}

Peru<ref>Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin yeh oquihcuiloh ''Peru'', ''Perù'', ''Perũ'', ''Pirù'' no huan ''Pirũ'' ipan ''Annals of his Time''.</ref> nozo '''Tlacatlahtocayotl Peru''' ([[caxtillahtolli]]: ''Perú'' {{IPA|peˈɾu}}; [[quechuatlahtolli]]: ''Piruw'' {{IPA|pʰɪɾʊw}}; [[aimaratlahtolli]] ''Piruw'' {{IPA|pɪɾʊw}}), huehcapan tlacatiyan tlatectli in iquizayampa ipan [[America]]. Cuaxochtia no mictlampa ica [[Ecuador]], no huitztlampa ica [[Bolivia]] huan [[Chile]], no tonatih icalaquitlampa ica in [[Pacífico ailhuicatl]] huan in tonatih iquizatlampa ica [[Colombia]] huan [[Brasil]]. Itlal quichihuah in tlahuelmayan, huehcapanixtlahuatl huan in Andes tepehuahcan tlatectli motiticanah tonatih icalaquitlampa in [[Pacífico ailhuicatl]] huan tonatih iquizatlampa in [[Amazonas cuahutlahtli]]. Ca ce [[hueyinepapan tlacatiyan]] ihuan quipia hueyi necuiltonolli [[oztocayotl]] in cemanahuac.<ref>[http://www.sernanp.gob.pe/documents/10181/88081/Marco_Teorico+congreso.pdf/dfb8c771-ee3a-49b2-810a-a73cffd4bf8c Perú: País Megadiverso], Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas.</ref><ref>[https://www.minag.gob.pe/portal/41-sector-agrario/recursos-naturales/317-recurso-mineral Recurso Mineral], Ministerio de Agricultura y Riego (Perú)|Ministerio de Agricultura y Riego del Perú.</ref>

In Huehcauh Peru omochihqueh miec altepetiliztli ixquichca in [[Caral|Caral-Supe]] ipan 3200 y. C.<ref>{{Harvsp|Shady Solís|2003}}</ref> In Incatlahtocayotl otlatzacuih nican tlacameh intlahtohcoyo cihuatlampa in America in macuilpōhualxiuhcopahuīc XV. In tlatocani mācuilpōhualxihuitl, ōmochīuh in ītlālpolōliz in Incatlahtohcāyōtl. Quin in tlālli ōmocuēp īpan [[tlahtohcātēīxiptlahyōtl]] īpan in [[Caxtiltēcatl Emperadoryōtl]], ōmotlīlih in tlatlāllāntataquiliztica in iztāc īhuān cōztic tētōcuitlatl auh ōquintlachīhuallaneh in nicān tlācah īhuān tlīltiqueh tlātlācohtin in ōztōtatacacpan īhuān in tlatquihuahcān. In [[Borbonyōtl tlapahpatlaliztli]] in mācuilpōhualxiuhpan XVIII ōquichīuh miec neahcomanaliztli in tēpoloani tēpachohhuic, in āquin huēyi tēīxiptlahtiliztli ōcatca in [[Túpac Amaru II īahtētlācamachiliz]].<ref name="rtaii">{{cita web |apellido = Fowks |nombre = Jacqueline |año = 2015 |url = https://elpais.com/internacional/2015/08/05/actualidad/1438736730_058084.html |título = “La rebelión de Tupác Amaru II cambió España” |editor = [[El País]] |fechaacceso = 9 de marzo de 2016}}</ref>

Īca in Caxtillān motlacuilīztli īhuān in [[Caxtillān nāhuatīllālīliztli īpan 1821|nāhuatīllālīliztli īpan 1821]], ōmotitican in tlanemiliztli in āltepētl monahuātīliztli in caxtiltēcatl Ixachitlān. Ōmotēnquīxtīa in tlācaxoxouhcāyōtl īpan [[1821]], īhuān ōquichīuh īpan in [[Ayacucho nehcaliliztli]] in ōiuh ēxihuitl.<ref>{{cita web |apellido = Olano Alor |nombre = Aldo |url = http://www.banrepcultural.org/biblioteca-virtual/credencial-historia/numero-246/la-independencia-del-peru |título = La independencia del Perú |editor = Banco de la República |fechaacceso = 18 de junio de 2013}}</ref> In tlācatiyān ōcatca necuitlacuepalizpan īhuān in [[yāōtēmanaliztli]] īxquichca in necuiltōnoliztli īhuān in [[Īpan Cuitlatl]] ītlatemohuīliz, ōtlan achi in ayamo in [[Pacifico Yāōyōtl]]. In quin in [[Tlācatiyān Occēpa Tlachīhualiztli|yāōyōtl]], ōmotlālih [[Tēcpiltēpachōliztli Tlācatlahtōhcāyōtl|achitēpachōliztli āltepēhuahcāyōtl]] in ōnen īxquichca in [[Leguía īmahtlāconcēxiuh|Mahtlāctli oncēxihuitl]] ītlamiliz. In tlatoquilih tlācatēpachōliztli oquincotōnqueh miec [[tlahtohcāyōtl tlatzotzonaliztli]].<ref>{{cita web |año = 2015 |url = http://archivo.globovision.com/latinoamerica-y-los-golpes-de-estado/ |título = Latinoamérica y los golpes de Estado |editor = [[Globovisión]] |fechaacceso = 21 de abril de 2016}}</ref>

==Tlaltocayotl==
Inin tlacatiyan tlapia quechuatlahtolli, in tocayotl ic hueytlahtoani tlein ochantiaya ipan [[Panama]] huan oquipololo hueyātl canah Chile notocayotia '''Piruw''' nozo '''Biruw'''. Nahuatlahtoltica huehcauh camanalli '''Pelon'''<ref>James Lockhart, Susan Schroeder huan Doris Namala oquiteneuh in tlen manel Chimalpahin cuecuel oquihcuilohqueh ''Peru'' machiyotica ipan in ''u'', ye ahmo quitenehua yacayotl tozquinehnehuiliztli, manel miec nahuatlacah oquihcuilohqueh ''pelon''.</ref><ref> Francisco Hernández. oquihcuiloh ''Pelon'' ipan in tlahtolli ''Pelon Mexixquilitl'', ''Pelon Chilli'' huan ''Pelon ichcatl oqvichtli'' ipan ''Rerum Medicarum Novae Hispaniae Thesaurus''</ref>

==Huehcapatlahtoliztli==
[[Īxiptli:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.jpg|thumb|left|[[Machu Picchu]].]]

Huehuecauh tlamantli nicān Peru ica tlacayotica 65,000 xihuitl icuitlapan cenca cahuitl zatepan in tlacah opanoh itech Bering tlalcamatl canahpa [[Ixachitlān Mictlāmpa]] zanno [[Ixachitlān Huitztlāmpa]]. Nican onamiquih tlacatl Piccaicasa ihtic techcopa oztotl Piquimachay, ipan axcan tlahtocaltepetl Ayacucho.

In ''arqueología'' machtiliztli quihto ītech yanno inic cē chīhualtlācayōtl īpan Peru, quemeh caraltēcatl, nazcatl, mochicatl, chimucatl, paracatēcatl, chavincatl, huari tepitzin āltepētl īhuān occequīntīn tlahtohcāyōtl quemeh Tihuanahco, Chincha, Lima, īhuān Cuizmanco tlein ōquipolōlō īpampa Inca huēyitlahtohcāyōtl.

Chīhualtlācayōtl Huari ōtlachīhualoc cē tezcatl ihtic huēyitlahtohcāyōtl incatēcatl quenin ōacicoh canahpa āxcān [[Colombia]], [[Ecuador]], [[Bolivia]] īhuān [[Chile]], inīn chīhuatlācayōtl cinpixcayōtl, Pelōn ichcapixcayōtl īhuān calpōllālpixcayōtl. Achtotipan īcaxtiltlapolōlōliz in [[Mahtlācpōhualxihuitl 16]], [[Cuzco]] ītēcuacān. In cahuēyitlahtohcāyōtl catca, Peru in yōllōtl īhuīcpa Andes tepētlān. Oncān quipiya āltepēhuecauh quemeh [[Machu Picchu]].

In [[1821]] xiuhpan, Peru quipiya īcelcatiyo īhuīcpa [[Caxtillān]] īcan huēyitlahtohcāyōtl Yancuīc Granada motōcāyotia īpampa caxtiltēcah īca [[Lima]] ītēcuacān.

==Tlalticpacmatiliztli==
{{Ancayotl
| Noroeste   = [[Ailhuicatl Pacífico]]
| Norte      = {{ECU}}
| Noreste    = {{COL}} / {{BRA}}
| Oeste      = [[Ailhuicatl Pacífico]]
| Centro     = Peru
| Este       = {{BRA}}
| Suroeste   = [[Ailhuicatl Pacífico]]
| Sur        = {{CHL}} 
| Sureste    = {{BOL}}
}}

[[Īxiptli:Peru Topography.png|thumb|200px|left|Peru īcemānāhuacāyō.]]

Īhuēyitlālpan īxtli cah 1,959,248 km² īhuān tlālhuāctlīxtli 5,127 km². Īānāhua tlatlamachiyōtiāni 11,122 km. Ca miaquīn tlālhuāctli. Cuāxōchtia canahpa ayamictlāmpa īca [[Andes Tepetlah]], canahpa huiztlāmpa nō [[Andes Tepetlah]]co, canahpa īquizāyampa nō [[Amazonas cuauhtlah]], īhuān canahpa īcalaquitlāmpa nō [[Ilhuicaātl Pacífico]].

Peru cemictica cuaxotia mictlampa ica Ecuador ihuan Colombia, In Atoyatl Amazonas pano ipan hueyixtlahuac cuauhtlacamac canahpa Colombia, [[Brasil]] huan [[Bolivia]] ce tlalli cenca azoquiyotic ca. In ompa cuaxtia huitztlampa no Chile ihuan Bolivia ipampa Andes Tepetlahco.

===Tepeliztli===
Quipia nahui regiones naturales quemeh Andes tepetlah huitztlampa canahpa Mictampa itzatlan Chile, Bolivia īhuān Ecuador; noyuhqui ihuehcapan altitud in cah in Cepayauhtic [[Huascarán]] ica 6,600 m. in hueyic tepetl ocachi ahco ipan Peru. Occe yoliztlalpan noyuhqui nicān tlalli in ahco pani ixtlahuatl hasta in atoyatl Amazonas in ompa tlapcopampa, in Tepetlah [[Andes]] iquiziyampa tlen nemi ihuic [[Océano Pacífico]].

In tepeliztli ocachi hueyic ipan Peru quitoznequi [[Huascarán]], nelihuehcapanca ompa in tepehuahcan moihtoa ''Cordillera de los Andes'' ica de altitud 6960,8 m s. n. m. tliltetl ocachi hueyic ipan America. Occequin tepetl cateh Pissis (6882 m s. n. m.) ipan La Rioja, in Ojos del Salado (6864 m s. n. m.) ipan Catamarca, in tepetl Bonete Chico (6850 m s. n. m.) ipan La Rioja, in cerro Tupungato (6800 m s. n. m.) ipan Mendoza, in cerro Mercedario (6770 m s. n. m.) ipan San Juan. Los Andes ca ompa Neuquén, in tletepetl Lanín (3776 m s. n. m.) ipan Neuquén, in tepetl Tronador (3478 m s. n. m.) ipan Río Negro huan in tepetl Fitz Roy nozo Chaltén (3405 m s. n. m.) ipan Santa Cruz; cempohualli tepetl ochachi hueyic ompa Patagonia.

===Yeyantli===
Nican tlalli quipia yei yeyantli, in ompa [[Ilhuicaātl Pacífico]] seco ihuan deserticom, tlalnepantlah cenca tepetlaltic ihuan iquiziyampa cenca cuauhtlamacac in Amazonia.

Nican yeyantli ahmoneuhqui ipan mochi Peru, inon tlacatiyan ica tepetic, huacqui yeyantli ica miac hueyi [[tepetl]], in xopantlan ahmo quiyahuitl ica ixachi tonayoh īpan ahco totonilmachioyotl<ref>Quihtōznequi ''temperatura''</ref>. Nicān mictlāmpa ixachi xoxoctic ihuan tepeyoh ica chicahuac ehecatl ihuicpa Ilhuicaātl Pacífico quemeh tlahtocayoh cuauhtlah ''In Andes'' in ompa [[Caxamarca]], [[Ancax]] ihuān [[Cuzco]]. Nochipa tepetlampa quipia miac [[cuauhtlah]] cepayauhtic. In caxtiltencalixcuatl ica [[Bolivia]] īhuān [[Chile]] In tepetlah Andes ca in Pani Ixtlahuatl, cē yeyantli cenca tepeyohtic in yuh Sierra de Costera, Sierra Central ihuan Amazonia, tlen atlacomolli quipia ixachi ātl en forma de atemoctli ihuan atoyātl īpan tlani temperatura. Quiyauhtlah yeyantli ōmpa atentli [[Ucayali]] īhuān atentli [[Loreto]].

Ipan no tlahcopampa zacatlan ica ehcahuacqui, Peru nican quipia ixtlahuatl huan tepetzintli pani atlacomolco itech Lima tlalli. In [[huaccaixtlahuatl]]<ref group=tyml.>Amaquehmecan nahuatlahtolcopa quihtoznequi ''desierto''.</ref>. nican tlacatiyan [[Ica]] huan tlalhuactli [[Chimbote]] ca, quemeh tlahtocayoh Paracas ayollohco ipan ''Corriente de Humboldt'' in ompa Pacífico ailhuicatl.

===Yoliztli===

Nican Peru quipiya cuauhtontli nehpapan, quemeh [[araucaria]], [[copalcuahuitl]], [[teonochtli]], [[nohpalli]], [[calden]] huan occequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Erythrina crista-galli2.jpg|[[Argentina xochitl]]
Image:Araucaria 01.jpg|[[araucaria]]
Image:Starr-100504-5914-Jacaranda mimosifolia-large flowering tree with horse-Kula-Maui (24741951870).jpg|[[jacaranda]]
Image:Jardín Botánico de Altura, Pucará de Tilcara, Jujuy, Argentina.JPG|[[nohpalli]]
Image:Caldén, belleza pampeana.JPG|[[calden]]
</gallery>

No xiquitta Peru quipiya totomeh quemeh [[peruichcatl]], [[tzopilocuauhtli]], [[cozcacuauhtli]], [[tozantochtli]], noihqui quipiya yolcameh chichinimeh [[peruichcatl]], [[alpaca]], [[huanaco]], [[huicuna]], [[huemul]], [[azcacoyotl]], [[miztli]], [[ocelotl]], [[ayotochtli]], [[hueyimichin]], [[amiztli]] huan occequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Llama lying down.jpg|[[peruichcatl]]
Image:Cóndores no se entierran a diario.JPG|[[tzopilocuauhtli]]
Image:Standing jaguar.jpg|[[ocelotl]]
Image:Guanaco Patagonico.jpg|[[huanaco]]
Image:Schwimmender-Pinguin.jpg|[[totomichin]]
</gallery>

==Teyacanaliztli==
Occepa otlatlani Alianza Popular Revolucionaria Americana ([[APRA]]) nicpampa tlahtocateixiptla [[Alan García]] ixpan ipampa [[Pedro Castillo]] ihuicpa Partido Nacionalista nican in Peru.

===Peru ixeliuhca===
In Tlahtohcāyōtl Peru piya 25 tlahtohcāyōtl īhuān cē Tlahtōlōyān Calpōlli.

<!-- Tabla de las Regiones -->
<div align=center>
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=500px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Peru īxeliuhca'''
|- 
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:Perú · (lliw).png|center|300px]]
|- 
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlālxeliuhcāyōtl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chānehqueh (2005)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlaīxpayōtl (km²)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tēcuacān''' 
|- bgcolor="#f0f0f0"
|'''Tlācatlahtohcāyōtl Peru'''  
| align="right" |'''44 108 530''' 
| align="right" |'''504 645''' 
| '''[[Lima]]'''
|-
|1. [[Amazonas (Peru)|Amazonas]]
| align="right"| 8 202 220 
| align="right"| 87 268
| [[Chachapoyas]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Ancax]] 
| align="right" | 1 326 918
| align="right" | 47 179
| [[Huaraz]]
|-
|3. [[Apurimac]] 
| align="right" | 1 080 138 
| align="right" | 10 603
| [[Abancay]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Arequipa (tlālxeliuhcāyōtl)|Arequipa]]
| align="right" | 1 071 221 
| align="right" | 4 992 
| [[Arequipa]]
|-
|5. [[Ayacucho (tlālxeliuhcāyōtl)|Ayacucho]] 
| align="right" | 2 075 968
| align="right" | 7 447 
| [[Ayacucho]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Caxamarca (tlālxeliuhcāyōtl)|Caxamarca]] 
| align="right" | 582 138 
| align="right" | 5 221 
| [[Caxamarca]]
|-
|7. [[Cuzco (tlālxeliuhcāyōtl)|Cuzco]] 
| align="right" | 7 364 078
| align="right" | 32 114 
| [[Cuzco]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Huancavelica (tlālxeliuhcāyōtl)|Huancavelica]] 
| align="right" | 2 553 301
| align="right" | 94 223 
| [[Huancavelica]]
|-
|9. [[Huanuco (tlālxeliuhcāyōtl)|Huanuco]]
| align="right" | 2 043 100 
| align="right" | 79 463 
| [[Huanuco]] 
|-bgcolor="#f0f0f0"
|10. [[Ica (tlālxeliuhcāyōtl)|Ica]] 
| align="right" | 2 783 100
| align="right" | 29 574 
| [[Ica]]
|-
|11. [[Junín]]
| align="right" | 1 097 744 
| align="right" | 41 634
| [[Huancayo]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|12. [[La Libertad]]
| align="right" | 317 501
| align="right" | 5 045
| [[Trujillo (Peru)|Trujillo]]
|-
|13. [[Lambayeque]]
| align="right" | 6 271 638
| align="right" | 8 021
| [[Chiclayo]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|14. [[Lima (tlālxeliuhcāyōtl)|Lima]]
| align="right" | 1 426 109
| align="right" | 11 313
| [[Lima]]
|-
|15. [[Loreto (tlālxeliuhcāyōtl)|Loreto]] 
| align="right" | 619 114
| align="right" | 10 391 
| [[Iquitos]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|16. [[Madre de Dios (tlālxeliuhcāyōtl)|Madre de Dios]]
| align="right" | 5 029 601 
| align="right" | 23 255 
| [[Puerto Maldonado]]
|-
|17. [[Moquegua (tlālxeliuhcāyōtl)|Moquegua]]
| align="right" | 2 155 546 
| align="right" | 7 234 
| [[Moquegua]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|18. [[Pasco]] 
| align="right" | 78 320 
| align="right" | 19 
| [[Cerro de Pasco]]
|-
|19. [[Piura (tlālxeliuhcāyōtl)|Piura]] 
| align="right" | 71 339
| align="right" | 12
| [[Piura]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|20. [[Puno (tlālxeliuhcāyōtl)|Puno]] 
| align="right" | 78 320 
| align="right" | 19 
| [[Puno]]
|-
|21. [[San Martín (tlālxeliuhcāyōtl)|San Martín]] 
| align="right" | 71 339
| align="right" | 12
| [[Moyobamba]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|22. [[Tacna (tlālxeliuhcāyōtl)|Tacna]] 
| align="right" | 78 320 
| align="right" | 19 
| [[Tacna]]
|-
|23. [[Tumbes (tlālxeliuhcāyōtl)|Tumbes]] 
| align="right" | 71 339
| align="right" | 12
| [[Tumbes]]
|-bgcolor="#f0f0f0"
|24. [[Ucayali]] 
| align="right" | 78 320 
| align="right" | 19 
| [[Pucallpa]]
|-
|}</div>

== Tequitiliztli ==
Peru ce tequitiliztli ipan America itech temocpan huan itomin ''Sol'' (Tonatih). Peru tequitiliztli tequipanoa ic tlaquixtilli tlalpixcayotl ica inic ce ichcapixcayotl ipan [[Andes Tepehuahcan]], noyuhqui inic ome tequipanolli pia ce acalquixohuahyan itequipanoliz in ompa [[Callao]].

Occequin perutecah quipiyah hueyi tequipanolli in tlalpixcayotl achtoh incayotl cahuitl, axcan quipiyah ohce tlapixcayotl ipampa [[cafecacahuatl]] (inic ome hueyicauh ipan [[tlalticpactli]]), [[tzapalolli]], [[tzopelacatl]], [[cintli]], [[acintli]], [[camohtli]], [[limaxocotl]], [[ichcatl]], nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayotl, inompan coyonimatiliztli tlaquixtilli [[teconalli]], [[coztic teocuitlatl]], [[tliltepoztli]], [[amochitl]], [[temetztli]], [[Iztactepoztli]], [[platino]] huan [[chalchihuitl]].

==Chanehmatiliztli==
Īca 28 220 764 ([[2007]] tlapōhualiztli), Peru ce tlācatiyān icampa miyac chanequeh ipan Ixachitlan Huitztlampa.

==Tlamachtiliztli==
In Peru quipia caltlamachtiloyan tlen itocah temachtiloyan quipixtoc conemeh, oquichpilmeh huan cihuapilmeh, huan cicuacemeh tlamachtiyanih  huan ce tlamachtiltlayacanquetl, huan ni caltlamactiloyan quipiah [[Universidad Católica de Lima]] ica yani molehuiya huan ihquinoh quicencahua cualli tlamachtiltequitl.

Nohquiah quipia calnechicoltlamachtiltequitl, campa quinceliah tlen cehcanoc coneh ehuanih noponah quintlamacah huan cochih iztoqueh 56,000 telchpocah huan ponah inmaco iztoqueh ome tlamachtianih tlen quintlaliah ni conemeh. No quiya iztoque ome tlamachtianih. Noquia tlapalehuia ipan caltlamachtilnechicoltequitl.

==Tequinemiliztli==
Cah huēyi cuīcatl "[[Yaw Kuntur]]". 

<gallery class="center" widths="150">
Image:Peruvian Artwork Calabas.jpg
Image:Escudo Inca Garcilaso.jpg|[[Inka Garcilaso de la Vega]]
Image:SeñordelosMilagrosNazarenas.jpg|Yeshua Christós "Señor de los Milagros"
Image:Marinera Norteña.jpg|''Marinera norteña''
Image:Trajesdeluces207.jpg|Diablada ipan [[Puno]].
Image:Ceviche.png|''Ceviche''
Image:Colca souvenirs.jpg|[[Qullqa Qhichwa]], ([[Arequipa]], [[Peru]])
Image:Chan chan wall1.jpg|Tzacualco [[Chan Chan]] ([[Peru]])
Image:Ayakuchu qhatuq warmi.jpg|Tiyanquiztli ipan Ayacucho ica ce macehualcihuatl.
</gallery>

== No xiquitta ==
* [[America Huitztlampa]]
* [[America]]

== Toquiliztequitl ==
<references/>

==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}

== Ohcequin necuazaloliztli ==
{{wiktionary|Peru}}

{{America}}

[[Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Peru| ]]