Revision 499834 of "Tequixquiac" on nahwiki

{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Altepetl
| Altepetl = Altepetl
| Tlacatiyan ixeliuhca = Altepetl
| Tocaitl       = Tequixquiac
| Chantocaitl   = Santiago Tequixquiac
| Tlaixcopinalli  = Santiago Tequixquiac Montage.png
| Tlalmachiyotl = 
| Chimalli      = Glifo de tequixquiac.jpg
| Pamitl        = 
| Tlacatiyan    = {{MEX/nhn}}
| Tlacatiyan_ixeliuhca1 = Tlahtohcayotl
| Xeliuhca1     = {{MX-MEX}}
| Tlacatiyan_ixeliuhca2 = Onohuayan
| Xeliuhca2     = [[Tzompanco onohuayan|Tzompanco]]
| Tlacatiyan_ixeliuhca3 = Altepetlahtohcan
| Xeliuhca3     = [[Tequixquiac altepetlahtohcan|Tequixquiac]]
| Ancayotl   = 19° 35′ 57″ N 99° 02′ 57″ O
| Ixtentli      = 6.2 km<sup>2</sup>
| Huehcapancayotl = 
| Metros = 2140
| Chanehqueh  = 25 697
| Pozahuacayotl = 
| Tlahtolli = [[Caxtillahtolli]]
| Tlalticpac tliltetl = 
| Tlacapohualtextli  = 
| Altepetzintiliztli = 
| Tlacatocaitl  = Tequixquiacatl
| Altepetequihuah =	
| UTC = [[UTC-6]]
| USPS =
| CodigoISO =
| CP = 55000
| CT =
| Lada = 591 
| Nenecuilhuaztli = 150330001
| Matlatzalan = 
}}

'''Tequixquiac''' ce altepetl ompa [[tlahtohcayotl Mexico]].

== Tlaltocayotl ==
Zan niman ipampa inon altepetl ompa Mexico Teotlalli, motoca «Ehcatepec» ompa inauatlahtol Tlahco Mexico, ihtoca caxtillantlahtolcopa ''San Cristóbal Ecatepec'', axcan motenehua ''Ecatepec de Morelos''. Huehuecauhtica ipan nahuatlahtolli Ehcatepec quiza ipan: nahuatlahtocopa [[ehcatl]] huan [[tepetl]], nican inelhuayo pehua ica ehca-, -tepe- huan in tlahtolli ''c'' tlen ipehualiz -c huala itech cualcan.

==Huehcapatlahtoliztli==
[[Īxiptli:Hueso sacro de Tequixquiac.JPG|thumbnail|200px|left|'''In ixcoyametl ipampa quetzcuitlaomitl''' ihuicpa huehcauhtic yolcatl axcan polihuilli.]]

Nican tlalpan ochantihqueh catca 35 000  x.C., tachcauhtlacatl amini tlein nemiya ic tlanextia tlacualli, xochihcualli, yolcameh huan tlanelhuayotl. Inin chaneh motenehua tepexpan tlacatl, in tachcauh chaneh in Ixachitlan cemantoc tlalli, yehhuantin oaminiyah, omichhuayah huan opehpenyah xochihcualli. Huehuehtlacatl toltecatl catca, ce quetzallamantli otlachiuh ompa axcan Tequixquiac, '''in ixcoyametl ipampa quetzcuitlaomitl''' ihuica huecauhtic yolcatl axcan polihuilli (inic ce teltecayoh tlanonotzalli ipan Mexihco). In [[macehualli]] [[Ixachitlan|ixachitecah]] ochantih inonqueh [[tlalli]] ipan [[Ontzompohualxihuitl 23 a.X.|22,000 a.C.]] [[xihuitl|xiuhpan]] icampa, ochantih iuhqui pehpenani itech [[xochihcualli]] īhuān amini ihuicpa [[mamut]], ohcequin tecuanimeh.

[[Chimalpopoca]] oquinyaochiuhtihuetz calcah ihuan occepa quimpopolo. Inin hueyitlahtoani oquimpopolo no iuhqui in Tequixquiac chanequeh huan omic ipan [[1424]] {{10ped}} xihuitl.

Nican mochihuazquia in cenyeliztli nahuatlacah ihuan otomih, in tlaxcaltecatl Francisco López de Tlaltzintlaleh xiuhpan 1552 oaltepetzintih Santiago Tequixquiac, in milpan ahcico ipampa caxtiltecah ipan ''mercedes reales'' itech Caxtillan icopil.
 
Xiuhpan 1524 oahcicoh San Francisco teopixqueh nican in Yancuic Caxtillan 1524 ipampa oquichiuh in encomiendas. Omocalquetza in Santiago Apóstol itepan, tlein onquipiac in tocaitl parroquia.

==Tlalticpacmatiliztli==
=== Yoliztli ===
Nican inin altepecalpolli oncateh occequin cuauhtontli, mazqui quipiya cuahuitl in [[ahuehuetl]], [[texococuahuitl]], [[coahtli]], [[mizquitl]], [[huixachin]] ahnozo [[nohpalli]], [[tlacametl]] huan occequin.

Nican chantih yolcameh in tepeticpac huan in ixtlahuac, totimeh iuhqui [[cuixin]], [[tecolotl]] [[tzopilotl]], [[centzontlahtoleh]], [[ehecatotolin]] ahnozo yolcameh [[cuechcoatl]], [[ahcolcilin]], [[ayotochtli]], [[axolotl]], [[xincoyotl]], [[epatl]], [[tlacuachin]], [[tochtli]] huan occequintin.

== Tequitiliztli ==
[[Īxiptli:Tequixquiac desde Ejido Zopilote.JPG|thumb|200px|left|Tequixquiāc in inic ce tlachiuhqui ipan [[pixcayotl]].]]

Tequixquiac in inic ce tlachiuhqui ipan [[alfalfa|alfalfapixcayotl]]. Occequintin mexihcah hueyi tequipanolti in tlalpixcayotl itech [[cintli]], [[chilli]], [[xoconochtli]], [[nohpalli]], [[xonacatl]], [[limonxocotl]], nohuan [[pitzopixcayotl]], [[totolpixcayotl]], [[ichcapixcayotl]], [[cahuayohpixcayotl]], [[cuacuahuehpixcayotl]] inompan [[coyonimatiliztli]].

Inin altepecalpolli icnotl, in chanequeh otequipanohqueh ipan ixtlahuahcan ihuan pochtecayotl, quipiya ohtocahnih canah occe tlacatiyan in ompa Tlahtohcayotl in Cepanca, Canada, Caxtillan, Colombia ihuan Panama yehhuantin calchihuanimeh, occequintin tequipano ipan Altepetl Mexihco ialtepenanyo, Pachyohcan Soto, Querétaro, Tijuana, Monterrey, Atemaxac, Altepetl Carmen huan Cuauhnahuac. Nozo iuhqui motlachihuah xiquipilli in ompa Calpolli San Miguel ihuan tilmahtli ipan in Calpolli San José.

Nican itlachuhual in cualli chichihualatl ipan onohuayan, Tequixquac oncah establos ihuan industria chichihualoyan ipampa chichihualli,  tlatetzauhtli, xocoqui ihuan chichihualalchiyatl, no iuhqui onca hueyi tiyaquiztli in jueves ihuan domingos.

In tomin motlacohua ipan nacamacoyan, pahcalli, amanamacoyan, tilmahnamacoyan, cacnamacoyan, tlaxcalnamacoyan, quilnamacoyan, texnamacoyan, tlacualcalli, ihuan occequintin  establecimientos.

==Tlamachtiliztli==
Tequixquiac quipia caltlamachtiloyan tlen itocah ''Primaria Nicolás Bravo'', Primaria Antonio Caso huan Primaria Perfecto Monrroy quipixtoc nochi conemeh, huan cicuacemeh tlamachtiyanih huan ce tlamachtiltlayacanquetl, huan ni caltlamachtiloyan quipiah “programa Escuela de Calidad” ica yani molehuiya huan ihquinoh quicencahua cualli tlamachtiltequitl.

== Chanehmatiliztli ==
Tequixquiac quipiya 25, 697 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020).<ref>[https://mexico.pueblosamerica.com/i/ecatepec-de-morelos/ ''Pueblos de América'', Mexico tlahtohcayotl, Ehcatepec altepetlahtohcan; 24 metztli julio itech 2022 xiuitl.] {{Spa/nhn}}</ref>

==Tequinemiliztli==
[[Īxiptli:Parroquia de Santiago Apóstol, Tequixquiac.JPG|thumb|200px|Santiago Tequixquiac Iteopancal.]] 

Tequixquiac ce altepecalpolli ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quitto Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayotl ipan Tlahtohcayotl Mexico; ixquich tlamatocac tequichuihualiztli, yoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtoliztli.

In '''Santiago Tequixquiac iteopan''' ce cristiano chihualcalli tlein neteotiliztli in cristianismo.

===Ilhuiliztli ihuan macehuallotl===
[[Īxiptli:Danza de las varas en Tequixquiac (2).JPG|thumb|left|200px|Mihtohtli "Contradanza de las Varas".]]

Santiago Tequixquiac ce altepeconetl ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihto Tlatquicayotl ipan Tlachiuhcayotl ipan Mexico; ixquich tlamatocac toltecayotl in ompa Mexico mictlampa, yoliztli ipan ahmo tlamatocac tlachihualiztli iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtolloliztli.

In mitohtli, ce mihtotli ipan Santiago, tlacameh ihuan cihuah mihtotia tlanahuahquez zan cen tzotzonalotl ica mecahuehuetl, panhuahuetl ihuan tlapitzalli.

In yohualmitohtli "Contradanza de las varas", Señor de la Capilla ilhuitl īpan hueyaithualli Santiago iteopan.

=== Tlatzohtzonaliztli ===
Miac [[tlatzohtzonaliztli]] cah inin altepecalpolli iuhqui [[banda]], [[cumbia]], [[balada]] ahnozo [[tlatlamantic cuicayotl|tlatlamantic]].

=== Tlacualiztli ===
<gallery>
File:Cocina tequixquense (México).JPG|''Acintli ica molli''
File:Tamales de fríjol de Tequixquiac.JPG|[[Tamalli|''Etamalli'']]
File:Nopales con papas y gorditas de chicharrón, Tequixquiac.jpg|''[[Nohpalli]] ica [[tlalcamohtli]]''
File:Tejocotes en dulce, Tequixquiac.jpg|[[Texococuahuitl|''Tzopelic texocotl'']] 
</gallery>


== No xiquitta ==
* [[Tlahtohcayotl Mexico]]

== Toquiliztequitl ==
<references/>

== Occe necuazaloliztli ==

{{Tzompanco Onohuayan}}

[[Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Tlahtohcayotl Mexico]]