Revision 505958 of "Bolivia" on nahwiki

{{Toquiliztequitl}}
{{Tlacatiyan 
| Chantocaitl = Nepapantlacatiyan tlahtohcayotl Bolivia
| Tlaltocaitl = Estado Plurinacional de Bolivia<br />Wuliwya Suyu<br />Buliwya Achka Nasyun Mama Llaqta<br />Tetã Volívia
| Tocaitl = Bolivia
| Pamitl = Flag of Bolivia.svg
| Chimalli = Coat of arms of Bolivia.svg
| Chimalli_octacayotl = 125px
| Tlacatiyancuicatl = [[Bolivia tlacatiyancuicatl]]
| Tlacatiyancuicatl_tlahcuilolli = National Anthem of Chile.ogg
| Tlalmachiyotl = Bolivia (orthographic projection).svg
| lema_nacional = ''In Cetiliztli in chicāhualiztli ca''
| āltepētlacuīcatl = ''[[Himno Nacional de Bolivia]] Bolivia āltepētlacuīcatl''
| tēcuacān = [[Sucre]]
| tēcuacān_chānehqueh = 226,668 ([[2005]])
| tēcuacān_cemonocāyōtl_fmt = 
| tēcuacān_cemonoc =16_29_S_68_02_O  16º 29' S 68º 02' O 
| huēyi_āltepētl = [[Santa Cruz de la Sierra]]
| āchcāuhtlahtōlli = [[Caxtillāntlahtōlli]], [[Quechhuatlahtōlli]], [[Aimaratlahtōlli]], [[Guaranitlahtōlli]], 37 [[mācēhualli|mācēhuallahtōlli]] īhuān 127 [[tlahtōltōn]]. 
| tēpacholiztli = [[Tlahtohcātēīxipcayōcopa tlācatlahtohcāyōtl]]
| tēpachohqueh = [[Boliva Tlahtohcātēīxiptla|Tlahtohcātēīxiptla]]<br />[[Bolivia Ōntlahtohcātēīxiptla|Ōntlahtohcātēīxiptla]]
| tēpachohqueh_tōcāitl = [[Evo Morales]]<br />[[Álvaro García Linera]]<br />
| tzintiliztli = [[Independencia]]
| fundación_hitos = &nbsp;• Iniciada<br />&nbsp;• Declarada
| fundación_fechas = īhuīcpa [[Caxtillān]]<br />[[Tlamācuīlti 25]], [[1810]]<br />[[Tlachicuēiti 6]], [[1825]].
| tlaīxpayōtl = 1,098,581
| tlaīxpayōtl_tlatēctli = 27
| tlaīxpayōtl_ātl = 1.4%
| cuāxōchtli = 6,743 km
| huēyi_ātēntli = 0 km <sup>3</sup>
| chānehqueh = 9 329 676 (2005)
| chānehqueh_tlatēctli = 85
| chānehqueh_pozāhuacāyōtl = 8.49
| PIB_nominal_año = 2008
| PIB_nominal_puesto =103
| PIB_nominal = [[Dólar estadounidense|USD]] 16,699,000,000
| PIB_nominal_per_cápita= [[Dólar estadounidense|USD]] 1,665
| PIB = [[Dólar estadounidense|USD]]. 42,121,000,000
| PIB_año = 2008
| PIB_puesto = 88
| PIB_per_cápita = [[Dólar estadounidense|USD]] 4.200
| IDH = 0.723
| IDH_año = 2005
| IDH_puesto = 111
| IDH_categoría = {{Ingreso|ingreso=nepantlahtli}}
| tomīn = [[Boliviano (moneda)|Boliviano]] ('''Bs.''') ('''[[ISO 4217|BOB]]''')
| tlācatōcāitl = Boliviatlācatl, tlācah
| horario = [[UTC-4]]
| horario_verano = [[UTC-4]]
| cctld = [[.bo]]
| código_telefónico = 591
| prefijo_radiofónico = CPA-CPZ
| nenecuilhuāztli_ISO = 068 / BOL / BO / BOB
| miembro_de = [[ONU]], [[OEA]], [[CSN]], [[Comunidad Andina|CAN]], [[Mercosur]]<sup>4</sup>, [[ALADI]], [[ALBA]], [[OMC]], [[SELA]].
| tlahtōlcaquiliztilōni = <sup>1</sup>[[La Paz]] in tēcuacān, <sup>2</sup>[[Sucre]] in tēccalli.<br />
<sup>3</sup>[[Mediterraneidad de Bolivia]]<br />
<sup>4</sup>Estado Asociado.</small>
}}
'''Bolivia''' nozo '''Nepapantlacatiyan Tlahtocayotl Bolivia'''<ref>[https://web.archive.org/web/20090603163917/http://www.derechoteca.com/gacetabolivia/decreto-supremo-0048-del-18-marzo-2009.htm Decreto supremo Nº 0048 del 18 de marzo de 2009]</ref> ({{es2}} '''Bolivia''', [[Aimaratlahtolli]]: '''Wuliwya''', {{qu2}} '''Bulibya''', [[Guaranitlahtolli]]: '''Volivia'''), ce [[tlacatiyan]] ipan [[America Huiztlampa]] ca. [[Sucre]] i[[tecuacan]] in Bolivia tlalli.

Cuaxochtia canahpa mictlampa ica [[Brasil]], canahpa huitztlampa no [[Argentina]], canahpa iquizayampa no [[Paraguay]] huan [[Brasil]], canahpa icalaquitlampa no [[Peru]] huan [[Chile]].

==Tlaltocayotl==
Inin tlacatiyan piya in latintlahtolli ''Bolivia'', tlen nahuatlahtolcopa ipampa yaquizqui [[Simón Bolívar]] in quemeh tlalli itech Bolívar (inic ce Bolivia tlahtohcateixiptlah). Inin tocayotl quihto ipampa in teopixqui Manuel Martín Cruz ipan inic ce tlahtoloyan ihuicpa Chuquisaca oquihtoa ''Si de Rómulo, [[Roma]]; de Bolívar, Bolivia'' (Intla Romulo, Roma; itech Bolívar, Bolivia).

==Huehcapatlahtoliztli==
In nicān tlālpan ōchanti catca īhuīcpa 2000 xihuitl īcampa. Nicān ōtlaimacaci miaquīntīn huehuēcauh chīhuatlacayōtl īpan Andes tepētlān īhuān ixtlahuahcān. In Tiwanaku tōltēcāyōtl īhuān aymaratlahtocāyōtl achtotipan huaritlācah. Inōnqueh tlatlahtocāyōtl catcah īca in Inca Huēyitlahtocāyōtl īpan [[Macuīlpōhualxihuitl 13]].

[[Īxiptli:Puerta y escalinata del templo Kalasasaya Tiwanaku Bolivia.jpg|left|thumbnail|200px|[[Tihuanaco]].]]

Inca toltecayotl ce tlacayotl in pohualxihuitl chicueyi (XIII), inin tlalli ochanti in pohualxiuhpan caxtolli (XV) yehyehua oacicoh caxtiltecah. Inonqueh xihuitl nican oyeya tlatlalilli ipampa aymara chanehqueh motocayotia coyah, pacaheh, lupacah, omasuyuh, tlein coyah otepanih in tlalpan canah [[Cusco]]. Inca Pachacuti nozo hueytlahtoani Cusco oquintlaz in coyatlacah ihuan oquipololo huey ahcopa ixtlahuahcan axcan Bolivia. Inon tlalli ixeliuh nahui tlalteucyotl motoca Tihuantinsuyu ihuan tepitzin teucyotl Coyasuyu.

Inic ce europanecatl [[Diego de Almagro]] catca nican tlalpan in xiuhpan 1535, quintepan xi aci canahpa Cusco zan niman onenemi icampa Chile. Zatepan omic Diego de Almagro, [[Francisco Pizarro]] otitlani iicniuh Gonzalo Pizarro icampa xi pololo teucyotl Coyasuyu. Pedro de Anzuárez oaltepetlali Chuquisaca (axcan altepetl Sucre) in xihuitl 1538. Inin tlalpan oquipiaya miactin chalchiuhtetl oztopan ihuan atoctli, altepetl [[Potosí]] oaltepetlali in xihuitl 1546 ihuan ocachi chantililli catca in xiuhpan 1574 in ompa [[Ixachitlān]]; nican tlalli oquipiaya oztoyotl iztateocuitlaco motenehua Cerro Rico del Potosí (Necuiltonitepec Potosí) in xiuhpan 1611 quemeh hueyi tlachihuani ihuic iztateocuitlatl ipan Cemanahuactli. Potosí motocayotia Villa Imperial (hueytlahtocayotic Altepetl) ipampa [[Carlos Inic Ce]] ihuicpa [[Caxtillān]].

==Tlalticpacmatiliztli==
{{Ancayotl
| Noroeste   = {{PER}}
| Norte      = {{BRA}}
| Noreste    = {{BRA}}
| Oeste      = {{PER}}
| Centro     = Bolivia
| Este       = {{BRA}}
| Suroeste   = {{CHL}}
| Sur        = {{ARG}} 
| Sureste    = {{PRY}}
}}

Quipia nahui regiones naturales quemeh Andes tepetlan ihuan imayor altitud in Sahama ica 6,542 m. in tepetl ocachi ahco ipan Bolivia. Occe naturaltlalpan noyuhqui nican Bolivia in ahco ixtlahuatl hasta in atoyatl Amazonas ihuan tlahtocayotl [[Peru]] in atezcatl [[Titicaca]], in Tepetlan Bolivia iquiziyampa tlen nemi ihuic [[Madidi]] ihuan [[Uyuni]] canahpa Chile quenin parque nacional Bolivia cuauhtlah ca, ihuan in chiltecatl altiplano canah huitztlampa Argentina.

=== Yoliztli ===
Nican Bolivia quipiya cuauhtontli diferentes, quemeh [[apachtli]], [[copalcuahuitl]], [[teonochtli]], [[nohpalli]], [[calden]] huan ohcequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Heliconia rostrata 4.jpg|[[Bolivia xochitl]]
Image:Araucaria 01.jpg|[[araucaria]]
Image:Starr-100504-5914-Jacaranda mimosifolia-large flowering tree with horse-Kula-Maui (24741951870).jpg|[[jacaranda]]
Image:Jardín Botánico de Altura, Pucará de Tilcara, Jujuy, Argentina.JPG|[[nohpalli]]
Image:Caldén, belleza pampeana.JPG|[[calden]]
</gallery>

No xiquitta Argentina quipiya totomeh quemeh [[tlacatototl]], [[tzopilocuauhtli]], [[cozcacuauhtli]], [[totomichin]], noihqui quipiya yolcameh chichinimeh [[peruichcatl]], [[alpaca]], [[huanaco]], [[huicuna]], [[huemul]], [[azcacoyotl]], [[miztli]], [[ocelotl]], [[ayotochtli]], [[hueyimichin]], [[amiztli]] huan ohcequin.
<gallery class="center" widths="180">
Image:Lama3.jpg|[[peruichcatl]]
Image:Cóndores no se entierran a diario.JPG|[[tzopilocuauhtli]]
Image:Standing jaguar.jpg|[[ocelotl]]
Image:Guanaco Patagonico.jpg|[[huanaco]]
Image:Schwimmender-Pinguin.jpg|[[totomichin]]
</gallery>

==Teyacanaliztli==
===Bolivia ixeliuhca===
<!-- Tabla de los departamentos -->
{|width=600px align=center
|colspan=4 style="background:#e9e9e9;" align=center|'''Bolivia ixeliuhca'''
|- 
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:Departamentos de Bolivia.png|center|300px|]]
|- 
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlahtocayotl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chānehqueh (2005)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tentli (km²)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tecuacan''' 
|- bgcolor="#f0f0f0"
|align=center|''' Bolivia itlacatlahtohcayo '''  
| align="right" |'''10 027 644''' 
| align="right" |'''1 098 581''' 
| '''[[Sucre]]'''
|-
|1. [[Beni]]
| align="right" | 430 049 
| align="right" | 213 564
| [[Trinidad]]
|- bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Chuquisaca]] 
| align="right" | 631 062
| align="right" | 51 524
| [[Sucre]]
|-
|3. [[Tlālxeliuhcāyōtl Cochabamba|Cochabamba]] 
| align="right" | 1 786 040 
| align="right" | 55 631  
| [[Cochabamba]]
|- bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Tlālxeliuhcāyōtl La Paz (Bolivia)|La Paz]] 
| align="right" | 2 756 989 
| align="right" | 133 985
| [[La Paz (Bolivia)|La Paz]]
|-
|5. [[Tlālxeliuhcāyōtl Oruro|Oruro]] 
| align="right" | 444 093 
| align="right" | 53 558
| [[Oruro]]
|- bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Pando]] 
| align="right" | 75 335
| align="right" | 63 827
| [[Cobija]]
|-
|7. [[Tlālxeliuhcāyōtl Potosí|Potosí]] 
| align="right" | 780 392
| align="right" | 118 218
| [[Potosí]]
|- bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Tlālxeliuhcāyōtl Santa Cruz|Santa Cruz]]
| align="right" | 2 626 697
| align="right" | 370 621
| [[Santa Cruz de la Sierra]]
|-
|9. [[Tlālxeliuhcāyōtl Tarixa|Tarixa]] 
| align="right" | 496 988 
| align="right" | 37 623 
| [[Tarixa]]
|- bgcolor="#f0f0f0"
| 
|}

== Tequitiliztli ==
Bolivitlān cē tequiyōtl īpan Ixachitlān ītech temocpan. Bolivia tequiyōtl tequipanoa īhuīc tlaquixtilli tlalpixcayotl īca inic cē ichcapixcayotl ipan [[Andes Tepētlah]], nōiuhqui inic ōme tequipanolli piya cē ācalquīxōhuayān ītequipanoliz in ōmpa Huaqui ihuan Copacabana.

Occequīntīn bolivia huēyi tequipanolli in tlalpixcayōtl īhuīpan [[cafecacahuatl]] (inic ome hueyicauh ipan [[tlalticpactli]]), [[tzapalolli]], [[tzopelacatl]], [[cintli]], [[ācintli]], [[camohtli]], [[limonxcotl]], [[ichcatl]], nōhuān pitzopixcayōtl, cahuayōhpixcayōtl, cuacuahuehpixcayōtl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli tlaquixtilli [[teconalli]], [[cōztic teōcuitlatl]], [[tlīltepoztli]], [[amochitl]], [[temētztli]], [[Iztāctepoztli]], [[platino]], ihuan [[chālchihuitl]].

==Tequinemiliztli==
<gallery>
Imagen:Image047 15A-0.jpg|''Mihtotiztli''
Imagen:Copacabana 28.jpg|''Copacabana''
File:Salar Uyuni au02.jpg|''Uyuni''
File:Carnaval de Oruro dia I (60).JPG|''Oruro''
</gallery>

== No xiquitta ==
* [[America Huitztlampa]]
* [[America]]

== Amoxtiliztli ==
* ''Ediciones Trébol'', ''Diccionario Enciclopédico Visual'' īpān caxtillahtōlli, ''Cargraphics S.A., otepoztlahcuiloc ipan [[Colombia]], 1997.''

== Toquiliztequitl ==
<references/>

== Occe necuazaloliztli ==

{{America}}

[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Bolivia]]