Revision 502381 of "Sonora" on nahwiki

{{Toquiliztequitl}}
{{Tlacatiyan ixeliuhca
| Tlacatiyan ixeliuhca = Tlahtohcayotl
| Tocaitl = Sonora
| Chantocaitl = Estado de Sonora
| Pamitl = 
| Chimalli = Coat of arms of Sonora.svg
| Tlalmachiyotl = Sonora in Mexico (location map scheme).svg
| Lema = 
| Tlacatiyan = {{MEX/nhn}}
| Tecuacan = [[Pitic]]
| Hueyaltepetl = [[Pitic]]
| Ixtentli = 	179 503    
| Tlaixpayotl = 2
| Tlalticpac tliltetl = 29°38′46″N <br />110°52′08″O       
| Tepenelihuahcapanca = Pico Guacamaya
| Metros = 2,646
| Chanehqueh = 	2 850 330
| CampaChanequeh = 17
| Pozahuacayotl = 15,9
| CampaDensidad = 11
| IDH = 0.779
| CampaIDH = 3
| PIB = 1.812.968
| PPC = 42,325
| Tzintiliztli = [[Tlachiucnāuhti 9]], [[1824]] 
| CampaCreacion = 31
| Tlahtolli = [[Caxtillantlahtolli]], [[seri‎]], [[guarijío]], [[o'odham]] [[mayo]], [[ópata]]
| Tetlanahuatiani = Francisco Alfonso Durazo Montaño
| Teuctlahtoqueh = 3 
| Tequichihuanimeh = 65
| Tlacatocaitl = Sonoratlacatl
| Onohuayan = [[Tlahtohcayotl Mexihco ialtepecalpolhuan|16]] 
| Altepecalpolli = [[Tlahtohcayotl Mexihco ialtepecalpolhuan|72]] 
| UTC = [[UTC]]-7
| USPS = 
| CodigoISO = MX-SON
| Matlatzalan = www.sonora.gob.mx/
|}}

'''Tlahtocayotl Sonora''' (Caxtillantlahtolli: '''Estado de Sonora'''). In [[tlahtohcāyōtl]] īpan [[Mēxihco]] ca. [[Pītic]] īāltepēnānyo in Tlahtohcāyōtl Sonora. Cuaxochtia canahpa mictlampa ica [[Arizona]] huan [[Yancuic Mexico]], [[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān|TTI]], canahpa huitztlampa no [[Sinaloa]], canahpa iquizayampa no [[Chihuahua]] huan canahpa icalaquitlampa no [[Baja California]] huan [[California ayollohco]].

==Tlalticpacmatiliztli==
Inin tlahtocayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica [[Coahuillan]], canahpa in huitztlampa ica [[Xalixco]] huan [[Aguascalientes]], in tonatih iquizayampa ica [[Chihuahua]] tlahtocayotl huan in tonatih icalaquitlampa ica [[Baja California]].

== Tequitiliztli ==
Tlapixcayotl ipan Sonora ca [[cintli]], [[lalaxtli]], [[xoxocotl]], [[xalxocotl]], [[ahuacatl]], [[xocomecatl]], [[xitomatl]], [[miltomatl]], [[tlalcamohtli]], [[xonacatl]], occequin; xochicualli tlanamaca ohcequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl.

Sonora tlahtohcayotl nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altemaitl.

== Chanehmatiliztli ==
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
{| class="wikitable"
|-
! Xihuitl
! Chanehqueh
|-
| [[2010]]
| 3,388,168
|-
| [[2020]]
| 3 540 684
|-
|}

==Temachtiliztli==
[[File:UNISON URC.jpg|thumb|200px|izquierda|UNISON.]]
In tlahtohcayotl nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in ''Escuela Secundaria'', noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 98,08 % chanehqueh.

Pitic altepetl quipiya ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah ''Universidad de Sonora'', ''Universidad Politénica de Hermosillo'', ''Universidad Estatal de Sonora'', ''Instituto Tecnológico de Hermosillo'', ''Universidad Tecnológica de Hermosillo'' huan ''Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey Campus Hermosillo'', ce pani tlamachtiloyan itech Pitic altepeticpac.

== Momotlaliztli==
In momotlaliztli ipan Sonora ca ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.

Sonora quipiya tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.

=== Altepetl Obregón ===
* [[Yaquis de Ciudad Obregón]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Mexicana del Pacífico]].
* [[Potros ITSON de Obregón]]. Equipo de básquetbol de la [[Liga Nacional de Baloncesto Profesional de México]] (LNBP).
* [[Guerreros de Ciudad Obregón]]. Equipo de fútbol de la [[ Tercera División de México]].
* [[Halcones de Ciudad Obregón]]. Equipo de básquetbol del [[Circuito de Baloncesto de la Costa del Pacífico|CIBACOPA]].

=== Caborca ===
* [[ Rojos de Caborca]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Norte de México]].

=== Guaymas ===
* [[Ostioneros de Guaymas (baloncesto)]]. Equipo de básquetbol del [[Circuito de Baloncesto de la Costa del Pacífico|CIBACOPA]].

=== Navojoa ===
* [[Mayos de Navojoa]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Mexicana del Pacífico]].

=== Pitic ===
* [[Naranjeros de Hermosillo]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Mexicana del Pacífico]].
* [[Cimarrones de Sonora]]. Equipo de fútbol de la [[Liga de Ascenso de México]].
* [[Rayos de Hermosillo]]. Equipo de básquetbol del [[Circuito de Baloncesto de la Costa del Pacífico|CIBACOPA]].
* [[Diablos de Hermosillo]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Norte de México]].
* [[Soles de Sonora]]. Equipo de futbol rápido de la [[Major Arena Soccer League|Major Arena Soccer League (MASL)]] y la [[Liga Mexicana de Fútbol Rápido Profesional|Liga Mexicana de Fútbol Rápido Profesional (LMFR-Pro)]].

=== San Luis Río Colorado ===
* [[Algodoneros de San Luis]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Norte de México]].

=== Puerto Peñasco ===
* [[Tiburones de Puerto Peñasco]]. Equipo de béisbol de la [[Liga Norte de México]].

=== Huatabambo ===
* [[ Huatabampo FC ]] [[ Tercera División Profesional ]]

== No xiquitta ==
* [[Mexico]]

== Toquiliztequitl ==
<references/>

== Occe necuazaloliztli ==

{{Mexico}}

[[Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Sonora]]