Revision 269779 of "Geschiedenisse van de karke" on nds_nlwiki

De '''Geschiedenisse van de Karke''', of '''Karkegeschiedenisse''', giet over, zo as de name al zeg, over 't vergaank van de karke. Vake wöd dit ok gwoon enuumd as de Geschiedenisse van Kristndom, maa umdat denne meer onhöldt as allennig 't Karklike kristndom, wöd 't vergaank van de Karke ofziedig behaandelt van 't totaal platie.

't Karklike kristndom is 't wieds geleufdn godsdienst op de weerld, met zien 2,2 miljard geleuvign.

==Jezus van Nazareth==
De karke, en aandere kristlike stromings, bint begunn bi'j [[Jezus]] van Nazareth, 'n jeudse keerl die, volngns de [[Biebel]], 3 jaor op pad gungn deur [[Palestina]] um leerlings te zuukn en te predikn over 't Koninkriek van God en over liefde veur oen naobers. Hi'j maaktn völle volgelings. Maa ok völle luu haadn 't op 'n geven mement 't aorig hoge zittn van zien praoties, veural bekend van 'n paar Farizeeën, die de Romeinse hoge heern zo wied hebt kunnen kriengn um 'm de dood in te jaangn an 't kruus. Maa, volngns de Biebel, is he nao 3 daangn wear op-estaone en is he 'n zettie later naor 'n hemel terugge-gaone um naost zien [[God|Va]], an 'n rechterhaand, te gaon zittn, töt dat he terugge kump um de bökkies van de skaopies te skeaidn. Hiernao, nao 50 daangn, kwaamn de Heilige Geest op zien voolglings, en bint eur op pad egaone umme zien leer te verspreaidn. 

==De vrogste kristen==
Daanks 't [[Evangelie van Tomas|Thomas Evangelie]] kunne wi'j noew zengn dat 'n eerstn begun van 't kristendom twee heufdstromings ehad hef:
* 'n Eerstn begun van 't, later stark uut-breaidn, [[Gnostiek]]. Den later zol wörn uut-ereuit, maa in de [[Middeleeuwen]] 'n zettie wear terugge zol kommn as de [[Katharen]]. En pas veur 'n groot deel oons bekend wörn met de vunds van de Nag Hammadiegeschriften in 'n oale ruïne op [[Egypte]].
* 't Paulinisme, ofwel 't Kristndom basseerd op de leer wat de apostel [[Paulus]], en later zolln uutbreaidn töt 't Katholicisme. Over disse giet dit artikel umme.

== Indeling ==
=== Indeling in 3 tiedn ===
An de haand van 't bekieks naor de gwoone geschiedenisse wöd de karkegeschiedenisse op 3 stukkn verdeeld:
{| class="wikitable"
!Tiedn !! jaortalln !! Begunnegie
|-
| De oale karkegeschiedenisse || 30 - 590
| [[Pinkster]]
|-
| De Middeleewn || 590 - 1517 || [[Paus Gregorius I]] wödt paus
|-
| De ni'je karkegeschiedenisse || 1517 - vandage || [[Maarten Luther]] döt zien 95 stellings teengn de oflaat bekend wörn
|}

=== Klassieke indeling ===
'n Aandre klassieke indeling, van de haand van de Nederlaanse karkhistoricus [[Otto de Jong]], wödt gebruukt in zien haandboek ''Geschiedenis der kerk'':
# de vrogge karke (töt 312)
# de staotskarke (312-1100)
# de machtskarke (1100-1500)
# de skeurnde karke (1500-1600)
# de bevoogde karke (1600-1775)
# de betwiefelde karke (1775-1914)
# de bestreedn karke (1914-heden)

{{Dialekt|sdz|[[Vechte|'t Vechtdal]]|ANS}}
[[Kategorie:Christendom]]