Difference between revisions 413760 and 415576 on newiki

next diff >
दोस्रो विश्वयुद्ध
{{अशुद्ध}}⏎
⏎
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" align="right" width="300px" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 3px red solid; border-collapse:collapse"
|+ <big><big>'''दोस्रो विश्वयुद्ध'''</big></big>
| मिति                       
| १ सेप्टेम्बर १९३९ देखि २ सेप्टेम्बर १९४५ 
|-
| स्थान
(contracted; show full)t; अमरीकी सेनाहरू पनि जापानको र बढीं, मार्च में[[इवो जिमाको लडाई|इवो जिमा]] र जूनमा [[ओकिनावाको युद्ध|ओकिनावा]]कोले लिए। जोवेत्त, फिलिप एस</ref> अमेरिकी बमोंले [[जापानमा हवाई हमला|जापानी सहरहरूलाई नष्ट गर्‍यो]] र अमेरिकी पनडुब्बियां जापानी आयोतको [[प्रशांत युद्धमा मित्र देशहरूको पनडुब्बिहरू|कट दिए।]]<ref name="results of german and american submarines">{{cite web|last=Poirier|first= Michel Thomas|title=Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II|url=http://w
ww.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html|publisher=U.S. Navy|date=1999-10-20|accessdate=2008-04-13}}</ref>

११ जुलाई को, मित्र राष्ट्रहरूको नेता [[पट्सडैम सम्मेलन|पोत्स्दम, जर्मनीमा मिले.]]उनिले जर्मनीलाई लिएर गरियो [[पट्सडैम करार|पहिलेको समझोतहरूलाई पुष्टि की]], Williams, Andrew J.</ref> र जापान द्धारा बिना शर्त समर्पणको मांगको दोहराया, विशेष रूपबाट यो कहते भए कि " जापानको लागि विकल्प छ त्वरित ओर पूर्ण रूपबाट  विनाश". मिसकेंबल, विल्सन डी.</ref> यस सम्मेलनको समयमा [[यूनाइटेड किंगडम साधारण चुनाउ, १९४५|यूनाइटेड किंगडमले आफ्नो साधारण चुनाव आयोजित गर्‍यो]] र [[क्लीमेंट अत्त्ली|क्लेमेंट एटली]] चर्चिलको ठाउँ प्रधानमन्त्री नियुक्त गरिएको(थियो). 

जब जापानले पोत्स्दम शर्तहरूलाई अस्वीकार गर्न जारी रखा, तब संयुक्त राज्य अमेरिकाले अगस्टको शुरूमा .जापानी सहरहरू [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी, नागासाकी|नागासाकी]]मा [[हिरोशिमा र नागासाकीमा परमाणु बम विस्फोट|परमाणु बम गिरा दिए]]दो बमको बीच, सोभियत संघले [[मंचुरियामा सोभियत आक्रमण|जापानी-अधिग्रहीत मंचूरियामा आक्रमण गर्‍यो]], जस्तोको यलतामा सहमति भएको थियो। १५ अगस्ट, १९४५ मा [[जापानको आत्मसमर्पण|जापानले आत्म-समर्पण गर्‍यो]] र युद्द समाप्त भयो।<ref name="BritWarxiv" />
=

== परिणाम ==
[[चित्र:Bundesarchiv Bild 183-14059-0018, Berlin, Oberbefehlshaber der vier Verbündeten.jpg|thumb|उच्चतम कमान्डर ५ जून, १९४५ मा बर्लिन मा: बर्नार्ड मांटगोमेरी, ड्वाइट डी. आएसेन होवर , गोर्गी हुकोव र जीन डे लात्तरे दी तस्सिग्नी]][[चित्र:Churchill waves to crowds.jpg|thumb|प्रधानमन्त्रीविंस्टन चर्चिल यूरोप दिवसको जीतमा लण्डनमा भीडलाई अभिवादन गर्दै]]
अंतरराष्ट्रिय शांति बनाए राखउनको प्रयासलाई लागि मित्र राष्ट्रहरूले [[संयुक्त राष्ट्र संघ|संयुक्त राष्ट्र]]को गठन गर्‍यो, जुन २४ अकटोबर, १९४५मा अधिकारिक तरिकामा अस्तित्वमा आयो. [http://www.un.org/aboutun/history.htm संयुक्त राष्ट्रलाई इतिहास]

हुनत यस ले/सँग/भन्दा बेपरवाह, पश्चिमी सहयोगिहरू र सोभियत संघको बीचको रिश्ते युद्दको खतम होने भन्दा पहिलेनै बिगडने शुरू भएका थिए, Kantowicz, Edward R. र दुवै शक्तिहरूले चाँडै नै उनको स्वयंको [[प्रभावी क्षेत्र|प्रभाव क्षेत्रहरू]]को स्थापित गर्‍यो।<ref name="ReferenceA"/> यूरोप मा, महाद्धीप अनिवार्य रूपबाट पश्चिमी र सोभियत क्षेत्रहरूको बीच तथाकथित [[फलाम परदा|लौह परदे]], जुनको [[मित्र राष्ट्रहरू-प्रशासित अस्ट्रिया|अधीनस्थ अस्ट्रिया]] र [[जर्मनीमा मित्र राष्ट्रहरूको कब्जे वाला क्षेत्र|मित्र राष्ट्रहरूको अधीनस्थ जर्मनी]] बाट भएर गुजरता थियो र उनिलाई विभाजित करता थियो,को द्धारा विभाजित थियो। एशिया मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[जापानमा कब्जा]] गरे र [[प्रशांत द्धीप समूहको ट्रस्ट क्षेत्र|उनिलाई पश्चिमी प्रशांत क्षेत्रलाई पूर्व द्वीपहरूलाई व्यवस्थित गर्‍यो]] जबकि सोभियत संघले [[सखालिन]] र [[कुरील द्धीपहरू]]मा अधिकार गर्‍यो; पूर्व [[जापानी शासनको अधीन कोरिया|जापानी शासित कोरिया]]को [[कोरियाको विभाजन|विभाजित गरेरदिइएको र दुवै शक्तिहरूको बीच अधिकृत गरेरदिइएको]].संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघको बीच तनाव जल्दी नै अमेरिका-नेतृत्व[[नाटो]] र सोभियत नेतृत्व वाला [[वार्सजावा संधि|वारस सन्धि]] सैन्य गठबंधनको गठनमा विकसित भयो र उनको बीचमा [[शीत युद्ध|शीत युद्द]]को प्रारम्भ भयो। लेफ्फ्लेर , मेल्विन पी, पेंटर, डेविड एस</ref>

विश्वको धेरै हिस्सों मा, दोस्रो विश्वयुद्धलाई समाप्त होनेको कुनै नै समयको भित्र संघर्ष पुनः शुरू भयो।चीन मा, राष्ट्रवादी र साम्यवादी तागतहरूले जल्दी नै उनको[[चीनी गृहयुद्ध|गृह युद्ध]]को बहाल गर्‍यो।साम्यवादी सेनाहरू अंततः विजयी रहीं र [[चीन गणराज्य जनवादी|चीनको जनवादी गणराज्य]]को मुख्य भूमिमा स्थापित गरे जबकि राष्ट्रवादी तागतहरूले [[ताइवान|ताईवान]]मा आफ्नो सत्ता जमाई. ग्रीस मा,[[ग्रीसको लोकतान्त्रिक सेना|साम्यवादी तागतहरू]]र एंग्लो अमेरिका समर्थित शाहीवादी तागतहरूको बिच [[यूनानी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध छिड गया]], जसमा शाहीवादी तागतहरूको विजय भयो। यिनी मुठभेडहरूलाई समाप्तिको तुरुन्त बाद, [[कोरियाई युद्ध|कोरिया में]][[दक्षिण कोरिया|दक्षिणी कोरिया,]] जसलाई पश्चिमी शक्तिहरूको समर्थन थियो, तथा [[उत्तर कोरिया|उत्तरी कोरिया]], जसलाई सोभियत संघ र चीनको समर्थन थियो,को बीच युद्द छिड गया; मूलतः युद्धलाई अन्त एक गतिरोध र संघर्ष विरामको साथ भयो। 

युद्दको समाप्ति पछि, विभिन्न यूरोपीय औपनिवेशिक शक्तिहरूको नियन्त्रण वाला जगहहरूमा [[औपनिवेशीकरणको खात्मा|गैर उपनिवेशीकरण]]का एक तीव्र दौर आयो. यस्तो मुख्य रूपबाट विचारधारामा बदलाव, युद्दबाट भयो आर्थिक तंद्रा र स्वनिर्धारणको लागि स्थानीय मानिसहरूको बढती मांगको कारण भयो। अधिकतर हिस्सों मा, यिनीहरू हस्तांतरण अपेक्षाकृत शांतिपूर्ण ढंगबाट भए, यद्धपि अपवादको तरिकामा [[प्रथम इंडोचीन युद्ध|हिन्दचीन]], [[मदागास्कर विद्रोह|मेडागास्कर]], [[इंडोनेशियाई राष्ट्रिय क्रांति|इंडोनेशिया]] र [[अल्जीरियाको युद्ध|अल्जीरिया]] जस्तै देश उल्लेखनीय छन्/हुन्. कोन्तेह-मर्गन, अर्ल.</ref> अनेक क्षेत्रहरू मा, आमतौरमा जातीय या धार्मिक कारणहरू से, विभाजन, यूरोपियहरूलाई फिर्ताीको पछि भयो; यस्तो प्रमुख रूपबाट दे खा्यो [[फिलिस्तीनको ब्रिटिश मत|फिलिस्तीनको अधिदेश]] मा, [[1947 संयुक्त राष्ट्रलाई विभाजन योजना|जसको कारण]][[इजराइल]] र [[फिलीस्तीन|फिलिस्तीन]]को रचना भयो, र [[ब्रिटिश राज|भारत]] मा, [[स्वतन्त्रता र भारतको विभाजन|जसको कारण ले]][[भारतको डोमिनियन|भारतीय अधिकार क्षेत्र]] र [[पाकिस्तान डोमिनियन|पाकिस्तानी अधिकार क्षेत्र]]को उत्पत्ति भयो। 

युद्धलाई पछिमा आर्थिक सुधार विश्वको भिन्न भागहरूमा विविध भए, हुनत सामान्यतया यिनीहरू एकदम सकारात्मक थिए। यूरोप मा, [[पश्चिम जर्मनी]]ले [[विर्त्स्चाफ्त्स्वुंदर|चाडै पूर्ववर्ती स्थितिको पुनः प्राप्त कर]]लिया र १९५० को दशक सम्म आफ्नो युद्द पूर्व स्तर भन्दा दोगुना उत्पादन गर्न शुरू गर्‍यो। दोर्न्बुस्च , रुदिगेर ; नोलिंग , विल्हेम पी.; लायर्ड , रिचर्ड जी</ref> इटली लचर आर्थिक स्थितिमा युद्दबाट बाहिर आयो, Bull, Martin J.; Newell, James.</ref> तर 1950 को दशक सम्म, इटलीको अर्थव्यवस्थाको स्थिरता र उच्च विकास द्धारा चिह्नित गर््यो. बैल, मार्टिन जे; नेवेल , जेम्स.</ref> युद्धलाई पछि ब्रिटेनलाई आर्थिक हालत खस्ता थियो, , Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm P.; Layard, Richard G.</ref> र आन वाला धेरै दशकहरू सम्म उनको अर्थ व्यवस्थामा गिरावट दर्जको गइरह्यो. एमादी-कोफीन, बार्बरा.</ref> फ्रान्स धेरै जल्दी संभल गया, र जोडसंग आर्थिक विकास र आधुनिकीकरणको मार्गमा प्रशस्त भयो।<ref name="हर्रोप , मार्टिन">हर्रोप , मार्टिन.</ref> सोभियत संघले पनि युद्धलाई तत्काल पछि उत्पादनमा जोडसंग वृद्धिको अनुभव गर्‍यो। स्मिथ, एलन.</ref> एशियामा जापानले [[जापानी युद्धहरूत्तर आर्थिक चमत्कार|अविश्वसनीय [छिटोको] सँग आर्थिक विकासको अनुभव गर्‍यो, र १९८० को दशक सम्म जापान विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली अर्थव्यवस्थाहरूमा एक बन्यो.<ref name="हर्रोप , मार्टिन"/> चीन, उनिलाई नागरिक युद्धलाई समापन पछि, अनिवार्य रूपबाट एक दिवालिया राष्ट्र नै थियो।<ref name="हार्पर, डामैन">हार्पर, डामैन.</ref> 1953 सम्म आर्थिक बहाली एकदम सफल लागिरहेको थियो किन भनें उत्पादन युद्द पूर्वको स्तरमा पुगेको थियो।<ref name="हार्पर, डामैन"/> यो विकास दर ज्यादातर जारी रहे, हुनत यसलाई संक्षेपमा विनाशकारी र [[आगेको ठूलो छलांग|विशाल अग्रिम छलाँग]]के आर्थिक प्रयोग द्धारा बाधित भएको थियो।युद्धलाई अन्त मा, संयुक्त राज्य अमरीका विश्वको लगभग आधा औद्धोगिक उत्पादनलाई उत्पादन करता था; हुनत १९७० को दशक सम्म, यो प्रभुत्व एकदम हद सम्म कम भयो।

== प्रभाव ==
=== हताहत र युद्ध अपराध ===
[[चित्र:World War II Casualties2.svg|left|350px|thumb|दोस्रो विश्वयुद्धमा मिर्त्यु]]
युद्धलाई कुल हताहतहरूलाई संख्याको अनुमान भिन्न भिन्न छन, तर अधिकांशको भनाई छ कि लगभग ६ करोड मानिस यस युद्धमा मारिएका थिए, जसमा लगभग [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई युद्ध हताहत|२ करोड सैनिक]] र ४ करोड साधारण नागरिक थिए।<ref name="WWII: C&C">{{cite web|title= World War II: Combatants and Casualties (1937— 1945) |url=http://web.jjay.cuny.edu/~jobrien/reference/ob62.html|accessdate=2007-04-20}}</ref> {{cite web|title=World War II Fatalities|url=http://www.secondworldwar.co.uk/casualty.html|accessdate= 2007-04-20}}</ref> {{cite web|title=Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second| accessdate= 2007-04-20}}</ref> धेरै जसो नागरिकहरूलाई मृत्यु [[संक्रामक रोग|रोग]], [[भुखमरी]], [[नरसंहारको सूची|नरसंहार]], [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा सामरिक बमबारी|बमबारी]] र [[जातिवध|जानबूझगरएर गरिएको(थियो) नरसंहार]]की कारणबाट हो गई। [[सोभियत संघ]]को लगभग २७ मिलियन मानिस युद्धलाई समयमा मारे गए थिए, जुन कि दोस्रो विश्वयुद्धलाई कुल हताहतों कि संख्याको लगभग आधा थियो। {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm|title=Leaders mourn Soviet wartime dead}}</ref> दोस्रो विश्वयुद्धलाई कुल हताहतहरूमा लगभग ८५ प्रतिशत मित्र राष्ट्रहरू (मुख्यतया सोभियत र चीनी)को थिए र १५ प्रतिशत धुरी राष्ट्रहरूको तर्फको थिए। एक अनुमानको अनुसार १.२ करोड नागरिक नाजी यातना शिविरहरूमा , {{cite web | author=Florida Center for Instructional Technology|url=http://fcit.usf.edu/Holocaust/people/victims.htm|title=Victims|work=A Teacher's Guide to the Holocaust|publisher=[[University of South Florida]]|year=2005|accessdate=2008-02-02}}</ref> १५ लाख [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा सामरिक बमबारी|बम]]से, ७० लाख यूरोपमा अन्य कारणहरू से, ७५ लाख चीनमा अन्य कारणहरूबाट मारे गए थिए। जे. एम्. विंटर, "डेमोग्राफी अफ द वार", यिनी डियर एन्ड फुट, एड.</ref> कुल हताहतहरूलाई संख्याहरूमा धेरै अंतर है, किन भनें अधिकांश मृत्युहरूलाई प्रलेखित भएको थिएन. 

यस मध्ये धेरै मृत्युें धुरीय कब्जित क्षेत्रहरूमा घटित भए [[जातिवध|जातिसंहार]], र [[वेह्र्मच्तको युद्ध अपराध|जर्मन तथा]][[जापानी युद्ध अपराध|जापानी सेनाहरू]] द्धारा गरिएको(थियो) युद्द अपराधहरूको परिणाम थीं.जर्मन अत्याचारै हरूमा सबै ले/सँग/भन्दा कुख्यात थियो [[होलोकस्ट]], जर्मनी र उनिलाई सहयोगिहरू द्धारा नियन्त्रित प्रदेशहरूमा [[यहूदी|यहूदिहरू]]को व्यवस्थित [[जातिवध|नरसंहार]].नाजिहरू समूहहरूलाई पनि लक्ष्य बनाया, जस्तैको [[रोमानी लोग|रोमा]](जसको [[पोराज्मोस]]मा लक्ष्यीकरण गर््यो), [[स्लाव]], र [[नाजी जर्मनीमा समलैंगिक पुरुष र होलोकस्टको इतिहास|समलैंगिक पुरुष]], एक अनुमानको अनुसार पांच मिलियन भन्दा धेरै मानिसहरूको खत्म गर््यो. टोड, एलन.</ref> धुरी राष्ट्रहरूको तर्फ झुकाव वाला क्रोएशियाको [[उस्तेस|उस्तास]] शासनको निशानेमा मुख्यता [[सर्ब्स|सर्ब मानिस]] थिए। [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Jasenovac.html जासेनोवाक ]</ref> सबै ले/सँग/भन्दा प्रसिद्द जापानी क्रूरताको उदहारण छ [[नानकिंग नरसंहार|नानकिंग नरसंहार,]] जसमा लाखहरूलाई संख्यामा चीनी नागरिकहरूको बलात्कार र हत्याको गयी थियो। चैंग, आइरिस.</ref> जापानी सेनाले लगभग ३ मिलियन देखि लिएर १० मिलियन भन्दा अधिक नागरिकहरूलाई हत्याको जिनमे भन्दा अधिकांश चीनी थिए। रमेल</ref> मित्सुयोशी हिमेताको अनुसार, ''जनरल [[यासुजी ओकमुरा]] द्धारा हेइपी र [[शांतुंग]]मा कार्यान्वित '' [[तीन Alls नीति|सानको सकुसें]]को समयमा कम से कम २.७ मिलियन मानिस मारे गए.

[[जैविक युद्ध|जैविक]] र [[रासायनिक युद्ध|रासायनिक हथियारहरू]]के धुरी राष्ट्र द्धारा सीमित उपयोगको पनि जानकारी छ। इतेलियन्सले अबाइसीनियाको आफ्नो विजयलाई समयमा [[तोरी गैस|मस्टर्ड ग्याँस]]को प्रयोग गर्‍यो,<ref name="हिल्टन लौरा जे">हिल्टन लौरा जे.</ref> जबकि [[जापानी शाही सेना|जापानको शाही सेना]]ने उनको [[द्धितीय चीन जापानी युद्ध|चीन (]][[यूनिट 731|७३१ एकाइ]] हेर्नुहोस)<ref name="हिल्टन लौरा जे"/> ''हाल गोल्ड,''</ref> मा आक्रमण र अधिकार गराउनको समयमा तथा [[खालखिन गोलको युद्द|सोभियत संघको खिलाफ शुरुआती संघर्ष]]में यस्तो/यस्ता/यसरी हथियारहरूको अनेकों किस्महरूको प्रयोग गरेको थियो। '' हैरिस, शेलडन एच.</ref> '' ''दुईटै, जर्मन र [[चीनमा जापानी मानव प्रयोग|जापानी दुवैले यिनी हथियारहरूको परिक्षण]] नागरिकहरूलाई बिरुद्धगरेको थियो र , sabella, Robert ; Li, Feifei; Li, Fei Fei; Liu, David.</ref> कुनै मामलाहरू मा, [[युद्धलाई कैदी|युद्ध बंदिहरू]]को खिलाफ. {{citation | title = Japan tested chemical weapons on Aussie POW: new evidence | url = http://search.japantimes.co.jp/member/nn20040727a9.html}}</ref>'' 

हुनत धुरी राष्ट्रलाई धेरै कृत्यहरूलाई विश्वको पहिले अन्तर्राष्ट्रिय न्यायलयमा [[एक्सिस युद्ध अपराध परीक्षणहरूको सूची|पेशी गर्नलाई लागि ल्यायाइयो]], अक्सर, युसूफ</ref> [[दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा मित्र राष्ट्रहरूको युद्ध अपराध|मित्र राष्ट्रहरूको कृत्हरू]]को हैन ल्यायाइयो. मित्र राष्ट्रहरूको यस्तो/यस्ता/यसरी कृत्यहरूलाई उदहारणमा शामिल छन्/हुन्, [[सोभियत संघमा जनसंख्या स्थानांतरण]], [http://www.faqs.org/minorities/USSR/Deported-Nationalities.html दिपोर्तेद नेशनेलिटीस]</ref>  सोभियतको जबरदस्ती वाला श्रनिक शिविर ([[Gulag|गुलाग]])[[गुलाग]], संयुक्त राष्ट्रमा [[जापानी अमेरिकी नजरबंदी|जापानीहरूको नजरबंदी]], [[अपरेशन कील्हौल]], {{citation | first = Jacob | last = Hornberger | title = Repatriation—The Dark Side of World War II | publisher = The Future of Freedom Foundation.| year = 1995 | url = http://www.fff.org/freedom/0495a.asp}}</ref> [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई पछि जर्मन मानिसहरूको निष्कासन|दोस्रो विश्वयुद्धलाई पछि जर्मनहरूको निष्कासन]], [[कात्यन नरसंहार|पलिश नागरिकहरूको सोवितातों द्धारा नरसंहार]], र [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा सामरिक बमबारी|दुश्मन क्षेत्रमा नागरिकहरूलाई माथि ठूलो मात्रामा बमवर्षा]], जसमा [[टोक्योको हमला|टोकियो]] शामिल छ र सबै ले/सँग/भन्दा उल्लेखनीय छ [[ड्रेसडेनलाई बमबारी|ड्रेस्डेन]]. {{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/oct/22/worlddispatch.germany|title=Germany's forgotten victims}}</ref>

बडी संख्यामा मृत्युें, यद्धपि आंशिक रूपबाट नै, परोक्ष रूपबाट युद्दको कारण नै भयो, जस्तैको [[१९४३ मा बंगालको अकाल|१९४३ को बंगालको आकाल।]]

=== यातना शिविर र गुलामीको काम ===
नाजी [[the Holocaust]][[होलोकस्ट]], लगभग ६० लाख यहूदियहरूलाई कत्ल (मुख्यतया [[अश्केनाजी यहूदी|ऐश्केनाजिम]]),को लागि जिम्मेदार थियो, साथ नै उनी जिम्मेदार थिए दुइ मिलियन [[जातीय पोल्सको बिरुद्धनाजी अपराध|जातीय पोल्स]] र अन्य चार मिलियन मानिस जसलाई "[[जीवन बाँच्नेको अयोग्य|जीवित रहउनको अयोग्य]]" करार दिइएको (इनमें शामिल थिए [[विकलांगता|विकलांग]] र [[मानसिक विकार|मानसिक रूपबाट बीमार]], [[सोभियत युद्ध बंदियहरूलाई बिरुद्धनाजी अपराध|सोभियत युद्धबंदी]], [[समलिंगी|समलैंगिक]], [[फ्रीमेसंस|फ्रीमेसन्स]], जे[[जेहोवाहको गवाह|होवाहको गवाह]] र [[रोमानी लोग|रोमा]])के पनि कत्ल के. यिनीहरू सबै एक सोचे समझे कत्लेआमको कार्यक्रमलाई हिस्सा थियो। दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा लगभग १२ मिलियन मानिस, जसमा भन्दा अधिकांश [[औस्ट -आर्बिटर|पूर्वी यूरोप]]को थिए, [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा जर्मनीमा मजबूर परिश्रम|जर्मनीलाई अर्थव्यवस्थामा बंधुआ मजदूरको जस्तै/तरिका कार्यरत थे]]. {{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html|title=Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers}}</ref> [[चित्र:Holocaust123.JPG|thumb|होलोकस्टको शिकार]][[एकाग्रता शिविर|नाजी यातना शिविरों]]को साथ साथ सोभियतको [[गुलाग]](या [[श्रम शिविर|श्रमिक शिविर]])के कारण पनि नागरिकहरूलाई अनेकों कब्जे वाला देशहरू, जस्तैको पोलैंड, [[लिथुआनिया]], [[लातविया]] र [[prisoner of war|एस्टोनिया]],मा मृत्यु भयो। यसको आलावा यिनी शिविरहरूमा मृत्यु भयो जर्मन [[युद्धलाई कैदी|युद्धबंदिहरू]]([[युद्ध बंदी|POWs]])की र यहाँ सम्मको उनी सोभियत नागरिकहरूलाई पनि जसलाइको नाजिहरूको समर्थक मानयोजान्थ्यो. {{cite web|url= http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/HL-800.cfm|title = Gulag: Understanding the Magnitude of What Happened}}</ref> [[सोभियत POWsको बिरुद्धनाजी अपराध|सोभियतमा जर्मनीलाई साठ प्रतिशत युद्ध बंदिहरू]]की युद्धलाई समयमा मृत्यु भएको थियो। {{cite web|url=http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm|title=Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II}}</ref> [[रिचर्ड ओवेरी|रिचर्ड ओवरी]]को अनुसार सोभियत युद्धबंदियहरूलाई संख्या ५.७ मिलियन थियो। त्यस मध्ये, ५७% मर गये या मारे गए थिए, कुल ३.६ मिलियन. [[रिचर्ड ओवेरी]]</ref> कुनै बचे हुहरूको उनको सोभियत संघ फिर्ताीमा गद्दार घोषित गरेरदिइएको. ([[आदेश नम्बर २७०|आदेश संख्या 270 हेर्नुहोस]])[[चित्र:Unit 731.jpg|thumb|left|इकाई ७३१मा शरीरहरूलाई निपटाना , जापानी जैविक युद्ध अनुसंधान यूनिट .]] {{cite web|url= http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/t-z/warlords1stalin.html|title=The warlords: Joseph Stalin}}</ref>

जापानीको [[युद्ध बंदी शिविर|कैदी युद्ध शिविरों]], जस मध्ये धेरैयहरूको श्रम शिविरहरूलाई रूपमा प्रयोग गर््यो,को पनि उच्च मृत्यु दर थियो। [[सुदूर पूर्वको लागि अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य ट्रिब्यूनल|सुदूर पूर्वको अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य ट्रिब्यूनल]]को अनुसार पश्चिमी बंदियहरूको मृत्यु दर २७.१ प्रतिशत थी( अमेरिकी युद्ध बंदियहरूलाई लागि ३७ प्रतिशत), {{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/bataan/peopleevents/e_atrocities.html|title= Japanese Atrocities in the Philippines}}</ref> जर्मन र इतेलियांसको नजीकैलाई युद्ध बंदियहरूको सात गुना. युकी तनाका</ref> चीनी युद्धबंदियहरूलाई मृत्यु दर धेरै अधिक थी; अगस्ट ५, १९३७को [[हिरोहितो]]को द्धारा पुष्टिको गयी एक घोषणाको अनुसार चीनियहरूलाई अब अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको तहत संरक्षण हैन मिल सकता थियो। अकिरा फुजिवारा</ref> हुनत [[जापानको आत्मसमर्पण|जापानको आत्म-समर्पण]]के पछि ब्रिटेनलाई ३७,५८३ कैदियहरूलाइ, नेदरल्याण्ड्सलाई २८,५०० र संयुक्त राज्य अमेरिकाको १४,४७३ कैदियहरूलाई रिहा गरेरदिइएको, चीनको लागि यो संख्या सिर्फ ५६ थियो। तनाका, इबिद ., हरबर्ट बिक्स ,</ref>

इतिहासकारों ज्हिफेन जू, मार्क पिएटी, टोरू कुबो, र मित्सुयोशी हिमेताको इतिहासलाई एक संयुक्त अध्ययनलाई अनुसार, १० लाख भन्दा अधिक चीनीयहरूलाई जापानीहरू द्धारा सञ्चारित गर््यो र [[मंचुको]] र उत्तर [[जनबादी गणतन्त्र चीन|चीन]]मा [[गुलामीको इतिहास#जापान|दास परिश्रम]]को लागि [[पूर्व एशिया विकास बोर्ड]] द्धारा गुलाम बन्यो लियाइयो. झिफें जू,</ref>" अमेरिकी लाइब्रेरी अफ कांग्रेसको अनुमान छ कि [[जावा (द्वीप)|जावा]]मा ''जापानी सेना द्धारा ४ देखी १० मिलियन [[रोमुषा|रोमुशा]](जापानी "मजदूर")को काम गर्नलाई लागि मजबूर गर््यो. '' ''यस मध्ये करीब २७०००० मजदूरहरूलाई दक्षिण पूर्व एशियाको अन्य जापान अधिकृत क्षेर्त्रहरूमा कार्य गर्नलाई लागि पठाइयो, र केवल ५२००को वापिस जावा पठाइयो. '' '' [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+id0029%29 पुस्तकालय कांग्रेस, १९९२, इंडोनेशिया: दोस्रो विश्वयुद्ध र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष, १९४२- १९५०; जापानी कब्जा, १९४२- १९४५; पहुँच तिथि: फरवरी ९, २००७.]</ref>[[चित्र:Ebensee concentration camp prisoners 1945.jpg|thumb|औस्ट्रिया, १९४५, मौथौसें शिविरमा प्रताडित र भूखे कैदी.]]'' 

१९ फेब्रुअरी, १९४२ को रूजवेल्टले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको कार्यकारी आदेश ९०६६|कार्यकारी आदेश ९०६६]]पर हस्ताक्षर गरे, यसको अनुसार हजारों [[जापानी अमेरिकी नजरबंदी|जापानी]], [[इटालियन अमेरिकिहरू|इटली]], [[जर्मन अमेरिकिहरू]], र हवाईको कुनै प्रवासी जुन युद्दको कार्यकाल सम्मको लागि [[पर्ल हार्बर]]मा बमबारीको पछि भाग ए थिए,को नजरबन्द गर्‍यो। १५०,००० [[जापानी अमेरिकी नजरबंदी|जापानी मूलको अमेरिकिहरू लाइ, र साथ नै अमेरिकाको लगभग ११,००० जर्मनी र इटलीको निवासियहरूलाई अमेरिका र क्यानाडा सरकार द्धारा नजरबन्द गर्‍यो गएको थियो।]]

मित्र राष्ट्रहरूको द्धारा अस्वैच्चिक श्रमिकहरूको प्रयोग मुख्यतया पूर्वमा गर््यो, जस्तैको पोलैंड, {{citation | url = http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=1459 | publisher = H-Net Review | title = Diethelm Prowe on Zwischen Morgenthau und Marshall: Das wirtschaftspolitische Deutschlandkonzept der USA 1944–1947}}</ref> तर एक मिलियन भन्दा ज्यादाको पश्चिममा पनि कार्यको लागि पठाइयो. उदहारणको लागि, १९४०0 मा, [[लाक सेंट जीन|लाक सेंत-जीन]] र क्यानाडाको धेरै अन्य क्षेत्रहरू ( जस्तैको [[सगुएने|सागुने]], [[सेंट हेलनको द्धीप]] र [[हल , क्युबेक|हल, क्युबेक]])मा [[युद्ध-के-कैदी शिविर|युद्ध बंदियहरूलाई लागि शिविर]]थे.<ref name="Tremblay"/> १९४२ सम्म, लाक सेंत-जीनमा २ शिविर थिए जसमा करीब ५० युद्ध बंदी थिए।<ref name="Tremblay" /> यिनी श्रमिकहरूलाई कठिन श्रम गर्नलाई लागि मजबूर गर््यो, जस्तैको काठ कटना र [[पल्प र पेपर]]को उत्पादनमा सहायता गर्न.<ref name="Tremblay" /> क्यानाडाको कैदी शिविर, जस्तैको सेंत-जीन जेल, शिविर सैंतालीस,को संख्याक्रित भएको थियो र उनी गुमनाम नै रहे. '''<ref name="Tremblay" /"/> युद्ध बंदियहरूलाई श्रेणिहरू, जस्तैको उनको राष्ट्रियता र त्यो [[नागरिक]] थिएको सैनिक थिए,मा वर्गीकृत भएको थियो। शिविर ४७ को युद्ध बंदी मुख्यतया जर्मन या इटालियन थिए। यिनी कैदियहरूलाई कृषि र भूमि काठ काटनको कामको लागि मजबूर भएको थियो। १९४४ सम्म शिविर ४७को बंद गर्‍यो गएको थियो कुनै अबेर पछि नै नष्ट पनि गर्‍यो गएको थियो, यसको कारण कैदियहरूलाई साथ व्यवहारको बारेमा एक अंदरूनी रिपोर्ट थियो।<ref name="Tremblay" /> डिसेम्बर १९४५ सम्म फ्रान्सको अधिकारीहरू द्धारा यो अनुमान लागायाइयो कि खदानको दुर्घटनाहरूमा हरेक महिना २००० जर्मन कैदियहरूलाई मार दिए जाता यां विकलांग गर्‍यो जान्थ्यो. एस.पी.मकोंजी "द ट्रीटमेंट अफ प्रिसनर्स अफ वार यिनी वर्ल्ड वार II" द जर्नल अफ मडर्न इतिहास, वल्यूम गरे। 66, no., 3.</ref> (sitambar ., १९९४), पीपी.</ref> ४८७ -५२०.</ref>

=== होम फ्रंट र उत्पादन ===
[[चित्र:WorldWarII-GDP-Relations-Allies-Axis-simple.svg|left|thumb|350px|मित्र राष्ट्रहरूभन्दा एक्सिसको सकल घरहरूलू उत्पादनको अनुपात.]]

यूरोपमा युद्धलाई शुरुवात भन्दा पहिलेमित्र राष्ट्रहरूको नजीकै आर्थिक र जनसँख्या, यिनी दुवै क्षेत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण बढत हासिल थियो। १९३८ मा, यूरोपीय एक्सिस (जर्मनी र इटली)को तुलनामा पश्चिमी सहयोगी दल (यूनाइटेड किंगडम, फ्रान्स, पोल्याण्ड र ब्रिटिश उपनिवेश)को जनसंख्या ३०% बाट र [[सकल घरहरूलू उत्पादन]] पनि ३०% भन्दा अधिक था; यदि कोलोनिहरूलाई शा मिल गरेजाए, त यो मित्र राष्ट्रहरूलाई जनसंख्यामा ५:१ भन्दा पनि अधिक लाभ र सकल घरहरूलू उत्पादनमा लगभग २:१ लाभ दिन्छ।<ref name="6Econ3">हैरिसन मार्क.</ref> त्यसै समयमा एशिया मा, चीनको जनसँख्या जापान भन्दा लगभग छेह गुना थियो, तर सकल घरहरूलू उत्पादन केवल ८९% अधिक था; यदि जापानी कोलोनिहरूलाई शा मिल गरेजाए, त जनसँख्याको घटाकर केवल तीन गुना र सकल घरहरूलु उत्पादनलाई घटा गरेरकेवल ३८% अधिक गर्छ।<ref name="6Econ3" />

हुनत जर्मनी र जापानको शुरुआती [[बमवर्षा|तूफानी बमवर्षा]]को हमलहरूलाई कारण मित्र राष्ट्रहरूको आर्थिक र जनसँख्या लाभको ठूलो मात्रामा कम गरेरदिइएको, १९४२ सम्म उनी निर्णायक कारक बनए, संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघको मित्र राष्ट्रहरूसंग जुडने पछि, क्योकि मुख्यतः युद्द एक संघर्षणमा स्थापित भयो।<ref name="6Econ2">हैरिसन, मार्क.</ref>

हुनत मित्र राष्ट्रहरूको धुरी राष्ट्रबाट धेरै उत्पादन गराउनको क्षमताको कारण अक्सर प्राकृतिक संसाधनहरू सम्म उनको अधिक पहुँचको मानिन्छ, तर यसको अन्य कारण पनि थिए, जस्तैको जापान र जर्मनीलाई द्धारा महिलाहरूको [[श्रम शक्ति|कार्य]]को लागि प्रयोग गराउनको प्रति उनको अनिच्छा, ह्यूग्स, मैथ्यू, मान, क्रिस.</ref> बर्नस्टैन, गैल ली.</ref> मित्र देशहरूको [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा सामरिक बमबारी|रणनैतिक बमबारी]], ह्यूजेस, मैथ्यू, मान, क्रिस.</ref> ग्रिफिथ, चार्ल्स.</ref> र जर्मनीलाई [[युद्ध अर्थव्यवस्था]]को तर्फ अबेर बाट झुकाव. ओवरी आर. जे.</ref> यसको अतिरिक्त, न त जर्मनीले र न त जापानले एक लम्बा युद्ध लडउनको योजना बनाए थियो, र यस्तो गर्नलाई लागि उनी सुसज्जित पनि थिएनन्. लिंडबर्ग, माइकल, डैनियल, टोड.</ref> कक्स, सेबस्टियन.</ref> आफ्नो उत्पादनलाई बढउनको लागि, जर्मनी र जापानले लाखों [[दास श्रमिक|दास श्रमिकों]]को प्रयोग गरेको थियो; उनिदास, नासिओनेस.</ref>[[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा जर्मनीमा मजबूर परिश्रम|जर्मनीले ज्यादातर]][[पूर्वी यूरोप]] बाट लगभग १२ लाख मानिसहरूको प्रयोग गर्‍यो, {{citation | url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html| title = Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers|location = Germany|date = 27.10.2005.}}</ref> जबकि [[जापानमा गुलामी|जापान ने]][[सुदूर पूर्व]] एशियामा १८ लाख भन्दा पनि अधिक मानिसहरूलाई लगाया. ज्हिफें जू, "</ref>

=== युद्धलाई समय कारोबार( उपजीविका) ===
यूरोपमा, व्यवसाय दुइ धेरै नै अलग अलग रूपहरूको अंतर्गत आ्यो.उत्तरी पश्चिमी र मध्य यूरोप (फ्रान्स, नर्वे, डेनमार्क, तल्लो देशहरू, र [[बोहेमिया र मोरावियाको संरक्षित भूमि|चेकोस्लोवाकियाको अधिकृत भाग]]) जर्मनीले यस्तो आर्थिक नीतिहरूको स्थापनाको जस ले/सँग/भन्दा युद्दको अन्त सम्म उनले लगभग ६९.५ बिलियन [[जर्मन रीचमार्क|रीचमार्क्स]] एकत्र गरेरलिए; यस आंकडामा औद्धोगिक उत्पादनहरू, सैन्य उपकरणहरू, कच्ची सामाग्री र अन्य वस्तुहरूलाई काफी [[नाजी लूट|बडी लूट]] शामिल छैन. लिबेर्मन, पीटर.</ref> यस प्रकार, अधिकृत देशहरूबाट प्राप्त आय जर्मनीलाई कराधान बाट एकत्र आयबाट ४०% अधिक थियो, युद्धलाई साथ यिनीहरू आंकडा बढेर कुल जर्मन आयको लगभग ४०% भयो। मिल्वार्ड , एलन एस</ref>

पूर्व मा, [[लेबेन्स्रौम]]को लूटको आशा कहिल्यै पुरा हैन हो पाए. यसको कारण थियो लगातार बदलती अग्रिम सीमायें र सोभियतको [[झुलसती पृथ्वी|झुलसाने वाला पृथ्वी]] नीतिहरू, जसले जर्मन आक्रमणकारियहरूलाई संसाधनहरू सम्म हैन पुगन दिए। Milward, एलन एस</ref> पश्चिमको विपरीत, [[नाजी जर्मनीलाई नस्ली नीति|नाजी नस्लीय नीति]] ने, स्लाव वंशको "[[उन्तेर्मेंस्च|अवर मानिस]]"को खिलाफ अत्यधिक बर्अपनाउयोको प्रोत्साहित गर्‍यो;इस जस्तै/तरिका भन्दा अधिकांश जर्मन चढाइयहरूलाई पछि ठूलो मात्रामा [[गेनेराल्प्लन औस्ट|कत्ले आम]] होता थियो। पेर्री , मौरीन ; लिएवें , डी.सी.बी., सूनी , रोनाल्ड ग्रिगोर .</ref> हुनत अधिकांश अधिकृत इलाकहरूमा [[दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा प्रतिरोध|प्रतिरोध समूह]] बने थिए, तर उनी पूर्व हिल एलेक्सैंदर.</ref> या पश्चिम, क्रिस्तोफर्सन, थमस, रोडनी, क्रीस्टोफरसा, माइकल स्कोट.</ref> कहींमा भी, जर्मन औपरेशंसको धेरै नोकसान हैन पुगयो पाए. 

एशिया मा, जापानले आफ्नो [[जापानी कब्जा|अधिकार]]को तहत राष्ट्रहरूको संज्ञा [[ग्रेटर पूर्व एशिया सह -समृद्धि क्षेत्र|ग्रेटर पूर्व एशिया सह-समृद्धि क्षेत्र]]को भाग होनेको रूपमा गर्‍यो, मूलतः एक जापानी [[नायकत्व|आधिपत्त्व]] जसको विषयमा उनिलाई दावा थियोको यिनीहरू उपनिवेशक मानिसहरूको आजादीको लागि है. Ikeo, Aiko.</ref> हुनत मूल रूपबाट  जापानी बलहरूको धेरै क्षेत्रहरूमा यूरोपीय वर्चस्वबाट आजादी दिलाउन वालालाई रूपमा स्वागत गर््यो, कुनै हफ्तहरूलाई भित्र नै उनको अत्यधिक बर्अपनाउयोने स्थानीय जनताको राय बदल दी.<ref name="GSWW6_266" /> जापानले प्रारम्भिक विजयलाई समयमा पछि भागिरहेको मित्र राष्ट्रहरू सेनाहरूको द्धारा छोडियो तेलको ४ मिलियन बैरलमा कब्जा गर्‍यो गया, र १९४३ सम्म डच ईस्ट इंडीजमा ५० मिलियन बैरल सम्म उत्पादन बढउनमा सफल भयो, जुनको यसको १९४०मा उत्पादनलाई ७६% थियो।<ref name="GSWW6_266">Militärgeschichtliches Forschungsamt.</ref>

=== प्रविधी र युद्धकलामा उन्नति ===

युद्धको समयमा, विमानहरूले उनको टोही, [[लडाकू विमान|लडाकू]], [[बमवर्षक|बम्बर]] र प्रथम विश्व युद्धलाई उनको जमीनी-सहायकको भूमिकायहरूलाई जारी राख्यो, हुनत प्रत्येक क्षेत्रमा एकदम उन्नत गर्‍यो गयी थियो। विमानलाई लागि दुइ महत्वपूर्ण अतिरिक्त भूमिकाहरूमा थिए, [[एयरलिफ्ट]]- उच्च प्राथमिकता आपूर्ति, उपकरण र कर्मियहरूलाई शीघ्र स्थानांतरित गराउनको क्षमता, यद्धपि सीमित मात्रा में;<ref name="EncWWII_163">तकर, स्पेंसर, रोबर्ट्स, प्रिसिला मेरी</ref> र [[सामरिक बमबारी|रणनैतिक बमबारी]]- दुश्मन उद्योग र मनोबलमा बाधा हाल्उनको आषामा असैनिक क्षेत्रहरूको बिरुद्धलक्षित बमहरूको प्रयोग गर्न. लेवाइन, एलन जे</ref> [[एंटी एयरक्राफ्ट युद्धक|विमान विरोधी हथियार]] पनि उन्नति करते गए, यिनीहरूमा शामिल थिए [[रडार|राडार]] जस्तै महत्वपूर्ण सुरक्षात्मक उपकरण र अति उन्नत विमान विरोधी साजो सामान, जस्तैको जर्मनको [[88 एमएम बन्दूक|८८ एमएम तोप]]. [[जेट विमान]]ले दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा आफ्नो पहिले सीमित परिचालनको प्रयोगलाई देख्यो, र हुनत उनको अबेर बाट परिचय र सीमित संख्याको अर्थ थियो कि उनको युद्धलाई समयमा कुनै वास्तविक प्रभाव नही थियो, तर कुनै, जसको सक्रियता बाट प्रयोग भएको थियो, ले युद्धलाई पछि भारी मात्रमा उनको प्रयोगलाई बढावा दिनको शुरुवात गरे। सौवें , फिलिप.</ref>

समुद्र मा, हुनत नौसेना युद्धलाई लगभग सबै पहलुहरूमा उन्नति भएको थियो, विकासको दुइ प्राथमिक केन्द्र बिंदु थिए, विमान वाहक र पन्दुब्बियाँ. हुनत युद्धलाई प्रारंभमा [[एयरोनाटिक्स|हवाई]] युद्द अपेक्षाकृत काम सफल थियो,<ref name="EncWWII_163"/> टोरंटो, पर्ल हार्बर, दक्षिण चीन सागर र कोरल सागरमा कार्रवाईले शीघ्र नै विमान वाहकको जंगी जहाजको स्थानमा एक मुख्य युद्धपोतको रूपमा स्थापना गरेरदी. बिशप, क्रिस, चंट , क्रिस.</ref> चेनोवेथ , एच. अवेरी ; निहार्ट , ब्रुक.</ref> अटलांटिक मा, [[अनुरक्षण वाहक]] नाटकीय रूप मित्र राष्ट्रहरूको सुरक्षालाई एक महत्वपूर्ण हिस्सा साबित भए, कारगर संरक्षण त्रिज्यामा वृद्धि करते भए, [[मध्य अटलांटिक अंतर]]को खत्म गर्नलाई लागि मदद गरे। सुमनेर , इयान; बेकर, अलिक्स .</ref> उनको प्रभावशीलताको वृद्धिको वाहेक, विमान वाहक जंगी जहाजहरूलाई तुलनामा अधिक किफायती थिए उनको अपेक्षाकृत कम लागतको कारण Hearn, Chester</ref> G र उनिलाई भारी बख्तरबंद न होनेको आवश्यकतालाई कारण . गार्डिनर, रबर्ट, ब्राउन, डेविड के.एच.</ref> पन्दुब्बियाँ, जुनको प्रथा विश्व युद्धमा एकदम असरदार साबित भयो थीं, बुर्चार,रोय,रिडिल,लूइस</ref> सबै पक्षहरू द्धारा उनको दोस्रोमा महत्वपूर्ण हुनु पूर्वानुमानित थियो। ब्रिटिशले [[पनडुब्बी विध्वंसक युद्धक|पनडुब्बी विरोधी]] [[पनडुब्बी विध्वंसक हथियार|हथियारहरू]] र रणनीति, जस्तै [[सोनार]] र रक्षा दल,मा विकासको केंद्रित गर्‍यो; जबकि जर्मनीले यसको डिजाइनहरूको साथ आक्रामक क्षमतामा सुधार ल्यानमा ध्यान केंद्रित गर्‍यो, जस्तैको [[जर्मन टाइप 7 पनडुब्बी|टैप VII पनडुब्बी]] र [[वोल्फ पैक]] रणनीति. बुर्चेर , रय; र्य्दिल्ल , लुई.</ref> विस्तारै विस्तारै, लगातार सुधर रहीं मित्र राष्ट्रहरूको प्रविधीहरू जस्तैको [[ली प्रकाश]], [[हेजहौग (हथियार)|हेजहौग]], [[स्क्विड (हथियार)|स्क्विड]], र [[मार्क 24 FIDO टारपीडो|होमिंग टौर्पीडो]], विजयी साबित भयो।

प्रथम विश्व युद्धलाई स्थिर अग्रिम मोर्चहरूलाई अपेक्षा अब थल युद्ध कलामा भारी बदलाव हो चुका थियो, त्यो कहीं धेरै गतिशील भएको थियो। एक महत्त्वपूर्ण परिवर्तन थियो [[संयुक्त हथियार|संयुक्त शस्त्र]] युद्ध कलाको अवधारण, जसमा सैनिक बालाहरूको विभिन्न तत्वहरूमा कडे समन्वयको आवश्यकता थी; [[टैंक]], जसको उपयोग पहिले विश्व युद्दमा मुख्य रूपबाट पैदल सेनालाई समर्थनको लागि भएको थियो, दोस्रो युद्ध सम्म त्यो यिनी बलहरूको प्राथमिक हथियारलाई रूपमा विक्सित हो चुका थियो।<ref name="EncWWII_125">तुक्कर , स्पेन्सर, रबर्ट्स, प्रिस्सिल्ला मेरी.</ref> १९३० को दशकको अन्त सम्म, प्रथम विश्व युद्धलाई तुलनामा टैंकको डिजाइन  हरेक प्रकारबाट कहीं धेरै उन्नत हो चुका थियो, द्धूपूये , ट्रेवर नेवित.</ref> र [[दोस्रो विश्वयुद्धमा टैंक|पुरा युद्धलाई समयमा यिनीहरू विकास चलता रहे]]- गति, बख्तरबंदी र गोलाबारीको शक्ति मा. युद्धलाई शुरू मा, एकदम सेनाहरूले टैंकको आफ्नो खिलाफ सबै ले/सँग/भन्दा राम्रो हथियार माना, र यस प्रभावको लागि विशिष्ट उद्देश्य वाला टैंक विकसित गरे.<ref name="EncWWII_108">तकर , स्पेन्सर, रबर्ट्स, प्रिस्सिल्ला मेरी.</ref> सोचको यस दिशाको लगभग नकार दिए गएको थियो। यसको कारण थियो, बख्तरबंदीको विरुद्ध अपेक्षाकृत हलके शुरुआती टैंक आयुधको लचर प्रदर्शन, र जर्मनीलाई टैंकबाट टैंक लडाई देखी बचनेको सिद्धान्त; पहिले वाला कारकलाई साथ साथ, जर्मनी द्धारा संयुक्त हथियारहरूको प्रयोग भी, पोल्याण्ड र फ्रान्समा [[बमवर्षा|तूफानी गोलाबारी]]को रणनीतिलाई अति सफल होनेको प्रमुख कारणहरूमा शामिल थियो।<ref name="EncWWII_125" />[[एंटी टैंक युद्ध|टैंकहरूलाई नष्ट]] गराउनको अनेकों तरीकों, जिनमे शामिल थिए [[अप्रत्यक्ष गोलाबारी|अप्रत्यक्ष तोप खाउन,]] [[एंटी टैंक बन्दूक|टैंक विरोधी बन्दूकें]] (दुईटै, खींचकर चलने वाला र [[स्वयं चलने वाला बन्दूक|आफ्नो तपाईं चलनेवाली]]), [[एंटी टैंक खान|खाउनं]], कम दूरीको पैदल सेनालाई टैंक विरोधी हथियार, र अन्य टैंकहरूको उपयोग भएको थियो।<ref name="EncWWII_108" /> विभिन्न सेनाहरूको ठूलो स्तरमा मिसिनीकरणको बावजूद, पैदल सेना अझै पनि सबै बलहरूको ढाड बनी रह्यो <ref name="EncWWII_734">तकर, स्पेंसर, रोबर्ट्स, प्रिसिला, मेरी.</ref> र पुरा युद्धलाई समयमा अधिकांश पैदल सेना उपकरण वैसे नै थिए जुन पहिले विश्व युद्दमा प्रयोग गरियो थिए।कोले,<ref name="Comp_221">रबर्ट;पारकर,जेफरी</ref> हुनत आफ्नो सैनिकहरूलाई [[अर्द्ध स्वचालित राइफल|अर्ध-स्वचालित राइफलहरू]], [[एम-1 गारांड|एम्-1 गारांड]], बाट लैस गराउन वाला पहिलो देश [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] थियो। कुनै शुरुआती विकासहरूमा शामिल थिए, पोर्टेबल [[मिसिनगन]]को व्यापक रूपबाट संयोजन( जसको एक उल्लेखनीय उदहारण छ जर्मनीलाई [[MG42|एमजी42]]), र अनेकों [[टामी बन्दूक|सबमिसिन गानें]]( जुनको सहरहरू र जंगली इलाकहरूलाई नजदीकको लडाइहरूलाई लागि अति उपायुक्त थीं).<ref name="Comp_221" />[[राइफल|ऐसौल्ट राइफल]], जुनको युद्धलाई पूर्वार्धको एक विकास थियो, यसमा [[राइफल]] र सबमिसिन गनहरूलाई सर्वोच्च गुणहरूलाई शामिल भएको थियो, यिनीहरू लगभग सबै सैन्य बलहरूको पैदल सेनालाई प्रमुख हथियार बने।

सञ्चारको क्षेत्र मा, [[कूटलेखन|गूढलेखन]] ठूलो ठूलो [[कूट किताब|कूट किताबहरू]]को प्रयोगबाट उत्पन्न जटिलता र सुरक्षालाई समस्याहरूको समाधान गर्नलाई लागि प्रमुख योद्दाओंले अनेकों प्रकारको [[गूढलेख|बीजलेख]] मिसिनहरूको निर्माण गर्‍यो। यिनीहरू मध्ये सबै ले/सँग/भन्दा प्रसिद्द थियो जर्मनीलाई [[एनिग्मा मिसिन|एनिग्मा मिसिन.]] रेटक्लिफ, रेबेका एन्न.</ref> [[SIGINT]](sign'''als''' int'''elligence) डिक्रिप्शनको काउन्टरिन्ग प्रक्रिया थियो, जसको उल्लेखनीय उदाहरण हुन्/छन् ब्रिटिश [[अल्ट्रा|ULTRA]] र मित्र राष्ट्रहरू द्धारा [[जापानी नौसैनिक कोड]]को तोडन''' . '''[[सैन्य खुफिया|सैन्य जासूसी]]को एक अन्य महत्वपूर्ण पहलू थियो [[धोखा|झूठे]] आपरेशनोको प्रयोग गर्न, जसको मित्र राष्ट्रहरूले धेरै अवसरहरूमा धेरै प्रभावी ढंगसंग सफलता पूर्वक प्रयोग गर्‍यो, जस्तैको [[अपरेशन मीन्समीट|मीन्समीट]] र [[अपरेशन अंगरक्षक|बोडीगार्ड]] आपरेशन, जसमा मित्र राष्ट्रहरूको सिसिली र नौर्मन्डीको आक्रमणहरूबाट जर्मनहरूलाई क्रमशः ध्यान र सेनाहरूलाई टाढा हटाउयाइयो. ''' 

अन्य महत्त्वपूर्ण प्राविधीक र ईन्जिनियरिङ् कृत्य जसलाई युद्धलाई समयमा अथवा युद्धलाई कारणबाट हासिल गर््यो, त्यसमा शामिल छन्/हुन्- विश्वको पहिले प्रोग्राम गराउन योग्य [[कम्प्युटर|कम्प्यूटर]]([[Z3 (कंप्यूटर)|जेड3]], [[कोलोसस कंप्यूटर|कोलोसस]], र [[ENIAC]]), [[वी-1 बम उडान|निर्देशित मिसाइलहरू]] र [[वी-2 रकेट|आधुनिक रकेट]], [[परमाणु हथियार|परमाणु हथियारहरू]]को विकासको [[मैनहट्टन परियोजना]],[[अपरेशन प्लूटो|इङ्ग्लिस चैनलको नीचे]][[मलबरी हार्बर|कृत्रिम बंदरगाहों]] र तेल पाइपलाइनको विकास.

== यो पनि पढ्नुहोस् ==
[[प्रथम विश्वयुद्ध]]
{{portal|World War II|Heinkel_He_111_during_the_Battle_of_Britain.jpg}}{{portal|War|Bluetank.png|35}}{{Wikipedia-Books}}
* [[द्धितीय विश्व युद्धलाई कारण|अग्रगामी]]
* द्धितीय विश्व युद्ध'''''' ''''''
** ''' [[द्धितीय विश्व युद्धलाई समयरेखा|समयरेखा]]'''
** ''' [[द्धितीय विश्व युद्धलाई समयमा होम फ्रंट|गृह मोर्चा]]'''
** ''' [[द्धितीय विश्व युद्धको युद्धहरूको सूची|लडाईयां (सूची)]]'''
** ''' [[द्धितीय विश्व युद्धको सैन्य अभियानहरूलाई सूची|सैन्य आपरेशनों (सूची)]]'''
** ''' [[द्धितीय विश्व युद्धलाई कमांडर|कमांडरों]]'''
** ''' ''' '''विश्व युद्ध मोर्चहरूलाई मानचित्र '''''' ''' ''''''' '''
* ''''' [[द्धितीय विश्व युद्धलाई समयमा सहयोग|सहयोग]]'' '''
* ''''' [[द्धितीय विश्व युद्धलाई समयमा प्रतिरोध|प्रतिरोध]]'' '''
* ''''' [[द्धितीय विश्व युद्धको समयमा प्रौद्धोगिकी|प्रौद्धोगिकी]]'' '''
* ''''' [[हवाई युद्ध#द्धितीय विश्व युद्ध|हवाई युद्ध]]'' ''' ''''''' '''

 [[द्धितीय विश्व युद्ध पछि|परिणाम]]
* [[द्धितीय विश्व युद्धको हताहत|हताहतहरूलाई संख्या]]
* [[द्धितीय विश्व युद्धलाई प्रभाव|यसको वाहेक प्रभाव]]
* [[जर्मन नाजिज्मको परिणाम|नाजीवादको परिणाम]]
* [[पश्चिमी विश्वासघात]]
 [[समकालीन संस्कृतिमा द्धितीय विश्व युद्ध|वर्णन]]

== सन्दर्भ ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== बाह्य सम्बन्ध ==
{{sisterlinks|World War II}}<div class="references-small">
;निर्देशिकाएँ
* [http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ याहू - "द्धितीय विश्व युद्ध "]
* [http://www.militaryindexes.com/worldwartwo/ द्धितीय विश्व युद्धलाई सूचकांकों र रिकर्ड्सको औनलाइन निर्देशिका ]
* [http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html WWW-VL: इतिहास: WWII]

;सामान्य
* [http://www.ww2db.com/ दोस्रो विश्वयुद्धको डेटाबेस]
* [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WW.htm दोस्रो विश्वयुद्ध] - [[स्पर्ताकुस शैक्षिक]]
* [http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php द्धितीय विश्व युद्धमा ड्यूश वेल्ले विशेष अनुभाग] जर्मनीको सार्वजनिक प्रसारण संस्थाद्धारा स्थापित गरियो एक दोस्रो विश्वयुद्धमा र ६० सालहरूलाई पछि विश्व.
* [http://www.wwii.ca/ क्यानाडा र दोस्रो विश्वयुद्ध ]
* [http://www.historisches-centrum.de/index.php?id=427 जर्मनीमा दोस्रो विश्वयुद्धलाई अंत]
* [http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226140 इतिहासिक च्यानल द्धारा दोस्रो विश्वयुद्धलाई विश्वकोश]
* [http://www.ww2awards.com/ दोस्रो विश्वयुद्धको पुरस्कार र त्यसको प्राप्तकर्ता]
* [http://www.gettysburg.edu/special_collections/collections/manuscripts/collections/ms056.dot गेटिसबर्ग कलेजमा दोस्रो विश्वयुद्धको जर्मन युद्ध बंदिहरूको संग्रह]
* [http://www.wwiireels.com/ अमेरिकाको राष्ट्रिय अभिलेखालय मोशन पिक्चर्स]
* [http://www.archives.gov/research/ww2/ अमेरिकाको राष्ट्रिय अभिलेखालयको तस्वीरहरू]
* उत्तरी टेक्सास विश्वविद्धालयको पुस्तकालयमा राखाइयो [http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&amp;q=WWII दोस्रो विश्वयुद्धको पोस्टर संग्रह]
* [http://gettysburg.cdmhost.com/cdm4/browse.php?CISOROOT=%2Fp126301coll3 गेटेस्बर्ग कलेजमा दोस्रो विश्वयुद्धको पोस्टर डिजिटल संग्रह]
* [http://digital.library.unt.edu/ डिजिटल संग्रहण]
* [http://www.psywar.org/leaflets.php दोस्रो विश्वयुद्धको प्रचार पुस्तिका पुरालेख]
* [http://www.ww2incolor.com/gallery/ दोस्रो विश्वयुद्धको रंगीन चित्र]
* [http://www.warphotos.co.nr/ दोस्रो विश्वयुद्धको हजारौ फोटो र चलचित्रहरू]
* [http://worldwartwozone.com/photopost/ दोस्रो विश्वयुद्धको क्षेत्र फोटो र मल्टी मीडिया गैलरी ](Blanked, दर्ताको आवश्यकता छ।)
* [http://english.pobediteli.ru/ मल्टीमीडिया नक्शा]- प्रस्तुति जुन कि सोभियत संघमा हमला देखि लिएर बर्लिनको पतन सम्म युद्धलाई वर्णन गर्छ।
* [http://www.otr.net/?p=news 1938 बाट 1945 सम्मको रेडियो समाचार]
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/theartofwar/ ब्रिटेन राष्ट्रिय पुरालेखमा युद्ध कलाको औनलाइन प्रदर्शनी ]

;औन लाइन दस्तावेज
* [http://memory.loc.gov/ammem/collections/maps/wwii/ दोस्रो विश्वयुद्धमा सैन्य स्थितिको नक्सा।][http://memory.loc.gov/ammem/collections/maps/wwii/ कांग्रेसको पुस्तकालय]
* [http://ww2.war-letters.com/ WWII पत्र] दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा सैनिकहरू द्धारा लेखियो पत्रहरूको औनलाइन डेटाबेस.
* [http://www.american-divisions.com/ कार्रवाई पश्चात् रिपोर्ट (AAA) र दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा अमेरिकाको प्रभागको बारेमा अन्य सरकारी दस्तावेज]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/history_ww2.html प्रशांत र इटालियन थिएटर बाट नक्शे]
* [http://www.theblackvault.com/modules.php?name=core&amp;showPage=true&amp;pageID=35 दोस्रो विश्वयुद्धको बारेमा आधिकारिक तरिकामा अवर्गीकरण अमेरिकी सरकार दस्तावेज]
* [http://www.foia.cia.gov/CPE/CAESAR/caesar-25.pdf दोस्रो विश्वयुद्धको सोभियत इतिहास], ''28 अकटोबर 1959 -- [[केन्द्रीय खुफिया एजेंसी|केन्द्रिय खुफिया एजेंसी]], वर्तमान खुफियाको दफ्तर'' .
* '' [http://chrito.users1.50megs.com/ दैनिक जर्मन कार्रवाई रिपोर्ट]''
* '' [http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/browse.php?CISOROOT=%2Fp4013coll8 दोस्रो विश्वयुद्धको सञ्चालन दस्तावेज] संयुक्त शस्त्र अनुसंधान पुस्तकालय, फोर्ट लीवेनवर्थ,को एस'' ''''

;भनेनियाँ
* [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/ WW2 मानिसहरूको युद्ध] - दोस्रो विश्वयुद्धबाट साधारण मानिसहरूको भनेनियहरूलाई इकट्ठा गर्नलाई लागि [[बिबिसी|बीबीसी]]को एक परियोजना
* [http://gvsu.cdmhost.com/cdm4/results.php?CISOOP1=all&amp;CISOBOX1&amp;CISOFIELD1=CISOSEARCHALL&amp;CISOOP2=exact&amp;CISOBOX2=World+War%2C+1939-1945&amp;CISOFIELD2=CISOSEARCHALL&amp;CISOOP3=any&amp;CISOBOX3&amp;CISOFIELD3=CISOSEARCHALL&amp;CISOOP4=none&amp;CISOBOX4&amp;CISOFIELD4=CISOSEARCHALL&amp;CISOROOT=%2Fp4103coll2&amp;t=a ग्रांड वैली स्टेट यूनिभर्सिटी वयोवृद्धको इतिहास माियोजना डिजिटल संग्रह ]

;वृत्तचित्र

* [[विश्व युद्ध मा]] ''(१९७४) एक २६-हिस्सा [[थेम्स टेलीभिजन]] श्रृंखला हो जुन धेरै बिंदुहरू बाट दोस्रो विश्वयुद्ध हेर्ने धेरै पक्षहरू शामिल गर्छ।'' ''यसमा धेरै प्रमुख शख्सियतहरू साक्षात्कार पनि शामिल छन् ([[कार्ल दोनित्ज]], [[अल्बर्ट स्पीयर]] , [[एंथोनी ईडन|एंथोनी एडेन]] आदि.)'' ''(Imdb कडी)''
* '' '' ''दोस्रो विश्वयुद्ध रंगहरूमा ''(1999) एक तीन संस्कार वाला वृत्तछित्र जुनको अद्धितीय दृश्यहरूलाई रंगहरूमा दिखा रहयोहै ([http://www.imdb.com/title/tt0212694/ Imdb कडी])'' ''
* '' '' ''[[युद्धक्षेत्र (वृत्तचित्र श्रृंखला)|युद्ध क्षेत्र (वृत्तछित्र श्रृंखला)]] ''एक टिभीको वृत्तचित्र श्रृंखला हो जुन पहिले 1994-1995 सम्म जारी रह्यो जसमा दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा भएको सबै भन्दा महत्वपूर्ण लडाइहरू शामिल छन्'' ''
* '' '' ''[[युद्ध (वृत्तचित्र )|युद्ध]]''(२००७) अमेरिकी समुदायबाट एकदम व्यक्तिहरूको अनुभवहरूको पुनर्गणनाको ७-हिस्सा [[लोक सेवा प्रसारण.|PBS]] वृत्तचित्र है.'' ''
</div>

[[श्रेणी:NWT]]
[[श्रेणी:इतिहास]]

{{Link FA|af}}
{{Link FA|ar}}
{{Link FA|ast}}
{{Link FA|ca}}
{{Link FA|ceb}}
{{Link FA|eo}}
{{Link FA|eu}}
{{Link FA|fo}}
{{Link FA|hr}}
{{Link FA|ka}}
{{Link FA|no}}
{{Link FA|pt}}
{{Link FA|sh}}
{{Link FA|sq}}
{{Link FA|sr}}
{{Link FA|vi}}