Revision 265104 of "Moor (toponiem)" on nds_nlwiki

{{etelazie}}[[Ofbeelding:Moeras DE.jpg|thumb|300px|Moor bie [[Ander]] in Drìnthe]]
[[Ofbeelding:Laand-Ies_in_Nederlaand.PNG|thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 1]] 
[[Ofbeelding:Regenvaal_Noorden.PNG|thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 2]]
[[Ofbeelding:Plaantengrui.PNG|thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 3]]
[[Ofbeelding:Nèje_plaantengrui.PNG|thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 4]]
[[Ofbeelding:En_zo_deur.PNG|thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 5]]
n '''Moor''' of '''zomp''' is n overgongsgebied tuzzen [[woater|wotter]] en [[Vastelaand|laand]].

t Wordt kenmaarkt deur biezöndre plaant- en daarsoorten. In fait is t n tuzzenfoase in ontwikkeln. Dizzent wordt in staand holden deur daren of minzen. Bie daren kin man bieveurbeeld denken aan de [[Oostvaardersplassen]] in [[Flevolaand]]. Hier holden gaanzensoorten deur begroazen van raitsoorten heur aaigens leef- en woongebied in staand. Gebeurt der laanke tied niks, den zel n moor dreug laand worden.

In [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]] en [[Drenthe|Drìnthe]] lag vrouger n grote moor, t [[Boertanger Moor]]. Dizzent is in de loop van de eeuwen ontgonnen en in kultuur brocht.

== Ontstoan van de Boertanger moor==
t Laand-ies kwam in verschaaidene iestieden over [[Nederlaand]] hìn. Doarbie oefenden de swoare iestongen staarke drok uut op t laand in t noorden. Ook wuir der [[keileem|kaaileem]] hìn legd. Baaide de drok en de kaaileem zörgde der veur dat t laand huil steveg was en naauwlek wotter deur leut.

Deur eeuwenlaanke regenvaal kwamen dailen van t laand laankzoam onder wotter te stoan. Deur de haarde boden kon dit nait vot.

Tiedens de waarme periodes noa de iestieden begonnen plaanten laankzoam te gruien om en bie t wotter.

Noa verloop van tied staarfden dai oale plaanten oet en vörmden n loagie in t wotter, woardeur t wotter omhoog gong. Doch bleef t wotter ook in de oale planten zitten. 

En zo gong dat eeuwen laank deur, totdat der n hoge loag [[vene (grondsoorte)|veen]] ontstoan was, dai doarom ook wel [[hoogveen|hoogklain]] of hoogmoor nuimd wordt. Tuzzen aal dai verschillende loagen, bleef t wotter wel zitten, woardeur t klain, de plaantenresten, hail papsk en natteg was. Tegenswoordeg, nou der veul van de klainloagen ontgonnen binnen, zit t wotter nog aal in de grond. As minzen de oale klaingebieden mit rust lôt, zel t over n poar honderd joar weer wat lieken op t oorspronkelke Boertanger moor.

==Liest van nog bestoande moren==
===Noord-Amerikoa===
*Great Dismal Swamp
*Okefenokeemoor
*Everglades (Florida)

===Zuud-Amerikoa===
*Pantanal
*Llanosmoren

===Europa===
*Flow Country
*Biebrzamoren (Polen)
*Hortobágy (Hongaraai)
*Camargue (Frankriek)
*Pripjatmoren (Wit-Ruslaand en Ukraine)

===Afrikoa===
*Okavangodelta
*Sudd (Soedaan)

===Ozeoanie===
*Waituna Lagoon (Nij-Zeelaand)
*Coorong (Austroalie)

== Leegsaksisch ==
* [[Drèents]]: ''moer'', ''meras'', ''moeras''
* [[Grunnegs]]: ''moor'', ''zomp(e)''
* [[Stellingwarfs]]: ''moeras''
* [[Veluws]]: 
**''moeras'' 
**(''stroet'' = moerasachtig land; [[Putters]])

{{dia|Schreven in t [[Veenkelonioals]]}}

[[Kategorie:Grunnegs_artikel]]
[[Kategorie:Ekologie]]

[[de:Marsch (Schwemmland)]]
[[en:Marsh]]
[[es:Marisma]]
[[fr:Marais]]
[[he:אדמת ביצה]]
[[io:Marsho]]
[[pl:Bagno]]
[[nl:Moeras]]
[[sv:Kärr]]