 |
 |
If you find this site useful or just support what I'm doing, I'd really appreciate if you could donate. To cover server costs and for the hundreds of hours I've put into making this happen.
|
 |
If you spot content on this site that is genuinely illegal or actually puts someone in real danger, contact [email protected]. We have multiple agents reviewing tickets 24/7. Note that we try to maintain as much transparency as possible, both about ourselves and of the actions of Wikipedians. For example, if we removed a live link to CSAM content that was posted by a Wikipedia admin, we would replace it a placeholder like "<link to CSAM that was posted by Demiurge1000 redacted by Undersight>". Note that "I don't like it" is NOT a valid removal reason. If instead you are a Wikipedophile trying to get all the dark secrets of Wikipedia censored, please follow this guide instead.
If you would like to contact the owner of this about something else (e.g. press inquires, feature requests, bug reports), e-mail [email protected] or [email protected].
|
Revision 264443 of "संयुक्त राज्य अमेरिकामा अमेरिकी मूल निवासी" on newiki{{अनुवादित हिन्दी}}
{{Infobox Ethnic group
|group = Native Americans
|image =<div style="white-space:nowrap;"><!--If taşaksız swap out an image, change the "x##px" entry for EACH image in the row so that the width of the row lines up with the others-->
[[Image:Joseph Brant by Gilbert Stuart 1786.jpg|x97px]][[Image:Sequoyah.jpg|x97px]][[Image:Pushmataha high resolution.jpg|x97px]]<br/>[[Image:Tecumseh02.jpg|x113px]][[Image:Touch the Clouds 1877a.gif|x113px]][[Image:Sitting Bull.jpg|x113px]]<br/>[[Image:ChiefJoseph.jpeg|x99px]][[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a-cropped.jpg|x99px]][[Image:Ain-Oulmène,_Algeria.jpg|x99px]]<br/>[[File:Billy Bowlegs III.jpg|79px]][[Image:Jim Thorpe football.png|x112px]][[Image:JohnBHarrington.jpg|x112px]]
|caption = Native Americans of the United States (from top left):<br />
[[Joseph Brant]]{{·}}[[Sequoyah]]{{·}}[[Pushmataha]]<br />[[Tecumseh]]{{·}}[[Touch the Clouds]]{{·}}[[Sitting Bull]]<br />[[Chief Joseph]]{{·}} [[Charles Eastman]] {{·}} [[Holmes Colbert]]<br />[[Billy Bowlegs III]]{{·}}[[Jim Thorpe]]{{·}} [[John Herrington]]
|population = '''American Indian and Alaska Native'''<br />'''One race''': 2.5 million are registered <ref name="census-OO">U.S। Census Bureau। (2001–2005)। ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S। Census Bureau। Retrieved on 2007-05-23.</ref><br />'''In combination with one or more other races''': 1.6 million are registered <ref name="census-OOb">U.S। Census Bureau। (2001–2005)। ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S। Census Bureau। Retrieved on 2007-05-23। "In combination with one or more of the other races listed." Figure here derived by subtracting figure for "One race (American Indian and Alaska Native)": 2,475,956, from figure for "Race alone or in combination with one or more other races (American Indian and Alaska Native)": 4,119,301, giving the result 1,643,345। Other races counted in the census include: "White"; "Black or African American"; "Asian"; "Native Hawaiian and Other Pacific Islander"; and "Some other race."</ref><br><small>'''1.37% of the U.S। population'''</small>
|popplace = Predominantly in the [[Western United States]]
|languages = [[American English]], [[Native American languages]]
|religions = [[Native American Church]]<br />[[Protestant]]<br />[[Roman Catholic]]<br />[[Russian Orthodox]]<br />Traditional Ceremonial Ways<br/>(Unique to Specific Tribe or Band)
|related = [[Indigenous peoples of the Americas]]
}}
'''संयुक्त राज्य अमेरिकामा अमेरिकी मूल-निवासी''' [[उत्तर अमेरिका|उत्तरी अमेरिका]]मा वर्तमान महाद्वीपीय [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[अलास्का]]का भागहरु र [[हवाई]]का द्वीपीय राज्यको सीमाहरुका भीतर रहने भएका [[इंडियन (अमेरिकाका आदिवासी)|मूलनिवासी मानिस]] छन्। ती अनेक, विशिष्ट कबीलहरु, [[सार्वभौमिक राष्ट्र|राज्यहरु]] र जाति-समूहहरुदेखि मिलेर बनेका छन्, जसमादेखि अनेकको अस्तित्व पूर्ण राजनैतिक समुदाहरुका रूपमा उपस्थित छ। अमेरिकी मूल-निवासीहरुको उल्लेख गर्नका लागि प्रयुक्त शब्दावलीहरु विवादास्पद छन्; यूएस सहरुसस ब्यूरो (US Census Bureau)का सन 1995का घरेलू साक्षात्कारहरुका एक समुच्चयका अनुसार, अभिव्यक्त प्राथमिकता भएका उत्तरदाताहरुमा देखि अनेकले आफ्नो उल्लेख '''अमेरिकन इन्डियन्स (American Indians)''' अथवा '''इन्डियन्स (Indians)''' का रूपमा गरे.
पछिल्ला 500 वर्षहरुमा, अमेरिकी महाद्वीपमा एफ्रो-यूरेशियाई आप्रवासनका परिणामस्वरूप पुरानो र नयाँ विश्वका समाजहरुका बीच सताव्दीहरुसम्म टकराव र समायोजन भएकोछ। अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बारेमा अधिकांश लिखित ऐतिहासिक रिकर्डको रचना यूरोपीय मानिसहरु द्वारा अमेरिकामा तिनको आप्रवासनका पछि गरिएको थियो।<ref name="test">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2009/1/ कलिन जी। कौलोवे] "नेटिव अमेरिकन्स फर्स्ट व्यू व्यहाइट्स फ्रॉम द शोर," ''अमेरिकन हेरिटेज'' , स्प्रिंग 2009.</ref> अनेक अमेरिकी मूल-निवासी शिकारी-संग्राहक समाजहरुका रूपमा रह्यो गरिन्थ्यो, तर पनि अनेक समूहहरुमा, महिलाहरु धेरै प्रकारका पदार्थहरु, मक्का, सेम र स्क्वाश,को परिष्कृत कृषिको कार्य गरे गरतीं थियों। तिनको संस्कृतिहरु पश्चिमी [[यूरेशिया]]देखि आए ग्राम्य, प्रोटो-औद्योगिक आप्रवासीहरुको संस्कृतिहरुसित धेरै भिन्न थियों। स्थापित मूलनिवासी अमरीकिहरु र आप्रवासी यूरोपीहरुको संस्कृतिहरुका बीच अन्तर र साथै प्रत्येक संस्कृतिका विभिन्न राष्ट्रहरुका बीच गठबंधनहरुमा हुने परिवर्तनका कारण ठूला पैमानामा राजनैतिक तनाव अनि जातिगत हिंसा उत्पन्न भएको। वर्तमान संयुक्त राज्य अमेरिकाको पूर्व-कोलंबियाई जनसङ्ख्याका आकलनहरुमा लक्षणीय अन्तर छ, जो कि 1 मिलियनदेखि 18 मिलियनका बीच छ.<ref name="ggbook">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=yiKgBuSUPUIC&lpg=RA1-PA44&dq=%22north%20america%22%20%22pre-columbian%22%20population%20million&pg=RA1-PA44 |title=The Native Peoples of North America |author= Bruce E। Johansen |accessdate=June 28, 2009 |publisher=[[Rutgers University Press]] | isbn=9780813538990 |date=2006-11}}</ref><ref name="encbrit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357826/Native-American/273135/North-America-and-Europe-circa-1492 |title=Native American |accessdate=June 28, 2009 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]}}</ref>
उपनिवेसहरु द्वारा ग्रेट ब्रिटेनका खिलाफ विद्रोह गर्न र संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना गरिए बाद, राष्ट्रपति [[जार्ज वाशिंगटन|जॉर्ज वॉशिंगटन]] र हेनरी नॉक्सले संयुक्त राज्य अमेरिकाको नागरिकताको तैयारीका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई "सभ्य बनाउने"को विचार व्यक्त गरे.<ref name="perdue">
{{Cite book
| last = Perdue
| first = Theda
| title = Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South
| publisher = The University of Georgia Press
| chapter = Chapter 2 "Both White and Red"
| page = 51
| isbn = 0-8203-2731-X
| year = 2003
}}
</ref><ref name="remini_reform_begins">
{{Cite book
| last = Remini
| first = Robert
| title = Andrew Jackson
| publisher = History Book Club
| chapter = "The Reform Begins"
| page = 201
| isbn = 0060801328
| year = 1977, 1998
}}</ref><ref name="remini_submit_adoption">
{{Cite book
| last = Remini
| first = Robert
| title = Andrew Jackson
| publisher = History Book Club
| chapter = "Brothers, Listen ..। You Must Submit"
| page = 258
| isbn = 0060801328
| year = 1977, 1998
}}</ref><ref name="eric_miller">
{{cite web
| url = http://www.dreric.org/library/northwest.shtml
| title = George Washington and Indians
| accessdate = 2008-05-02
| author = Eric Miller
| last = Miller
| first = Eric
| year = 1994
| chapter = Washington and the Northwest War, Part One
| publisher = Eric Miller
}}
</ref><ref name="Tom_Jewett">
{{cite web
| url = http://www.earlyamerica.com/review/2002_summer_fall/tj_views.htm
| title = Thomas Jefferson's Views Concerning Native Americans
| accessdate = 2009-02-17
| author = Tom Jewett
| last = Jewett
| first = Tom
| year = 1996–2009
| publisher = Archiving America
}}
</ref> समावेश (चाहे स्वैच्छिक हो, जस्तो कि चोकटॉ (Choctaw)का साथ भयो,<ref name="us_congress2">
{{Cite news
| title = An Indian Candidate for Congress
| publisher = Christian Mirror and N.H। Observer, Shirley, Hyde & Co.
| date = July 15, 1830
}}</ref><ref name="us_citizenship">
{{cite web
| url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm
| title = Indian affairs: laws and treaties Vol। II, Treaties
| accessdate = 2008-04-16
| author = Charles Kappler
| last = Kappler
| first = Charles
| year = 1904
| publisher = Government Printing Office
}}
</ref> वा जबरन) पूरा अमेरिकी प्रशासनमा एक सुसंगत नीति बन्यो। उन्नाइसौं शताव्दीका बेला, भाग्यका स्पष्टीकरण (Manifest destiny)को सिद्धान्त अमेरिकी राष्ट्रवादी आन्दोलनको अभिन्न अंग बन्यो। अमेरिकी विद्रोहका पछि यूरोपीय-अमेरिकी जनसङ्ख्याका विस्तारको परिणाम अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमिमा बढ़्दै दबाव, समूहहरुका बीच आपसी लड़ाइहरु र बढ़्दै तनावका रूपमा मि्ला। सन 1830 मा, अमेरिकी कांग्रेसले इंडियन रिमूवल ऐक्ट पारित गरे, जसका द्वारा सरकारलाई यस कुराका लागि प्राधिकृत गरिएको कि त्यो अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई तिनको भूमिहरुदेखि हटाएर मिसीसिपी नदीका पूर्वमा डीप साउथ क्षेत्रमा स्थलान्तरित गरे र संयुक्त राज्य अमेरिकादेखि यूरोपीय-अमेरिकी विस्तारलाई स्थान दे। शासकीय अधिकारिहरुको विचार थियो कि समूहहरुका बीच टकरावलाई कम गरेर ती जीवित बचे रहनमा इंडियन मानिसहरुको सहायता पनि गर्न सक्नेछ्न्। बचे भए समूहहरुका वंशज पूरा दक्षिणी भागमा निवासरत छन्। ती संगठित हो चुके छन् र अनेक राज्यहरु, र केही मामलहरुमा संघीय सरकार, द्वारा बीसौं शताव्दीका अन्तिम भागदेखि नैं तिनलाई जनजातिहरुका रूपमा संगठित गरे जा चुका छ.
पहिला यूरोपीय अमरीकिहरुको पश्चिमी जनजातिहरुदेखि सामना फरका व्यापारिहरुका रूपमा भयो। जब संयुक्त राज्य अमेरिकाको विस्तार अमेरिकन वेस्टसम्म पहुंच गया, त निवासी र खनन आप्रवासीहरुको [[कनाडा तथा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ग्रेट प्लेन|ग्रेट प्लेन]]को जनजातिहरुका साथ टकराव बढ्न लगा। ती जटिल घुमंतू संस्कृतिहरु थियों, जसको आधार घो्नेको प्रयोग गर्नु र मौसमी रुपले बायसनका शिकारका लागि यात्रा गर्नु था। उनले "इंडियन युद्धों", जो कि सन 1890का दशकसम्म प्राय हुँदै रहोस्,को एक श्रृंखलाका द्वारा अमेरिकी गृह-युद्धका पछि दशकहरुसम्म अमेरिकी घुसपैठको कड़ा विरोध गरे। अन्तरमहाद्वीपीय रेलमार्गका आगमनका कारण पश्चिमी जनजातिहरुमा दबाव बढ़ गया। समयका साथ-साथ, संयुक्त राज्य अमेरिकाले जनजातिहरुमा संधीहरु गर्न र भूमिको अधिकार छोड़ दिने दबाव बनाए र अनेक पश्चिमी राज्यहरुमा तिनको लागि आरक्षणहरुको स्थापना गरे। अमेरिकी एजहरुटहरुले अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई यस कुराका लागि प्रेरित गरे कि ती यूरोपीय शैलीको कृषि र त्यसै प्रकारका अन्य कार्यहरुलाई अपनाहरु, तर भूमि प्राय यस प्रकारका प्रयोगहरुको समर्थन गर्न पाने योग्य सक्षम थिएन.
समकालीन अमेरिकी मूल-निवासीहरुको संयुक्त राज्य अमेरिकाका साथ एक अद्वितीय सम्बन्ध छ किनभनें ती राष्ट्रहरु, जनजातिहरु वा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बैंडका सदस्य हुन सक्छन्, जसलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारदेखि स्वायत्तता वा स्वतन्त्रता प्राप्त छ। तिनको समाज र संस्कृतिहरु आप्रवासीहरु (स्वैच्छिक वा दास दोनों)का वंशजहरुको एक ठूलो जनसङ्ख्याका बीच फल-फूल रहेका हुन्: अफ्रीकी, एशियाई, मध्य-पूर्वी, र यूरोपीय मानिस। जो अमेरिकी मूल-निवासी पहिलादेखि नैं संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक छैन थिए, संयुक्त राज्य अमेरिकाको कांग्रेस द्वारा तिनलाई सन 1924मा नागरिकता प्रदान गरिएको.
==इतिहास==
===पूर्व-कोलम्बियाई===
[[File:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|thumb|300px|बर्फदेखि मुक्त गलियारे र विशिष्ट पैलियोइन्डियन स्थलहरुको अनुमानित स्थितिलाई दर्शानेवाला नक्शा (क्लोविस सिद्धान्त).]]
अमेरिकिहरुका स्थलान्तरका अब पनि विवादित सिद्धान्तका अनुसार, [[यूरेशिया]]देखि अमेरिकातर्फ मनुष्यहरुको आप्रवासन बेरिंगिया, एक भूमि-पुल, जो कि पहिला यी दुइ महाद्वीपहरुलाई त्यस स्थानमा जोड़न्थ्यो, जसलाई अब [[बेरिंग जलसन्धि|बेरिंग जलडमरूमध्य]] भनिन्छ.<ref name="ReferenceA">एहलर्स, जे., र पी.एल। गिबार्ड, 2004a, ''क्वाटरनेरी ग्लैसीएशन: एक्सटहरुट एंड क्रोनोलजी 2: पार्ट II नॉर्थ अमेरिका'' , एल्सेवियर, एम्स्टर्डम। ISBN 0-444-51462-7</ref> गिर्दै समुद्री-स्प्रकाररुका कारण [[साइबेरिया]]लाई [[अलास्का]]देखि जोड़ने भएका बेरिंग भूमि-पुलको निर्माण भयो, जसको शुरुआत लगभग 60,000-25,000 वर्षहरु पूर्व भएको.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{cite web|url=https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|title=An mtDNA view of the peopling of the world by Homo sapiens|publisher=Cambridge DNA Services|year=2007|accessdate=2011-06-01}}</ref> समयको त्यो गहिराई, जब यो आप्रवासन भएको थियो,को पुष्टि 12,000 वर्षहरु पूर्वका रूपमा हो चुकी छ, र यसको माथि सीमा (या प्राचीनतम काल) केही अनसुलझे दावहरुको मुद्दा बनाएको भएकोछ.<ref name="SpencerWells2">{{Cite book|first1=Spencer |last1=Wells |first2=Mark |last2=Read |title=The Journey of Man - A Genetic Odyssey|url=http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|format=Digitised online by Google books|publisher=Random House|isbn= 0812971469|accessdate=2009-11-21|year=2002|pages=138–140}}</ref><ref>डाइक ए.एस। र प्रेस्ट वी.के। (1986)। ''लेट विसकंसीनियन एंड होलोसिन रिट्रीट अफ़ द लैरहरुटाइड आइस शीट: जियोलजिकल सर्ौं अफ़ कनाडा मैप'' 1702ए</ref> यी शुरूआती पैलियोअमेरिकी शीघ्र नैं पूरा अमेरिकी महाद्वीपमा फैल गये र सैक्ने विशिष्ट अनि सांस्कृतिक रूप भन्दा भिन्न राष्ट्रहरु अनि कबीलहरुमा बदल गए.<ref>डिस्कसन, अलिव। ''कनाडा फर्स्ट नेशंस: अ हिस्ट्री अफ़ द फाउंडिंग पीपल्स फ्रॉम द अर्लिएस्ट टाइम्स'' । 2 एडिशन। टोरंटो: अक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, 1997.</ref> उत्तर अमेरिकाको मौसम अन्ततः 8000 बीसीई (BCE)मा स्थिर भयो; त्यस समयका मौसमको स्थितिहरु वर्तमान स्थितिहरुका समान नैं थियों.<ref name="icaage">जे। इम्ब्री र के.पी। इम्ब्री, ''आइस एजेस: सौल्विंग द मिस्ट्री'' (शॉर्ट हिल्स, एनजे: एंस्लो प्रकाशक) 1979.</ref> यसका परिणामस्वरूप ठूला पैमानामा आप्रवासन अनि फसलहरुको खेतीको शुरुआत भएको र परिणामित रुपले पूरा अमेरिकी महाद्वीपको जनसङ्ख्यामा एक नाटकीय वृद्धि देखी गई.
ठूला जंगली जानवरहरुका शिकारको संस्कृति, जसलाई क्लोविस संस्कृतिका रूपमा चिह्नित गरिन्छ,लाई मुख्यतः यसका द्वारा निर्मित लामा धारीदार प्रक्षेप्य नुकीले हथियारहरुका द्वारा चिनिन्छ। यस संस्कृतिलाई यसको यो नाम क्लोविस, न्यू मेक्सिकोका नजिक मिली शिल्पाकृतिहरुदेखि प्राप्त भयोछ; यस उपकरण परिसरका पहिला प्रमाणको उत्खनन सन 1932मा गरिएको थियो। क्लोविस संस्कृति अधिकांश उत्तरी अमेरिकामा फैली भएको थियो र यसलाई दक्षिणी अमेरिकामा पनि देखिएको छ। यस संस्कृतिको पहचान विशिष्ट क्लोविस नुकीले हथियार, छिद्रहरु वाली एक बांसुरीदेखि युक्त भालेको चकमक पत्थरदेखि बनाएको नुकीला टुकड़ा,का द्वारा गरिन्छ, जसका द्वारा यसलाई एक छड़मा प्रविष्ट गरिन्थ्यो। क्लोविस पदार्थहरुको काल-निर्धारण पशुहरुको हड्डीहरुका साथ सम्बन्ध अनि कार्बन डेटिंग विधिहरुका प्रयोग द्वारा गरे गरिएको छ। उन्नत कार्बन-डेटिंग विधिहरुको प्रयोग गरेर क्लोविस पदार्थहरुका हालिया पुनर्परीक्षणहरुदेखि उत्पन्न परिणाम 11,050 र 10,800 रेडियोकार्बन वर्ष बी.पी। (B.P.) (मोटो तौरमा 9100 देखि 8850 ईपू) छ.
अनेक पैलियोइंडियन संस्कृतिहरु उत्तरी अमेरिकामा काबिज थियों, जसमादेखि केही आधुनिक संयुक्त राज्य अमेरिका र [[कनाडा]]का [[कनाडा तथा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ग्रेट प्लेन|महान मैदानहरु (Great Plains)]] र [[महान संयुक्त झीलहरु|महान झीलहरु (Great Lakes)]]सम्म अनि साथै पश्चिम र दक्षिण-पश्चिमका निकटवर्ती भागहरुसम्म सीमित थियों। अमेरिकी महाद्वीपका मूल-निवासी मानिसहरुमा देखि अनेकका मौखिक इतिहासेका अनुसार, ती आफ्नो उदगमका समयदेखि नैं वहाँ निवासरत थिए, जसको वर्णन रचनाका पारंपरिक विवरणहरुको एक व्यापक श्रेणीका द्वारा गरिएको छ.<ref>डेलोरिया, वी., जूनियर, (1997) ''रेड अर्थ व्यहाइट लाइज: नेटिव अमेरिकन्स एंड द मिथ अफ़ साइंटिफिक फैक्ट'' .</ref> फॉल्सम परम्परा (Folsom Tradition)लाई फॉल्सम नुकीले हथियारहरुका रूपमा फॉल्समका प्रयोग र हत्या-स्थलहरु, जहाँ बायसनको हत्या गर्न र गोश्त निकालने कार्य गरिन्थ्यो, देखि ज्ञात गतिविधिहरुका द्वारा चिनिन्छ। 9000 बीसीई (BCE) र 8000 बीसीई (BCE)का बीच फॉल्सम हथियार पछि छोड़ दिये गये.<ref>हिलरमैन, एंथोनी जी। (1973)। "द हंट फॉर द लौस्ट अमेरिकन", यी ''द ग्रेट टाओस बैंक रॉबरी एंड अदर इंडियन कंट्री अफेयर्स'' , न्यू मेक्सिको विश्वविद्यालयका प्रेस। ISBN 0-8263-0306-4.</ref>
[[File:Folsom point.png|thumb|left|250px|एक भालेका लागि फॉल्समको नोक]]
ना-डीन (Na-Dené) मानिसहरुले उत्तरी अमेरिकामा लगभग 8000 ईपू प्रवेश गरे र 5000 बीसीई (BCE)सम्म ती उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त तटसम्म पहुंचे,<ref>[http://www.jstor.org/pss/670070 डी.ई। दामंड, "टुवर्ड अ प्री-हिस्ट्री अफ़ द ना-डीन, विद अ जेनरल कमेन्ट अन पोप्युलेशन मूवमाट्स अमंग नोमैडिक हन्टर्स"], अमेरिकन एंथ्रोपोलजिकल एसोसिएशन, 1969। 30 मार्च 2010 मा पुनःप्राप्त.</ref> र वहाँदेखि उनले प्रशान्त तटीय अनि भीतरी भागहरुमा प्रवेश गरे। भाषाविद, मानविकीविद र पुरातत्वविद मान्दछन् कि तिनको पूर्वज एक पृथक आप्रवासनका अन्तर्गत उत्तरी अमेरिका आएका थिए, जो कि पैलियो-इंडियन्सका पछि भएको थियो। पहिला ती वर्तमान क्वीन शैरलोट आइल्याण्ड्स, ब्रिटिश कोलम्बियाका आस-नजिक बस गये, जहाँदेखि ती प्रशान्तका तटका साथ बढ़्दै अलास्का र उत्तरी कनाडा अनि आन्तरिक भागहरुमा पहुंचे। ती वर्तमान र ऐतिहासिक नेवाजो अनि अपाचे सहित एथाबास्कन-भाषिहरुका प्राचीनतम पूर्वज थिए। तिनको गाउँ ठूला बहु-पारिवारिक आवासेका साथ बनेका हुन्थे, जसको प्रयोग मौसमका अनुसार गरिन्थ्यो। मानिस वहाँ पूरा वर्ष भर छैन रहन्थे, तर केवल गर्मिहरुका बेला शिकार गर्न र माछा पकड़नका लागि तथा शीत-कालका लागि भोजन-आपूर्ति एकत्रित गर्नका लागि वहाँ रह्यो गरिन्थ्यो।<ref>लियर, जेफ, डौग हीच, र जॉन राइटर। 2001। ''इंटीरियर लिंगिट नाउन डिक्शनेरी: द दय्क्लेक्ट्स स्पोकेन देब्रे लिंगिट एल्डर्स अफ़ कारक्रॉस एंड टेस्लीन, युकोन, एंड एट्लिन, ब्रिटिश कोलंबिया'' , युकोन नेटिव लैग्वेज सेन्टर। ISBN 1-55242-227-5.</ref> ओशारा परम्परा (Oshara Tradition)का मानिस 5500 बीसीई (BCE)देखि 600 सीई (CE)का बीच निवासरत थिए। दक्षिणपश्चिमी आर्काइक परम्परा (Southeastern Archaic Tradition) उत्तर-मध्य [[नया मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]], सैन जुआन बेसिन, रियो ग्रैंडे घाटी, दक्षिणी [[कोलोरैडो|कोलोराडो]] र दक्षिण-पूर्वी [[यूटाह|यूटा (Utah)]]मा केन्द्रित थियो।
पोवर्टी पोइन्ट संस्कृति (Poverty Point Culture) एक पुरातात्विक संस्कृति छ, जसका निवासी मिसीसिपी घाटीका तल्लो भाग र यसका आस-नजिक स्थित खाड़ीका तटीय भागमा निवास गरिन्थ्यो। यो संस्कृति आर्काइक कालका अन्तिम भागका बेला 2200 ईपू-700 ईपूका बीच विकसित भएको.<ref>फागन, ब्रायन एम। 2005। ''एशियंट नॉर्थ अमेरिका: द आर्कियोलजी अफ़ अ कन्टिनहरुट'' । चौथो संस्करण। न्यूयॉर्क। थिएम्स र हडसन इंक पृष्ठ418.</ref> यस संस्कृतिका प्रमाण पोवर्टी पोइन्ट, लुइज़ियानादेखि लिएर बेल्ज़ोनी, मिसीसिपीका नजिक जेकटाउन साइटको 100-मीलको सीमासम्म 100 भन्दा अधिक स्थानहरुमा प्राप्त भए छन्.
उत्तरी अमेरिकी पूर्व-कोलंबियाई संस्कृतिहरुको वुडल्याण्ड काल मोटो तौरमा [[उत्तर अमेरिका|उत्तरी अमेरिका]]का पूर्वी भागहरुमा 1000 ईपूदेखि 1000 सीई (CE) सम्मको समयावधिलाई संदर्भित गर्दछ। "वुडल्याण्ड" शब्द सन 1930का दशकमा दिइएको थियो र यो आर्काइक काल र मिसीसिपीय संस्कृतिका बीचको अवधि भएका पूर्व-ऐतिहासिक स्थलहरुलाई संदर्भित गर्दछ। होपवेल परम्परा (Hopewell Tradition) शब्द ती अमेरिकी मूलनिवासीहरुका आम पहलुहरुको वर्णन गर्नका लागि प्रयुक्त शब्द छ, जो 200 ईपूदेखि 500 सीई (CE)का बीच उत्तरपूर्वी र मध्यपश्चिमी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा नदीहरुका आस-नजिक विकसित भए.<ref>{{cite web| url = http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1283 | title = Hopewell-Ohio History Central}}</ref>
[[File:Nordamerikanische Kulturareale en.png|thumb|300px|एल्फ्रेड क्रोएबरका अनुसार पूर्व-कोलंबियाई उत्तरी अमेरिकाका सांस्कृतिक क्षेत्र]]
होपवेल परम्परा एकल [[संस्कृति]] वा समाज छैन, तर सम्बन्धित जनसङ्ख्याहरुको एक व्यापक रुपले वितरित समुच्चय थियो, जो व्यापारिक मार्गहरुका एक आम नेटवर्कका द्वारा जोड़िएका भएका थिए,<ref name="Price">{{Cite book| author= Douglas T। Price, and Gary M। Feinman | year= 2008 | title= Images of the Past, 5th edition | pages= 274–277 | location= New York | publisher=McGraw-Hill | isbn= 978-0-07-340520-9}}</ref> जसलाई होपवेल एक्सचहरुज सिस्टम (Hopewell Exchange System)का नामले जानिन्थ्यो। आफ्नो अधिकतम विस्तार पर, ''होपवेल एक्सचहरुज सिस्टम'' दक्षिणपूर्वी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]देखि लिएर दक्षिणपूर्वी [[कनाडा]]का भीतर [[ओन्टारियो झील|लेक अन्टेरियो]]का तटहरुसम्म फैला भएको थियो। यस क्षेत्रका भीतर, समाज धेरै ठूलो सीमामा आदान-प्रदानमा सहभागी भए गरिन्थ्यो, जसमा गतिविधिहरुको उच्चतम मात्रा जलीय-मार्गहरुका माध्यमदेखि हुन्थ्यो, जो कि तिनको मुख्य परिवहन मार्ग थिए। होपवेल एक्सचहरुज सिस्टम पूरा संयुक्त राज्य अमेरिकादेखि पदार्थहरुको व्यापार गर्थ्यो।
कोलेस क्रीक संस्कृति (Coles Creek culture) वर्तमान दक्षिणी संयुक्त राज्य अमेरिकामा निचली मिसीसिपी घाटीको एक पुरातात्विक संस्कृति छ। यस अवधिमा यस क्षेत्रका सांस्कृतिक इतिहासमा एक लक्षणीय परिवर्तन देखिएको। जनसङ्ख्यामा नाटकीय रुपले वृद्धि भएको। बढ्दो सांस्कृतिक अनि राजनैतिक जटिलता, विशेषतः कोलेस क्रीक क्रमका अन्तका बेला,का पुख्ता सबूत उपस्थित छन्। तर पनि चीफडम समाजहरुका पारंपरिक लक्षणहरुमा देखि अनेकलाई अहिलेसम्म प्रदर्शित छैन गरिएको छ, तर 1000 सीई (CE)सम्म सरल कुलीन शिष्टहरुको रचना प्रारम्भ भैसकेकी थिई। कोलेस क्रीक स्थल [[अरकांसास|अर्कान्सास]], [[लुईज़ियाना|लुइज़ियाना]], [[ओक्लाहोमा]], मिसीसिपी र [[टेक्सास]]मा पाये गये छन्। यसलाई प्लाकमाइन संस्कृति (Plaquemine culture)को पूर्वज मानिन्छ.
होहोकाम (Hohokam) वर्तमान दक्षिण-पश्चिम अमेरिकाको चार मुख्य पूर्व-ऐतिहासिक पुरातात्विक परम्पराहरु मध्येको एक छ.<ref name="mark">शेनौल्ट, मार्क, रिक एहलस्ट्रोम, र टॉम मोटसिंगर, (1993): ''इन द शैडो अफ़ साउथ माउन्टेन: द प्री-क्लासिक होहोकम अफ़ ला' सियुदाद डे लस हौर्नस''' , भाग I र II.</ref> सरल कुन ानहरुका रूपमा रहने भएका यी मानिस मक्का र सेम उगाईा गरिन्थ्यो। प्रारम्भिक होहोकाम मानिसहरुले मध्य गिला नदीका नजिक साना गाउँहरुको एक श्रृंखला स्थापित गरे यी समुदाय राम्रो कृषि-योग्य भूमिका नजिक स्थित थिए, र यस कालका शुरुआती वर्षहरुमा शुष्क कृषि आम थियो।<ref name="mark" /> 300 सीई (CE)देखि 500 सीई (CE)सम्म आउँदा-आउँदै घरेलू जल आपूर्तिका लागि [[कूप|कुएं]] खोदे जाने लाग्थ्यो, जो कि सामान्यतः {{convert|10|ft|m|0}}देखि कम गहिरा हुन्थे.<ref name="mark" /> प्रारम्भिक होहोकाम घर एक अर्ध-वृत्ताकार पद्धतिमा मुड़ी भएको शाखाहरुदेखि बनाये जान्थे र यी टहनिहरु, सरकंडहरु र ठूलो मात्रामा प्रयुक्त माटो अनि अन्य उपलब्ध पदार्थहरुका द्वारा ढंकिन्थ्यो।<ref name="mark" />
परिष्कृत पूर्व-कोलंबियाई अनुद्योगशील समाज उत्तरी अमेरिकामा विकसित भए, तर पनि प्रविधिय रुपले ती दक्षिणमा स्थित मेसोअमेरिकी सभ्यताहरु जितने उन्नत छैन थिए। दक्षिणपूर्वी सेरेमोनियल कम्प्लेक्स (Ceremonial Complex) पुरातत्वविदहरु द्वारा मिसीसिपीय संस्कृति, जो कि 1200 सीई (CE)देखि 1650 सीई (CE)का बीच मानिसहरु द्वारा [[मक्का (फसल)|मक्के]]को खेती र चीफडम-स्तरको जटिल सामाजिक संरचनालाई अपनाये जानेका समय नैं उपस्थित थियो,को शिल्पाकृतिहरु, व्यक्ति-चित्रणहरु (Iconography), समारोहहरु अनि पौराणिक कथाहरुको क्षेत्रीय शैलीपूर्ण समानतालाई दिइएको नाम छ.<ref>{{cite web| url = http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm| title=Connections|author muller}}</ref><ref>{{Cite book| last = Townsend | first = Richard F., and Robert V। Sharp, eds। | title = Hero, Hawk, and Open Hand| publisher = [[The Art Institute of Chicago and Yale University Press]] | year = 2004 | isbn = 0300106017}}</ref> लोकप्रिय विश्वासका विपरीत, यस्तो प्रतीत हुन्छ कि यस विकासको मेसोअमेरिकाका साथ कुनै प्रत्यक्ष सम्बन्ध छैन। यसको विकास स्वतन्त्र रुपले भयो र यसको परिष्करण मक्केका अतिरिक्त उत्पादनका संग्रहण, अधिक सघन जनसङ्ख्या र कुशलताहरुका विशेषीकरणमा आधारित था.{{Dubious|date=September 2009}} यो सेरेमोनियल कम्प्लेक्स मिसीसिपीय मानिसहरुका धर्मका एक प्रमुख घटकको प्रतिनिधित्व गर्दछ र यो ती मुख्य साधनहरु मध्येको एक छ, जसको द्वारा तिनको [[धर्म]]लाई सम्झिन्छ.<ref>{{Cite book| editors = F। Kent Reilly and James Garber | title = Ancient Objects and Sacred Realms| publisher = [[University of Texas Press]] | year = 2007 | isbn = 9780292713475}}</ref>
मिसीसिपीय संस्कृतिले मेक्सिकोका उत्तरमा उत्तरी अमेरिकामा माटोका सबैभन्दा ठूला बांधहरुको निर्माण गरे, उल्लेखनीय रुपले कैहोकियामा, जो कि वर्तमान इलिनॉइसमा मिसीसिपीको एक सहायक नदीमा आधारित था। यसका 10-मंजिल्ला मन्क्स माउंड (Monks Mound)को परिधि तियोथुआकान (Teotihuacan) स्थित पिरामिड अफ द सन (Pyramid of the Sun) वा [[मिस्र]]का ग्रेट पिरामिडदेखि पनि अधिक थियो। छः वर्ग मीलमा फैला नगर परिसर मानिसहरुका [[खगोल शास्त्र|ब्रह्माण्ड-विज्ञान]]मा आधारित थियो र यसमा 100 भन्दा अधिक टिला (mounds) थिए, जो खगोल-शास्रका तिनको परिष्कृत ज्ञानतर्फ अभिविन्यस्त थिए। यसमा एक वुडहहरुज सामेल थियो, जसका पवित्र देवदारको लकड़ीदेखि बनेका ध्रुव ग्रीष्म र शीत अयनान्तहरु अनि शरद र वसंत विषुवहरुलाई चिह्नित गर्नका लागि रखे गये थिए। यसको अधिकतम जनसङ्ख्या सन 1250 ईसवीमा 30,000-40,000 थियो, जसको बराबरी वर्तमान संयुक्त राज्य अमेरिकाका कुनै पनि सहरको सन 1800 सम्मको जनसङ्ख्या द्वारा छैनको जा सकती। यसका अतिरिक्त, कैहोकिया एक मुख्य क्षेत्रीय चीफडम थियो, जसका साथ व्यापारिक अनि सहायक चीफडम थिए, जो कि महान झीलहरुदेखि [[मेक्सिकोको खाड़ी]]सम्म फैले भएका थिए.
आइरोक्युइस लीग अफ नेशन्स (Iroquois League of Nations) वा "पीपल अफ द लन्ग हाउस (People of the Long House)"को एक संघीय मडल थियो, जसका बारेमा यो दावा गरे जात छ कि यसले पछि लोकतान्त्रिक संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारका विकासका बेला राजनैतिक विचारधारामा योगदान दिए। सम्बद्धताको तिनको प्रणाली एक प्रकारको संघ थियो, जो कि ती शक्तिशाली राजतन्त्रहरु, जिनसे यूरोपीय मानिस आएका थिए, देखि एक प्रस्थान था.<ref>{{cite book|title=33 questions about American history you're not supposed to ask|first=Thomas E|url=http://books.google.ca/books?id=dCMcnBRKR-0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false|last= Woods|page= 62|publisher=Crown Forum|year=2007|isbn=9780307346681|accessdate=2010-10-31}}</ref><ref>{{cite book | last = Wright | first = R | year = 2005 | title = Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas | publisher = Mariner Books | isbn = 0-618-49240-2}}</ref> नेतृत्व 50 सैशेम (Sachem)का एक समूहसम्म नैं सीमित थियो, जसमादेखि प्रत्येक व्यक्ति एक कबीलेका भीतरका एक गोत्रको प्रतिनिधित्व गर्थ्यो; ओनैडा (Oneidas) र मोहॉक मानिसहरु (Mohawk)मा देखि प्रत्येकका नजिक नौ स्थान थिए, अनोंडगा (Onondagas) मानिसहरुका नजिक चौध स्थान थिए, केयुगहरु (Cayugas)का नजिक दस थिए र सेनेक (Senecas) मानिसहरुका नजिक आठ स्थान थिए। प्रतिनिधित्व जनसङ्ख्याको मात्रामा आधारित थिएन, किनभनें सेनेका कबीलेको जनसङ्ख्या अन्य कबीलहरु भन्दा अधिक थियो, सम्भवतः ती सबैको जनसङ्ख्यालाई जोड़ दिये जानमा भी। जब प्रमुख व्यक्तिहरुमा देखि कुनैको मृत्यु हो जाती थियो, त त्यसको कबीलेको वरिष्ठ महिला गोत्रको अन्य महिला सदस्यहरुका परामर्शदेखि उत्तराधिकारीको चुनाव गर्दथ्यो र वंश परम्परा मातृसत्तात्मक गर्दथ्यो। निर्णय मतदानका द्वारा छैन, तर सर्वसम्मत निर्णय प्रक्रियाका द्वारा लागि जान्थे, जसमा प्रत्येक प्रमुख व्यक्तिका नजिक सैद्धान्तिक निषेधाधिकार हुन्थ्यो। अनोंडोग मानिस "अग्नि-धारक (firekeepers)" थिए, जसको दायित्व चर्चाका लागि मुद्दे उपस्थित गर्नु थियो, र ती तीन-दिशाहरु वाली अग्निका एकतर्फ बैठन्थे (मोहॉक अनि सेनेक मानिस अग्निका एकतर्फ अनि ओनैडा र केयुग अर्को पटि बैठा गरिन्थ्यो).<ref name="Tooker">{{cite book |editor=Clifton JA |title=The Invented Indian: cultural fictions and government policies |url=http://books.google.ca/books?id=ARbVmr941TsC&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|publisher=Transaction Publishers |location=New Brunswick, N.J., U.S.A |year=1990 |pages=107–128 | chapter = The United States Constitution and the Iroquois League |isbn=1-56000-745-1 |oclc= |doi= |accessdate=2010-11-24 | author = Tooker E}}</ref> एलिज़ाबेथ टूकर, टेम्पल यूनिवर्सिटीमा मानविकीविद्,का अनुसार यस कुराको संभावना छैन कि संस्थापक पूर्वजहरु द्वारा शासनको यस प्रणालीको नकल गरिएको थियो किनभनें संयुक्त राज्य अमेरिकामा अन्ततः अपनाई गई शासन प्रणालीका साथ यसको धेरै कम समान्दछ र यसमा चुनिए नेतृत्वका बद्ला कबीलेको महिला सदस्यहरु द्वारा चयनित वंशागत नेतृत्व, जनसङ्ख्याका आकारदेखि निरपेक्ष सर्वसम्मत निर्णय प्रक्रिया र विधायिकाका समक्ष मुद्दहरुलाई प्रस्तुत गर्ने क्षमता केवल एक नैं समूहलाई प्राप्त हुनु आदि सामेल छन्.<ref name="Tooker" />
लंबी दूरीका व्यापारले मूल-निवासीहरुका बीच लड़ाइहरुलाई छैन रोका। उदाहरणको लागि, पुरातत्व र कबीलहरुका मौखिक इतिहासहरुले यस समझमा एक योगदान दिएका छन् कि आइरोक्युइस मानिसहरुले लगभग 1200 सीई (CE)मा वर्तमान कहरुटुकीका ओहियो रिवर क्षेत्रमा लड़ाइयां र आक्रमण गरेको थियो। अन्ततः उनले अनेक मानिसहरुलाई पश्चिमतर्फ तिनको ऐतिहासिक रुपले पारंपरिक भूमिमा मिसीसिपी नदीका पश्चिममा स्थलान्तरित गरिदिए। ओहियो वैलीमा उत्पन्न भए जो कबीले पश्चिमतर्फ गए, उनमा ओसाज (Osage), क (Kaw), पहरुका (Ponca) र ओमाहा मानिस (Omaha) सामेल थिए। सत्रहौं शताव्दीका मध्यसम्म आउँदा-आउँदै, ती वर्तमान [[कैंसास|कन्सास]], [[नेब्रास्का]], [[अरकांसास|आर्कान्सास]] र [[ओक्लाहोमा]]मा आफ्नो ऐतिहासिक भूमिमा पुनर्स्थापित छ चुके थिए। ओसाजले मूल-निवासी कैडो-भाषी अमेरिकी मूल-निवासीहरुका साथ युद्ध गरे र परिणामस्वरूप अठारहौं शताव्दीका मध्यमा तिनलाई विस्थापित गरेर तिनको नयाँ ऐतिहासिक क्षेत्रहरुमा कब्ज़ा गर्न लिया.<ref>{{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html | title = Osage | publisher = Oklahoma Encyclopedia of History and Culture | accessdate = 2010-11-29 | last = Burns | first = LF}}</ref>
===यूरोपीय अन्वेषण र उपनिवेशीकरण===
[[File:Discovery of the Mississippi.jpg|left|thumb|विलियम हेनरी पोवेल द्वारा रचित डिस्कवरी अफ मिसीसिपी (1823-1879) डे सोटो द्वारा पहिलो पल्ट मिसीसिपी नदीलाई देखे जाने एक रूमानी वर्णन छ.यो संयुक्त राज्य अमेरिकाको संसद रोटुण्डामा लटका भएकोछ.]]
सन 1492मा यूरोपीय मानिसहरु द्वारा अमेरिकी महाद्वीपको खोज गरिए पछि पुरानो र नयाँ विश्वहरुका स्वयंलाई हेर्नेका नमाध्यमलेमा क्रान्तिकारी बदलाव आया। प्रमुख संपर्कहरु मध्येको एक, जो कि अमेरिकन डीप साउथ नामक भागमा भयो, तब भएको थियो जब सन 1513का अप्रैल माहमा स्पेनी आक्रमणकारी विजेता जुआन पोन्स डी लियोन (Juan Ponce de León)को [[फ़्लोरिडा|ला फ्लोरिडा]]मा आगमन भयो। पोन्स डी लियोनका पछि अन्य स्पेनी खोजकर्ताहरु, जस्तै सन 1528मा पैनफिलो डी नार्वाएज़ (Pánfilo de Narváez) र सन 1539मा हर्नान्डो डी सोटो (Hernando de Soto)को आगमन पनि भयो। यिनको पछि उत्तरी अमेरिकामा आउने भएका यूरोपीय उपनिवेशवादिहरुले प्राय साम्राज्यका विस्तारलाई यस अनुमानका द्वारा युक्तिसंगत ठहराया कि ईसाई सभ्यताको प्रसार गरेर ती एक बर्बर अनि मूर्तिपूजक विश्वको रक्षा गर्दै थिए.<ref>{{Cite book
|title=Globalization and educational rights: an intercivilizational analysis
|author=Joel H। Spring
|publisher=Routledge
|year=2001
|isbn=9780805838824
|page=[http://books.google.com/books?id=3lobX1DC_i0C&pg=PA92 92]
|url=http://books.google.com/?id=3lobX1DC_i0C
|postscript=.
}}</ref>
अमेरिकी महाद्वीपका स्पेनी उपनिवेशीकरणमा, इंडियन रिडक्शन (Indian Reduction)को नीतिका परिणामस्वरूप उत्तरी ''नुएवो एस्पाना (Nuevo España)'' का [[इंडियन (अमेरिकाका आदिवासी)|देशज मानिसों]]को तिनको द्वारा लामा समयदेखि पालनको जाने आध्यात्मिक र [[धर्म|धार्मिक परम्पराहरु]] अनि धार्मिक विश्वासहरुदेखि जबरन धर्मान्तरण गर्न दिइएको.
====मूलनिवासी जनसङ्ख्यामा प्रभाव====
सोह्रौं शताव्दीदेखि लिएर उन्नाइसौं शताव्दीसम्म अमेरिकी मूल-निवासीहरुको जनसङ्ख्या निम्नलिखित प्रकारदेखि घटती गई: यूरोपदेखि आयो संक्रामक महामारिहरुका कारण; यूरोपीय खोजकर्ताहरु र उपनिवेशवादिहरु<ref>{{cite web|author=Latest activity 50 minutes ago |url=http://www.amazon.com/dp/0375503749 |title=''The Wild Frontier: Atrocities During the American-Indian War'' |publisher=Amazon.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref>का हाथहरु र साथै कबीलहरुका बीच हुने आपसी नरसंहार र युद्धहरुका कारण; तिनको भूमिहरुदेखि विस्थापनका कारण; आन्तरिक लड़ाइहरु,<ref>{{cite web|url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm |title=Native Americans – Huron Tribe |publisher=Nativeamericans.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> गुलामीका कारण; र अन्तर्विवाहको एक उच्च दरका कारण.<ref name="accessgenealogy1">[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm "इंडियन मिक्स्ड-ब्लड"], फ्रेडरिक डब्ल्यू। हॉज, ''छन्डबुक अफ़ अमेरिकन इंडियंस'' , 1906</ref><ref name="uwec1">[http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm माइनरिटिज़ पौलिटिक्स यी एल्ब्युक्युर्क्यू - हिस्ट्री]{{Dead link|date=August 2010}}</ref> मुख्यधाराका अधिकांश विद्वानहरुको विश्वास छ कि योगदान गर्ने विभिन्न कारकहरुमा बाट, संक्रामक महामारीहरु अमेरिकी मूल-निवासीहरुको जनसङ्ख्यामा कमीको सबैभन्दा ठूलो कारण छन् किनभनें यी मूल-निवासीहरुमा यूरोपदेखि लाई गई नयाँ [[संक्रामक रोग|बीमारिहरु]]का विरुद्ध पर्याप्त प्रतिरक्षा उपस्थित थिएन.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml |title=Smallpox: Eradicating the Scourge |publisher=Bbc.co.uk |date=2009-11-05 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm |title=Epidemics |publisher=Libby-genealogy.com |date=2009-04-30 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html |title=The Story Of..। Smallpox—and other Deadly Eurasian Germs |publisher=Pbs.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> केही जनसङ्ख्याहरुमा तीव्र गिरावट र तिनको स्वयंका राष्ट्रहरुका बीच लगातार जारी शत्रुताहरुका चल्दै कहिले-कहिले अमेरिकी मूल-निवासीहरुले पुनर्गठित भएर नयाँ सांस्कृतिक समूहहरु, जस्तै फ्लोरिडाका सेमिनोल (Seminoles) र आल्टा कैलिफोर्निया (Alta California)का मिशन इंडियन्स (Mission Indians),को निर्माण गरे.
ठोस सबूतहरु वा लिखित रिकर्डको कमीका कारण यूरोपीय खोजकर्ताहरु अनि उपनिवेशवादिहरुका आगमनदेखि पूर्व वर्तमान संयुक्त राज्य अमेरिकाको सीमामा निवासरत अमेरिकी मूल-निवासीहरुको सङ्ख्याको आकलन अत्यधिक विवादास्पद विषय बनेका छ। पहिलो पल्ट सन 1890का दशकमा मानविकीविद् जेम्स मूनी द्वारा 1 मिलियनका आस-नजिक आउने वाला एक निम्न आकलन प्रस्तुत गरिएको, जसको गणना प्रत्येक संस्कृति क्षेत्रको वहन क्षमतामा आधारित जनसङ्ख्या घनत्वका द्वारा गरिएको थियो।
सन 1965मा, अमेरिकी मानविकीविद् हेनरी डोबिन्स (Henry Dobyns)ले आफ्नो अध्ययन प्रकाशित गरे, जसका अनुसार मूल जनसङ्ख्यालाई 10 देखि 12 मिलियन मानिएको था। तर पनि सन 1983सम्म आउँदा-आउँदै, उनले आफ्नो आकलनलाई बढ़ाएर 18 मिलियन गरिदिए.<ref>[गुएंटर लेवी, "वर अमेरिकन इंडियंस द विक्टिम्स अफ़ जेनोसाइड?"], हिस्ट्री न्यूज नेटवर्क, 11-22-04</ref> उनले यूरोपीय खोजकर्ताहरु र उपनिवेशवादिहरु द्वारा लाई गई [[संक्रामक रोग|संक्रामक महामारिहरु]] द्वारा उत्पन्न मृत्यु दरहरुमा पनि विचार गरेको थियो, जसको खिलाफ अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा कुनै प्राकृतिक प्रतिरक्षा उपस्थित थिएन। डोबिन्सले मूलनिवासीहरुमा यी बीमारिहरुको ज्ञात मृत्यु दरहरुलाई उन्नाइसौं शताव्दीका विश्वसनीय जनसङ्ख्या रिकर्ड्सका साथ संयोजित गरेर मूल जनसङ्ख्याका संभाव्य आकारको गणना गरे<ref name="ggbook" /><ref name="encbrit" />
लघु मसूरिका (Chicken Pox) र [[खसरा]], तर पनि यस समयसम्म ([[एशिया]]देखि यिनको आगमनका धेरै समय बाद) यी यूरोपीय मानिसहरुका बीच स्थानिक र धेरै नैं कम मामलहरुमा घातक थिए, प्राय अमेरिकी मूलनिवासीहरुका लागि जानलेवा साबित भए। अमेरिकी मूलनिवासी जनसङ्ख्याका लागि [[चेचक]] विशिष्ट रुपले जानलेवा साबित भयो।<ref>मूल निवासी अमेरिकीका इतिहास र संस्कृति, http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm सुसान स्क्वायर्स र जॉन किंचेलो, एचआयोएस (HIS) 943Aका लागि पाठ्यक्रम, मेरेडिथ कलेज, 2005। 19 सितंबर 2006 मा पुन:प्राप्त गरिएको.</ref> प्राय यूरोपीय अन्वेषणहरुका तुरंत पछि महामारीहरु फैल जातीं थियों र कहिले-कहिले यी पूरा गाउँको जनसङ्ख्यालाई नष्ट गरि दिओस्तीं थियों। तर पनि सटीक आंक्नेको निर्धारण गर्न पाना कठिन छ, तर केही इतिहासकारहरुको अनुमान छ कि यूरेशियाई संक्रामक बीमारिहरुदेखि भए पहिला नैं संपर्कका कारण पनि केही मूल-निवासी जनसङ्ख्याहरुमा देखि 80%सम्म मानिसहरुको मृत्यु भएको.<ref>ग्रेग लिनुहोस्ज, [http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 "स्मलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स अन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट अफ़ नॉर्थ अमेरिका यी द 1770स"], HistoryLink.org, ''अनलाइन इनसाइक्लोपीडिया अफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'' , 23 जनवरी 2003। 2 जून 2008 मा पुनः प्राप्त.</ref> कोलंबियाई आदान-प्रदानका एक सिद्धान्तको मान्नु छ कि [[क्रिस्टोफ़र कोलम्बस|क्रिस्टोफर कोलंबस]]का समुद्री अभियानका साथ आये खोजकर्ता मूल-निवासी मानिसहरुका संपर्कका कारण [[सूजाक|उपदंश (syphilis)]]देखि संक्रमित भए र वापस लौट्दै समय ती यस बीमारीलाई यूरोप ले गये, जहाँ यो ठूला पैमानामा फैल गई.<ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html "कोलंबसमा छव ब्रॉट साईफिलिस टू यूरोप"], लाइवसाइंस (LiveScience), 15 जनवरी 2008.</ref> अन्य अनुसंधानेर्ताहरुको विश्वास छ कि अमेरिकी महाद्वीपका मूलनिवासी मानिसहरुदेखि संपर्कका पछि कोलंबस र त्यसको साथिहरुका वापस लौटनाले पहिला पनि यी बीमारीहरु यूरोप र [[एशिया]]मा उपस्थित थियों, तर यी मानिस तिनलाई एक अधिक संक्रामक रूपमा वापस ले आए। (''[[सूजाक|उपदंश]] हेर्नुहोस्'' .)
सन 1618-1619मा, चेचकले मैसाच्युसेट्स बे (Massachusetts Bay)का अमेरिकी मूलनिवासीहरुको 90% जनसङ्ख्या नष्ट गर्न दी.<ref>[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html डेविड ए। कोपलो, ''स्मलपौक्स: द फाइट टू एरैडिकेट अ ग्लोबल स्कर्ज'' ]</ref> इतिहासकारहरुको विश्वास छ कि सन 1634मा एल्बनीमा डच व्यापारिहरुका बच्चाहरुका संपर्कमा आउनेका पछि मोहॉक मूल निवासी अमेरिकी वर्तमान न्यूयॉर्कमा संक्रमित भएका थिए। यो बीमारी मोहॉक गावहरुमा तेज़ीदेखि फैली, र व्यापारिक मार्गहरुमा यात्रा गर्ने मोहॉक र अन्य अमेरिकी मूलनिवासीहरुका साथ यो बीमारी सन 1636सम्म [[ओन्टारियो झील|लेक अन्टेरियो]]मा निवासरत मूल निवासी अमेरिकिहरुसम्म र सन 1679सम्म पश्चिमी आइरोक्युइसको भूमिसम्म पहुंच गई.<ref>एम। पोल कीस्लर, [http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren "डच चिल्ड्रेन डिज़िज़ेस किल्स थाउज़ेन्ड्स अफ़ मोहॉक्स"], ''मोहॉक्स: डिस्कवरिंग द वैली अफ़ द क्रिस्टल्स'' , 2004। 2 जून 2008 मा पुनः प्राप्त.</ref> मृत्युको उच्च दरका कारण अमेरिकी मूल-निवासीहरुका समाज विघटित भए र पीढ़ीगत सांस्कृतिक आदान-प्रदान खण्डित भए.
[[File:Conference Between the French and Indian Leaders Around a Ceremonial Fire by Vernier.jpg|thumb|आनुष्ठानिक अग्निका चारतर्फ बैठे फ्रांसीसी अनि इन्डियन नेताहरुका बीच एक सम्मेलन.]]
सन 1754 र 1763का बीच अनेक अमेरिकी मूल-निवासी कबीले ब्रिटिश उपनिवेशवादी सेनाहरुका विरुद्ध फ्रांसीसी सेनाहरुका पक्षमा फ्रांसीसी र इन्डियन युद्ध/सप्तवर्षीय युद्धमा सामेल भएका थिए। अमेरिकी मूल-निवासी यस संघर्षका दुइटै पक्षहरुको तर्फदेखि लड़े। यूरोपीय विस्तारलाई रोकने आशादेखि ठूलो सङ्ख्यामा कबीलहरुले युद्धमा फ्रांसीसिहरुको साथ दिए। ब्रिटिसहरुले कम सहयोगी बनाए थिए, तर तिनको साथ केही यस्ता कबीले थिए, जो सन्धिहरुका समर्थनमा सम्मिलन र वफादारी साबित गर्नु चाहन्थे। तर यी उलट दिये जानेका कारण प्राय तिनलाई निराशा हात लगती थियो। यसका अतिरिक्त, कबीलहरुका स्वयंका पनि लक्ष्य थिए र ती यूरोपीय शक्तियो।का साथ आफ्नो गठबंधनहरुको प्रयोग पारंपरिक मूल-निवासी शत्रुहरुका साथ लड़ाईका लागि पनि गर्नु चाहन्थे.
[[File:Native California population graph.jpg|250px|thumb|right|कुक 1978का अनुसार कैलिफोर्नियाई मूल-निवासी जनसङ्ख्या.]]सन 1770का दशकमा जब यूरोपीय खोजकर्ता वेस्ट कोस्टमा पहुंचे, त शीघ्र नैं चेचकले नॉर्थ-वेस्ट कोस्टमा स्थित अमेरिकी मूल-निवासीहरुको कमभन्दा कम 30% जनसङ्ख्या नष्ट गर्न दी। अगले 80 देखि 100 वर्षहरुसम्म चेचक र अन्य बीमारीहरु त्यस क्षेत्रमा मूल-निवासीहरुको जनसङ्ख्यालाई नष्ट गरतीं रहीं.<ref>[http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 "प्लेग्स एंड पीपल्स अन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट"]। मानविकी एवं सामाजिक विज्ञान अनलाइन.</ref> उन्नाइसौं शताव्दीका मध्यमा जब उपनिवेशवादी ''एक साथ (en masse)'' आए, त पजेट साउंड (Puget Sound) क्षेत्रको जनसङ्ख्या, जसका बारेमा अनुमान छ कि कहिले यो 37,000 मानिसहरुका उच्चतम स्तरमा थियो, घटकर केवल 9,000 रह गई.<ref>ग्रेग लिनुहोस्ज, [http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&File_Id=5100 "स्मलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स अन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट अफ़ नॉर्थ अमेरिका यी द 1770स"], ''अनलाइन इनसाइक्लोपीडिया अफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'' , 23 जनवरी 2003। 9 अगस्त 2008 मा पुनःप्राप्त.</ref> तर पनि कैलिफोर्नियामा स्पेनी अभियानहरुले अमेरिकी कैलिफोर्नियाई मूल-निवासीहरुको जनसङ्ख्यालाई लक्षणीय रुपले प्रभावित गरेनन्, तर जब कैलिफोर्निया स्पेनी उपनिवेश छैन रह गया, विशेषतः उन्नसौं शताव्दीका उत्तरार्ध र बीसौं शताव्दीका प्रारम्भका बेला, त तिनको सङ्ख्यामा एक तीव्र गिरावट देखी गई (दायींतर्फ प्रदर्शित चार्ट हेर्नुहोस्).
सन 1780-1782 र 1837-1838मा लघु मसूरिका (smallpox)को महामारिहरुका फलस्वरूप प्लेन्स इंडियन्स (Plains Indians)का बीच तबाही र जनसङ्ख्यामा अत्यधिक गिरावट उत्पन्न भएको.<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "द फर्स्ट स्मलपौक्स एपिडेमिक अन द कनाडियन प्लेन्स: यी द फार-ट्रेडर्स' वर्ड्स"], नैशनल इंस्टिट्युट्स अफ़ हेल्थ</ref><ref>[http://www.thefurtrapper.com/ "माउन्टेन मैन-प्लेन्स इंडियन फर ट्रेड"], द फर ट्रैपर</ref> सन 1832बाट, संघीय सरकारले अमेरिकी मूलनिवासीहरुका लागि एक लघु मसूरिका टीकाकरण कार्यक्रम स्थापित गरे (''सन 1832को द इंडियन वैक्सीनेशन ऐक्ट'' )। यो अमेरिकी मूलनिवासीहरुको स्वास्थ्य समस्यामा ध्यान दिनका लागि बनाइएको पहिलो संघीय कार्यक्रम था.<ref>रिव्यू अफ़ जे। डाएने पियर्सन,[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/wicazo_sa_review/v018/18.2pearson01.html "लुईस कैस एंड द पौलिटिक्स अफ़ डिसीज़: द इंडियन वैसिनेशन एक्ट अफ़ 1832"], ''प्रोजेक्ट म्युज़'' , जॉन्स हॉपकिन्स विश्वविद्यालय</ref><ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0749-6427%28200323%2918%3A2%3C9%3ALCATPO%3E2.0.CO%3B2-H&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage "द पौलिटिक्स अफ़ डिसीज़"], ''विकाज़ो सा रिव्यू'' : खंड 18, सङ्ख्या 2, (अटम, 2003), पीपी 9-35,</ref>
====पशुहरुदेखि परिचय====
दो विश्वहरुका संपर्कका साथै यी दुइटैका बीच पशुओं, कीटहरु र वनस्पतिहरुको आदान-प्रदान पनि भयो। भेड़, सुअर र मवेशी यी सबै पुरानो विश्वका पशु थिए, जसलाई तत्कालीन अमेरिकी मूलनिवासीहरुले पहिलो पल्ट देखेको थियो र यिनको बारेमा तिनलाई पहिला केही पनि ज्ञात छैन था.{{Citation needed|date=April 2010}}
सोह्रौं शताव्दीमा, स्पेनी मूल भएका र अन्य यूरोपीय मानिस अमेरिकी महाद्वीपमा [[घोड़ा|घोड़े]] लिएर आए.{{Citation needed|date=April 2010}} प्रारम्भिक अमेरिकी घोड़े यस द्वीपका प्राचीनतम मानवहरुका लागि शिकारको वस्तु रहोस् थिए। अन्तिम हिम-युगका अन्तका तुरंत पछि लगभग 7000 ईपू यिनको शिकारका कारण यी विलुप्त भएका थिए.{{Citation needed|date=April 2010}} घो्नेदेखि पुनः भए संपर्कका कारण अमेरिकी मूलनिवासीहरुलाई लाभ भयो।{{Citation needed|date=April 2010}} जस्तै-जस्तै तिनलाई पशुहरुका प्रयोगलाई अपनाए, त्यस्तो-त्यस्तो नैं तिनको संस्कृतिहरुमा पनि महत्वपूर्ण परिवर्तनहरुको शुरुआत भएको, विशिष्ट रुपले तिनको सीमाहरुमा विस्तारका द्वारा.{{Citation needed|date=April 2010}} केही घोड़े भाग निस्केका र जंगलहरुमा प्रजनन गरेर आफ्नो सङ्ख्या बढ़ान लागोस्.
उत्तरी अमेरिकामा घो्नेका पुनरागमनको महान मैदानहरु (Great Plains)को अमेरिकी मूल-निवासी संस्कृतिमा गहिरो प्रभाव भयो। कबीलहरुले घोड़ोलाई प्रशिक्षित गरे र तिनको प्रयोग सवारी गर्न र सामान ढोने वा ''ट्रेवॉइस'' खींचनका लागि गर्न लागोस्। ती मानिसहरुले आफ्नो समाजहरुमा घो्नेका प्रयोगलाई पूर्ण प्रकार सामेल गर्न लिया र आफ्नो क्षेत्रहरुको विस्तार गरे। ती घो्नेको प्रयोग पड़ोसी कबीलहरुका साथ सामानका आदान-प्रदानको लागि, शिकारका खेल, विशेषतः बायसनका शिकार,को लागि, र युद्ध अनि घो्नमा बैठकर धावा बोलनका लागि गरे गरिन्थ्यो।{{Citation needed|date=April 2010}}
===स्वतन्त्रताको आधार===
[[File:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb|बहरुजामिन वेस्ट द्वारा सन 1827मा चित्रित ट्रीटी अफ पेन विथ इन्डियन्स.]]
केही यूरोपीय समाज अमेरिकी मूलनिवासी समाजहरुलाई एक स्वर्ण युगका प्रतिनिधि मान्थ्यो, जसको बारेमा उनले केवल लोक-इतिहासमा नैं सुना था.<ref name="rousseau_freedom">
{{cite web
|url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/EoL/chp4.html
|title = Ennobling 'Savages'
|accessdate = 2008-09-05
|author = Jean Jacques Rousseau
|date = 1700s
}}
</ref> राजनैतिक सिद्धान्तकार जीन जैक्वेस रॉसो (Jean Jacques Rousseau)ले लिखा कि स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक आदर्सहरुका विचार अमेरिकी महाद्वीपमा यस कारण जन्मेका किनभनें "यस्तो केवल अमेरिकामा नैं भएको थियो" कि सन 1500 देखि 1776सम्म यूरोपीय मानिस यस्ता समाजहरुका बारेमा जानन्थे, जो "पूर्णतः स्वतन्त्र" थिए.<ref name="rousseau_freedom" />
{{cquote|Natural freedom is the only object of the policy of the [Native Americans]; with this freedom do nature and climate rule alone amongst them ..। [Native Americans] maintain their freedom and find abundant nourishment..। [and are] people who live without laws, without police, without religion.|20x|20x|[[Jean Jacques Rousseau]], ''Jesuit and Savage in New France''<ref name=rousseau_freedom />}}
आइरोक्युइस राष्ट्रका राजनैतिक संघ र [[लोकतन्त्र|लोकतान्त्रिक]] [[सरकार]]लाई परिसंघका अनुच्छेदहरु (Articles of Confederation) अनि संयुक्त राज्य अमेरिकाका संविधान (United States Constitution)लाई प्रभावित गर्ने श्रेय दिइन्छ.<ref name="ratical">
{{cite web
|url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/index.html
|title = The Six Nations: Oldest Living Participatory Democracy on Earth
|publisher = Ratical.com
|accessdate = 2007-10-27
}}</ref><ref name="danile_usner_1992">
{{Cite book
|last = Armstrong
|first = Virginia Irving
|title = I Have Spoken: American History Through the Voices of the Indians
|publisher = Pocket Books
|chapter =
|page = 14
|id = SBN 671-78555-9
|year = 1971
}}
</ref> इतिहासकारहरुका बीच यस कुरालाई लिएर विवाद छ कि उपनिवेशवादिहरुले अमेरिकी मूलनिवासी सरकारहरुका मडलको कति भाग अपनाए था। अनेक संस्थापक सदस्य अमेरिकी मूलनिवासी नेताहरुका संपर्कमा थिए जिनसे उनले सरकारको तिनको शैलिहरुका बारेमा शिक्षा प्राप्तको थियो। [[थामस जेफरसन|थॉमस जेफरसन]] र [[बहरुजामिन फ्रैंकलिन]] जस्तै प्रमुख व्यक्तित्व न्यूयॉर्क स्थित आइरोक्युइस संघका नेताहरुका साथ गहन संपर्कमा थिए। विशिष्ट रुपले साउथ कैरोलिनाका जॉन रटलेज (John Rutledge)का बारेमा भनिन्छ कि उनले आइरोक्युइस कानूनका लंबी पुस्तकहरु अन्य कुन ानहरुलाई पढ़कर सुनाईं, जसको शुरुआत यी पंक्तिहरुका साथ हुन्छ, "हम, जनता, एक संघका निर्माणको लागि, शान्ति, समता र विधिको स्थापनाको लागि…"<ref>मी, चार्ल्स एल., जूनियर। ''द जीनियस अफ़ द पीपल'' । न्यूयॉर्क: हार्पर र रो, 1987। पृष्ठ। 237</ref>
{{cquote|"As powerful, dense [Mound Builder] populations were reduced to weakened, scattered remnants, political readjustments were necessary। New confederacies were formed। One such was to become a pattern called up by Benjamin Franklin when the thirteen colonies struggled to confederate: 'If the Iroquois can do it so can we,' he said in substance."|20x|20x|[[Bob Ferguson (music)|Bob Ferguson]], ''Choctaw Government to 1830''<ref name=Bob_Ferguson>
{{Cite journal
|title = Choctaw Government to 1830
|author = Bob Ferguson
|year = 1980
|postscript = .
}}
</ref>}}
अमेरिकी संविधान र अधिकारहरुका विधेयक (Bill of Rights)मा आइरोक्युइस संविधानका प्रभावलाई मान्यता प्रदान गर्नका लागि अमेरिकी कांग्रेसले अक्टूबर 1988मा कन्करन्ट रिज़ॉल्यूशन 331 (Concurrent Resolution 331) पारित गरे.<ref>{{cite web | url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/hconres331.pdf | accessdate=2008-11-23 | title=H। Con। Res। 331, October 21, 1988 | publisher=United States Senate}}</ref> आइरोक्युआका प्रभावका विरुद्ध तर्क दिने भएका मानिस यस कुरातर्फ ध्यान आकर्षित गर्दछन् कि अमेरिकी संवैधानिक बहसका रिकर्ड्समा यस कुराका प्रमाण उपस्थित छैनन्, र लोकतान्त्रिक अमेरिकी संस्थानहरुमा यूरोपीय विचारका प्रचुर उपाख्यान उपस्थित छन्.<ref>{{cite web | url=http://hnn.us/articles/12974.html | title=Did the Founding Fathers Really Get Many of Their Ideas of Liberty from the Iroquois? | publisher=George Mason University | accessdate=2010-07-14}}</ref>
===औपनिवेशिक विद्रोह===
[[File:Tomo-chi-chi and other Yamacraws Native Americans.jpg|thumb|250px|यामाक्रॉ क्रीकका अमेरिकी मूल-निवासी इंग्ल्याण्डमा जॉर्जियाका उपनिवेशका ट्रस्टीदेखि मिल्दै, जुलाई 1734.यूरोपीय वस्र पहने भए एक अमेरिकी मूल-निवासी लड़के (निला कोटमा) र महिला (रातो पोशाकमा)लाई प्रदर्शित कर्ता एक चित्र.]]
[[अमेरिकी क्रान्ति|अमेरिकी क्रान्ति]]का बेला, नव-घोषित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले मिसीसिपी नदीका पूर्वमा स्थित अमेरिकी मूल-निवासी राष्ट्रहरुको निष्ठा प्राप्त गर्नका लागि ब्रिटिसहरुका साथ प्रतिस्पर्धा गरे यस संघर्षमा सामेल हुने अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासीहरुले ब्रिटिसहरुको समर्थन यस आशादेखि गरे कि ती अमेरिकी क्रान्तिका युद्धको प्रयोग अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमिमा र अधिक औपनिवेशिक विस्तारलाई रोकनमा गर्न सक्नेछ्न्। अनेक मूल-निवासी समुदाहरुमा यस कुरालाई लिएर मतभेद थियो कि युद्धमा कुन पक्षको समर्थन गरियोस्। नयाँ संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारका साथ एक सन्धिमा हस्ताक्षर कर्ता पहिलो मूल-निवासी समुदाय लेनापे (Lenape) था। आइरोक्युइस संघको लागि, अमेरिकी क्रान्तिको परिणाम एक गृह-युद्धका रूपमा मिल्यो। आइरोक्युइस कबीलहरुमा देखि केवल अनैडा (Oneida) अनि तस्कारोरा (Tuscarora)ले नैं उपनिवेशवादिहरुका साथ गठबंधन गरे.
अमेरिकी क्रान्तिका बेला सीमावर्ती युद्ध विशिष्ट रुपले नृशंस थियो र उपनिवेशवादिहरु अनि मूल-निवासी कबीलहरु दुइटैले समान रुपले अनेक नृशंस घटनाहरुलाई अंजाम दिए। युद्धका बेला गैर-योद्धाहरुलाई धेरै अधिक कष्ट झेलने पड़े। प्रत्येक पक्षका सैन्य अभियानहरुले मानिसहरुको लड़ने क्षमतालाई प्रभावित गर्नका लागि गाउँहरु र मल्य-आपूर्तिलाई नष्ट गरे, जस्तो कि मोहॉक घाटी र पश्चिमी न्यूयॉर्कमा प्राय हुने आक्रमणहरुमा भएको थियो।<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9077648/Wyoming-Massacre व्योमिंग मैसकर], ''इनसाइक्लोपीडिया ब्रिटानिका''</ref> यी अभियानहरुमा देखि सबैभन्दा ठूलो अभियान सन 1779को सुलिवन अभियान (Sullivan Expedition) थियो, जसमा अमेरिकी औपनिवेशिक टुकड़िहरुले न्यूयॉर्क सहरका बाह्य भागमा आइरोक्युइस हमलहरुलाई निष्क्रिय गर्नका लागि 40 भन्दा अधिक आइरोक्युइस गाउँहरुलाई नष्ट गरिदिए। यो अभियान वांछित परिणाम पानमा विफल रह्यो: अमेरिकी मूल-निवासीहरुको गतिविधि र पनि अधिक दृढ़ हो गई.
{{quote|American Indians have played a central role in shaping the history of the nation, and they are deeply woven into the social fabric of much of American life...। During the last three decades of the twentieth century, scholars of ethnohistory, of the "new Indian history," and of Native American studies forcefully demonstrated that to understand American history and the American experience, one must include American Indians.|Robbie Ethridge, ''Creek Country''.<ref name=r_ethridge>
{{Cite book
| last = Ethridge
| first = Robbie
| title = Creek Country: The Creek Indians And Their World
| publisher = The University of North Carolina Press
| chapter = Introduction
| page = 1
| isbn = 0807854956
| year = 2003
}}</ref>}}
[[File:Rebellion to Tyrants colonial medal Virginia.jpg|thumb|right|125px|वर्जीनियाका गवर्नर थॉमस जेफरसनका आदेशमा गाढिएका गए कांस्य पदक, जो जोसेफ मार्टिन द्वारा औपनिवेशिक सेनाहरुका शेरोकी सहयोगीहरुहरुलाई दिनका लागि ले जाए जा रहेका हुन्.पदकका शीर्षमा लगी शान्ति नलिकामा ध्यान दहरु]]
पेरिसको सन्धि (1783)मा ब्रिटिसहरुले अमेरिकिहरुका साथ शान्ति स्थापित की, जसका अन्तर्गत उनले अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई जानकारी दिये बिना नैं अमेरिकी मूल-निवासीहरुका विशाल क्षेत्र संयुक्त राज्य अमेरिकालोई सुँम्प् दिये, जसका परिणामस्वरूप तुरंत नैं नॉर्थवेस्ट इंडियन युद्ध छिड़ गया। प्रारम्भमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले ब्रिटिसहरुका साथ लड़े अमेरिकी मूल-निवासीहरुका साथ आफ्नो भूमिलाई खो चुके पराजित मानिसहरु जस्तो व्यवहार गरेको थियो। तर पनि अनेक आइरोक्युइस कबीले राजभक्तहरुका साथ कनाडा गए थिए, तर अन्य कबीलहरुले न्यूयॉर्क र पश्चिमी क्षेत्रहरुमा बनेका रहने र आफ्नो भूमि बचाए राख्ने प्रयास गरे। यसका बावजूद, न्यूयॉर्क राज्यले आइराक्युअसका साथ एक पृथक सन्धिको र त्यस भूमिका {{convert|5000000|acre|km2}}लाई विक्रयका लागि राखी दिए, जो पहिला तिनको क्षेत्र रही थियो। राज्यले साइराक्युस (Syracuse)का निकट ती अनोंडग मानिसहरुका लागि एक आरक्षित क्षेत्रको स्थापना गरे, जो पहिला उपनिवेशवादिहरुका सहयोगी रहोस् थिए.
{{cquote|The Indians presented a reverse image of European civilization which helped America establish a national identity that was neither savage nor civilized.|20x|20x|Charles Sanford, ''The Quest for Paradise''<ref name=Bob_Ferguson>
{{Cite book
|title = The Quest for Paradise
|author = Charles Sanford
|year = 1961
|isbn = ISBN 0-404-60078-6
}}
</ref>}}
संयुक्त राज्य अमेरिका विस्तार गर्नको लागि, नयाँ भागहरुमा कृषि र उपनिवेश बसानेको लागि, र न्यू इंग्ल्याण्डदेखि आए उपनिवेशवादिहरु अनि नव आप्रवासीहरुको ज़मीनको भूख मिटानका लागि उत्सुक था। प्रारम्भमा राष्ट्रीय सरकारले सन्धिहरुका द्वारा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमि खरीदने प्रयास गरे। यस नीतिका कारण प्राय राज्य र उपनिवेशवादिहरुलाई कठिनाईको सामना गर्नु पड़न्थ्यो।<ref>[http://www.americanrevolution.org/ind1.html विल्कोम्ब वॉशबर्न, "इंडियंस एंड द अमेरिकन रेव्ल्युशन"], AmericanRevolution.org, हिस्ट्री चैनल नेटवर्क। 23 फरवरी 2006 मा पुनःप्राप्त.</ref>
==परिवर्तित मूल-निवासी अमेरिका==
[[File:Portrait of George Washington.jpeg|upright|thumb|जॉर्ज वॉशिंगटनले अमेरिकी मूल-निवासी समाजको उन्नतिको वकालतको र उनले "इन्डियन मानिसहरुका प्रति सदभावनाका केही उपाहरुलाई स्थान दिए."<ref name=knox_to_washington>[118]</ref>]]
यूरोपीय राष्ट्रहरुले अमेरिकी मूलनिवासीहरुलाई (कहिले-कहिले तिनको इच्छाका विपरीत) उत्सुकताका पदार्थहरुका रूपमा पुरानो विश्वमा पठाईा। प्राय तिनलाई रॉयल्टी दिए जाती थियो र कहिले-कहिले ती व्यावसायिक उद्देश्हरुका शिकार पनि बन जान्थे। अमेरिकी मूल-निवासीहरुको ईसाईकरण केही यूरोपीय उपनिवेसहरुको एक घोषित उद्देश्य था.
{{cquote|Whereas it hath at this time become peculiarly necessary to warn the citizens of the United States against a violation of the treaties...। I do by these presents require, all officers of the United States, as well civil as military, and all other citizens and inhabitants thereof, to govern themselves according to the treaties and act aforesaid, as they will answer the contrary at their peril.|20px|20px|-George Washington, Proclamation Regarding Treaties, 1790.<ref name=washington_treaty_CCC>
{{cite web
|url = http://avalon.law.yale.edu/18th_century/gwproc13.asp
|title = By the President of the United States of America। A proclamation.
|accessdate = 2010-08-11
|publisher = Yale Law School
|year = 1790
}}
</ref> }}
अमेरिकी मूल-निवासीहरुका प्रति संयुक्त राज्य अमेरिकाको नीतिको विकास अमेरिकी क्रान्तिका पछि पनि जारी रह्यो। [[जार्ज वाशिंगटन|जॉर्ज वॉशिंगटन]] र हेनरी नॉक्सको मान्नु थियो कि अमेरिकी मूल-निवासी बराबर थिए, तर तिनको समाज निम्न दर्जेको था। तिनलाई "सभ्य बनाउने"को प्रक्रियालाई प्रोत्साहित गर्नका लागि वॉशिंगटनले एक नीति निरूपित गरे<ref name="remini_reform_begins">
{{Cite book
|last = Remini
|first = Robert
|title = Andrew Jackson
|publisher = History Book Club
|chapter = "The Reform Begins"
|page = 201
|isbn = 0060801328
|year = 1977, 1998
}}</ref> वॉशिंगटनका नजिक सभ्यताको एक छः सूत्रीय योजना थियो, जसमा निम्नलिखित बिंदु सामेल थिए,
<blockquote>
1। अमेरिकी मूल-निवासीहरुका प्रति निष्पक्ष न्याय <br>
2। अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमिको विनियमित खरीद <br>
3। वाणिज्यलाई प्रोत्साहन <br>
4। अमेरिकी मूल-निवासी समाजलाई सभ्य बनाउने वा सुधारनेका प्रयोगहरुलाई प्रोत्साहन <br>
5। उपहार दिने राष्ट्रपतिको प्राधिकार <br>
6। अमेरिकी मूल-निवासीहरुका अधिकारहरुको उल्लंघन गर्न वालहरुलाई दण्डित गर्नु.<ref name="eric_miller">
{{cite web
|url = http://www.dreric.org/library/northwest.shtml
|title = George Washington And Indians
|accessdate = 2008-05-02
|author = Eric Miller
|last = Miller
|first = Eric
|year = 1994
|chapter = Washington and the Northwest War, Part One
|publisher = Eric Miller
}}
</ref><br>
</blockquote>
[[File:Benjamin Hawkins and the Creek Indians.jpg|250px|left|thumb|बहरुजामिन हॉकिन्स, जो यहाँ आफ्नो बागानमा देखा दिरहेछन्,ले क्रीक अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई यूरोपीय तकनीकका प्रयोगको प्रशिक्षण दिए.1805मा चित्रित.]]
रॉबर्ट रेमिनी, एक इतिहासकार,ले लिखा कि "एक पल्ट जब इंडियन्सले निजी भूमिको पद्धतिलाई आफ्नो लिया, ती घरहरुको निर्माण गर्न लागोस्, कृषि गर्न लागोस्, आफ्नो बच्चाहरुलाई शिक्षित बनाउने लागोस्, र उनले ईसाइयतलाई आफ्नो लिया, त यी अमेरिकी मूल-निवासीहरुले श्वेत अमेरिकिहरुको स्वीकृति हासिल गर्न ली."<ref name="remini_submit_adoption">
{{Cite book
|last = Remini
|first = Robert
|title = Andrew Jackson
|publisher = History Book Club
|chapter = "Brothers, Listen ..। You Must Submit"
|page = 258
|isbn = 0060801328
|year = 1977, 1998
}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकाले अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच रहने र तिनलाई श्वेत मानिसहरुको प्रकार रहने प्रशिक्षण दिनका लागि बहरुजामिन हॉकिन्स जस्तै एजहरुटहरुको नियुक्ति गरे<ref name="perdue">
{{Cite book
|last = Perdue
|first = Theda
|title = Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South
|publisher = The University of Georgia Press
|chapter = Chapter 2 "Both White and Red"
|page = 51
|isbn = 0-8203-2731-X
|year = 2003
}}
</ref>
{{cquote|How different would be the sensation of a philosophic mind to reflect that instead of exterminating a part of the human race by our modes of population that we had persevered through all difficulties and at last had imparted our Knowledge of cultivating and the arts, to the Aboriginals of the Country by which the source of future life and happiness had been preserved and extended। But it has been conceived to be impracticable to civilize the Indians of North America — This opinion is probably more convenient than just.|20px|20px|-Henry Knox to George Washington, 1790s.<ref name=knox_to_washington />}}
===सम्मिलन===
[[File:Assmilation of Native Americans.jpg|275px|thumb|right|अमेरिकी पोशाकमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको व्यक्ति चित्र, जसमा शेरोकी, शेयेने, चोकटॉ, कोमांचे, आइरोक्युइस, र मस्कोगी कबीलहरुका मानिस देखा दिरहेछन्.सन 1868 देखि 1924 तकका चित्र.]]
अठारहौं शताव्दीका अन्तिम दौरमा, वॉशिंगटन अनि नॉक्सदेखि लिएर अन्य सुधारकहरु ने,<ref>''द ग्रेट कन्फ्यूज़न यी इंडियन अफेयर्स: नेटिव अमेरिकंस एंड व्यहाइट्स यी द प्रोग्रेसिव एरा'' , टॉम होल्म, http://www.utexas.edu/utpress/excerpts/exholgre.html</ref> अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई "सभ्य बनाउने" वा अन्यथा तिनलाई वृहत्तर समाजमा सम्मिलित गर्नको लागि, मूल-निवासीहरुका बच्चाहरुलाई (आरक्षणहरुका द्वारा तिनको अवनति गर्नका बद्ला) शिक्षित गर्ने समर्थन गरे। सन 1819का सिविलाइज़ेशन फंड ऐक्ट (Civilization Fund Act)ले यस सभ्यता नीतिलाई प्रोत्साहित गर्नका लागि ती समाजहरु (अधिकतर धार्मिक)लाई आर्थिक सहायता प्रदान की, जो अमेरिकी मूल-निवासीहरुका सुधारका लागि कार्यरत थिए.
{{cquote|I rejoice, brothers, to hear you propose to become cultivators of the earth for the maintenance of your families। Be assured you will support them better and with less labor, by raising stock and bread, and by spinning and weaving clothes, than by hunting। A little land cultivated, and a little labor, will procure more provisions than the most successful hunt; and a woman will clothe more by spinning and weaving, than a man by hunting। Compared with you, we are but as of yesterday in this land। Yet see how much more we have multiplied by industry, and the exercise of that reason which you possess in common with us। Follow then our example, brethren, and we will aid you with great pleasure....|20px|20px|President Thomas Jefferson, Brothers of the Choctaw Nation, December 17, 1803<ref name=Jefferson_treaty_CCC>
{{Cite web
|url = http://avalon.law.yale.edu/19th_century/jeffind3.asp
|title = To the Brothers of the Choctaw Nation
|accessdate = 2010-10-24
|publisher = Yale Law School
|year = 1803
}}
</ref>
}}
उन्नाइसौं शताव्दीका अन्तिम भागमा अमेरिकी गृह-युद्ध र इंडियन युद्धहरुका बाद, अमेरिकी मूलनिवासीहरुका लागि निवासी-विद्यालहरुको स्थापना गरिएको, जो कि प्राय ईसाई मिशनरीहरु द्वारा संचालित गरे जान्थे वा उनीसित सम्बद्ध थिए.<ref>{{cite web|url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616&id=7375
|work=authorsden.com |title=What Were Boarding Schools Like for Indian Youth? |accessdate=February 8, 2006}}</ref> यस समय अमेरिकी समाजको विचार यो थियो कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बच्चाहरुलाई सामान्य समाजका साथ सांस्कृतिक रुपले सम्मिलित गरिने आवश्यकता थियो। निवासी-विद्यालहरुको अनुभव प्राय अमेरिकी मूल-निवासी बच्चाहरुका लागि हानिकारक साबित भयो, जसलाई तिनको मूल भाषाहरु बोलनाले रोकिन्थ्यो, [[ईसाई धर्म|ईसाइयत]]को शिक्षा दिए जाती थियो र आफ्नो मूल धर्महरुको पालन छैन गर्न दिइन्थ्यो, र धेरै अन्य तरिकाहरुदेखि आफ्नो अमेरिकी मूल-निवासी पहचान छोड़ दिने<ref>{{cite web|url=http://www.sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html
|work=California's Lost Tribes |title=Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals |accessdate=February 8, 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20050829051045/http://sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html |archivedate = August 29, 2005}}</ref> र यूरोपीय-अमेरिकी संस्कृतिलाई अपनानमा बाध्य गरिन्थ्यो। यी विद्यालहरुमा लैंगिक, शारीरिक र मानसिक शोषणका लेखबद्ध मामले पनि उजागर भए.<ref>{{cite web|url=http://www.prsp.bc.ca |work=PRSP Disabilities |title=Developmental and learning disabilities |accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>
{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html |work=Amnesty International USA |title=Soul Wound: The Legacy of Native American Schools |accessdate=February 8, 2006}}</ref>
====अमेरिकी नागरिकहरुका रूपमा अमेरिकी मूल-निवासी====
सन 1857मा, चीफ जस्टिस रॉजर बी। टैनी (Roger B। Taney)ले भने कि अमेरिकी मूल-निवासी "मुक्त अनि स्वतन्त्र मानिस" तथ, अतः ती संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक बन सकन्थे.<ref name="chiefJustic_taney">
{{cite web
| url = http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf
| title = What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott
| accessdate = 2009-04-15
| author = Frederick e। Hoxie
| last = Hoxie
| first = Frederick
| year = 2007
| format = PDF
| publisher = Chicago-Kent Law Review
|archiveurl = http://web.archive.org/web/20070915083732/http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf |archivedate = September 15, 2007}}
</ref> टैनिला निश्चयपूर्वक भने कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई नागरिक बनाए सकिन्थ्यो र ती संयुक्त राज्य अमेरिकाका "राजनैतिक समुदाय"मा सामेल छ सकन्थे.<ref name="chiefJustic_taney" />
{{cquote|[Native Americans], without doubt, like the subjects of any other foreign Government, be naturalized by the authority of Congress, and become citizens of a State, and of the United States; and if an individual should leave his nation or tribe, and take up his abode among the white population, he would be entitled to all the rights and privileges which would belong to an emigrant from any other foreign people.|20x|20x|Chief Justice Roger B। Taney, 1857, ''What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott'', Frederick e। Hoxie, April 2007.<ref name=chiefJustic_taney />}}
===== अमेरिकी नागरिकता =====
2 जून 1924 मा संयुक्त राज्य अमेरिकाका [[रिपब्लिकन पार्टी|रिपब्लिकन]] राष्ट्रपति [[कालविन कूलिज|कैल्विन कूलिज (Calvin Coolidge)]]ले इंडियन सिटिज़नशिप ऐक्ट (Indiana Citizenship Act)मा हस्ताक्षर गरे, जसका द्वारा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र यसका अधिकार-क्षेत्रहरुमा जन्मेका ती सबै अमेरिकी मूल-निवासी, जसलाई पहिलादेखि नागरिक प्राप्त थिएन, संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक बने। यस अधिनियमका पारित हुनाले पहिला ही, लगभग दो-तिहाई अमेरिकी मूल-निवासी संयुक्त राज्य अमेरिकाको नागरिकता हासिल गर्न चुके थिए.<ref name="2-3_us_citizenship">
{{cite web
| url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/vol4/html_files/v4p1165.html
| title = Indian affairs: laws and treaties Vol। IV, Treaties
| accessdate = 2008-10-14
| author = Charles Kappler
| last = Kappler
| first = Charles
| year = 1904
| publisher = Government Printing Office
}}
</ref> अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा संयुक्त राज्य अमेरिकाको नागरिकता प्राप्त गर्ने सबैभन्दा पहिलो दर्ज तिथि सन 1831मा थियो, जब मिसीसिपी चोकटॉ डांसिंग रैबिट क्रीकको सन्धि (Treaty of Dancing Rabbit Creek)लाई अंगीकार गर्ने कानूनका पछि संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक बनेका.<ref name="us_citizenship">
{{Cite web
| url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm
| title = INDIAN AFFAIRS: LAWS AND TREATIES Vol। II, Treaties
| accessdate = 2008-02-19
| author = Charles Kappler
| last = Kappler
| first = Charles
| year = 1904
| publisher = Government Printing Office
}}
</ref><ref name="david_baird">
{{Cite book
| last = Baird
| first = David
| title = The Choctaw People
| publisher = Indian Tribal Series
| location = United States
| chapter = The Choctaws Meet the Americans, 1783 to 1843
| page = 36
| id = Library of Congress 73-80708
| year = 1973
}}
</ref><ref name="nrc_programs">
{{Cite web
| url = http://www.nrcprograms.org/site/PageServer?pagename=cin_hist_citizenshipact
| title = History & Culture, Citizenship Act - 1924
| accessdate = 2008-05-02
| author = Council of Indian Nations
| year = 2005
| publisher = Council of Indian Nations
}}
</ref><ref name="MAA_k_carlton">
{{Cite web
| url = http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf
| title = A Brief History of the Mississippi Band of Choctaw Indians
| accessdate = 2009-05-04
| author = Ken H। Carleton
| last = Carleton
| first = Ken
| year = 2002
| format = PDF
| publisher = Mississippi Archaeological Association
}}
</ref> अनुच्छेद 22 द्वारा संयुक्त राज्य अमेरिकाका हाउस अफ रिप्रेज़हरुटेटिव्ज़मा एक चोकटॉ प्रतिनिधिको नियुक्तिको कुरा कही गई छ.<ref name="us_citizenship">
{{Cite web
| url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm
| title = INDIAN AFFAIRS: LAWS AND TREATIES Vol। II, Treaties
| accessdate = 2008-04-16
| author = Charles Kappler
| last = Kappler
| first = Charles
| year = 1904
| publisher = Government Printing Office
}}
</ref> त्यस सन्धिको धारा चौध (Article XIV)का अन्तर्गत, कुनै पनि चोकटॉ व्यक्ति, जो चोकटॉ राष्ट्रका साथ न बनेका विकल्प चुने, त्यो पंजीकरण गरवानेका पछि र यदि त्यो सन्धिलाई अंगीकार गरिए पछि पाँच वर्षहरुसम्म प्राधिकृत भूमिमा निवासरत रहेकोछ, त त्यो अमेरिकाको नागरिक बन्न सक्छ। यी वर्षहरुका बेला, अमेरिकी मूल-निवासी निम्नलिखित तरिकाहरुदेखि अमेरिकाका नागरिक बनेका:
<blockquote>
1। सन्धिका प्रावधान (जस्तो कि मिसीसिपी चोकटॉमा भयो) <br>
2। 8 फरवरी 1887का डावेस अधिनियमका अन्तर्गत पंजीकरण अनि भूमि आवंटन<br>
3। फी सिंपलमा पेटहरुटको प्रकाशन <br>
4। सभ्य जीवनको आदतहरुलाई अपनाएर <br>
5। नाबालिग बच्चाहरु <br>
6। जन्मदेखि प्राप्त नागरिकता <br>
7। अमेरिकी सैन्य दलहरुमा सैनिक अनि नाविक बनेकार <br>
8। कुनै अमेरिकी नागरिकदेखि विवाह गरेर <br>
9। कांग्रेसका विशेष अधिनियमका द्वारा <br>
</blockquote>
{{cquote|The Choctaws would ultimately form a territory by themselves, which should be taken under the care of the general government; or that they should become citizens of the State of Mississippi, and thus citizens of the United States.|20x|20x|''-Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate, Vol। II, No। 37.'', 1829.<ref name=cherokee_phoenix>
{{Cite web
| url = http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png
| title = Indians, from the Missionary Herald
| accessdate = 2009-05-08
| editor = E। Boudinott,
| date = December 23, 1829
| format = PNG
| publisher = Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate। New Echota, Cherokee Nation.
}}
</ref>}}
आज संयुक्त राज्य अमेरिकामा अमेरिकी इंडियन्सलाई ती सबै अधिकार प्राप्त छन्, जसको गारंटी संयुक्त राज्य अमेरिकाका संविधानमा दिएको छ, ती चुनावहरुमा मतदान गर्न सक्छौं र राजनैतिक कार्यालय पनि चला सक्छौं। यस कुरालाई लिएर विवाद छता रह्यो छ कि कबीलाई मामलहरु, तिनको स्वायत्तता र सांस्कृतिक पद्धतिहरुमा संघीय सरकारको अधिकार-क्षेत्र कति छ.<ref>{{Cite book|last=Deloria|first=Vincent|title=American Indian policy in the twentieth century|publisher=University of Oklahoma Press|year=1992|page=91|url=http://books.google.com/?id=VzWIpZBZgA0C|isbn=9780806124247}}</ref>
{{cquote|Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, That all noncitizen Native Americans born within the territorial limits of the United States be, and they are hereby, declared to be citizens of the United States: Provided, That the granting of such citizenship shall not in any manner impair or otherwise affect the right of any Native American to tribal or other property.|20x|20x|''Indian Citizenship Act of 1924''}}
===अमेरिकी विस्तारका औचित्यको समर्थन===
[[File:American progress.JPG|thumb|मैनीफेस्ट डेस्टिनी, कोलंबियाका रूपकात्मक प्रस्तुतीकरणदेखि मुक्त हुँदै अमेरिकी मूल-निवासी, जॉन गास्ट द्वारा सन 1872मा चित्रित]]
जुलाई 1845मा, न्यूयॉर्कका समाचार-पत्र संपादक जॉन एल। ओ'सुलिवनले "भाग्यको स्पष्टीकरण" शब्दावली यस कुरालाई स्पष्ट गर्नका लागि प्रस्तुतको कि कुन प्रकार "ईश्वरीय रक्षाको रचना" संयुक्त राज्य अमेरिकाका क्षेत्रीय विस्तारको समर्थन गर्दथ्यो।<ref>वर्ल्ड्स टुगेदर, वर्ल्ड्स अपार्ट, रॉबर्ट टिग्नोर, जेरिमी अडेलमैन, स्टीफन एरन, स्टीफन कोट्किन, सुजैन मार्चंद, ज्ञान प्रकाश, माइकल सिन, डब्ल्यू.डब्ल्यू। नौर्टन एंड कंपनी, न्यूयॉर्क, 2000, पृष्ठ। 274</ref> भाग्यका स्पष्टीकरणका अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि गंभीर परिणाम थिए किनभनें महाद्वीपीय विस्तारको अव्यक्त अर्थ अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमि था। भाग्यको स्पष्टीकरण विस्तार वा पश्चिमतर्फ बढ़्दै आन्दोलनको व्याख्याका लागि एक स्पष्टीकरण वा यसका औचित्यको समर्थन थियो, अथवा, केही व्याख्याहरुमा, एक विचारधारा वा सिद्धान्त थियो, जसले सभ्यताको प्रक्रियालाई प्रोत्साहित गर्नमा सहायता प्रदान गरे भाग्यका स्पष्टीकरणका समर्थकहरुको मान्नु थियो कि वि्स्तार न केवल राम्रो थियो, तर यो स्वाभाविक र निश्चित पनि था। पहिलो पल्ट यस शब्दको प्रयोग मुख्यतः जैक्सोनियाई डेमोक्रेट्स द्वारा सन 1840का दशकमा वर्तमान वेस्टर्न यूनाइटेड स्टेट्स (ओरेगोन टेरिटरी, टेक्सास एनेक्सेशन र मेक्सिकन सेशन)का अधिकांश भागका सम्मिलनलाई प्रोत्साहित गर्नका लागि गरिएको था.
{{cquote|What a prodigious growth this English race, especially the American branch of it, is having! How soon will it subdue and occupy all the wild parts of this continent and of the islands adjacent। No prophecy, however seemingly extravagant, as to future achievements in this way [is] likely to equal the reality.|20x|20x|Rutherford Birchard Hayes, U.S। President, January 1, 1857, Personal Diary.<ref name=manifestquote>
{{cite web
|url = http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race
|title = Hayes Quotes: What a prodigious growth this English race, ...
|accessdate = 2008-09-04
|author = Rutherford Birchard Hayes
|year = 1857
}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}
</ref>}}
भाग्यका स्पष्टीकरणका युग, जसलाई "इंडियन रिमूवल"का नामले जाना जाने लगा,ले आधार प्राप्त गर्न लिया। तर पनि निष्कासनका केही मानवतावादी समर्थकहरुको विश्वास थियो कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुको श्वेतहरुदेखि टाड़ा रहना नैं बेहतर छ, तर अमेरिकिहरुको एक बढ्दो सङ्ख्या मूल-निवासीहरुलाई अमेरिकी विस्तारका मार्गमा खड़ा "असभ्य मनुष्यहरु" भन्दा अधिक केही छैन समझती थियो। [[थामस जेफरसन|थॉमस जेफरसन]]को मान्नु थियो कि तर पनि अमेरिकी मूल-निवासी बौद्धिक रुपले श्वेतहरुका समकक्ष थिए, तर वा त तिनलाई श्वेतहरुको प्रकार बाँच्न विकल्प चुनने थियो वा फेरि तिनलाई श्वेतहरु द्वारा अनिवार्य रुपले धकेलेर अलग गरिदिए जाता। जेफरसनको यो विश्वास, जसको मूल ज्ञानोदयका विचारमा छ, कि श्वेत र अमेरिकी मूल-निवासी मिलेर एक एकल राष्ट्रको निर्माण रहन्छन्, कायम रहन सकेन, र ती यो मानने लागोस् कि मूल-निवासीहरुलाई मिसीसिपी नदीका त्यस पार स्थलान्तरित हो जाना चाहिये र एक पृथक समाज बनाई राख्नचाहिये.{{Citation needed|date=July 2010}}
====सन 1871को इंडियन ऐप्रोप्रियेशन अधिनियम====
सन 1871मा, कांग्रेसले इंडियन ऐप्रोप्रियेशन अधिनियममा एक संशोधन जो्ड़ेर संयुक्त राज्य अमेरिका द्वारा अतिरिक्त अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरु वा स्वतन्त्र राष्ट्रहरुलाई दिएको मान्यता समाप्त गर्न दी, तथा अतिरिक्त संधीहरु गर्नमा प्रतिबंध लागेको दिए.
{{cquote|That hereafter no Indian nation or tribe within the territory of the United States shall be acknowledged or recognized as an independent nation, tribe, or power with whom the United States may contract by treaty: Provided, further, that nothing herein contained shall be construed to invalidate or impair the obligation of any treaty heretofore lawfully made and ratified with any such Indian nation or tribe.|20x|20x|Indian Appropriations Act of 1871<ref name=App_act>
{{cite web
|url = http://law.onecle.com/constitution/article-2/21-indian-treaties.html
|title = Indian Treaties
|accessdate = 2009-03-31
|author = Onecle
|date = Last modified: November 8, 2005
}}
</ref>
}}
===विरोध===
[[File:Tecumseh02.jpg|175px|thumb|upright|तेकुम्सेहका युद्धमा तेकुम्सेह ती शॉनी नेताले जसले पूरा उत्तरी अमेरिकामा अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरुको एक गठबंधन बनाउने प्रयास गरे.<ref>[164]</ref>]]
अमेरिकी सरकारी अधिकारिहरुले यस अवधिका बेला अनेक संधीहरु कीं, तर पछि विभिन्न कारणहरुदेखि यीबाट अनेकको उल्लंघन गरे। अन्य सन्धिहरुलाई "जीवित" दस्तावेज मानिएको, जसको शर्तहरुमा परिवर्तन गरे सकिन्थ्यो। मिसीसिपी नदीका पूर्वमा भए मुख्य टकरावहरुमा पेक्वेट युद्ध, क्रीक युद्ध र सेमिनोल युद्ध सामेल छन्। उल्लेखनीय रूपबाट, तेकुम्सेह (Tecumseh), एक शॉनी प्रमुख,का नेतृत्वमा एक बहु-कबीलाई सेनाले सन 1811-12को अवधिका बेला अनेक लड़ाइयां लड़ीं, जसलाई तेकुम्सेहको युद्धका नामले जानिन्छ। पछिका चरणहरुमा, तेकुम्सेहका समूहले सन 1812का युद्धमा ब्रिटिश सेनाहरुका साथ गठबंधन गर्न लिया र [[डेट्राइट, मिशिगन|डेट्रॉइट]]को जीतमा सहायक साबित भए। सहरुट क्लेयरको हार (1791) संयुक्त राज्य अमेरिकाका इतिहासमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका हाथहरु संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाको सबैभन्दा बुरी पराजय थियो।
मिसीसिपीका पश्चिममा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका अनेक राष्ट्र थिए र ती संयुक्त राज्य अमेरिकाको सत्तालाई स्वीकार गर्नवालहरुमा सबैभन्दा अन्तिम थिए। अमेरिकी सरकार र अमेरिकी मूल-निवासी समाजहरुका बीच छिड़े संघर्षहरुलाई सामान्यतः "इंडियन युद्धों"का नामले जानिन्छ। लिटिल बिगहॉर्नको लड़ाई (1876) अमेरिकी मूल-निवासीहरुको सबैभन्दा ठूलो विजहरु मध्येको एक थियो। पराजहरुमा सन 1862को सियॉक्स विद्रोह, सैंड क्रीक नरसंहार (1864), र सन 1890 मा वुंडेड नी सामेल छन्.<ref>राल्फ के। एंड्रिस्ट.[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml ][http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml मैसकर!], ''अमेरिकन हेरिटेज'' , अप्रैल 1962</ref> यी संघर्ष प्रभावी अमेरिकी मूल-निवासी संस्कृतिका ह्रासका लागि उत्प्रेरक साबित भए। सन 1872सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाले सबै अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई जड़देखि उखाड़ फ्याँक्ने एक नीति अपनाई, यदि र जबसम्म कि ती आत्मसमर्पण गर्न दिने र आरक्षित क्षेत्रहरु, "जहाँ तिनलाई ईसाइयत अनि कृषिको शिक्षा दिन सकियोस्",मा रहनमा सहमत न हो जाहरु.<ref>[http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm "अपाचे इंडियंस डिफहरुडेड होमल्याण्ड्स यी साउथवेस्ट"]। रिओस, एमा र टोड उजेल। एल नजिको सामुदायिक कलेज.</ref>
{{cquote|The Indian [was thought] as less than human and worthy only of extermination। We did shoot down defenseless men, and women and children at places like Camp Grant, Sand Creek, and Wounded Knee। We did feed strychnine to red warriors। We did set whole villages of people out naked to freeze in the iron cold of Montana winters। And we did confine thousands in what amounted to concentration camps.|20x|20x|''The Indian Wars of the West, 1934''<ref name=Wellman>
{{Cite book
|last = Wellman
|first = Paul
|title = The Indian Wars of the West
|accessdate = 2008-05-02
|publisher = Doubleday & Company, INC.
|page = 8
|chapter = Preface
|id = ISBN NONE
|year = 1934
}}
</ref>}}
===निष्कासन र आरक्षण===
उन्नाइसौं शताव्दीमा, पश्चिमतर्फ संयुक्त राज्य अमेरिकाका लगातार जारी विस्तारले वृद्धिशील रुपले अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई ठूलो सङ्ख्यामा र अधिक पश्चिमतर्फ विस्थापित भएमा बाध्य गरिदिए, जो कि प्राय बलप्रयोगका द्वारा र लगभग सधैं नैं अनिच्छुक रुपले गरिन्थ्यो। अमेरिकी मूल-निवासी जबरन गरिने यस विस्थापनलाई सन 1785को होपवेल सन्धिका तहत गैर-कानूनी मान्थ्यो। राष्ट्रपति एंड्र्यू जैक्सनका नेतृत्वमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको कांग्रेसले सन 1830को इंडियन रिमूवल ऐक्ट पारित गरे, जसले राष्ट्रपतिलाई मिसीसिपी नदीका पश्चिममा स्थित भूमिका बदलामा यस नदीका पूर्वमा स्थित अमेरिकी मूल-निवासी भूमिका आदान-प्रदानका लागि संधीहरु गर्ने अधिकार प्रदान गरे। यस इंडियन रिमूवल नीतिका परिणामस्वरूप 100,000 अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई पश्चिमतर्फ स्थलान्तरित गरिएको। सैद्धान्तिक रूपबाट, यो विस्थापन स्वैच्छिक हुनु थियो र अनेक अमेरिकी मूल-निवासी पूर्वी भागमा बनेका रहे। व्यावहारिक रूपबाट, निष्कासन सन्धिहरुमा हस्ताक्षर गर्नका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुका नेताहरुमा धेरै अधिक दबाव डालिएको था.
निष्कासन नीतिका वर्णित उद्देश्यको सबैभन्दा नराम्रो उल्लंघन न्यू एकोटाको सन्धि (Treaty of New Echota)का अन्तर्गत भयो, जसमा शेरोकिहरु (Cherokees)का एक असहमत धड़ेले हस्ताक्षर गरेका थिए, तर चुनिएका नेतृत्वले छैन। राष्ट्रपति जैक्सनले दृढ़तापूर्वक यस सन्धिलाई लागू गरे, जसका परिणामस्वरूप ट्रेल अफ टीयर्स (Trail of Tears)मा लगभग 4,000 शेरोकिहरुको मृत्यु हो गई। लगभग 17,000 शेरोकिहरु, र तिनको द्वारा गुलाम बनाएर रखे गये लगभग 2,000 अश्वेतहरु,लाई तिनको घरहरुदेखि निकाल दिइएको.<ref>कार्टर (III}, शमूएल (1976)। ''चेरोकी सनसेट: अ नेशन बिट्रेड : अ नरेटिव अफ़ ट्रावेल एंड ट्रिएम्प्फ़, पर्सिक्युशन एंड एक्ज़ाइल'' । न्यूयॉर्क: डबलडे, पृष्ठ 232.</ref>
आमतौरमा कबीलहरुलाई आरक्षित क्षेत्रहरुमा बसाइन्थ्यो, जहाँ तिनलाई अधिक सरलतादेखि पारंपरिक जीवनदेखि पृथक गरे सकिन्थ्यो र यूरोपीय-अमेरिकी समाजमा धकेरा सकिन्थ्यो। उन्नाइसौं शताव्दीमा केही दक्षिणी राज्यहरुले अतिरिक्त रुपले यस्ता कानून लागू गरे,जो अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमिमा गैर-मूलनिवासी अमेरिकी बस्तिहरु बसाये जानेलाई प्रतिबंधित गरिन्थ्यो, जसको उद्देश्य यो थियो कि तिनको प्रति सहानुभूति राख्ने भएका श्वेत मिशनरी बिखरे भए अमेरिकी मूल-निवासीहरुका प्रतिरोधमा सहायता न गर्न सकुन्.<ref>हिस्ट्री#अमेरिकामा जेनोसाइड्स हेर्नुहोस्</ref>
==अमेरिकी मूल-निवासीहरुको दासता==
===अमेरिकी मूल-निवासीहरुको दासताको परम्परा===
यूरोपीय मानिसहरु द्वारा उत्तरी अमेरिकामा अफ्रीकी दासतालाई प्रस्तुत गरिए पूर्व पनि अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी कबीले दासताका कुनै न कुनै रूपको पालन गरे गरिन्थ्यो, तर यीबाट कुनैका द्वारा पनि ठूला पैमानामा दास-श्रमिकहरुको शोषण छैन गरिन्थ्यो। यसका अतिरिक्त, पूर्व-औपनिवेशिक युगमा अमेरिकी मूल-निवासी दासहरुलाई खरीद्दै र बेच्दै छैन थिए, तर पनि कहिले-कहिले शान्तिको भावना व्यक्त गर्नका लागि वा आफ्नो स्वयंका सदस्यहरुका बदलामा ती दास बनाए गए व्यक्तिहरुको अन्य कबीलहरुका साथ आदान-प्रदान गरे गरिन्थ्यो। सम्भव छ कि "दास" शब्द गुलामहरुको प्रयोग गर्ने तिनको प्रणालीका लागि सटीक शब्द न हो.<ref name="amslav">{{cite web|url=http://mmslibrary.files.wordpress.com/2009/10/slavery-and-native-americans-in-british-north-america-and-the-united-states.pdf|title=Slavery and Native Americans in British North America and the United States: 1600 to 1865|author= Tony Seybert|accessdate=2009-06-20 |year=2009 |publisher=}}</ref>
दास बनाए गए अमेरिकी मूल-निवासीहरुको स्थितिहरु कबीलहरुका बीच भिन्न-भिन्न भयो गरतीं थियों। अनेक मामलहरुमा, दास बनाए गए युवा गुलामहरुलाई युद्धका बेला वा बीमारिहरुका कारण मारे गए योद्धाहरुको स्थान लिनको लागि कबीलहरुमा सामेल गर्न लिइन्थ्यो। अन्य कबीले गर्जका कारण दासता वा अपराध गर्ने कबीलाई सदस्यहरुमा आरोपित दासताको पालन गरे गरिन्थ्यो; तर तिनको दर्जा केवल अस्थायी हुन्थ्यो किनभनें दास बनाए गए व्यक्ति कबीलाई समाजका प्रति आफ्नो कर्तव्यहरुको पूर्तिका पछि मुक्त हो जान्थे.<ref name="amslav" />
केही पैसिफिक नॉर्थवेस्ट कबीलहरुमा, लगभग चौथोई जनसङ्ख्या दासेको थियो।<ref>"[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 स्लेवरी यी हिसटॉरिकल पर्सपेक्टिव]"। ''डिजिटल हिस्ट्री'' , ह्यूस्टन विश्वविद्यालय</ref> दासहरुलाई राख्ने भएका उत्तरी अमेरिकाका अन्य कबीलहरुमा, उदाहरणार्थ, टेक्सासको कोमान्चे (Comanche of Texas), जॉर्जियाको क्रीक (Creek of Georgia), पोनी (Pawnee) र क्लामाथ (Klamath) थिए.<ref>"[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 स्लेव-ओइंग सोसाइटिज़]"। ''इन्साइक्लोपीडीया ब्रिटानिका गाइड टू ब्ल्याक हिस्ट्री'' .</ref>
===यूरोपीय दासता===
जब यूरोपीय मानिस उपनिवेशवादिहरुका रूपमा उत्तरी अमेरिकामा आए, त अमेरिकी मूल-निवासीहरुले दासताको आफ्नो पद्धति नाटकीय ढंगदेखि परिवर्तित गर्न ली। उनले पाए कि ब्रिटिश उपनिवेशवादी, विशेषतः दक्षिणी उपनिवेसहरुमा रहने भएका, सुर्ती, चावल र नीलको खेतीमा बंधुआ मज़दूरहरुका रूपमा प्रयोग गर्नका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई खरीद्दै वा पकड़ लेन्थे। अमेरिकी मूल-निवासीहरुले युद्ध-बंदिहरुलाई आफ्नो स्वयंका समाजहरुमा सामेल गर्नका बद्ला तिनलाई श्वेतहरुलाई बेचना शुरु गरिदिए। गन्नेका उत्पादनका साथ जस्तै-जस्तै वेस्ट इंडीज़मा श्रमिकहरुको मांग बढ़ती गई, त्यस्तो-त्यस्तो नैं यूरोपीय मानिसहरुले "चीनी द्वीप (Sugar islands)"मा निर्यातका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई दास बनाउनु शुरु गरिदिए। गुलाम बनाए गए मानिसहरुको सङ्ख्याका अचूक रिकर्ड उपस्थित छैनं। विद्वानहरुको अनुमान छन् कि यूरोपीय मानिसहरुले धेरै हज़ार अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई आफ्नो गुलाम बनाइएको हुनेछ.<ref name="amslav" />
जब दासता एक नस्लीय जाति बन्यो, त वर्जिनिया जनरल एसेम्बलीले सन 1705मा केही शब्दावलीहरु परिभाषित कीं: <blockquote>"आयातित र देशमा लाए गए सबै सेवक…जो आफ्नो मूल देशमा ईसाई छैन थिए…का हिसाब राखिनेछ र ती दास हुनेछन्। यस स्वतन्त्र-उपनिवेशका सबै नीग्रो, [[मुलाटु|म्युलाटो]] र इन्डियन गुलामहरु…के साथ स्थावर संपत्तिका रूपमा व्यवहार गरिनेछ। यदि कुनै दास आफ्नो स्वामीको विरोध गर्दछ…तो यस्ता दासलाई सुधारा जानेछ, र यदि यस्ता सुधारका बेला त्यसको मृत्यु हुन जान्छ…तो त्यसका स्वामी सबै प्रकारका दण्डदेखि मुक्त रह्नेछ…मानो यस्तो कुनै हादसा कहिले भयो नैं न हो."
वर्जिनिया जनरल एसेम्बलीको घोषणा, 1705.<ref name="pbsafna">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1narr3.html|title=The Terrible Transformation:From Indentured Servitude to Racial Slavery|author=|accessdate=2010-01-07 |year=2009 |publisher=PBS}}</ref></blockquote>
अमेरिकी मूल-निवासीहरुको दास-व्यापार केवल सन 1730का आस-नजिकसम्म रह्यो र यसले कबीलहरुका बीच विनाशक युद्धहरुको एक श्रृंखरातोाई जन्म दिए, जसमा यामासी युद्ध पनि सामेल छ। अठारहौं शताव्दीका प्रारम्भिक दौरका इन्डियन यु्द्धहरु, अफ्रीकी दासेका बढ़्दै आयातका साथ संयोजित,ले सन 1750सम्म अमेरिकी मूल-निवासी दास-व्यापारलाई प्रभावी रुपले समाप्त गरिदिए। उपनिवेशवादिहरुले पाए कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि भाग जाना धेरै सरल थियो र युद्धहरुले अनेक औपनिवेशिक दास-व्यापारिहरुको जान ले ली। शेष अमेरिकी मूल-निवासी समूहहरुले संगठित भएर एक शक्तिशाली स्थितिमा यूरोपीय मानिसहरुको मुकाबला गरे। जीवित बचे दक्षिण पूर्वका अनेक अमेरिकी मूल-निवासी मानिस सुरक्षाका लागि चोकटॉ, क्रीक र कटॉबा जस्तै संघहरुदेखि जुड़ गए.<ref name="amslav" />
अमेरिकी मूल-निवासी महिलाहरुमा बलात्कारको जोखिम रह्यो गर्थ्यो, चाहे ती गुलाम बनाएं गईं होउन् वा छैन; अनेक दक्षिणी समुदाहरुमा औपनिवेशिक कालका प्रारम्भिक वर्षहरुमा पुरूषहरुको अनुपात विषम थियो र ती यौन-सम्बन्ध बनानका लागि अमेरिकी मूल-निवासी महिलाहरुतर्फ आकर्षित भयो गरिन्थ्यो।<ref name="udayu">{{cite web|url=http://academic.udayton.edu/Race/05intersection/Gender/rape.htm|title="The Realities of Enslaved Female Africans in America", excerpted from ''Failing Our Black Children: Statutory Rape Laws, Moral Reform and the Hypocrisy of Denial'' |author=Gloria J। Browne-Marshall|accessdate=2009-06-20 |year=2009 |publisher=University of Daytona}}</ref> अमेरिकी मूल-निवासी र अफ्रीकी दास महिलाहरु दुइटैलाई नैं पुरुष दास-धारकहरु र अन्य श्वेत पुरूषहरुदेखि बलात्कार र यौन-उत्पीड़न सहना पड़न्थ्यो।<ref name="udayu" />
===अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा अफ्रीकी गुलामीलाई अपनाए जाना===
अमेरिकी मूल-निवासीहरुले तिनको भूमिमा आंग्ल-अमेरिकी अतिक्रमणको विरोध गरे र आफ्नो सांस्कृतिक पद्धतिहरु बनाए रखीं। अमेरिकी मूल-निवासी दास बनाए गए अफ्रीकी र अफ्रीकी अमेरिकी मानिसहरुका साथ अनेक स्प्रकाररुमा संपर्क रखा गरिन्थ्यो। समयका साथ-साथ सबै संस्कृतिहरुका बीच अन्तःक्रियाको शुरुआत भएको। बिस्तारै अमेरिकी मूल-निवासीहरुले श्वेत संस्कृतिलाई अपनाउनु शुरु गरिदिए.<ref name="nawomen">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=UYWs-GQDiOkC&pg=PA214&lpg=PA214&dq=indian+women+married+black+men|title=Women in early America|author=Dorothy A। Mays|accessdate=2008-05-29 |year=2008 |publisher=ABC-CLIO | isbn=9781851094295
}}</ref> अमेरिकी मूल-निवासी अफ्रीकिहरुका साथ केही अनुभव साझा गरे गरिन्थ्यो, विशेषतः त्यस अवधिका बेला जब दुइटैलाई नैं दास बनाएको लिइएको था.<ref name="afrna">{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|title=Park Ethnography: Work, Marriage, Christianity|author=National Park Service| date=2009-05-30|publisher=National Park Service}}</ref>
सभ्य बनाए गए पाँच कबीलहरुले दासेको स्वामित्व प्राप्त गरेर सत्ता हासिल गर्ने प्रयास गरे, र उनले केही अन्य यूरोपीय-अमेरिकी तरिकाहरु पनि आत्मसात गर्न लिये। शेरोकीका दास-स्वामित्व भएका भएका परिवारहरुमा बाट, 78 प्रतिशतले कुनै न कुनै श्वेत पितृ-वंशको दावा गरे। मानिसहरुका बीच अन्तःक्रियाको स्वरूप अमेरिकी मूल-निवासी समूहहरु, दास बनाए गए मानिसहरु, र यूरोपीय दास-धारकहरुका ऐतिहासिक चरित्रमा निर्भर हुन्थ्यो। अमेरिकी मूल-निवासी प्राय भगोड़े दासेको सहायताक गरे गरिन्थ्यो। ती अफ्रीकिहरुलाई श्वेतहरुका हाथहरु बेच पनि दिए गरिन्थ्यो र अनेक कंबलहरु वा घो्नेको प्रकार नैं तिनको व्यापार गरे गरिन्थ्यो।<ref name="amslav" />
चाहे अमेरिकी मूल-निवासी दास बनाए गए मानिसहरुका साथ वैसा नैं नृशंसतापूर्ण व्यवहार गरिन्थ्यो, जस्तो कि यूरोपीय मानिसहरु द्वारा गरिन्थ्यो, तर र पनि अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी स्वामिहरुले दक्षिणी श्वेत बंधन (शैटेल दासता)को सबैभन्दा बुरी विशेषतालाई अस्वीकार गरिदिए.<ref name="wil">{{cite web|url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php|title=Africans and Indians: Only in America|author=William Loren Katz |accessdate=2008-09-20 |year=2008 |publisher=William Loren Katz }}</ref> तर पनि अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा देखि 3%देखि पनि कम मानिस दासेका स्वामी थिए, बंधनले अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच विनाशक विदलन निर्मित गर्न दिये। मिश्रित-नस्ल भएका दास-धारक एक श्रेणी पदानुक्रमको भाग थिए, जो कि यूरोपीय पितृ-वंशदेखि सम्बन्धित देखा पड़न्थ्यो, तर तिनको लाभ तिनको पूर्वजहरुदेखि स्थानान्तरित भएको सामाजिक संपत्तिमा आधारित था.<ref name="wil" /> इंडियन रिमूवलका प्रस्तावहरुले सांस्कृतिक परिवर्तनहरुका तनावहरुलाई बढ़ा दिए किनभनें दक्षिणमा मिश्रित-नस्ल भएका अमेरिकी मूल-निवासीहरुको सङ्ख्या बढ़ गई। शुद्ध रक्त वालहरुले कहिले-कहिले, भूमिमा नियन्त्रण सहित, पारंपरिक पद्धतिहरुलाई बनाए राख्नका लागि धेरै अधिक प्रयास गरे। अधिक पारंपरिक सदस्य, जो दासहरुलाई छैन राख्थे, प्राय आंग्ल-अमेरिकिहरुलाई भूमि बेचना इच्छा छैन गरिन्थ्यो।<ref name="amslav" />
==युद्ध==
===राजा फिलिपको युद्ध===
राजा फिलिपको युद्ध, जसलाई कहिले-कहिले मेटाकमको युद्ध वा मेटाकमको विद्रोह भनिन्छ, वर्तमान दक्षिणी न्यू इंग्ल्याण्डमा रहने भएका अमेरिकी मूल-निवासीहरु तथा अंग्रेज़ उपनिवेशवादिहरु अनि तिनको अमेरिकी मूल-निवासी सहयोगीहरुहरुका बीच सन 1675-1676मा भयो एक सशस्र संघर्ष था। राजा फिलिपको हत्या भएपछि पनि, जबसम्म अप्रैल 1678मा कैस्कोको खाड़ीमा एक सन्धिमा हस्ताक्षर छैन गर्न लागि गये, तबसम्म यो उत्तरी न्यू इंग्ल्याण्डमा पनि (मुख्यतः माइने [Maine]को सीमा पर) जारी रह्यो।{{Citation needed|date=April 2010}} शल्ट्ज़ र टॉगियासको "किंग फिलिप'स वॉर, द हिस्ट्री एंड लीगसी अफ अमेरिका'स फॉरगोटन कन्फ्लिक्ट" (डिपार्टमाट अफ डिफेन्स, ब्यूरो अफ सेन्ससदेखि प्राप्त स्रोतहरु, र औपनिवेशिक इतिहासकार फ्रांसिस जेनिंग्सका कार्यका आधारमा)मा दिये गये मृत्युका संयुक्त अनुमानका अनुसार, न्यू इंग्ल्याण्डका 52,000 उपनिवेशवादिहरुमा देखि 800 (प्रत्येक 65मा देखि 1) र 20,000 मूल-निवासीहरुमा देखि 3,000 (प्रत्येक 20 मा देखि 1)ले यस युद्धका बेला आफ्नो जान गंवाई, जसका कारण यो आनुपातिक रुपले अमेरिकाका इतिहासका सबैभन्दा खूनी र सबैभन्दा महंगे युद्धहरु मध्येको एक बन्यो।{{Citation needed|date=April 2010}} न्यू इंग्ल्याण्डका नब्बे सहरहरुमा देखि आधा भन्दा अधिकमा अमेरिकी मूल-निवासी योद्धाहरुले आक्रमण गरे। दुइटै पक्षहरुका दस मध्येको एक सैनिक वा त घायल भयो वा मारिएको.<ref>[http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx फिलिप वॉर: अमेरिका मोस्ट डेवासटेटिंग कंफ्लिक्ट]। वॉल्टर गिर्सबैक। सैन्य इतिहास अनलाइन.</ref>
इस युद्धलाई अमेरिकी मूलनिवासीहरुका पक्षका प्रमुख नेता मेटाकमेट, मेटाकम वा पोमेटाकमको नाम दिइएको छ, जसलाई अंग्रेज़ मानिस "राजा फिलिप"का नामले जानन्थे। त्यो पोकानोकेट कबीले/पोकानिकेट संघ र वैम्पेनोआग राष्ट्रको अन्तिम मैसासॉइट (महान नेता) था। उपनिवेशवादिहरुदेखि तिनको हार हो जाने र पोकानोकेट कबीले अनि राजवंशका नरसंहारको प्रयास गरिने पर, उनमादेखि अनेक मानिस उत्तरतर्फ भागनमा सफल रहोस् र उनले अबानाकी कबीलहरु अनि वाबानाकी संघका साथ मिलेर ब्रिटिसहरु (मैसाच्युसेट्स बे कलोनी)का खिलाफ आफ्नो लड़ाई जारी रखी.{{Citation needed|date=April 2010}}
===गृहयुद्ध===
[[File:Ely S। Parker.jpg|125px|thumb|upright|एली एस। पार्कर संघीय गृह-युद्धका जनरल थिए, जसले संयुक्त राज्य अमेरिका र अमेरिकाका संघीय राज्यहरुका बीच आत्म-समर्पणको शर्तहरु लिखीं.<ref>एली पार्कर फेमस नेटिव अमेरिकन</ref> पार्कर ती दुइ अमेरिकी मूल-निवासीहरु मध्येको एक थिए, जो गृह-युद्धमा ब्रिगेडियर जनरलको रैंकसम्म पहुंचे.]]
[[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]]का बेला अनेक अमेरिकी मूल-निवासीहरुले सेनामा आफ्नो सेवाहरु दीं,<ref name="clr" /> जसमा भन्दा अधिकांशले संघको साथ दिए। अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई आशा थियो कि ती युद्धका प्रयासमा सहायता दिएर अनि श्वेतहरुका साथ युद्ध गरेर तत्कालीन सरकारको कृपा प्राप्त गर्न सक्नेछ्न्.<ref name="clr" /><ref name="ab">{{cite web|title= Union and Confederate Indians in the Civil War "Battles and Leaders of the Civil War"|url=http://www.civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|date=2009-01-05 |accessdate=2009-01-05|publisher=Civil War Potpourri|author=Wiley Britton}}</ref> तिनलाई यो पनि विश्वास थियो कि युद्धमा तिनको द्वारा सेवा दिये जाने अर्थ भेदभाव र पूर्वजहरुको भूमिदेखि पश्चिमी क्षेत्रहरुमा हुने विस्थापनको समाप्ति पनि हुनेछ.<ref name="clr" /> तर पनि जब युद्धले ज़ोर पकड़ लिया र अफ्रीकी अमेरिकिहरुलाई मुक्त घोषित गर्न दिइएको, तब पनि संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारले अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई सम्मिलित गर्न, आफ्नो अधीन लाने, निष्कासित गर्न वा तिनको उन्मूलन गर्न दिने आफ्नो नीतिहरु जारी रखीं.<ref name="clr" />
[[File:Cherokee Confederates Reunion.gif|left|325px|thumb|न्यू तर्फ्लियान्समा शेरोकी संघको पुनर्गठन, 1903.]]
जनरल एली एस। पार्कर, सेनेका कबीलेका एक सदस्य,ले समपर्णको धाराहरुको रचना की, जसमा 9 अप्रैल 1865 मा जनरल रॉबर्ट ई। लीले ऐपोमैटॉक्स कोर्ट हाउसमा हस्ताक्षर गरे। जनरल पार्कर, जसले जनरल युलिसेस एस। ग्रांटका सैन्य सचिवका रूपमा कार्य गरेको थियो र ती एक प्रशिक्षित एटॉर्नी थिए,लाई एक पल्ट तिनको जातिका कारण संघीय सैन्य सेवामा लागि जानाले अस्वीकार गरिएकोथा। यस्तो भनिन्छ कि ऐपोमैटॉक्समा, लीले पार्करका लागि यो टिप्पणीको कि, "म यहाँ एक साँचो अमेरिकीलाई देखेर प्रसन्न हूं", जसका उत्तरमा पार्करले भने कि " हामी सबै अमेरिकी छन्."<ref name="clr">{{cite web|title="We are all Americans", Native Americans in the Civil War
|url=http://oha.alexandriava.gov/fortward/special-sections/americans/|date=2009-01-05 |accessdate=2009-01-05|publisher=Native Americans.com|author=W। David Baird et al.}}</ref>
===स्पेनी-अमेरिकी युद्ध===
स्पेनी-अमेरिकी युद्ध स्पेन र संयुक्त राज्य अमेरिकाका बीच क्युबा, फिलिपीन्स र प्युअर्टो रिकोमा अधिकारका मुद्देमा अप्रैल र अगस्त 1898का बीच भयो एक सशस्र सैन्य संघर्ष था। [[थियोडोर रूज़वेल्ट]]लदिन सक्रिय रुपले क्युबामा दखललाई प्रोत्साहन दिए। रूज़वेल्टले लियोनार्ड वुडका साथ मिलेर सेनालाई एक पूर्णतः-स्वैच्छिक रेजीमाट, पहिलो यू.एस। वॉलन्टियर कैवेलरी, खड़ी गर्नका लागि मना लिया। पहिलो यूनाइटेड स्टेट्स वॉलन्टियर कैवेलरी र युद्ध गर्न एकमात्र रेजीमाटलाई "रफ राइडर्स (Rough Riders)" नाम दिइएको था। नियोक्ताहरुले पुरूषहरुको एक विविधतापूर्ण समूह एकत्रित गरे, जसमा काउबय, स्वर्ण वा खनन पूर्वेक्षक, शिकारी, जुआरी र अमेरिकी मूल-निवासी सामेल थिए। यस्ता साठ अमेरिकी मूल-निवासी थिए, जसले "रफ राइडर्स"का रूपमा आफ्नो सेवाहरु दीं.<ref name="Rough_riders">
{{cite web
|url = http://www.spanamwar.com/rrhist.html
|title = A Brief History of the 1st United States Volunteer Cavalry ("Rough Riders")
|accessdate = 2009-06-17
|author = Patrick McSherry
}}
</ref>
===द्वितीय विश्वयुद्ध===
[[File:General douglas macarthur meets american indian troops wwii military pacific navajo pima island hopping.JPG|right|thumb|नवाजो, पिमा, पोनी र अन्य अमेरिकी मूल-निवासी टुकड़िहरुदेखि मुलाकात गर्दै जनरल डगलस मैकअर्थर.]]
[[द्वितीय विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्व-युद्ध]]का बेला लगभग 44,000 अमेरिकी मूल-निवासीहरुले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनामा आफ्नो सेवाहरु दीं थियों.<ref name="WorldWarII">
{{cite web
|url = http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html
|title = American Indians in World War II
|accessdate = 2008-02-25
|author = U.S। Department of Defense
|publisher = www.defenselink.mil
}}
</ref> उन्नाइसौं शताव्दीका निष्कासनका पछिदेखि आरक्षित क्षेत्रहरुदेखि मूल-निवासी मानिसहरुका पहिला व्यापक-पैमानामा भए कूचका रूपमा वर्णित यो अन्तर्राष्ट्रिय संघर्ष अमेरिकी मूल-निवासीहरुका इतिहासमा एक निर्णायक मोड़ था। अमेरिकी मूल-निवासी वंशका पुरूषहरुलाई पनि अन्य अमेरिकी पुरूषहरुको प्रकार सेनामा सामेल गरिएको। तिनको साथी सैनिक प्राय तिनलाई उच्च सम्मानको नज़रहरुदेखि देखन्थे, आंशिक रुपले यस कारण कि शक्तिशाली अमेरिकी मूल-निवासीहरुको गाथा अमेरिकी ऐतिहासिक गाथाका ताने-बाने एक भाग बन चुकी थियो। श्वेत सैनिक कहिले-कहिले प्रसन्नतापूर्वक अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई "चीफ" कहकर तिनको प्रति आफ्नो सम्मान प्रकट गरे गरिन्थ्यो।
आरक्षित क्षेत्रहरुको प्रणालीदेखि बाहिरको संसारका संपर्कमा आउनेका परिणामस्वरूप अमेरिकी मूल-निवासी संस्कृतिमा व्यापक परिवर्तन भए। "युद्ध ने" सन 1945मा यू.एस। इन्डियन कमिश्नरले कहा, "आरक्षण युगका प्रारम्भदेखि लिएर अबसम्म मूल-निवासी जीवनको सबैभन्दा ठूलो व्यवधान उत्पन्न गरे", जसदेखि कबीलेका सदस्यहरुको आदतहरु, दृष्टिकोण र आर्थिक स्थिति प्रभावित भएको.<ref>बर्न्सटिन, पृष्ठ 131</ref> यी परिवर्तनहरुमा देखि सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तन बेहतर वेतन भएका कार्यहरुलाई ढूंढ पाने-युद्धकालमा श्रमिकहरुको कमीका परिणामस्वरूप-का अवसर था। तर पनि केही हानिहरुको सामना पनि गर्नु भयो। द्वितीय विश्व युद्धमा कुल 1,200 प्युएब्लो मानिसहरुले आफ्नो सेवाहरु दीं, जसमादेखि केवल आधा नैं जीवित फर्केर घर आ सके। यसका अतिरिक्त कहीं अधिक नावाजो मानिसहरुले प्रशान्त-क्षेत्रमा सेनाका लागि कोड भाषिहरु (Code talkers)का रूपमा आफ्नो सेवाहरु दीं। तिनको द्वारा बनाइएको कोड, तर पनि त्यो कूटशास्रको दृष्टिसित धेरै नैं सरल थियो, जापानिहरु द्वारा कहिले समझा छैन जा सका.
==वर्तमान अमेरिकी मूल-निवासी==
[[File:NativeAmericansToday.jpg|300px|thumb|left|पूरा "इन्डियन कंट्री"देखि विभिन्न समूहहरु, कबीलहरु र राष्ट्रहरुका अमेरिकी मूल-निवासीहरुका व्यक्ति चित्र.]]
सन 1975मा इंडियन सेल्फ-डिटरमिनेशन एंड एज्युकेशन असिस्टन्स ऐक्ट (Indian Self-Determination and Educational Assistance Act) पारित गरिएको, जसले नीति परिवर्तनका 15 वर्षहरुको समापन गरिदिए। इन्डियन सक्रियतावाद, नागरिक अधिकार आन्दोलन (Civil Rights Movement) र सन 1960का दशकका सामाजिक कार्यक्रमका सामुदायिक विकासका पहलुओं, देखि सम्बन्धित यस अधिनियमले अमेरिकी मूल-निवासीहरुको आत्म-निर्णयको आवश्यकतालाई स्वीकृति प्रदान गरे यसका साथै अमेरिकी सरकारको समापनको नीतिको पनि त्याग गर्न दिइएको; अमेरिकी सरकारले अमेरिकी मूल-निवासीहरुका स्वशासन र आफ्नो भविष्यको निर्धारण गर्नका प्रयासहरुलाई प्रोत्साहित गरे.
संयुक्त राज्य अमेरिकामा संघीय मान्यता प्राप्त 562 कबीलाई सरकारहरु छन्। यी कबीलहरुका नजिक आफ्नो स्वयंको सरकारको गठन गर्न, कानून (दीवानी अनि फौजदारी दोनों) लागू गर्न, कर वसूलने, सदस्यताको आवश्यकताहरु स्थापित गर्न, गतिविधिहरुका लागि लाइसहरुस जारी गर्न अनि तिनको नियमन गर्न, क्षेत्रहरुको विभाजन गर्न र व्यक्तिहरुलाई कबीलाई क्षेत्रदेखि निष्कासित गर्ने अधिकार छ। स्वशासनको कबीलाई शक्तिहरुको सीमाहरुमा त्यही सीमाहरु सामेल छन्, जो राज्यमा लागू हुन्छन्; उदाहरणार्थ, कबीले वा राज्य कुनैका नजिक पनि युद्धको शुरुआत गर्न, विदेशी सम्बन्धहरुमा सामेल हुने, वा धन छापने (जिसमा कागज़ी मुद्रा सामेल छ)को शक्ति छैन.<ref>{{cite web|url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2005/January/200501281313241CJsamohT0.7689478.html |work=america.gov |title=The U.S। Relationship To American Indian and Alaska Native Tribes |accessdate=February 8, 2006}}</ref>
अनेक अमेरिकी मूल-निवासी र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका अधिकारहरुका समर्थक यस कुरातर्फ इंगित गर्दछन् कि अमेरिकी संघीय सरकारको अमेरिकी मूल-निवासीहरु मानिसहरुको "संप्रभुता"लाई मान्यता प्रदान गर्ने दावा कमज़ोर छ किनभनें संयुक्त राज्य अमेरिका अहिले पनि अमेरिकी मूल-निवासी मानिसहरुमा शासन गर्नु र तिनको साथ अमेरिकी कानूनका अधीन व्यवहार गर्नु चाहन्छ। यस्ता समर्थकहरुका अनुसार अमेरिकी मूल-निवासीहरुको संप्रभुताका साँचो सम्मानका लागि यो आवश्यक हुनेछ कि संयुक्त राज्य अमेरिकाको संघीय सरकार अमेरिकी मूल-निवासी मानिसहरुका साथ त्यसै प्रकारको व्यवहार गरे, जस्तो त्यो कुनै पनि अन्य संप्रभु राष्ट्रका साथ गर्दछ, र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका साथ सम्बन्धहरुदेखि जोड़िएका मामलहरुको नियन्त्रण सेक्रेटरी अफ स्टेटका माध्यमदेखि गरियोस्, न कि ब्यूरो अफ इंडियन अफेयर्सका माध्यम से। ब्यूरो अफ इंडियन अफेयर्स आफ्नो वेबसाइटमा यो उल्लेख गर्दछ कि यसको "ज़िम्मेदारी अमेरिकी इन्डियन्स, इन्डियन कबीलहरु र अलास्काका मूल-निवासीहरुका लागि संयुक्त राज्य अमेरिका द्वारा विश्वासका तहत आफ्नो अधीन रखी गई भूमिका {{convert|55700000|acre|km2}}को प्रशासन र प्रबंधन गर्नु छ."<ref>{{cite web
|url=http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html
|accessdate=December 25, 2007
|title=Bureau of Indian affairs |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html |archivedate = November 29, 2007}}</ref> अनेक अमेरिकी मूल-निवासी र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका अधिकारहरुका समर्थकहरुको मान्नु छ कि यस्तो भूमिहरुलाई "विश्वासका अधीन रखी गई" मान्नु र कुनै पनि प्रकारदेखि यिनको नियमन कुनै विदेशी शक्ति, चाहे त्यो संयुक्त राज्य अमेरिकाको संघीय सरकार हो, कनाडाको सरकार हो, वा कुनै पनि अन्य गैर-मूलनिवासी अमेरिकी प्राधिकरण हो, द्वारा गर्नु अर्कालोई नीचा देखिाने जस्तो व्यवहार छ.
{{cquote|Forced termination is wrong, in my judgment, for a number of reasons। First, the premises on which it rests are wrong ..। The second reason for rejecting forced termination is that the practical results have been clearly harmful in the few instances in which termination actually has been tried...। The third argument I would make against forced termination concerns the effect it has had upon the overwhelming majority of tribes which still enjoy a special relationship with the Federal government ..। The recommendations of this administration represent an historic step forward in Indian policy। We are proposing to break sharply with past approaches to Indian problems.|20x|20x|President Richard Nixon, ''Special Message on Indian Affairs'', July 8, 1970.<ref name=Nixon_termination_of_termination>
{{cite web
| url = http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf
| title = President Nixon, Special Message on Indian Affairs
| publisher = U.S। Environmental Protection Agency
| accessdate = 2008-03-19
| format = PDF}}
</ref> }}
[[File:Poldine carlo koyukon.jpg|thumb|upright|पोल्डाइन कार्लो, अलास्काका कोयुकोन लेखक]]
यूनाइटेड स्टेट्स सहरुसस ब्यूरोका सन 2003का अनुमानका मुताबिक, संयुक्त राज्य अमेरिकामा निवासरत 2,786,652 अमेरिकी मूल-निवासीहरु मध्येको एक-तिहाईभन्दा केही अधिक मानिस तीन राज्यहरुमा रहन्छन्: [[कैलिफ़ोर्निया|कैलिफोर्निया]]मा 413,382, [[एरीजोना|एरिज़ोना]]मा 294,137 र [[ओक्लाहोमा]]मा 279,559.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-04.pdf |format=PDF|work=US Census.gov |title=Annual Estimates by Race Alone |accessdate=February 8, 2006}}</ref>
सन 2000सम्म प्राप्त जानकारीका अनुसार, जनसङ्ख्याका लिहाजदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबैभन्दा ठूला कबीले नवाजो (Navajo), शेरोकी (Cherokee), चोकटॉ (Choctaw), सायॉक्स (Sioux), चिपेवा (Chippewa), अपाचे (Apache), ब्ल्याकफीट (Blackfeet), आइरोक्युइस (Iroquois) र प्युएब्लो (Pueblo) थिए। सन 2000 मा, अमेरिकी मूल-निवासी वंशका दसमा देखि आठ अमेरिकी मिश्रित रक्त भएका थिए। यस्तो अनुमान छ कि सन 2100सम्म यो आंकड़ा बढ़कर दसमा देखि नौ हुनेछ.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/search?q=cache:D-aV4g_I9XQJ:www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class%2010%20Item%20A6%20-%20Gould.doc+genealogy++ |work=Columbia Law Review|title=Mixing Bodies and Beliefs: The Predicament of Tribes |accessdate=February 8, 2006}}</ref>
यसका अतिरिक्त, यस्ता अनेक कबीले छन्, जसलाई विशिष्ट राज्यहरु द्वारा मान्यता प्रदान गरिएको छ, तर संघीय सरकार द्वारा छैन। राज्यहरुदेखि प्राप्त मान्यतादेखि जोड़िएका अधिकार र लाभ राज्य-दर-राज्य भिन्न-भिन्न हुन्छन्.
केही कबीलाई राष्ट्र आफ्नो परम्परालाई स्थापित गर्न पाने र संघीय मान्यता प्राप्त गर्न पानमा विफल रहेका हुन्। सैन फ्रांसिस्कोका खाड़ी क्षेत्रमा स्थित मुवेक्मा ओहलोन मान्यता प्राप्त गर्नका लागि संघीय न्यायालयीन प्रणालीमा मुकदमा लड़ रह्यो छ.<ref>{{cite web|url=http://www.muwekma.org |title=The Muwekman Ohlone |accessdate=2007-06-22 |type=html |work=muwekma.org}}</ref> पूर्वी कबीलहरुमा देखि अनेक आफ्नो कबीलाई दर्जेका लागि आधिकारिक मान्यता प्राप्त गर्ने प्रयास गर्न रहेका हुन्। यस मान्यतादेखि केही लाभ प्राप्त हुन्छन्, जसमा कला अनि शिल्प कृतिहरुमा अमेरिकी मूल-निवासीका रूपमा चिह्नित गर्न र यस्ता अनुदानहरुका लागि आवेदन गर्ने अनुमति सामेल छन्, जो विशिष्ट रुपले अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि आरक्षित हुन्छन्। तर एक कबीलेका रूपमा मान्यता प्राप्त गर्नु अत्यधिक कठिन हुन्छ; एक कबीलाई समूहका रूपमा स्थापित हुनका लागि सदस्यहरुलाई कबीलाई वंशको व्यापक वांशिकता-सम्बन्धी प्रमाण प्रस्तुत गर्नु पर्छ.
[[File:Abandoned Mines Shiprock 2009.jpg|thumb|left|मूल-निवासी मानिस जिन चिंताहरुलाई सुल्झाउनका लागि संघर्ष गर्न रहेका हुन्, उनमा तिनको भूमिहरुमा वा भूमिहरुका नजिक स्थित अपसर्जित यूरेनियम खदानहरुको उपस्थिति.]]
आरक्षित क्षेत्रहरु वा वृहत्तर समाजमा गरीबीका बीच जीवनलाई बनाए राख्नको अमेरिकी मूल-निवासीहरुका संघर्षका परिणामस्वरूप स्वास्थ्यदेखि जोड़िएका विभिन्न प्रकारका मुद्दे उत्पन्न भए छन्, जसमादेखि केही पोषण र स्वास्थ्य सम्बन्धी पद्धतिहरुदेखि जोड़िएका भए छन्। यो समुदाय अति-मद्यपानका विषमतापूर्ण अनुपातदेखि ग्रस्त छ.<ref>{{cite web|url=http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English |accessdate=2007-06-22 |title=Challenges to Health and Well-Being of Native American Communities |work=The Provider's Guide to Quality and Culture}}, स्वास्थ्य विज्ञानका प्रबंधन</ref> अमेरिकी मूल-निवासी समुदायका साथ कार्य गर्न रही एजहरुसीहरु तिनको परम्पराहरुको सम्मान गर्न र तिनको स्वयंको सांस्कृतिक पद्धतिहरुका भीतर रहँदै नैं पश्चिमी दवाईहरुका लाभहरुलाई एकीकृत गर्ने बेहतर प्रयास गर्न रहेका छन्.
{{quote|"It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates। Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans."| The U.S। Commission on Civil Rights, September 2004 <ref>[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S। Commission on Civil Rights, September 2004</ref>}}
[[File:Americanindiansmapcensusbureau.gif|300px|thumb|सहरुसस ब्यूरोको यो मानचित्र सन 2000 सम्मको जानकारीका अनुसार संयुक्त राज्य अमेरिकामा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका स्थलहरुलाई प्रदर्शित गर्दैछ.]]
जुलाई 2000 मा, वॉशिंगटन रिपब्लिकन पार्टिला यस कुराको अनुशंसा कर्ता एक प्रस्ताव पारित गरे कि संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारको संघीय अनि वैधानिक शाखाहरु कबीलाई सरकारहरुलाई समाप्त गर्न दहरु.<ref>{{cite web|url=http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archiveurl=http://web.archive.org/web/20000902214724/http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archivedate=2000-09-02 |title=Indian Country Today Newspaper - Native American Indian News |publisher=Web.archive.org |date=2000-07-12 |accessdate=2010-08-22}}</ref> सन 2007मा, [[डेमोक्रैटिक पार्टी|डेमोक्रेटिक पार्टी]]का कांग्रेस पुरुष सदस्यहरु (congressmen) अनि कांग्रेस महिला सदस्यहरु (Congresswomen)ले [[हाउस आफ रेप्रेसहरुटेटिव|अमेरिकी हाउस अफ रिप्रेज़हरुटेटिव्ज़]]मा शेरोकी राष्ट्रलाई "समाप्त" गर्ने एक विधेयक प्रस्तुत गरे.<ref>{{cite web|url=http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|title=National Congress of American Indians Opposes Bill to Terminate the Cherokee Nation|date=7 July 2007|work=Tanasi Journal|publisher=Wisdom Keepers, Inc.|accessdate=6 November 2009}}</ref> सन 2004सम्म प्राप्त जानकारीका अनुसार, विभिन्न अमेरिकी मूल-निवासी अन्य मानिसहरु द्वारा प्राकृतिक संसाधनहरु, जस्तै पश्चिममा [[कोइला]] अनि यूरेनियम,को प्राप्तिका लागि तिनको आरक्षित भूमिहरुमा नियन्त्रण प्राप्त गर्नका लागि गरिने प्रयासेका प्रति सतर्क छन्.<ref>{{cite web|url=http://www.angelfire.com/band/senaaeurope/DRelocation.html |work=Senaa |title=The Genocide and Relocation of the Dine'h (Navajo) |accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html |work=Shundahai.org |title=The Black Mesa Syndrome: Indian Lands, Black Gold |accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lists.wayne.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9703&L=tamha&F=&S=&P=7661 |work=LISTSERV at Wayne State University|title=Big Mountain Update 1 February 1997 |accessdate=February 8, 2006}}</ref>
वर्जीनिया राज्यमा, अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई एक अनूठी समस्याको सामना गर्नु पर्छ। वर्जीनियामा कुनै पनि संघीय मान्यता-प्राप्त कबीला छैन। केही विश्लेषक यसको श्रेय वॉल्टर ऐशबी प्लिएरलाई दिन्छन्, जसले यस राज्यका ब्यूरो अफ वाइटल स्टैटिस्टिक्सका रजिस्ट्रारका रूपमा वन-ड्रॉप नियमको आफ्नो स्वयंको व्याख्या प्रबलतादेखि लागूको थियो। ती सन 1912-1946का बेला सेवारत रहे। सन 1920 मा राज्यको जनरल असेम्बलीले एक कानून पारित गरे, जसका अनुसार केवल दुइ नैं नस्लहरुलाई मान्यता प्रदान गरिएको थियो: "श्वेत (White)" र "रंगीन (Colored)"। प्लिएरको मान्नु थियो कि राज्यका अमेरिकी मूल-निवासी [[अफ़्रीकी अमेरिकी|अफ्रीकी अमेरिकिहरु]]का साथ अन्तर्विवाहहरु द्वारा "संकरित" बन चुके छन् र, यसका अतिरिक्त, यो कि आंशिक अश्वेत परम्परा भएका केही मानिस अमेरिकी मूल-निवासीहरुका रूपमा मान्यता पाने प्रयास गर्दै थिए। प्लिएर अफ्रीकी परम्परा भएका कुनै पनि व्यक्तिलाई रंगीन (Colored)का रूपमा नैं वर्गीकृत गरिन्थ्यो, चाहे त्यसको देखिावट र सांस्कृतिक पहचान केही पनि हो। प्लिएरले स्थानीय सरकारहरुमा राज्यका सबै अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई "रंगीन"का रूपमा पुनर्वर्गीकृत गर्ने दबाव डाला, र डेटा अनि कानूनको तिनको स्वयंको व्याख्याका आधारमा यस्ता कुलनामहरुको सूचीहरु दीं जसको पुनर्वगीकरणका लागि परीक्षण गर्नु था। यसका परिणामस्वरूप अमेरिकी मूल-निवासी समुदाहरु अनि परिवारहरुदेखि जोड़िएका राज्यका अचूक रिकर्ड नष्ट भए। कहिले-कहिले एक नैं परिवारका विभिन्न सदस्यहरुको वर्गीकरण "श्वेत" र "रंगीन"का रूपमा गरेर तिनलाई विभक्त गर्न दिइएको। अमेरिकी मूल-निवासीहरुको प्राथमिक पहचानका लागि कुनै स्थान छैन था.<ref name="home.hamptonroads.com">{{cite web|url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825 |work=Pilotonline.com |title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker |accessdate=February 8, 2006}}</ref> तर पनि, सन 2009मा, सीनेट इंडियन अफेयर्स कमिटिला वर्जिनियाका कबीलहरुलाई संघीय मान्यता दिने भएका एक विधेयकलाई अनुमति प्रदान गरे<ref>{{cite web|url=http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146//|title=Virginia tribes take another step on road to federal recognition}}</ref>
संघीय मान्यता र यसका लाभ प्राप्त गर्नको लागि, कबीलहरुका लागि सन 1900 देखि आफ्नो नियमित अस्तित्व साबित गर्नु अनिवार्य हुन्छ। संघीय सरकारले यो आवश्यकता बनाए रखी छ, आंशिक रुपले यस कारण किनभनें काउंसिलहरु अनि कमिटिहरुमा सहभागिताका माध्यमबाट, संघीय रुपले मान्यता प्राप्त कबीले यस कुरामा अड़िरहेछन् कि समूह पनि उनै आवश्यकताहरुको पूर्ति गर्नुहोस्, जसको पूर्ति उनले गरेको थियो।<ref name="home.hamptonroads.com" />
इक्कीसौं शताव्दीका प्रारम्भिक भागमा, अमेरिकी मूल-निवासी समुदाय संयुक्त राज्य अमेरिकाका भूदृश्य पर, अमेरिकी अर्थव्यवस्थामा, र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका जीवनहरुमा एक चिरस्थायी जोड़ बनेका भए छन्। समुदाय लगातार सरकारहरुको निर्माण करतिरहेछन्, जो आगोमा काबू पाने, प्राकृतिक संसाधनहरुको प्रबंधन गर्न, र कानून लागू गर्न जस्ता सेवाहरुको प्रशासन गर्दछ। अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी समुदाहरुले स्थानीय अध्यादेशहरुदेखि सम्बन्धित मामलहरुमा निर्णय दिनका लागि [[न्यायालय|न्यायालयीन]] प्रणालीहरु स्थापित कीं छन्, र यीबाट अधिकांश द्वारा समुदायका भीतर पारंपरिक सम्बद्धतामा निहित नैतिक अनि सामाजिक प्राधिकारका विभिन्न प्रकारहरुमा पनि नज़र राखिन्छ। अमेरिकी मूल-निवासीहरुको निवास आवश्यकताहरुको पूर्तिको लागि, कांग्रेसले सन 1996मा ''नेटिव अमेरिकन हाउसिंग एंड सेल्फ डिटरमिनेशन ऐक्ट'' (एनएएचएएसडीए [NAHASDA]) पारित गरे.ज कबीलहरुतर्फ निर्देशित एक सामूहिक अनुदान कार्यक्रमका साथ यस कानूनले सार्वजनिक गृहनिर्माण, र इन्डियन हाउसिंग अथॉरिटीज़तर्फ निर्देशित सन 1937का अन्य हाउसिंग ऐक्ट कार्यक्रमहरुको स्थान लिया.
===सामाजिक भेदभाव, नस्लवाद र संघर्ष===
{{Indigenous rights}}
[[File:No beer sold to indians.jpg|left|thumb|300px|एक पल्टका माथि लागेको भयो एक विभेदकारी संकेत.बर्नी, मोन्टाना, 1941.]]
सम्भवतः यस कारण कि अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी प्रमुख जनसङ्ख्या केन्द्रहरुदेखि अपेक्षाकृत पृथक आरक्षित क्षेत्रहरुमा रहन्छन्, विश्वविद्यालहरुले सामान्य जनताका बीच तिनको प्रति दृष्टिकोणका बारेमा अपेक्षाकृत कम सार्वजनिक अभिमत अनुसंधान गरेकोछ। सन 2007मा, नॉन-पार्टिसन पब्लिक एजहरुटा संगठनले एक केन्द्रित समूह अध्ययन आयोजित गरे। अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासीहरुले यो स्वीकार गरे कि आफ्नो दैनिक जीवनमा शायद नैं कहिले तिनको सामना अमेरिकी मूल-निवासीहरुदेखि भएकोछ। तर पनि ती अमेरिकी मूल-निवासीहरुका प्रति सहानुभूति राख्थे र अतीतका प्रति खेद व्यक्त गर्दै थिए, तर उनमा भन्दा अधिकांश मानिसहरुका नजिक अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा झेली जाँदै समस्याहरुको केवल एक अस्पष्ट समझ नैं थियो। जहाँसम्म अमेरिकी मूल-निवासीहरुको कुरा छ, त उनले अनुसंधानेर्ताहरुलाई बताएका छन् तिनलाई लाग्थ्यो कि वृहत्तर समाजमा आज पनि तिनलाई पूर्वाग्रह र दुर्व्यवहारको सामना गर्नु पड़ रह्यो था.<ref>{{cite web|url=http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding |work=Public Agenda|title=Walking a Mile: A Qualitative Study Exploring How Indians and Non-Indians Think About Each Other |accessdate=July 25, 2008}}</ref>
{{cquote|He is ignoble—base and treacherous, and hateful in every way। Not even imminent death can startle him into a spasm of virtue। The ruling trait of all savages is a greedy and consuming selfishness, and in our Noble Red Man it is found in its amplest development। His heart is a cesspool of falsehood, of treachery, and of low and devilish instincts ..। The scum of the earth!'''|20x|20x|[[Mark Twain]], 1870, ''The Noble Red Man'' (a satire on James Fenimore Cooper's portrayals) <ref name=mark_twain>
{{cite web
|url = http://www.bluecorncomics.com/twain.htm
|title = Mark Twain, Indian Hater
|accessdate = 2008-08-26
|author = Mark Twain, Blue Corn Comics
}}
</ref>}}
संघीय सरकार र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच हुने टकरावहरुदेखि प्राय हिंसा भड़क उठ्दछ। सम्भवतः बीसौं शताव्दीको अधिक उल्लेखनीय घटना एक सानादेखि नगर साउथ डैकोटामा भएको वुंडेड नी (Wounded Knee)को घटना थियो। बढ़्दै नागरिक अधिकार विरोधहरुका कालका बेला, अमेरिकन इन्डियन मूवमाट (एआयोएम [AIM])का लगभग 200 सक्रिय सदस्यहरुले 27 फरवरी, 1983 मा वुंडेड नीमा अधिकार गर्न लिया। ती अमेरिकी मूल-निवासीहरुका अधिकारहरु र निकटवर्ती पाइन रिज रिज़र्वेशनदेखि जोड़िएका मुद्दहरुलाई लिएर विरोध-प्रदर्शन गर्दै थिए। संघीय कानून प्रवर्तन अधिकारिहरु र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाले नगरलाई घेर लिया। यसका परिणामस्वरूप भएको गोलीबारीमा, एआयोएम (AIM)का दुइ सदस्यहरुको मौत हो गई र एक यूनाइटेड स्टेट्स मार्शल घायल र पंगु भयो।<ref>{{Cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FA38551A7493CAAB178FD85F478785F9 |title=Shot Kills Indian At Wounded Knee |publisher=Select.nytimes.com |date= 1973-04-28|accessdate=2010-08-22 | first=Martin | last=Waldron}}</ref> जून 1975मा, पाइन रिज रिज़र्वमा एक सशस्र डकैतीलाई रोकने प्रयास गर्न रहोस् दुइ एफबीआयो (FBI) एजहरुट एक अग्नि-कांडमा घायल भए र पछि पोइन्ट-ब्लैंक रेन्जमा चलाई गई गोलिहरुदेखि तिनको हत्या गरियो। एफबीआयो (FBI) एजहरुटहरुको मृत्युका मामलेमा एआयोएम (AIM) कार्यकर्ता लियोनार्ड पेल्टियरलाई दुइ क्रमिक आजीवन कारावासेको सजा सुनाई गई.<ref>{{cite web|last=Crosson |first=Judith |url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/ |title=Appeals court denies Peltier's parole bid |publisher=Boston.com |date=2003-11-05 |accessdate=2010-08-22}}</ref>
{{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield। "They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, "Soldier highlights problems in U.S। Army"<ref name="Indian Country Today">
{{cite web
|url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html
|title = Soldier highlights problems in U.S। Army
|accessdate=2008-09-20
|author = Indian Country Today
}}
</ref> }}
इन्डियन कबीलहरुका संदर्भमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकार द्वारा अतीतमा अपनाई गईं "व्यर्थ नीतिहरु"का लागि "संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फदेखि सबै मूल-निवासी मानिसहरुदेखि क्षमायाचना गर्नको लागि" सन 2004मा, सीनेटर सैम ब्राउनबैक ([[कैंसास|कन्सास]]का [[रिपब्लिकन पार्टी|रिपब्लिकन]])ले एक संयुक्त प्रस्ताव (सीनेट जॉइन्ट रिज़ॉल्यूशन 37) प्रस्तुत गरे.<ref name="HISTORIC RESOLUTION OF APOLOGY TO NATIVE PEOPLES INTRODUCED IN U.S। CONGRESS May 6, 2004">{{cite web
|url = http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm
|title = Senate Joint Resolution 37: APOLOGY TO NATIVE PEOPLES
|accessdate = 2004-05-06
|author = Sam Brownback (R)}}</ref> सन 2010 रक्षा विनियोजन विधेयकमा दफनाए गए यस विधेयकमा राष्ट्रपति [[बराक ओबामा]]ले सन 2009मा हस्ताक्षर गरेर यसलाई कानूनमा परिणत गरे.<ref>[http://blogs.wsj.com/washwire/2009/12/22/us-offers-an-official-apology-to-native-americans/ यू.एस। अफर्स एन अफिशियल एपोलजी टू नेटिव अमेरिकंस]</ref>
सन 2007मा एआयोएम (AIM) कार्यकर्ता जॉन ग्रा हामीलाई कनाडादेखि संयुक्त राज्य अमेरिकालोई सुँम्प् दिइएको, ताकि त्यसमा सन 1975मा एन.एस। मिमाकको हत्याको मुकदमा चलाएको जा सके। वुंडेड नीको घटनाका वर्षहरु पछि अमेरिकी मूल-निवासी महिला कार्यकर्ता की, कथित रुपले त्यस समय एफबीआयो (FBI)को मुखबिर हुनको आरोपमा, हत्या गरियो।<ref name="glocan">{{Cite news|date=2004-12-07 |accessdate=2007-06-30 |last=Hume |first=Mark |title=Activist pleaded to live, U.S। says; Extradition hearing in Vancouver told about final days of N.S। Mikmaq killed in 1975 |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher=Bell Globemedia Publishing Inc। |page=A12 |type=Newspaper }}</ref><ref name="glocan2">{{Cite news|accessdate=2007-06-30 |date=2007-06-27 |title=Former AIM member loses extradition appeal |last=Mickleburgh |first=Rod |page=A10 |type=Newspaper |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher Bell Globemedia Publishing Inc.}}</ref>
सन 2010 मा, सेनेका नेशन र न्यूयॉर्क सिटीका मेयर ब्लूमबर्गका बीच सिगरेटमा गरहरुलाई लिएर भए एक विवादका चल्दै सेनेका नेशनले मेयरका यस ्तीफेको मांग गरे 1 सितंबरदेखि प्रभावी हुने गरलाई लिएर भए यस विवादले मानिसहरुको ध्यान खींचा, जब ब्लूमबर्गले एक रेडियो शोमा भने कि गवर्नर पीटरसनलाई एक "काउबय छट र एक शॉटगन" हासिल गर्न र स्वयं नैं धनको मांग गर्ने आवश्यकता छ.<ref name="cowboyHat">
{{Cite news
|accessdate=2010-08-21
|date=2010-08-21
|title=State & Local American Indian Tribe Miffed by Bloomberg Remark Sues to Block N.Y। Cigarette Tax
|type=Newspaper
|publisher = FoxNews.com
| url = http://www.foxnews.com/politics/2010/08/21/american-indian-tribe-miffed-bloomberg-remark-sues-block-ny-cigarette-tax/?test=latestnews
}}</ref>
====संयुक्त राष्ट्रका मानवाधिकारहरुदेखि अमेरिकी मूल-निवासीहरुको बहिष्करण====
13 सितंबर 2007 को, संयुक्त राष्ट्र संघको सामान्य सभा (General Assembly)ले लगभग 25 वर्षहरुसम्म चली चर्चाका पछि मूल-निवासी मानिसहरुका अधिकारहरुमा संयुक्त राष्ट्र संघका घोषणा-पत्र (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples)लाई अंगीकार गरे। यस घोषणा-पत्रका विकासमा मूल-निवासी प्रतिनिधिहरुले मुख्य भूमिका निभाई थियो। यसका पक्षमा 143 मतहरुको ज़बरदस्त बहुमत थियो, जबकि यसका विरुद्ध केवल 4 मत (कनाडा, अस्ट्रेलिया, न्यूज़ील्याण्ड, संयुक्त राज्य अमेरिका) पड़े। यसका खिलाफ मतदान गर्ने चार राज्यहरु-जसमादेखि सगोरुे ऐतिहासिक रुपले मूल-निवासी मानिसहरु, जसको सङ्ख्या बाहिरदेखि आकर बसने भएका मानिसहरुको तुलनामा धेरै नैं कम थियो,को दमन गरेको थियो र तिनको स्वतन्त्रता छीन लिए थियो<ref>{{Cite book
| publisher = McGill-Queen's University Press
| isbn = 0773530061 9780773530065 0773523324 9780773523326
| last = Hall
| first = Tony
| title = The American Empire and the Fourth World : The bowl with one spoon
| location = Montreal; Ithaca
| series = McGill-Queen's native and northern series, 34.
| year = 2003
}}</ref>-ने सामान्य सभाका समक्ष प्रस्तुत घोषणा-पत्रका अन्तिम प्रारूपका बारेमा गंभीर आपातहरु व्यक्त गर्नु जारी रखा। विरोध गर्न रहोस् चारमा देखि दुइ देशहरु, अस्ट्रेलिया अनि न्यूज़ील्याण्ड,ले पछि आफ्नो पक्ष बदल गर्न घोषणा-पत्रका समर्थनमा मत दिए.
संयुक्त राष्ट्र संघमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का मिशनतर्फ बोल्दै, प्रवक्ता बहरुजामिन चैंग, जो कि रिचर्ड ग्रेनेलका नेतृत्वमा कार्यरत थिए,ले भने कि "आज जो गरिएको, त्यो स्पष्ट छैन। अब यो एक यस्तो स्थितिमा छ, जहाँ यसको व्याख्या अनेक प्रकारसित गर्न सकिन्छ र यो एक स्पष्ट वैश्विक सिद्धान्त स्थापित गर्दैन."<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/13/news/UN-GEN-UN-Indigenous-Peoples.php यूएन अडॉपट्स डिक्लेरेशन अन राइट्स अफ़ इन्डिजनस पीपल्स वर्ल्डवाइड] ''इंटरनैशनल हेराल्ड ट्रिब्यून'' , 13 सितंबर 2007.</ref> अमेरिकी मिशनले पटलमा एक दस्तावेज, "मूल-निवासी मानिसहरुका अधिकारहरुका संदर्भमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको राय (Observations of the United States with respect to the Declaration on the Rights of Indigenous Peoples)", जारी गर्दै यस घोषणा-पत्रका विरुद्ध आफ्नो आपातहरु दर्ज गरवाईं। यीबाट अधिकांश आपातहरु उनै बिंदुहरुमा आधारित थियों, जसको आधारमा अन्य तीनहरु देशहरुले यस घोषणा-पत्रलाई अस्वीकार गरेको थियो, तर यसका अतिरिक्त, संयुक्त राज्य अमेरिकाले यस कुरातर्फ पनि ध्यान आकर्षित गरे कि यो घोषणा-पत्र यस कुराको एक सटीक परिभाषा दे पानमा विफल थियो कि शब्दावली "मूल-निवासी मानिस"मा को-को सामेल छ.<ref>[http://www.un.int/usa/press_releases/20070913_204.html एक्सप्लिनेशन अफ़ वोट अन द डिक्लेरेशन अन द राइट्स अफ़ इन्डिजनस पीपल्स] युनाइटेड स्टेट्स मिशन टू द युनाइटेड नेशन प्रेस रिलीज़, 13 सितंबर 2007.</ref>
====खेलहरुमा अमेरिकी मूल-निवासी शुभंकर====
[[File:Chief Osceola on Renegade FSU.jpg|thumb|upright|फ्लोरिडा स्टेट यूनिवर्सिटीका शुभंकर चीफ असिओलाको भूमिका निभा रह्यो एक विद्यार्थी]]
खेलहरुमा अमेरिकी मूल-निवासी शुभंकरहरुको प्रयोग [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[कनाडा]]मा विवादको एक मुद्दा बनिसकेको छ। अमेरिकिहरुको "इन्डियन्सका साथ खिलवाड़ गर्न"को एक इतिहास रह्यो छ, जो कमभन्दा कम अठारहौं शताव्दीदेखि चला आ रह्यो छ.<ref name="Calloway">फर्स्ट पीपल्स, कलिन जी। कैलोवे, 2 संस्करण, 2004</ref> धेरै मानिस{{Who|date=June 2009}} पारंपरिक अमेरिकी मूल-निवासी योद्धाको छविदेखि जोड़िएका नायकत्व र रूमानियतको प्रशंसा गर्दछन्, तर अनेक{{Quantify|date=February 2010}} अमेरिकी मूल-निवासी{{Which?|date=February 2010}} उनीसित जोड़िएका वस्तुहरुको प्रयोग शुभंकरका रूपमा गरिनेलाई आक्रामक र अपमानजनक मान्दछन्। तर पनि धेरै विश्वविद्यालहरु (उदाहरणार्थ, नॉर्थ डैकोटा फाइटिंग सायॉक्स अफ यूनिवर्सिटी अफ नॉर्थ डैकोटा) र व्यावसायिक खेल टीमहरु (उदाहरणार्थ, चीफ वाहू अफ क्लीवल्याण्ड इंडियन्स) अब यस्तो छविहरुको प्रयोग अमेरिकी मूल-निवासी राष्ट्रहरुदेखि परामर्श लागि बिना छैन गरते, तर निम्न स्तरका केही विद्यालय, जस्तै वैलेजो, सीए (CA) स्थित वैलेजो हाई स्कूल र क्रॉकेट, सीए (CA) स्थित जॉन स्वेट हाई स्कूल, अनि निम्न स्तरको अन्य खेल टीमा {{Which?|date=June 2009}} अहिले पनि यस्तो गर्दछ। कैलिफोर्नियाका बे एरियामा अनेक हाई स्कूल, जस्तै टॉमेलेस बेस हाई र सीक्युआ हाईले आफ्नो शुभंकरहरुलाई सेवानिवृत्त गरिदिएका छन्.
{{cquote|(Trudie Lamb Richmond doesn't) know what to say when kids argue, 'I don't care what you say, we are honoring you। We are keeping our Indian.' ..। What if it were 'our black' or 'our Hispanic'?|20x|20x|-Amy D'orio quoting Trudie Lamb Richmond, March 1996, "Indian Chief Is Mascot No More"<ref name=amy_d>
{{Cite news
|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9805E4DF1239F932A05750C0A960958260&n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FM%2FMascots
|title = Indian Chief Is Mascot No More
|accessdate = 2008-08-26
|author = Amy D'orio
| work=The New York Times
| date=1996-03-31}}</ref> }}
अगस्त 2005मा, नैशनल कलेजिएट ऐथलेटिक एसोसियेशन (एनसीएए [NCAA])ले सत्रोपरान्त हुने स्पर्धाहरुमा "शत्रुतापूर्ण र अपमानजनक" अमेरिकी मूल-निवासी शुभंकरहरुको प्रयोग प्रतिबंधित गरिदिए.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html |work=Online NewsHour|title=NCAA Bans Indian Mascots |accessdate=February 8, 2006}}</ref> यसका एक अपवादका रूपमा यस कुराको अनुमति प्रदान गरिएको कि यदि कुनै कबीले द्वारा अनुमति दिएको हो, त त्यस कबीलेका नामको प्रयोग गर्न सकिन्छ (जस्तै फ्लोरिडाका सेमिनोल कबीलेले फ्लोरिडा स्टेट यूनिवर्सिटीको टीमलाई तिनको कबीलेका नामको प्रयोग गर्ने अनुमति दिए छ).<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|title=Florida State wins its battle to remain the Seminoles|author=Powell, Robert Andrew|date=August 25, 2005|publisher=International Herald Tribune|accessdate=9 August 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|title=Florida State University thanks Seminoles for historic vote of support|publisher=Florida State University|accessdate=9 August 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070608224336/http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html |archivedate = June 8, 2007}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकाका व्यावसायिक क्रीड़ा-विश्वमा टीमहरुका अमेरिकी मूल-निवासीहरुको थियोममा आधारित नामहरुको व्यापक प्रचलन छ। शुभंकर चीफ वाहू र क्लीवल्याण्ड इन्डियन्स तथा [[वाशिंगटन रैडस्किन्स|वॉशिंगटन रेडस्किन्स]] जस्ता टीमा यसका केही उदाहरण छन्, जसलाई केही मानिसहरु द्वारा विवादास्पद मानिन्छ.
{{quote|"Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?" he said। "Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces। Is this not the equivalent to black face?"|"Native American Mascots Big Issue in College Sports",Teaching Tolerance, May 9, 2001<ref name=teachingTolerance>
{{cite web
|url = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165
|title = Native American Mascots Big Issue in College Sports
|accessdate=2008-08-26
|author = Teaching Tolerance
}}</ref> }}
===यूरोपीय अनि अमेरिकिहरु द्वारा चित्रण===
[[File:North carolina algonkin-rituale02.jpg|right|240px|thumb|जॉन व्यहाइट द्वारा रोआनोके इन्डियन्सको स्केच]]
[[File:UsaP340-5Dollars-1899-altered f.jpg|thumb|250px|पाँच-डॉलरका सिल्वर सर्टिफिकेटमा अमेरिकन इन्डियन, 1899]]
[[File:IndianFigureCityHallTowerc.1892.jpg|240px|thumb|अलेक्ज़हरुडर मिल्ने काल्डेर द्वारा 1892मा बनाए गई शिल्पाकृति, जो फिलाडेल्फिया सिटी कक्षमा स्थापित छ.]]
विभिन्न ऐतिहासिक कालहरुका बेला अमेरिकी कलाकारहरु द्वारा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको चित्रण अनेक प्रकारदेखि गरिएको छ। सोह्रौं शताब्दीका बेला, कलाकार जॉन व्यहाइटले दक्षिणपूर्वी राज्यहरुका मूल-निवासी मानिसहरुका जलरंग चित्र अनि नक्काशीदार चित्र बनाए। जॉन व्यहाइटका चित्र, अधिकांशतः, तिनको द्वारा देखे गए मानिसहरुका साँचो प्रतिरूप थिए.
पछि, कलाकार थिरोडोर डे ब्रायले श्वेतहरुका मूल जलरंग चित्रहरुको प्रयोग गरेर नक्काशीदार चित्रहरुको एक पुस्तक बनाए, जसको शीर्षक ''ए ब्रीफ एंड ट्रु रिपोर्ट अफ द न्यू फाउंड ल्याण्ड अफ वर्जिनिया (A briefe and true report of the new found land of virginia)'' था। आफ्नो पुस्तकमा, डे ब्रायले प्राय श्वेतहरुको आकृतिहरुको मुद्राहरु अनि लक्षणहरुमा परिवर्तन गरिदिए, ताकि ती अधिक यूरोपीय देखा दहरु। जस अवधिमा व्यहाइट र डे ब्राय कार्य गर्दै थिए, जब यूरोपीय मानिस पहिलो पल्ट अमेरिकी मूल-निवासीहरुका संपर्कमा आ रहोस् थिए, त्यस बेला यूरोपीय मानिसहरुका मनमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको संस्कृतिहरुका प्रति अत्यधिक रुचि थियो। तिनको उत्सुकताले डे ब्रायको पुस्तक जस्ता कुनै पुस्तकको मांग उत्पन्न गर्न दी.
उन्नाइसौं र बीसौं शताव्दीका अनेक अमेरिकी अनि कनाडाई चित्रकार, जो कि प्राय मूल-निवासी संस्कृतिलाई लेखबद्ध गर्न अनि संरक्षित राख्ने इच्छा द्वारा प्रेरित थिए,ले अमेरिकी मूल-निवासीहरुदेखि जोड़िएका विषयहरुमा विशेषज्ञता हासिल गरे एल्ब्रिज आयेर बर्बैंक, जॉर्ज कैटलिन, सेठ र मैरी ईस्टमैन, पोल केन, डब्ल्यू। लैंग्डन किन, चार्ल्स बर्ड किंग, जोसेफ हेनरी शार्प र जॉन मिक्स स्टैनली यिनमा सर्वाधिक विख्यात छन्.
उन्नाइसौं शताव्दीका प्रारम्भमा अमेरिकी संसद भवन (Capitol)का निर्माणका बेला, संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारले रोटुंडाका द्वारमार्गका शिखरमा स्थापित गरे जानका लागि उभरिएको भएको नक्काशी भएका चार पैनलहरुको एक श्रृंखलाका प्रयोगको अनुमति प्रदान गरे उभरिएको भएको नक्काशी भएका यी चार पैनल यूरोपीय-अमेरिकी मूलनिवासी सम्बन्धहरुका दृष्टिकोणलाई संपुटित गर्दछन्, जसले उन्नसौं शताव्दीमा एक पौराणिक ऐतिहासिक समानता प्राप्त गरेको थियो। यी चार पैनलहरुमा चित्रित छन्: एन्टोनियो कैपेलानो द्वारा चित्रित ''द प्रीज़र्वेशन अफ कैप्टन स्मिथ बाय पोकैहोन्टास'' (1825), एनरिको कौसिशि द्वारा चित्रित ''द ल्याण्डिंग अफ द पिलग्रिम्स'' (1825) अनि ''द कन्फ्लिक्ट अफ डैनियल बून एंड द इंडियन्स'' (1825-26), तथा निकोलस गेवलट द्वारा चित्रित ''विलियम पेन'स ट्रीटी विथ द इंडियन्स'' (1827)। उभरिएको भएको नक्काशी भएका यी चित्र यूरोपीय अनि अमेरिकी मूल-निवासी मानिसहरुका आदर्श संस्करण प्रस्तुत गर्दछन्, जसमा यूरोपीय मानिस अधिक परिष्कृत अनि मूल-निवासी अति-क्रूर देखिन्छन्। वर्जीनियाका व्यहिग प्रतिनिधि, हेनरी ए। वाइस,ले यस कुराको एक विशिष्ट रुपले चतुर सारांश प्रस्तुत गरे कि अमेरिकी मूल-निवासी यी चार नक्काशीदार पैनलहरुमा निहित संदेशलाई कुन प्रकार पढ़्नेछ्न्: " हामी तपाईंलाई मक्का दिन्छन्, तपाईं धोखेदेखि हाम्रो ज़मीनहरु छीन लिन्छन्: हामी तपाईंको जीवन बचा्दछन्, तपाईं हामीलाई मार हाल्नुहुन्छ." तर पनि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई चित्रित गर्ने उन्नाइसौं शताव्दीका अनेक चित्रहरुले यसै प्रकारका नकारात्मक संदेश दिये, तर चार्ल्स बर्ड किंग जस्तै कलाकारहरुले अमेरिकी मूल-निवासीहरुको एक अधिक संतुलित छवि प्रदर्शित गर्ने प्रयास गरे.
इस समयका बेला केही यस्ता काल्पनिक-कथा लेखक थिए, जसलाई अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बारेमा बताइएको र जसले सहानुभूतिपूर्वक यस विषयमा लेखन गरे। माराह एलिस रयान यस्तो नैं एक लेखिका थियों.
बीसौं शताव्दीमा, फिल्महरु र [[दूरदर्शन|टेलीविजन]] भूमिकाहरुमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका प्रारम्भिक चित्रण उपहासपूर्ण तरिकाले पारंपरिक पोशाक पहने भए यूरोपीय-अमेरिकिहरु द्वारा दर्शाए जान्थे। यसका उदाहरणहरुमा ''द लास्ट अफ मोहिकान्स'' (1920), ''हॉकेये एंड द लास्ट अफ मोहिकान्स'' (1957), र ''एफ ट्रूप'' (1965-67) सामेल छन्। पछिका दशकहरुमा, अमेरिकी मूल-निवासी अभिनेताहरु, जस्तै ''द लोन रेन्जर'' टेलीविजन श्रृंखला (1949-57)मा जे सिल्वरहील्स,ले प्रसिद्धि प्राप्त गरे अमेरिकी मूल-निवासीहरुको भूमिकाहरु सीमित भयो गरतीं थियों र ती अमेरिकी मूल-निवासी संस्कृतिलाई प्रतिबिम्बित गर्दैनं थियों। सन 1970का दशकमा, फिल्महरुमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको केही भूमिकाहरुमा सुधार भयो: ''लिटिल बिग मैन'' (1970), ''बिली जैक'' (1971), र ''द आउटल जोसी वेल्स'' (1976)मा अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई सानो सहायक भूमिकाहरुमा देखिाइएको.
खोलेको तौरमा नकारात्मक चित्रणका अतिरिक्त, संयुक्त राज्य अमेरिकाका टेलीविजनमा पनि मूल-निवासी मानिसहरुलाई द्वितीयक, सहायक भूमिकाहरुमा धकेल दिइएको छ। श्रृंखला ''बोनन्ज़ा'' का वर्षहरु (1959-1973)का बेला, कुनै पनि प्रमुख वा द्वितीयक मूल-निवासी पात्र सतत आधारमा देखा छैन दिए। श्रृंखला ''द लोन रेन्जर'' (1949-1957), ''शेयेन'' (1957-1963), र ''ल अफ द प्लेन्समैन'' (1959-1963)मा यस्ता अमेरिकी मूल-निवासी पात्र थिए, जो आवश्यक रुपले केन्द्रीय श्वेत पात्रहरुका सहायक थिए। यो चरित्र-चित्रण पछिका टेलीविजन प्रयोगहरु र कार्यक्रमहरु, जस्तै ''हाउ द वेस्ट वॉज़ वॉन'' ,को पनि एक विशेषता बनाई रह्यो । यी कार्यक्रम सन 1990को "सहानुभूतिपूर्ण", तर र पनि अन्तर्विरोधी फिल्म ''डांसेस विथ वोल्वस'' का समान थियो, जसमा, एला शोहाट र रॉबर्ट स्टैमका अनुसार, कथा-वर्णनको चयन यूरो-अमेरिकी स्वरका माध्यदेखि बताई गई लैकोटास कथादेखि सम्बन्धित हुनका लागि गरिएको थियो, ताकि सामान्य दर्शकहरुमा यसको व्यापक प्रभाव पड़ सके.<ref>शोहत, एला, र स्टैम, रॉबर्ट। ''अनथिंकिंग यूरोसहरुट्रिज़्म: मल्टी कल्चरललिज़्म एंड द मिडिया'' । न्यूयॉर्क: रूटलेड्ज, 1994</ref>
''द लास्ट अफ द मोहिकान्स'' का सन 1992का पुनर्निर्माण र ''[[Geronimo: An American Legend]]'' (1993) केको नैं प्रकार ''डांसेस विथ वोल्वस'' मा ठूलो सङ्ख्यामा अमेरिकी मूल-निवासी अभिनेताहरुलाई लिइएको थियो र मूल-निवासीहरुको भाषाहरुलाई प्रदर्शित गर्ने केही प्रयास पनि गरिएको था.
सन 2004मा, सहायक-निर्माता गाईपेरोटाले फिल्म ''[[Mystic Voices: The Story of the Pequot War]]'' (2004) प्रस्तुत की, जो कि उपनिवेशवादिहरु र अमेरिकाका मूल-निवासी मानिसहरुका बीच भए पहिला युद्धमा बनाएको एक टेलीविजन वृत्तचित्र था। पेरोटा र चार्ल्स क्लेमन्सको उद्देश्य यस प्रारम्भिक घटनाका महत्वकोका संदर्भमा जनताको समझलाई बढाउनु था। तिनको मान्नु थियो कि यसको महत्व केवल उत्तर-पूर्वी मूल-निवासी मानिसहरु र अंग्रेज अनि डच उपनिवेशवादिहरुका वंशजहरुका लागि नैं छैन, तर समस्त वर्तमान अमेरिकिहरुका लागि था। निर्माता यस वृत्तचित्रलाई ऐतिहासिक रुपले अचूक र यथासम्भव निष्पक्ष बनाउनु चाहन्थे। उनले व्यापक आधार भएका एक परामर्श मण्डललाई आमंत्रित गरे र कथाका वर्णनमा सहायता प्रदान गर्नका लागि विद्वानहरु, अमेरिकी मूल-निवासीहरु र उपनिवेशवादिहरुका वंशजहरुको प्रयोग गरे। उनले समकालीन अमेरिकिहरुका व्यक्तिगत र प्राय भावुक दृष्टिकोण प्राप्त गरे। यस निर्माणले त्यस टकरावको चित्रण विभिन्न मूल्यहरु वाली प्रणालिहरुका बीच भए संघर्षका रूपमा गरे, जसमा केवल पिकोट नैं छैन, तर अनेक अमेरिकी मूल-निवासी कबीले सामेल थिए, जसमा भन्दा अधिकांशले अंग्रेज़हरुको साथ दिए। यो न केवल तथ्यहरुलाई प्रस्तुत गर्दछ, तर ती मानिसहरुलाई समझनमा दर्शकहरुको सहायता पनि गर्दछ, जसले युद्ध लड़ा था.
सन 2009मा, रिक बर्न्स द्वारा निर्मित एक टेलीविजन वृत्तचित्र र अमेरिकन एक्सपीरियन्स श्रृंखलाका एक भाग, ''वी शैल रिमेन'' (2009),ले पाँच-कड़िहरुको एक श्रृंखला "अमेरिकी मूल-निवासीहरुका दृष्टिकोण से" प्रदर्शित की: यो "मूल-निवासीहरु र गैर-मूलनिवासी फिल्म निर्माताहरुका बीच एक अभूतपूर्व सहयोगको प्रतिनिधित्व गर्दछ र यसमा परियोजनाका सबै स्प्रकाररुमा मूल-निवासी परामर्शदाताहरु अनि विद्वानहरुलाई सामेल गरिएको छ."<ref>{{Cite news| first= | last= | coauthors= |authorlink= | title=About the Project: We Shall Remain | date= | publisher= | url =http://www.pbs.org/wgbh/amex/weshallremain/the_films/about | work = | pages = | accessdate = 2009-06-16 | language = }}</ref> यी पाँच कड़ीहरु उत्तर-पूर्वी कबीलहरुमा किंग फिलिपका युद्धका प्रभाव, तेकुम्सेहका युद्धमा सामेल "अमेरिकी मूल-निवासी संघ", ट्रेल अफ टीयर्सदेखि बलपूर्वक विस्थापन, जेरोनिमोको खोज अनि अधिकार र अपाचे युद्धहरुको वर्णन गर्दछ, तथा वुंडेड नीको घटनामा अमेरिकन इन्डियन आन्दोलनको सहभागिता र त्यसको पछि आधुनिक मूल-निवासी संस्कृतिमा भए पुनरुत्थानका वर्णनका साथ समाप्त हुन्छन्.
===शब्दावलीमा मतभेद===
====संयुक्त राज्य अमेरिकामा आम उपयोग====
अधिक आम तौरमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई इन्डियन्स वा अमेरिकन इन्डियन्सका रूपमा जानिन्छ, र तिनलाई अमेरिकी आदिवासीहरु, अमेरिन्डियन्स, अमेरिन्ड्स, कलर्ड,<ref name="clr" /><ref name="osv">{{cite web|title=OSV Documents – Historical Background on People of Color in Rural New England in the Early 19th Century|url=http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|year=2003|accessdate=2009-06-12|publisher=Old Sturbridge Inc|author=Jack Larkin}}</ref> पहिला अमेरिकिहरु, इन्डियन मूल-निवासीहरु, मूल-निवासी मानिसहरु, मूल अमेरिकिहरु, रेड इन्डियन्स, रेडस्किन्स वा रेड मेनका नामले जाना जाता रह्यो छ.
[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा विद्वानहरु द्वारा पुरानो ''इन्डियन'' शब्दका बद्ला ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्दको प्रयोग मूलतः [[इंडियन (अमेरिकाका आदिवासी)|अमेरिकाका मूल-निवासीहरु]] अनि भारतका मानिसहरुका बीच अन्तर गर्न, र ती नकारात्मक रूढ़िवादिहरुदेखि बचनका लागि गरिएको थियो, जो कि ''इन्डियन'' शब्ददेखि जोड़िएका माने जान्थे। शैक्षणिक समूहहरुमा यस नयाँ शब्दावलीलाई आफ्नो लागि जानेका कारण, केही विद्वानहरुको विश्वास छ कि ''इन्डियन्स'' लाई अप्रचलित वा आक्रामक मान लिया जाना चाहिये। तर पनि अनेक वास्तविक अमेरिकी मूल-निवासी मानिस ''अमेरिकन इन्डियन्स'' कहलाना इच्छा गर्दछन्। साथै, केही मानिस यस कुराको उल्लेख गर्दछन् कि संयुक्त राज्य अमेरिकामा जन्मा कुनै पनि व्यक्ति, तकनीकी रूपबाट, अमेरिकी मूलको नैं व्यक्ति हुन्छ, र यस कुराको कि जिन विद्वानहरुले पहिला-पहल ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्दलाई प्रचारित गरे, उनले भ्रमवश ''मूल-निवासी (native)'' शब्दलाई ''देशज (indigenous)'' का अर्थमा लिया। भारतदेखि आये मानिस (अनि तिनको वंशज) जो संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक छन्, तिनलाई ''इन्डियन अमेरिकन्स'' वा ''एशियन इन्डियन्स'' भनिन्छ.
[[File:Martha gradolf hochunk.jpg|thumb|left|upright|मार्था ग्रैडोल्फ, इन्डियानाको होचुंक बुनेर]]
तर पनि, [[नवनिर्मित प्रयोग]] ''अमेरिकी मूल-निवासी'' को आलोचनाको शुरुआत विविध स्रोतहरुदेखि भएको। अनेक अमेरिकन इन्डियन्सका मनमा ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्दलाई लिएर संदेह छ। रसेल मीन्स, एक अमेरिकन इन्डियन कार्यकर्ता, ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्दका विरोधक छन् किनभनें तिनको मान्नु छ कि यो शब्द सरकार द्वारा अमेरिकन इन्डियन्सको सहमतिका बिना थोपिएको था। उनले यो तर्क पनि दिएका छन् कि इन्डियन शब्दको यो प्रयोग [[भारत|इन्डिया]] शब्दका साथ भ्रमका कारण छैन, तर [[स्पेनिश भाषा|स्पेनी]] भाषाका वाक्य ''एन डियो (En Dio)'' , जसको अर्थ छ "ईश्वर मा", देखि उत्पन्न भएकोछ.<ref>रसेल मीन्सको "आयो एम एन अमेरिकन इन्डियन, नॉट अ नेटिव अमेरिकन!" शीर्षक वाली रचनादेखि संदर्भित-खण्ड http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html वा http://www.russellmeans.com/russell.htmlमा अब उपलब्ध छैनछ;तिथि अनि प्रकाशक (ट्रिटी प्रोडक्शन्स, 1996) तथा उल्लेख यहाँ [http://www.learnnc.org/lp/editions/nc-american-indians/5526 ] र यहाँ [http://www.pbs.org/wgbh/roadshow/fts/bismarck_200504A16.html ] प्रदत्त तथा ती सामान्य विषय एवं केही माध्यमहरुका योगदानलाई सामेल गर्दछन्, तर उनमा "एन डियो"को कुनै संदर्भ छैन र टेक्स्टदेखि जोड़िएका लिङ्क्स कार्य छैन गर्न रहेका हुन्। लिङ्क अनुसंधान 14-06-2010.</ref> यसका अतिरिक्त केही अमेरिकन इन्डियन्स {{Who|date=October 2009}} ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्दमा प्रश्न-चिह्न लगाउँछन् किनभनें तिनको तर्क छ कि यो वर्तमानमा "इन्डियन्स"लाई प्रभावी रुपले टाड़ा हटाएर अतीतमा अमेरिकन इन्डियन्सका साथ गरिए अन्यायका संदर्भमा "श्वेत अमेरिका"को अन्तरात्मालाई राहत प्रदान गर्दछ.<ref>{{cite web|url=http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html |work=All Things Cherokee|title=What's in a Name? Indians and Political Correctness |accessdate=February 8, 2006}}</ref> अहिले पनि अन्य मानिसहरु (इन्डियन्स र गैर-इन्डियन्स दोनों){{Who|date=October 2009}} यो तर्क दिन्छन् कि ''अमेरिकी मूल-निवासी'' शब्द समस्यामूलक छ किनभनें "के मूल-निवासी"को अर्थ हुन्छ "मा जन्मेका", अतः अमेरिकामा जन्मेका कुनै पनि व्यक्तिलाई "मूल-निवासी" मान्न सकिन्छ। तर पनि, प्राय संयुक्त शब्द "अमेरिकी मूल-निवासी (Native American)"लाई अङ्ग्रेजी भाषामा लिख्दै समय ठूला अक्षरहरुमा लेखिन्छ, ताकि यसका अहिलेष्ट अर्थलाई अन्य अर्थहरुदेखि अलग चिने जा सके। यसै प्रकार जब अहिलेष्ट अर्थ केवल जन्मका स्थान वा मूल-स्थानलाई सूचित गर्नु हो, त शब्द "मूल-निवासी" (साना 'n'का साथ लिखा native शब्द)लाई "जन्मदेखि मूल-निवासी (native-born)" जस्तै नि्रूपणहरु द्वारा र स्पष्ट गर्न सकिन्छ.
सन 1995मा यू.एस। सेन्सस ब्यूरो द्वारा गरिए एक सर्वेक्षणमा यो पाइएको कि संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहने भएका अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा भन्दा अधिकांश मानिस ''अमेरिकी मूल-निवासी'' का बद्ला ''अमेरिकन इन्डियन'' कहलाना ज्यादा इच्छा गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0762158.html |work=Infoplease|title=Preference for Racial or Ethnic Terminology |accessdate=February 8, 2006}}
</ref> बहरह्योल, अधिकांश अमेरिकन इन्डियन मानिस ''इन्डियन'' , ''अमेरिकन इन्डियन'' वा ''नेटिव अमेरिकन'' का साथ सहज महसूस गर्दछन् र प्राय यी शब्दहरुको प्रयोग एक-अर्काका स्थानमा गरिन्छ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/spot/aihmterms.html |work=Infoplease|title=''American Indian'' versus ''Native American'' |accessdate=February 8, 2006}}</ref> परम्परागत शब्द नैशनल म्यूज़ियम अफ द अमेरिकन इन्डियनका लागि चुनिए नाममा पनि प्रतिबिम्बित हुन्छ, जसको शुभारम्भ सन 2004मा [[डिस्ट्रिक्ट अफ कोलंबिया|वॉशिंगटन डी.सी.]]का मलमा भयो।
हाल नैंमा, यू.एस.सेन्सस ब्यूरोले अस्पष्टतादेखि बचनका लागि "एशियन-इन्डियन" श्रेणीको शुरूआतको छ.
===जुआ उद्योग===
[[File:Sandia Casino, detail.jpg|thumb|सैंडिया कैसिनो, जसका मालिक न्यू मेक्सिकोका सैंडिया प्युएब्लो छन्]]
जुआ एक अग्रणी उद्योग बनिसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा अनेक अमेरिकी मूल-निवासी सरकारहरु द्वारा संचालित जुआघर (Casino) धेरै ठूलो मात्रामा जुएदेखि मिलने वाला राजस्व उत्पन्न गर्न रहेका हुन्, जसको लाभ केही समुदाहरु द्वारा विविधतापूर्ण अर्थ-व्यवस्थाहरुका निर्माणका लागि पनि लिया जाने लागेको छ। अमेरिकी मूल-निवासी समुदाहरुले आत्म-निर्धारण अनि प्राकृतिक संसाधनहरुका प्रयोगका अधिकारहरुको मान्यतालाई सुनिश्चित गर्नका लागि कानूनी लड़ाइयां लड़ीं छन् र उनमा जीत पनि हासिलको छ। उनमादेखि केही अधिकार, जसलाई सन्धि अधिकारका नामले जानिन्छ, नवगठित संयुक्त राज्य अमेरिकाको सरकारहरुका साथ हस्ताक्षरित प्रारम्भिक सन्धिहरुमा वर्णित छन्। कबीलाई संप्रभुता अमेरिकी न्यायप्रणाली की, र कमभन्दा कम माथि रुपमा, राष्ट्रीय विधायिका नीतिहरुमा आधारशिला बनेकाछ। तर पनि अनेक अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरुमा जुआघर छन्, तर अमेरिकी मूल-निवासी जुएको प्रभाव व्यापक रुपले विवादित छ। केही कबीले, जस्तै रेडिंग, कैलिफोर्नियाको विनेमेम विंटु, महसूस गर्दछन् कि जुआघर र उनीसित हुने आय संस्कृतिलाई भीतरदेखि बाहिरसम्म पूर्ण प्रकार नष्ट गर्न दिन्छ। यी कबीले जुआ उद्योगमा सहभागी हुनाले इंकार गर्दछन्.
==समाज, भाषा र संस्कृति==
===नस्लीय-भाषा सम्बन्धी वर्गीकरण===
कुनै एक नस्लीय समूह बनाउनेका विपरीत, अमेरिकी मूल-निवासी सैक्ने नस्लीय-भाषा सम्बन्धी समूहहरुमा बंटे भएका थिए, र उनमा भन्दा अधिकांशलाई ना-डीन ([[अथाबस्कन भाषा|अथाबास्कन]]), एल्जिक (अग्लोनिकन सहित), यूटो-एज़्टेकन, आइरोक्वियन, सियुआन-कैटॉबान, योक-यूटियन, सैलिशन र युमान-कोचिमी फाइला अनि अन्य अनेक साना समूहहरु अनि धेरै भाषा सम्बन्धी वर्गीकरणहरुमा समूहीकृत गरिन्छ। उत्तरी अमेरिकामा उपस्थित अत्यधिक भाषा सम्बन्धी विविधताका कारण आनुवांशिक सम्बन्धहरुलाई प्रदर्शित गर्न पाना कठिन साबित भएकोछ.
उत्तरी अमेरिकाका देशज मानिसहरुलाई अनेक ठूला सांस्कृतिक क्षेत्रहरुदेखि सम्बद्ध मानिसहरुका रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ:
[[File:Early Localization Native Americans USA.jpg|thumb|right|350px|संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रारम्भिक इन्डियन भाषाहरु]]
*अलास्काका मूल-निवासी
**आर्कटिक: एस्किमो-एल्यूट
**उप-आर्कटिक: उत्तरी अथाबास्कन
*पश्चिमी संयुक्त राज्य अमेरिका
**कैलिफोर्नियाई कबीले (उत्तरी): योक-यूटियन, पैसीफिक कोस्ट अथाबास्कन, कोस्ट मिवोक, युरोक, पैलाइह्निहन, चुमाशन, यूटो-एज़्टेकन
**पठारी कबीले: आन्तरिक सैलिश, पठारी पेनुशियन
**महान नदी-घाटीमा स्थित कबीले: यूटो-एज़्टेकन
**उत्तर पश्चिमी प्रशान्त तट: पैसीफिक कोस्ट अथाबास्कन, कोस्ट सैलिश
**दक्षिण-पश्चिमी कबीले: यूटो-एज़्टेकन, युमान, दक्षिणी अथाबास्कन
*केन्द्रीय संयुक्त राज्य अमेरिका
**मैदानी इन्डियन्स: साइओयुअन, मैदानी एल्गोनिकन, दक्षिणी अथाबास्कन
*पूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका
**उत्तरपूर्वी वुडल्याण्ड्स कबीले: आइरोक्वियन, केन्द्रीय एल्गोनिकन, पूर्वी एल्गोनिकन
**दक्षिणपूर्वी कबीले: मुस्कोगियन, साइओउअन, कैटॉबान, आइरोक्वियन
बची भएको भाषाहरुमा देखि यूटो-एज़्टेकन बोलने वालहरुको सङ्ख्या सबैभन्दा अधिक (1.95 मिलियन छ), यदि मेक्सिकोमा बोलिने भाषाहरुमा पनि विचार गरियोस् (अधिकांशतः [[नावातल|नभयोत्ल]] भाषा बोलने भएका 1.5 मिलियन मानिसहरुका कारण); 180,200 मानिसहरुका साथ नाडीन अर्को सर्वाधिक बोलिने भाषा हो (यीबाट 148,500 मानिस नवाजो भाषा भन्दछन्)। ना-डीन र एल्जिकको भौगोलिक विस्तार सबैभन्दा व्यापक छ वर्तमानमा एल्जिकको विस्तार उत्तरपूर्वी कनाडादेखि लिएर अधिकांश महाद्वीपदेखि हुँदै उत्तरपूर्वी मेक्सिकोसम्म (पछि भए किकापू आप्रवासनका कारण) छ, र [[कैलिफ़ोर्निया|कैलिफोर्निया]]मा यसका दुइ विचलन भए छन् (युरोक अनि वियोट); ना-डीनको विस्तार अलास्का र पश्चिमी [[कनाडा]]देखि लिएर संयुक्त राज्य अमेरिकामा [[वाशिंगटन|वॉशिंगटन]], [[अनििगन|ओरेगोन]] र कैलिफोर्नियादेखि हुँदै दक्षिण-पश्चिमी संयुक्त राज्य अमेरिका अनि उत्तरी मेक्सिकोसम्म छ (जिसका मैदानहरुमा एक विचलन हुन्छ).
लक्षणीय विविधता वाला एक अर्को क्षेत्र दक्षिण-पूर्वमा देखा देता रह्योछ; तर पनि, यीबाट अनेक भाषाहरु यूरोपीय संपर्कका कारण नष्ट भए र यसका परिणामस्वरूप, अधिकांशतः, ती ऐतिहासिक रिकर्डदेखि नदारद छन्.
===सांस्कृतिक पहलू===
[[File:Hopi woman dressing hair of unmarried girl.jpg|thumb|सन 1900 मा अविवाहित लड़कीका बालहरुलाई संवारती होपी महिला.]]
[[File:Navajo Sheep.jpg|thumb|200px|right|भेड़ नवाजो परम्परा र संस्कृतिमा एक महत्वपूर्ण पहलू बनी भएको छ.]]
तर पनि सांस्कृतिक विशेषताहरु, भाषा, पोशाक र परम्पराहरुमा एकदेखि अर्का कबीलेका बीच धेरै अधिक अन्तर छ, तर केही यस्ता निश्चित तत्व छन् जो प्राय देखिन्छन् र धेरै कबीलहरुमा साझा तौरमा उपस्थित छन्.
''''''' '''
प्रारम्भिक शिकारी-संग्राहक कबीलहरुले लगभग 10,000 वर्षहरु पूर्वदेखि पत्थरका हथियार बनाउनु शुरु गरे; [[धातुगरम|धातु-विज्ञान]]का युगको शुरुआत भएमा नयाँ प्रौद्योगिकिहरुको प्रयोग गरिएको र अधिक दक्ष हथियार उत्पादित गरिए। यूरोपीय मानिसहरुका संपर्कमा आउनाले पूर्व, अधिकांश कबीले एक जस्तै हथियारहरुको प्रयोग गरे गरिन्थ्यो। सबैभन्दा आम साधन तीर र कमान, युद्धको गदा (War club) र भाला थिए। गुणवत्ता, सामग्री र डिज़ाइनमा व्यापक अन्तर भयो गर्थ्यो। अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा आगोको प्रयोग गर्नु [[भोजन]] बनाउने अनि प्रदान गर्न दुइटैमा सहायता गर्थ्यो र यसले यस महाद्वीपका भूदृश्यलाई परिवर्तित गरिदिए, जसदेखि मानवीय जनसङ्ख्याका फलने-फूलनमा सहायता प्राप्त भएको.
[[मैमथ]] अनि मैस्टोडन जस्तै ठूला स्तनपायी जीव 8000 ई.पू.सम्म लगभग विलुप्त हो चुके थिए। अमेरिकी मूल-निवासी अब अर्का ठूला पशुओं, जस्तै बायसन,को शिकार गर्न लागोस्। महान मैदानहरुमा बसे कबीले त्यस समय पनि बायसनको शिकार गरे गरिन्थ्यो, जब ती पहिलो पल्ट यूरोपीय मानिसहरुका संपर्कमा आए। सत्रहौं शताव्दीमा, स्पेनी मानिसहरु द्वारा उत्तरी अमेरिकामा पुनः घो्नेलाई लाये जाने र अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा तिनको प्रयोगको प्रशिक्षण प्राप्त गर्नका कारण मूल-निवासीहरुको संस्कृतिमा धेरै ठूला पैमानामा परिवर्तन भयो, जसमा ठूला पशुहरुका शिकारका तरिकाहरुमा भयो परिवर्तन पनि सामेल छ। (स्पेनी मानिसहरुका आगमनका पूर्व प्रागैतिहासिक कालका घो्नेका प्रमाण लस एंजल्स, सीए (CA)मा ला ब्रीया टार पिट्समा प्राप्त भए छन्.<ref name="KCBS">{{Cite news|title=Cache Of Ice Age Fossils Found Near Tar Pits |url=http://cbs2.com/local/ice.age.fossils.2.937436.html |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[KCBS-TV]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref name="LA TIMES">{{Cite news|author=Thomas H। Maugh II |title=Major cache of fossils unearthed in L.A। |url=http://www.latimes.com/news/local/la-sci-fossils18-2009feb18,0,2746763.story |work=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 }}</ref> यसका अतिरिक्त, घोड़े मूल-निवासीहरुका जीवनका लागि इतने मूल्यवान र केन्द्रीय तत्व बने कि तिनलाई संपत्तिका एक मापका रूपमा गिना जाने लगा.
===संगठन===
[[File:Zuni-girl-with-jar2.png|thumb|upright|सन 1909मा आफ्नो सिरमा माटोको भाँड़ाकुँड़ा ले जाती ज़ुनी युवती]]
====जेन्स संरचना====
प्रारम्भिक यूरोपीय विद्वानहरुले अमेरिकी मूल-निवासीहरुको वर्णन कबीलहरुका निर्माणदेखि पूर्व वंश वा पुरुषहरुका प्रभुत्व भएका (gentes) समाज (रोमन मडलमा)का रूपमा गरेकोछ। यिनमा केही लक्षण आम थिए:
* आफ्नो सरदार (Sachem) र प्रमुखहरुलाई चुनने अधिकार.
* आफ्नो सरदार र प्रमुखहरुलाई अपदस्थ गर्ने अधिकार.
* जेन्स (gens)मा विवाह न गर्ने बाध्यता.
* मृत सदस्यहरुको संपत्तिका उत्तराधिकारको आपसी अधिकार
* सहायता, रक्षा र घायलहरुका उपचारको पारस्परिक बाध्यता.
* आफ्नो सदस्यहरुका नामकरणको अधिकार.
* अजनबिहरुलाई आफ्नो जेन्समा सामेल गर्ने अधिकार.
* आम धार्मिक अधिकार, जिज्ञासा.
* आम दफन-स्थल
* जेन्सको एक परिषद.<ref name="Morgan1907">{{Cite book
|last=Morgan
|first=Lewis H.
|authorlink=Lewis H। Morgan
|title=Ancient Society
|publisher=Charles H। Kerr & Company
|year=1907
|location=Chicago
|pages=70–71, 113 }}</ref>
====कबीलाई संरचना====
विभिन्न समूहहरुका बीच उप-विभाजन र अन्तर हुन्थे। उत्तरी अमेरिकामा चालीस भन्दा अधिक सामान्य भाषाहरु विकसित भएकहरु, र प्रत्येक स्वतन्त्र कबीला यीबाट कुनै एक भाषाको कुनै बोली बोला गर्थ्यो। कबीलहरुका केही कार्य र विशेषताहरु निम्नलिखित छन्:
[[File:Shonto begay.jpg|thumb|upright|शॉन्टो बेगे, एरिज़ोनाका डायने (Diné) चित्रकार]]
* पुरुषहरुको आधिपत्य.
* आफ्नो सरदारहरु र प्रमुखहरुलाई अपदस्थ गर्ने अधिकार.
* एक धार्मिक मान्यता र पूजा-पद्धतिको आधिपत्य.
* प्रमुखहरुको एक परिषददेखि मिलेर बनी सर्वोच्च सरकार.
* केही मामलहरुमा कबीलेको एक मुख्य-सरदार.<ref name="Morgan1907" />
===समाज र कला===
[[महान संयुक्त झीलहरु|महान झीलों]] र विस्तारित पूर्व तथा उत्तरका आस-नजिक रहने आइरोक्युइस मानिस ''वैंपम (Wampum)'' नामक रस्सिहरु वा पट्टहरुको प्रयोग गरे गरिन्थ्यो, जो दुइ कार्यहरुका लागि उपयोगी थिए: यिनको गांठहरु अनि मणि-युक्त रचना ऐतिहासिक कबीलाई कथाहरु अनि दन्तकथाहरुको याद दिलाउनतीं थियों, र साथै लेन-देनका माध्यम तथा मापनको एक ईकाईका रूपमा पनि कार्य गरतीं थियों। वस्तुहरुका धारकहरुलाई कबीलेका उच्च-पदाधिकारिहरुका रूपमा देखिन्थ्यो।<ref>[http://www.tolatsga.org/iro.html इरोकुइस इतिहास.] 23 फरवरी 2006 मा पुनःप्राप्त.</ref>
प्युएब्लो मानिस आफ्नो धार्मिक आयोजनहरुदेखि सम्बन्धित प्रशंसनीय कलाकृतिहरु बनाए गरिन्थ्यो। विभिन्न पैतृक आत्माहरुको रूप धारण गर्नका लागि ''कचिना'' नर्तक सुपरिष्कृत रुपले रंगे भए र सजावटी मुखौटे पहनन्थे। मूर्तिकला धेरै अधिक विकसित थिएन, तर धार्मिक उपयोगका लागि आफूे भए पत्थर र लकड़ीको पूजा-वस्तुहरुको प्रयोग गरिन्थ्यो। उन्नत बुनाई, कशीदाकारी-युक्त सजावट, र उन्नत कुन ्मका रंग वस्र-कलाको पहचान थिए। फिरोज़ा र सीप दुइटैका गहने बनाए जान्थे र माटोका भाँड़ाकुँड़ाहरु र औपचारिक रूप वाली चित्रात्मक कलाहरु पनि उच्च-गुणवत्ता वाली भयो गरतीं थियों.
नवाजो आध्यात्मिकता आत्माहरुको संसारका साथ एक मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध बनाए राख्नमा केन्द्रित थियो, जसका लागि प्राय आयोजनात्मक कृत्य गरे जान्थे, जसमा प्राय रंगीन रेतको सहायता ले गरिंदै जाने चित्रकारी (Sandpainting)को प्रयोग गरिन्थ्यो। रेत, चारकोल, मोटा मक्के, र पराग कणहरुदेखि बनेका रंग विशिष्ट आत्माहरुका प्रतीक थिए। रेतको यी चमकीली, गूढ़ र रंगीन रचनाहरु आयोजनका अन्तमा मिटा दिए जातीं थियों.
===कृषि===
[[File:Zea mays.jpg|thumb|right|upright|अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा उगाइएको मक्का]]
[[File:1940 govt photo minnesota farming scene chippewa baby teething on magazine indians at work.jpg|thumb|left|upright|शिपेवा शिशु एक झूलागाड़ीमा प्रतीक्षा गर्दैछ, जबकि त्यसको माता-पिता धानका बोटहरुको रखवाली गर्न रहेका हुन् (मिनेसोटा, 1940).]]
अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा पहिला-पहल उगाई गई एक फसल कुम्हड़ा (Squash) थियो। अन्य शुरुआती फसलहरुमा [[कनजिक]], [[सूर्यमुखी]], कद्दू, सुर्ती, गूज़फूट (goosefoot), सानो घास (knotgrass), र हौदी शैवाल थियों.
दक्षिण पश्चिममा कृषिको शुरुआत 4,000 वर्षहरु पूर्व भएको, जब व्यापारी मेक्सिकोदेखि विशिष्ट बोटहरु (Cultigen) लाए। बदलती भएको जलवायुका कारण, कृषिको सफलताका लागि कुनै तरकीबको आवश्यकता थियो। दक्षिण-पश्चिमको जलवायु चीसो, नमीयुक्त पहाड़ी क्षेत्रहरुदेखि लिएर रेगिस्तानहरुमा सूखी, रेतीली माटोसम्म भिन्न-भिन्न थियो। त्यस समयका केही आविष्कारहरुमा सूखे क्षेत्रहरुमा पानी लानका लागि [[सिंचाई]] र बीजहरुको छेदन गर्ने बढ़्दै बोटहरुको प्रवृत्तिहरुका आधारमा बीजहरुको चयन सामेल थिए। दक्षिण-पश्चिममा, ती मानिस से्म उगाईा गरिन्थ्यो, जो कि स्व-समर्थित थियो, लगभग वैसी ही, जस्ता ती मानिस आज पनि उगाउँछन्.
तर पनि पूर्वमा, ती मानिस मक्का उगाईा गरिन्थ्यो, ताकि अंगूरको लताहरु मक्केको डंठलहरुमा "चढ़" सकुन्। अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा उगाई जाने सबैभन्दा महत्वपूर्ण फसल [[मक्का (फसल)|मधेरै (Maize)]] थियो। यसको शुरुआत सबैभन्दा पहिला मेसोअमेरिकामा भएको र फेरि यो उत्तरतर्फ फैली। लगभग 2,000 वर्षहरु पूर्व यो पूर्वी अमेरिका पहुंची। यो फसल अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि महत्वपूर्ण थियो किनभनें यो तिनको दैनिक आहारको एक भाग थियो; शीतकालका बेला यसलाई भूमिगत गड्ढहरुमा संचित गरे सकिन्थ्यो, र यसको कुनै भाग व्यर्थ छैन जान्थ्यो। यसको छालदेखि कलाकृतिहरु बनाएं जातीं थियों र भूले गरिंदै प्रयोग आगो जलानका लागि इंधनका रूपमा गरिन्थ्यो। सन 800 ईसवीसम्म अमेरिकी मूल-निवासीहरुले तीन प्रमुख फसलहरु-सेम, कुम्हड़ा र मक्का-विकसित गर्न लीं थियों, जसलाई तीन बहनहरु भनिन्थ्यो।
कृषिमा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको लिंग आधरित भूमिकाहरु क्षेत्रवार बदलतीं रहतीं थियों। दक्षिण-पश्चिमी क्षेत्रमा, पुरुष [[कुदाल|कुदाली]]को सहायतादेखि माटो तैयार गरे गरिन्थ्यो। महिलाहरुको ज़िम्मेदारी फसलहरुको रोपाई गर्न, घास-पात हटाउने र कटाई गर्ने गर्दथ्यो। अधिकांश अन्य भागहरुमा, भूमिको सफाई गर्न सहित सबै कार्यहरुलाई गर्ने ज़िम्मेदारी महिलाहरुको नैं हुन्थ्यो। भूमिलाई साफ गर्नु एक अत्यधिक उबाऊ काम थियो किनभनें अमेरिकी मूल-निवासी मानिस बार-बार खेतहरुलाई बदला गरिन्थ्यो। एक परम्परा यो छ कि स्क्वांटो मानिस न्यू इंग्ल्याण्डमा तीर्थयात्रीहरुलाई यो बताए गरिन्थ्यो कि माछालाई कुन प्रकार खेतहरुमा मलका रूपमा डाला जा सक्छ, तर यस कथाको सत्यता विवादित छ। अमेरिकी मूल-निवासी मक्केका पछि सेम उगाईा गरिन्थ्यो; सेम मक्के द्वारा भूमिबाट लिइएको [[नाइट्रोजन]]लाई प्रतिस्थापित गर्दथ्यो, र साथै माथि चढ़नका लागि मक्केको डंठलहरुको प्रयोग गर्दथ्यो। अमेरिकी मूल-निवासी घास-पातलाई जलाउने र खेतहरुको सफाई गर्नका लागि नियन्त्रित अग्निको प्रयोग गरिन्थ्यो; यस्तो गर्नमा पोषक पदार्थ पुनः भूमिमा चले जान्थे। यदि यो कारगर न हो, त ती त्यस खेतलाई बंजर पड़ी रहनका लागि छोड़ दिए गरिन्थ्यो र फसल उगाउन कालि कुनै नया स्थान ढूंढन्थे.
महाद्वीपका पूर्वी भागका यूरोपीय मानिसहरुले देखा कि मूल-निवासी खेती गर्नका लागि धेरै ठूला क्षेत्रहरुको सफाई गरिन्थ्यो। न्यू इंग्ल्याण्डमा तिनको खेत कहिले-कहिले सैंक्ने एकड़मा फैले हुन्थे। वर्जीनियामा बसे उपनिवेशवादिहरुले पाए कि अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा हजारौं एकड़ भूमिमा खेती गरिएको छ.<ref name="Krech">{{Cite book|last=Krech III|first=Shepard|title=The ecological Indian: myth and history|publisher=W। W। Norton & Company, Inc.|location=New York, New York|year=1999|edition=1|page=107|isbn=0-393-04755-5}}</ref>
अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा [[कुदाल|कुदाली]], मार्तोल, र खुरपी जस्तै उपकरणहरुको प्रयोग गर्नु आम था। कुदाल भूमिलाई जोतने र यसलाई फसलको बुआयोका लागि तैयार गर्ने मुख्य औज़ार था; यसका पछि यसका प्रयोग घास-पात निकालनका लागि गरिन्थ्यो। यसका प्रारम्भिक संस्करण लकड़ी र पत्थरका बनेका भएका थिए। जब उपनिवेशवादिहरुका साथ फलामको आगमन भयो, त अमेरिकी मूल-निवासीहरुले फलामको कुदाल र कुल्हाड़िहरुको प्रयोग गर्नु शुरु गरे। खुरपी उत्खननका लागि प्रयुक्त एक छड़ी थियो, जसको प्रयोग बीज बोनका लागि गरिन्थ्यो। एक पल्ट जब फसलको कटाई हो जाती थियो, त महिलाहरु यसलाई खानका लागि तैयार गर्दथ्यों। मक्केराई पीसनका लागि ती मार्तोलको प्रयोग गरे गरतीं थियों। यसलाई पकाएर त्यसै प्रकार खाइन्थ्यो अथवा मक्केको रोटीहरु पकाईं जातीं थियों.<ref>{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/agriculture-american-indians? |work=Answers.com|title=American Indian Agriculture |accessdate=February 8, 2008}}</ref>
===धर्म===
[[File:Baptism of Pocahontas.jpg|320px|thumb|right|पोकाहोंटा मानिसहरुका बपतिस्मालाई सन 1840 मा चित्रित गरिएको था.जॉन गैड्सबी चैपमैनले श्वेत वस्र पहने पोकाहोंटा मानिसहरुलाई चित्रित गरेकोछ, जसलाई जेम्सटाउन, वर्जिनियामा एंग्लिकन मंत्री एलेक्ज़हरुडर व्यहाइटेकर द्वारा रेबेका बपतिस्मा दिए जा रह्योछ; यस्तो मानिन्छ कि यो घटना सन 1613 वा 1614मा भएको थियो।]]
अमेरिकी मूल-निवासीहरुका परम्परागत रिवाजहरुको आज पनि अनेक कबीलहरु र समुदाहरु द्वारा पालन गरिन्छ, र धार्मिक विश्वासको पुरानो प्रणालिहरुलाई आज पनि अनेक "पारंपरिक" मानिसहरु द्वारा मानिन्छ.{{Specify|date=July 2009}} यी आध्यात्मिक बातहरुका साथ कुनै अन्य मत जोड़िएको हुन सक्छ, अथवा यी कुनै व्यक्तिको मुख्य धार्मिक पहचानको प्रतिनिधित्व पनि गर्न सकतीं छन्। तर पनि, अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी आध्यात्मिकता एक कबीलाई-सांस्कृतिक सान्तत्यकमा जारी छ, र यसलाई स्वतः कबीलाई पहचानदेखि सरलतापूर्वक पृथक गर्न सकिंदैन, तर अमेरिकी मूल-निवासी अनुयायिहरुमा केही अन्य अधिक स्पष्ट रुपले परिभाषित आन्दोलन उब्जेका छन्, जसलाई नैदानिक अर्थमा "धार्मिक"का रूपमा चिने जा सक्छ। केही कबीलहरुको पारंपरिक पद्धतिहरुमा सुर्ती, गुलियो-घास वा तेजपात जस्ता पवित्र जड़ी-बूटिहरुको प्रयोग सामेल छ। अनेक मैदानी कबीलहरुमा स्वेटलज (Sweatlodge)को रिवाज छ, तर पनि यस रिवाजको विशिष्ट पद्धतिलाई लिएर कबीलहरुका बीच अन्तर छ। उपवास, गाईन र ती मानिसहरुको पुरातन भाषाहरुमा गाईन, तथा कहिले-कहिले ड्रम-वादन पनि आम छन्.
मिडविविन लज एक पारंपरिक चिकित्सा समुदाय छ, जो ओब्जिवा (चिप्पेवा) र सम्बन्धित कबीलहरुको मौखिक परम्पराहरु तथा भविष्यवाणिहरुदेखि प्रेरित छ.
मूल-निवासी मानिसहरुका बीच एक अन्य महत्वपूर्ण धार्मिक संस्थालाई अमेरिकी मूल-निवासी चर्च भनिन्छ। यो विभिन्न धार्मिक विश्वासहरुलाई संयोजित कर्ता एक चर्च हुन्छ, जसमा अनेक भिन्न-भिन्न कबीलहरुबाट लिइएकों अमेरिकी मूल-निवासीहरुको आध्यात्मिक परम्पराहरु र साथै [[ईसाई धर्म|ईसाइयत]]का सांकेतिक तत्व सामेल हुन्छन्। यसको मुख्य रस्म पेयोटको रिवाज छ। सन 1890 देखि पूर्व, पारंपरिक धार्मिक विश्वासहरुमा वाकान टंका सामेल था। दक्षिण पश्चिमी अमेरिका, विशेषतः [[नया मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]]मा, स्पेनी मिशनरीहरुका साथ आए कैथोलिकवाद तथा मूल-निवासीहरुका धर्मका बीच एक संयोजन आमछ; प्युएब्लो मानिसहरुका धार्मिक ड्रम, भजन र नृत्य नियमित रुपले सैंटा फेका सहरुट फ्रांसिस कैथेड्रलमा हुने सामूहिक प्रार्थना-सभाहरुका भाग हुन्छन्.<ref>जय फाइकस द्वारा [http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html अ ब्रीफ हिस्ट्री अफ़ द नेटिव अमेरिकन चर्च]। 22 फरवरी 2006 मा पुनःप्राप्त.</ref> अमेरिकी मूल-निवासीहरुका धर्म र कैथोलिक मतका बीच संयोजन संयुक्त राज्य अमेरिकामा अन्यत्र पनि हेर्न सकिन्छ (उदाहरणार्थ, फॉन्डा, न्यूयॉर्क स्थित नैशनल कटेरी टेकाक्विथा मंदिर, अरीसविल, न्यूयॉर्क स्थित नैशनल श्राइन अफ द नॉर्थ अमेरिकन मार्टियर्स).
[[ईगल]] फीदर ल (संघीय नियमहरुको विधिको अनुच्छेद 50 भाग 22) भन्दछ कि केवल संघीय रुपले मान्यताप्राप्त कबीलहरुमा सम्मिलित अनि अमेरिकी मूल-निवासी वंशलाई प्रमाणित गर्न पाने भएका व्यक्ति नैं धार्मिक वा आध्यात्मिक प्रयोगका लागि चीलका पंखहरुलाई प्राप्त गर्नका लागि कानूनी रुपले अधिकृत छन्। यो कानून अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई [[महाश्येन|चील]]का पंख गैर-अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई दिने अनुमति प्रदान गर्दैन.
===लिंग आधारित भूमिकाहरु===
[[File:Doctor.susan.la.flesche.picotte.jpg|thumb|upright|left|डॉ। सुसान ला फ्लेशे पिकोटे संयुक्त राज्य अमेरिकामा चिकित्सक बन्ने पहिला अमेरिकी मूल-निवासी महिला थियों.]]
अधिकांश अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरुमा पारंपरिक रुपले लिंग आधारित भूमिकाहरु हुन्थ्यों.{{Citation needed|date=July 2010}} केही कबीलहरु, जस्तै आइरोक्युइस राष्ट्र,मा समाज र गोत्र सम्बन्ध मातृवंशीय तथा/या मातृसत्तात्मक हुन्थे, तर पनि अनेक विभिन्न प्रणालीहरु प्रचलित थियों। यसको एक उदाहरण शेरोकी मानिसहरुको त्यो परम्परा छ, जसका अनुसार परिवारको संपत्तिमा पत्नीहरुको अधिकार हुन्छ। पुरुष शिकार गरे गरिन्थ्यो, व्यापार गरिन्थ्यो र युद्ध लड़ा गरिन्थ्यो, जबकि महिलाहरु बोटहरु एकत्र गरतीं थियों, साना बच्चाहरु अनि बूढ़े सदस्यहरुको रातोन-पालन गरतीं थियों, वस्रहरु अनि वाद्य-यन्त्रहरुको रचना गरतीं थियों र मांसलाई सुखाएर त्यसमा नमक भरकर रखा गर्दथ्यों। कार्य गर्दै वा यात्रा गर्दै समय माताहरु आफ्नो बच्चाहरुलाई साथ ले जानका लागि झूलागाड़ी (Cradleboard)को प्रयोग गरे गरतीं थियों.<ref>बियट्रिस मेडिसिन द्वारा [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm जहरुडर], उत्तर अमेरिकी भारतिहरुको विश्वकोश। 99 फरवरी 2006 मा पुनःप्राप्त.</ref> केही (तर सबै छैन) कबीलहरुमा, द्वि-लिंगी (two-spirit) व्यक्ति मिश्रित वा तृतीय लिंगको भूमिका निभान्थे.
कमभन्दा कम केही दर्जन कबीलहरुमा बहनहरुको बहुपत्नी प्रथाको अनुमति थियो, तर यसमा केही प्रक्रियात्मक र आर्थिक सीमाहरु होतीं थियों.<ref name="Morgan1907" />
घर संभालनेका अतिरिक्त, महिलाहरुलाई यस्ता अनेक कार्य गर्न हुन्थे, जो कबीलहरुका अस्तित्वका लागि आवश्यक थिए। ती हथियार र उपकरण बनाती थियो, आफ्नो घरहरुको छानाहरुको ध्यान रखतीं थियों र प्राय बायसनको शिकार गर्नमा आफ्नो पतिहरुको सहायता गरे गर्दथ्यो।<ref>[http://www.indians.org/articles/native-american-women.html ], मूल निवासी अमेरिकीका महिला, Indians.org। 11 जनवरी 2007 मा पुनःप्राप्त.</ref>
इस कुराको जानकारी पनि मिलेको छ कि मैदानी भागहरुका केही इन्डियन कबीलहरुमा चिकित्सक महिलाहरु होतीं थियों, जो जड़ी-बूटीहरु एकत्र गरतीं थियों र अस्वस्थ मानिसहरुको उपचार गरे गरतीं थियों.<ref>[http://www.bluecloud.org/medicine.html ], चिकित्सा महिला, Bluecloud.org। 11 जनवरी 2007 मा पुनः प्राप्त.</ref>
सायॉक्स जस्तै केही कबीलहरुमा लड़किहरुलाई पनि घुड़सवारी सिक्न, शिकार गर्न र लड़ाई गर्नका लागि प्रोत्साहित गरिन्थ्यो।<ref>ज़िन, हावर्ड (2005)। अ पीपल्स हिस्ट्री अफ़ द युनाइटेड स्टेट्स: 1492-प्रेज़हरुट। हार्पर पेरेनियल मडर्न क्लासिक्स। ISBN 0-06-083865-5.</ref> तर पनि लड़ने कार्य अधिकांशतः केवल युवकहरु अनि पुरुषहरुमा छोड़ दिइन्थ्यो, तर तिनको साथ-साथ महिलाहरु द्वारा पनि लड़ाईमा सामेल हुनको केही मामलिरहेछन्, विशेषतः ती स्थितिहरुमा, जब कबीलेको अस्तित्व संकटमा हो.<ref>[http://www.bluecloud.org/battle.html ], युद्धमा महिलाहरु, Bluecloud.org। 11 जनवरी 2007 मा पुनः प्राप्त.</ref>
===खेल===
अमेरिकी मूल-निवासी आफ्नो फुर्सतका समयमा स्पर्धात्मक व्यक्तिगत र टीम आधारित खेल खेला गरिन्थ्यो। जिम थोर्पे, नोटाह बेगे तृतीय, जैकबी एल्सबरी, र बिली मिल्स प्रख्यात व्यावसायिक खिलाड़ी छन्.
====टीम आधारित====
[[File:Ball players.jpg|thumb|जॉर्ज कैटलिन द्वारा सन 1830का दशकमा चित्रित चोकटॉ र लैकोटा कबीलहरुका बल खिलाड़ी.]]
प्राय विवादहरुका निपटारेका लागि युद्ध गर्नका बद्ला अमेरिकी मूल-निवासीहरु द्वारा गहरुददेखि खेले जाने खेलहरु, जसको उल्लेख कहिले-कहिले लैक्रोसे, स्टिकबल वा बैगाटवेका रूपमा गरिन्छ,को प्रयोग गरिन्थ्यो, जो कि संभावित टकरावलाई सुल्झाउने एक नागरिक तरीका था। चोकटॉ मानिस यसलाई यसैटोबोली (ISITOBOLI) ("युद्धको सानो भाई") भन्थे;<ref name="choctaw_stickball">
{{cite web
| url = http://www.indians.org/articles/choctaw-indians.html
| title = Choctaw Indians
| accessdate = 2008-05-02
| year = 2006
}}
</ref> ओनोंडगा मानिसहरु द्वारा यसलाई दिइएको नाम डीहंट शिग्वा'एस (DEHUNT SHIGWA'ES) ("पुरूष एक गोल वस्तुलाई मार्दछन्") था। यसका तीन बुनियादी संस्करण छन्, जसलाई ग्रेट लेक्स, आइरोक्वियन र दक्षिणीका रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ.<ref name="three_stickball">
{{cite web
| url = http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml
| title = History of Native American Lacrossee
| author = Thomas Vennum Jr., author of American Indian Lacrosse: Little Brother of War
| accessdate = 2008-09-11
| year = 2002–2005
}}
</ref> यो खेल एक वा दुइ रैकेट्स/छ्ने अनि एक गहरुदका द्वारा खेलिन्थ्यो। यस खेलको उद्देश्य गहरुदलाई विरोधी टीम ले गोल (कुनै एकल पोस्ट वा जाली)मा मारकर स्कोर बनाउनु र विरोधी टीमलाई आफ्नो गोलमा स्कोर गर्नको लागि रोकना हुन्थ्यो। यस खेलमा न्यूनतम बीस र अधिकतम 300 खिलाड़ी सामेल हुन्थे, र यसमा ऊंचाई वा भारका संदर्भमा कुनै सीमाहरु र कुनै सुरक्षात्मक उपकरण भएन गरिन्थ्यो। गोल एक अर्का केही फीटदेखि लिएर केही मील सम्मको दूरीमा लगाए जा सकन्थे; लैक्रोसेमा मैदान 110 यार्डको हुन्थ्यो। एक जेसुइट पुजारी{{Who|date=August 2009}}ले सन 1729मा स्टिकबलको उल्लेख गरे र जॉर्ज कैटलिनले यस विषयलाई चित्रित गरे.
====व्यक्ति-आधारित====
चंकी एक खेल थियो, जसमा पत्थरका आकारको एक डिस्क हुन्थ्यो, जसको व्यास लगभग 1-2 इंच था। यस डिस्कलाई एक {{convert|200|ft|m|sing=on}} गलियारेका ढलानमा फहरुकिन्थ्यो, ताकि यो तेज़ गतिमा खेलाड़ीहरुका नजिकदेखि भएर गुज़रे। डिस्क गलियारेमा तलतर्फ लुढ़कती थियो र खेलाड़ीहरुलाई घूमती भएको डिस्कमा लकड़ीका तीर फ्याँक्ने हुन्थे। यस खेलको उद्देश्य डिस्कलाई मारना वा आफ्नो प्रतिद्वंद्वीलाई यसलाई मारनाले रोकना हुन्थ्यो।
====अमेरिकी ओलंपिक====
[[File:Jim Thorpe at desk.jpg|thumb|स्वीडनका राजा गुस्ताफ पंचमले जिम थोर्पेलाई "विश्वको महानतम खिलाड़ी" कहा]]
[[File:BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg|thumb|right|सन 1864का टोक्यो ओलिंपिकमा 10,000 मीटरका लागि अन्तिम रेखालाई पार गर्दै बिली मिल्स]]
जिम थोर्पे, एक सॉक एंड फॉक्स अमेरिकी मूल-निवासी, बीसौं शताव्दीका प्रारम्भिक भागमा फुटबल र बेसबल खेलने भएका अल-राउंडर खिलाड़ी थिए। ड्वाइट आइज़नहॉवर, जो पछि राष्ट्रपति बनेका,ले युवा थोर्पेलाई रोकनेका प्रयासमा आफ्नो घुटना घायल गर्न लिया था। सन 1961का एक भाषणमा, आइज़नहॉवरले थोर्पेलाई याद गर्दै कहा: "यहाँ वा वहाँ, केही यस्ता मानिस हुन्छन्, जसलाई ईश्वरीय वरदान प्राप्त हुन्छ। मेरी स्मृति जिम थोर्पेतर्फ वापस जान्छ। उनले आफ्नो जीवनमा कहिले पनि अभ्यास गरेनन्, र ती मेरे द्वारा आजसम्म देखे गए कुनै पनि फुटबल खिलाड़ीदेखि बेहतर प्रदर्शन गर्न सकन्थे."<ref name="CNN">बोटेल्हो, ग्रेग। [http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/07/09/jim.thorpe/ रोलर-कोस्टर लाइफ अफ़ इंडियन आइकन, स्पोर्ट्स' फर्स्ट स्टार], CNN.com, 14 जुलाई 2004। 23 अप्रैल 2007 मा पुनःप्राप्त.</ref>
सन 1912का ओलिंपिक खेलहरुमा, थोर्पे केवल 10 सेकंडमा 100-यार्ड डैश, 21.8 सेकंडमा 220, 51.8 सेकंडमा 440, 1:57मा 880, 4:35मा एक मील, 15 सेकंडमा 120-यार्ड उच्च बाधा दौड़, र 24 सेकंडमा 220-यार्ड निम्न बाधा दौड़ पूर्ण गर्न सकन्थे.<ref name="NYTobit">[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A15FF3D59107A93CBAB1788D85F478585F9 जिम थोर्प इज़ डेड अन वेस्ट कोस्ट एट 64], ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|द न्यूयॉर्क टाइम्स]]'' , 29 मार्च 1953। 23 अप्रैल 2007 मा पुनःप्राप्त.</ref> ती 23 फीट 6 इंचको लंबी कूद र 6 फीट 5 इंचको ऊंची-कूद लागेको सकन्थे.<ref name="NYTobit" /> 11 फीट पोल वॉल्टमा ती 47 फीट 9 इंचको दूरीसम्म शॉट रख सकन्थे, 163 फीटको दूरीसम्म भाला फहरुक सकन्थे र 136 फीटको दूरीसम्म चकरी (Discus) फहरुक सकन्थे.<ref name="NYTobit" /> थोर्पे पहरुटाथ्लन अनि डेकाथ्लन दुइटैका लागि अमेरिकी ओलिंपिकमा सामेल भए.
बिली मिल्स, एक लैकोटा र यूएसएमसी (USMC) अधिकारी,ले सन 1964का टोक्यो ओलिंपिक्समा 10,000 मीटरको दौड़मा स्वर्ण पदक जीता। ती यस प्रतियोगितामा ओलिंपिक स्वर्ण जीतने भएका एकमात्र अमेरिकी खिलाड़ी थिए। ओलिंपिकदेखि पूर्व लुक्नु रहोस् मिल्स अमेरिकी ओलिंपिक अभ्यास मुकाबलहरुमा अर्का स्थानमा रहोस् थिए.
बिली किड, [[वर्मांट|वर्महरुट]]देखि आए आंशिक अबेनाकी, ओलिंपिकमा एल्पाइन स्कीइंगमा पदक पाने भएका पहिला अमेरिकी पुरुष बनेका, र उनले इन्सब्रुक, [[अस्ट्रिया]]मा सन 1964मा भए शीत-कालीन ओलिंपिक मुकाबलहरुमा 20 वर्षको आयुमा स्रातोोममा एक रजत पदक हासिल गरे.<br>छः वर्षहरु बाद, सन 1970को वर्ल्ड चैंपियनशिपमा, किडले संयुक्त मुकाबलेमा स्वर्ण पदक जीत र स्रातोोममा कांस्य पदक हासिल गरे.
===संगीत र कला===
[[File:Jake fragua jemez pueblo.jpg|thumb|upright|जेक फ्रैगुआ, न्यू मेक्सिकोदेखि जेमेज़ प्युएब्लो]]
पारंपरिक अमेरिकी मूल-निवासी संगीत लगभग पूर्ण प्रकार एक ध्वन्यात्मक हुन्छ। अमेरिकी मूल-निवासी संगीतमा प्राय ड्रम वादन तथा/या झुनझुने अथवा अन्य तालवाद्य बजाना सामेल हुन्छ, तर अन्य वाद्य-यन्त्रहरुको धेरै कम प्रयोग गरिन्छ। लकड़ी, बांस वा हड्डीहरुदेखि बनी बांसुरी र सीटीहरु पनि बजाईं जान्छन्, सामान्यतः व्यक्तिहरु द्वारा, तर प्राचीन कालमा यी ठूला समू्हहरु द्वारा पनि बजाई जाती थियों (जस्तो कि स्पेनी अभियानेर्ता डी सोटोले उल्लेख गरेकोछ)। यी बासुंरिहरुको समस्वरण सटीक हुँदैन र यो प्रयुक्त लकड़ीको लंबाई र अहिलेष्ट वादकका हाथका आकारमा निर्भर हुन्छ, तर औंलाहरुका लागि बनेका छिद्र अधिकांशतः एक पूरा कदमको दूरीमा हुन्छन्, कमभन्दा कम उत्तरी कैलिफोर्नियामा, यदि कुनै बांसुरीमा यो अन्तराल आधा कदमका आस-नजिक पाइन्थ्यो, त त्यसका प्रयोग छैन गरिन्थ्यो।
अमेरिकी मूल-निवासी पितृत्व भएका प्रस्तोता केही अवसरहरुमा अमेरिकी लोकप्रिय संगीतमा देखा दिएका छन्, जस्तै रॉबी रॉबर्टसन (द ब्याण्ड), रिटा कूलिज, वायने न्यूटन, जीन क्लार्क, बफी सैंटे-मैरी, ब्ल्याकफुट, टोरी एमस, रेडबोन, र कोकोरॉसी। जॉन ट्रुडेल जस्तै केही मानिसहरुले संगीतको प्रयोग अमेरिकी मूल-निवासीहरुका जीवनमा टिप्पणी गर्नका लागि गरेकोछ, र अन्य मानिसहरु, जस्तै आर। कार्लोस नकाईले वाद्य-यन्त्रहरुको रिकर्डिंगमा पारंपरिक ध्वनिहरुलाई आधुनिक ध्वनिहरुका साथ एकीकृत गरेकोछ। साना र मध्यम आकारको अनेक रिकर्डिंग कंपनीहरु युवा अनि वृद्ध अमेरिकी मूल-निवासी प्रस्तोताहरुको हालिया संगीत प्रचुर मात्रामा उपलब्ध गरवातीं छन्, जसमा पोव-वॉव ड्रम संगीतदेखि लिएर हार्ड-ड्राइविंग रॉक-एंड-रोल तथा रैप सामेल छ.
संयुक्त राज्य अमेरिकामा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच सबैभन्दा ज्यादा प्रचलित सार्वजनिक संगीत प्रारूप पोव-वॉव छ। पोव-वॉव, जस्तो कि अल्बुकर्क, [[नया मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]]मा हुने राष्ट्रहरुका सम्मेलन,मा ड्रम समूहहरुका सदस्य एक ठूला ड्रमका चारतर्फ एक घेरेमा बैठ्दछन्। ड्रम समूह एक साथ मिलेर वादन गर्दछन् र एक मूल-निवासी भाषामा गीत गाउँछन्, तथा रंग-बिरंगे राजचिह्नहरुदेखि सजे नर्तक केन्द्रमा बैठे भए ड्रम समूहहरुका चारतर्फ घड़ीको सुईको दिशामा घूम्दै नृत्य गर्दछन्। परिचित पोव-वॉव गीतहरुमा सम्मान गीत, अन्तर्कबीलाई गीत, क्रो-हॉप, स्नीक-अप गीत, ग्रास-नृत्य, टू-स्टेप, स्वागत गीत, घर लौट्दै समय गाए जाने गीत र युद्धका गीत सामेल छन्। संयुक्त राज्य अमेरिकाका अधिकांश देशज समुदाय पारंपरिक गीतहरु अनि आयोजनहरुको पनि पालन गर्दछन्, जसमादेखि केहीलाई केवल समुदायका भीतर नैं साझा गरे अनि पालन गरिन्छ.<ref>{{Cite book|author=Bierhosrt, John |title=A Cry from the Earth: Music of North American Indians |publisher=Ancient City Press |year=1992}}</ref>
अमेरिकी मूल-निवासीहरुको कला विश्वका कला संग्रहको एक मुख्य श्रेणीको रचना गर्दछ। अमेरिकी मूल-निवासीहरुका योगदानमा माटोका भाँड़ाकुँड़ा बनाउने कला (अमेरिकी मूल-निवासीहरुको माटोका भाँड़ाकुँड़ा बनाउने कला), [[चित्रकला]], आभूषण-निर्माण, बुनाई, [[मूर्ति कला|शिल्पाकृतिहरु]], डलिया बनाउने कला र नक्काशीको कला सामेल छन्। फ्रैंकलिन ग्रिट्स एक शेरोकी कलाकार थिए, जो सन 1940का दशक, अमेरिकी मूल-निवासी चित्रकारहरुका ''स्वर्ण-काल'' ,मा हास्केल इंस्टीट्यूट (अब हास्केल इंडियन नेशन्स यूनिवर्सिटी)मा कबीलहरुदेखि आउने भएका छात्रहरुलाई शिक्षा दिए गरिन्थ्यो।
केही अमेरिकी मूल-निवासी कला-कृतिहरुको सत्यताको रक्षा कांग्रेसका एक कानून द्वारा गरिन्छ, जो कुनै पनि यस्तो कला-कृति, जो कुनै नामांकित अमेरिकी मूल-निवासी कलाकार द्वारा न बनाए गई हो,लाई अमेरिकी मूल-निवासी कलाकृतिका रूपमा प्रस्तुत गर्नुले रोगर्छ.
===अर्थव्यवस्था===
इन्यूइट, वा [[एस्किमो]], मानिस धेरै ठूलो मात्रामा सूखे मांस र माछाहरुलाई दफनाएर राख्थे। उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्रमा स्थित कबीले माछा पकड़नका लागि 40-50 फीट लंबी समुद्री डोंगीहरु बनाए गरिन्थ्यो। पूर्वी वुडल्याण्ड्समा रहने भएका कुन ान कुदाली अनि उत्खननको लाठिहरुदेखि मक्केका खेतहरुको रखवाली गरे गरिन्थ्यो, जबकि तिनको दक्षिण-पूर्वी पड़ोसी सुर्ती र साथै भोज्य फसलहरु उगाईा गरिन्थ्यो। मैदानी भागहरुमा, केही कबीले कृषिमा सम्मिलित थिए, तर साथै ती भैसेका झोपड़े पनि नियोजित गरे गरिन्थ्यो, जसमा झुंडहरुलाई पहाड़िहरुमा चराइन्थ्यो। दक्षिण-पश्चिमी रेगिस्तानका निवासी साना जानवरहरुको शिकार गरे गरिन्थ्यो र शाहबलूतका फलहरुलाई पीसकर त्यसका आटा बनान्थे, जसदेखि ती गरम पत्थरहरुमा पापड़-जैसी पातलो रोटीहरु सेका गरिन्थ्यो। यस क्षेत्रका ढलुआ पठारहरुमा रहने भएका केही समूहहरुले सिंचाईको तकनीकहरु विकसित गर्न लीं र यस क्षेत्रमा प्राय पड़ने भएका अकालहरुदेखि सुरक्षित रहनका लागि ती गोदामहरुलाई अनाजदेखि भरकर राख्थे.
प्रारम्भिक वर्षहरुमा, जब यी मूल-निवासी मानिसहरुको सामना यूरोपीय अन्वेषकहरु अनि उपनिवेशवादिहरुसित भयो र यी मानिस व्यापारमा भाग लिने लागोस्, त ती कंबल, फलाम अनि स्टीलको वस्तुहरु, घो्ने, हल्के आभूषणहरु, बन्दूकहरु र नशीले पेय-पदार्थहरुका बदलामा मल्य-पदार्थहरु, कलाकृतिहरु र फरको आदार-प्रदान गर्न लागोस्.
====आर्थिक विकासमा आउने बाधाहरु====
[[File:The King of the Seas in the Hands of the Makahs - 1910.jpg|thumb|"द किंग अफ द सीज़ यी द छण्ड्स अफ द मकाह्स", सन 1910 मा मकाह अमेरिकी मूल-निवासीहरुको लिइएको चित्र]]
आज, जुआघरहरुको सफलतापूर्वक संचालन गर्न रहोस् कबीलहरुका अतिरिक्त, अनेक कबीले संघर्षरत छन्। यस्तो अनुमान छ कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुको संख्य 2.1 मिलियन छ, र ती सबै नस्लीय समुदाहरुमा सबैभन्दा गरीब छन्। सन 2000को जनगणनाका अनुसार, अनुमानित रुपले 400,000 अमेरिकी मूल-निवासी आरक्षित भूमिमा रहन्छन्। तर पनि केही कबीलहरुलाई गेमिंगमा सफलता मिलेको छ, तर संघीय रुपले मान्यता प्राप्त 562मा देखि केवल 40% कबीले नैं जुआघर चल्याउँछन्.<ref name="NIGA">{{cite web|url=http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml |title=NIGA: Indian Gaming Facts}}</ref> सन 2007मा यू.एस.स्मल बिज़नेस एडमिनिस्ट्रेशन द्वारा गरिए एक सर्वेक्षणका अनुसार, केवल 1 प्रतिशत अमेरिकी मूल-निवासी नैं कुनै व्यापारका स्वामी र संचालक छन्.<ref name="SBA">{{cite web|url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|title=Number of U.S। [[minority group|Minority]] Owned Businesses Increasing}}</ref> अमेरिकी मूल-निवासी लगभग प्रत्येक सामाजिक सांख्यिकीमा तल्लो पायदानमा छन्: 18.5 प्रति 100,000को दरमा सबै अल्पसंख्यकहरुमा उच्चतम किशोर आत्महत्या दर, किशोर गर्भावस्थाको उच्चतम दर, उच्च शिक्षा पूर्ण न गर्न वालहरुको 54%को उच्चतम दर, निम्नतम [[प्रति व्यक्ति आय]], र 50%देखि 90%को [[बेकारी|बेरोज़गारी]] दरहरु.
अमेरिकी मूल-निवासीहरुका आरक्षणहरुमा आर्थिक विकासको बाधाहरुको उल्लेख अन्य मानिसहरु र हार्वर्ड यूनिवर्सिटीका हॉर्वर्ड प्रोजेक्ट अन अमेरिकन इन्डियन इकनॉमिक डेवलपमाटका दुइ विशेषज्ञहरु जोसेफ काल्ट<ref>{{cite web|url=http://www.hks.harvard.edu/hpaied/people/kalt.htm |title=Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Kalt |first=Joseph }}</ref> र स्टीफन कर्नेल<ref>{{cite web|url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html |title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Cornell |first=Stephen }}</ref> द्वारा तिनको उत्कृष्ट रिपोर्ट: ''व्यहॉट कैन ट्राइब्स डू?'' ''स्ट्रैटेजीस एंड इन्स्टीट्यूशन्स यी अमेरिकन इन्डियन इकनॉमिक डेवलपमाट'' <ref>{{cite web|url=http://64.233.179.104/scholar?hl=en&lr=&q=cache:Wpg98i7NcJEJ:www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%2520the%2520dice.pdf+author:%22Cornell%22+intitle:%22What+Can+Tribes+Do%3F+Strategies+and+Institutions+in+...%22+ |title=What Can Tribes Do? Strategies and Institutions in American Indian Economic Development|accessdate=2008-06-17 |last=Cornell, S। |first=Kalt, J.}}</ref>मा निम्नलिखित रूपमा गरिएको छ (यो एक अपूर्ण सूची छ, काल्ट अनि कर्नेलको पूर्ण रिपोर्ट हेर्नुहोस्):
* पूंजीसम्म अभिगममा कमी.
* मानव पूंजी (शिक्षा, कुशलता, तकनीकी विशेषज्ञता) र यसलाई विकसित गर्नका माध्यमहरुको कमी.
* आरक्षित-क्षेत्रहरुमा प्रभावी नियोजनको अभाव छ.
* आरक्षित-क्षेत्रहरुमा प्राकृतिक संसाधनहरुको कमी छ.
* आरक्षित-क्षेत्रहरुमा प्राकृतिक संसाधन छन्, तर उनमा नियन्त्रणमा कमी छ.
* बाज़ारहरु भन्दा अधिक दूरी हुने र परिवहनको उच्च लागतहरुका कारण आरक्षित-क्षेत्रहरुलाई नुकसान हुन्छ.
* गैर-मूलनिवासी अमेरिकी समुदाहरुदेखि गहन प्रतिस्पर्धाका कारण कबीले निवेशकहरुलाई आरक्षित-क्षेत्रहरुमा कुनै स्थान ढूंढनका लागि राज़ी छैन गर्न सकते.
* ब्यूरो अफ इन्डियन अफेयर्स अक्षम, भ्रष्ट तथा/या आरक्षित-क्षेत्रहरुका विकासमा तिनको कुनै रुचि छैन.
* कबीलाई नेता अनि नौकरशाह अक्षम वा भ्रष्ट छन्.
* आरक्षित-क्षेत्रहरुमा हुने गु्टबाजी कबीलाई निर्णहरुको स्थिरतालाई नष्ट गर्न दिन्छ.
* कबीलाई सरकारको अस्थिरता बाह्य मानिसहरुलाई निवेश गर्नको लागि रोगर्छ.
* उद्यमिता कौशल र अनुभव दुर्लभ छन्.
* कबीलाई संस्कृतिहरु मार्गमा बाधा खड़ी गर्न दिन्छन्.
इन्डियन आरक्षित-क्षेत्रहरुमा उद्यमितासम्बन्धी शिक्षा अनि अनुभवको कमी आर्थिक समस्यादेखि पार पाउनमा आउने एक महत्वपूर्ण बाधा छ। सन 2004मा नॉर्थवेस्ट एरिया फाउंडेशन द्वारा अमेरिकी मूल-निवासीहरुको [[उद्यमिता]]मा एक अन्य रिपोर्ट पनि भन्दछ कि "व्यापारका बारेमा ज्ञान अनि अनुभवको एक सामान्य कमी संभावित उद्यमिहरुका लागि एक महत्वपूर्ण चुनौ्दछ." "अमेरिकी मूल-निवासी समुदाहरुमा उद्यमितासम्बन्धी परम्पराहरुको अभाव हुन्छ र हालिया अनुभव विशिष्ट रुपले उद्यमिहरुका पनपनका लागि आवश्यक समर्थन प्रदान छैन गरते। यसका परिणामस्वरूप, प्रयोगात्मक उद्यमिता सम्बन्धी शिक्षालाई विद्यालहरुका पाठ्यक्रमहरु र स्कूली पढ़ाई पूर्ण गर्नका पछिको जाने गतिविधिहरु तथा अन्य सामुदायिक गतिविधिहरुमा जोड़ियो जाना चाहिये। यसबाट विद्यार्थिहरुलाई धेरै कम आयुदेखि नैं उद्यमिताका आवश्यक तत्वहरुलाई सिक्न मौका मिल्नेछ र तिनलाई जीवन-भर यी तत्वहरुलाई लागू गर्ने प्रेरणा द्नेछ."<ref name="CFED">{{cite web|url=http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5 |title=Native Entrepreneurship: Challenges and opportunities for rural communities — CFED, Northwest Area Foundation December 2004}}</ref> यी मुद्दहरुलाई सम्बोधित गर्नका प्रति समर्पित एक प्रकाशन ''रेज़ बिज़'' पत्रिका छ.
===अमेरिकी मूल-निवासी, यूरोपीय र अफ्रीकी===
[[File:Portrait (Front) of Lillian Gross, Niece of Susan Sanders (Mixed Blood) 1906.jpg|200px|right|thumb|लिलियन ग्रॉस, जसको वर्णन स्मिथसोनियाई स्रोत द्वारा "मिश्रित रक्त"का रूपमा गरिएको छ, अमेरिकी मूल-निवासी र यूरोपीय/अमेरिकी वंश परम्पराका सदस्य थियों.ौं स्वयंलाई आफ्नो शेरोकी संस्कृतिका साथ जोड़तीं थियों.]]
अमेरिकी मूल-निवासीहरु, यूरोपीय मानिसहरु र अफ्रीकिहरुका बीच अन्तर्नस्लीय सम्बन्ध एक जटिल मुद्दा छ, जसको "अन्तर्नस्लीय सम्बन्धहरुमा गहिराईदेखि भए केही अध्ययनों"का अतिरिक्त अधिकांशतः उपेक्षा हीको जाँदै रह्यो छ.<ref name="lin">{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v11/ai_18953815|title=The Indian connection|author=Mary A। Dempsey|accessdate=2008-09-19 |year=1996 |publisher= American Visions}} {{Dead link|date=September 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref><ref name="takingAssToHeart">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs|title=Taking assimilation to heart|author=Katherine Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher=U of Nebraska Press}}</ref> यूरोपीय/अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच आपसी विवाहहरु र संपर्कका पहिला लेखबद्ध मामले उत्तर-कोलंबियाई [[मेक्सिको]]मा दर्ज गरियो थिए। यस्तो नैं एक मामला गोंज़ालो गुएरा, [[स्पेन]]देखि आयो एक यूरोपीय,को छ, जसको जहाज युकाटन प्रायद्वीपमा नष्ट भयो, र जो एक माया कुलीन महिलाका तीन [[मेस्टिज़ो]] बच्चाहरुको पिता बना। एक अन्य मामला ([[हर्नान कोर्ते|हर्नन कर्टेस]]) र त्यसकी पत्नी ला मैलिंचेको छ, जसले अमेरिकामा शुरुआती बहु-नस्लीय मानिसहरु मध्येको एक अन्यलाई जन्म दिए.<ref name="rebecca">
{{cite web
| url = http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html
| title = Sexuality and the Invasion of America: 1492–1806
| accessdate = 2009-05-19
| publisher = http://www.virtualschool.edu
}}
</ref>
====अमेरिकी मूल-निवासी र यूरोपीय मानिसहरुका साथ सम्मिलनको स्वीकृति====
यूरोपीय प्रभाव तत्काल, व्यापक र गहन था-उपनिवेशवाद र राष्ट्रवादका प्रारम्भिक वर्षहरुका बेला अमेरिकी मूल-निवासी जिन जातिहरुका संपर्कमा आए थिए, ती सबै भन्दा अधिक। अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच रहने भएका यूरोपीय मानिसहरुलाई प्राय "श्वेत इन्डियन" भनिन्थ्यो। ती "वर्षहरुसम्म मूल-निवासी समुदाहरुका बीच रहोस्, मूल-निवासीहरुको भाषा धाराप्रवाह बोलना सीख गए, मूल-निवासी परिषदहरुमा सम्मिलित भए, र प्राय युद्धमा मूल-निवासी साथिहरुको साथ पनि निभाया."<ref name="white_indians">
{{cite web
| url = http://www.galafilm.com/1812/e/background/nat_white_ind.html
| title = Sharing Choctaw History
| accessdate = 2008-02-05
| publisher = A First Nations Perspective, Galafilm
}}
</ref>
[[File:Fort-orleans-return.jpg|275px|thumb|left|सन 1725मा पेरिस, फ्रांसको यात्रादेखि ओसाज ब्रिजको वापसी.इस ओसाज महिलाको विवाह एक फ्रांसीसी सैनिकदेखि भएको थियो।]]
प्रारम्भिक संपर्क प्राय तनाव एवं भावनाहरु द्वारा प्रेरित थियो, तर साथै यसमा मित्रता, सहयोग र आत्मीयताका क्षण पनि थिए.<ref name="white_red_relations1">
{{cite web
| url = http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html
| title = Native Americans: Early Contact
| accessdate = 2009-05-19
| publisher = Students on Site
}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}
</ref> अंग्रेज़, स्पेनी र फ्रांसीसी कालोनिहरुमा यूरोपीय पुरुषहरु अनि मूल-निवासी महिलाहरुका बीच विवाह भए। सन 1528मा, यस ाबेल डी मोक्टेज़ुमा, मोक्टेज़ुमा द्वितीयको एक उत्तराधिकारी,को विवाह एक स्पेनी अभियानेर्ता एलन्सो डी ग्रैडो, र त्यसको मृत्युका पश्चात जुआन कैनो डी सावेड्राका साथ भएको थियो। कुल मिलाएर तिनको पाँच सन्तानहरु भएकहरु। धेरै समय बाद, 5 अप्रैल 1614 को, पोकाहोंटासले अंग्रेज़ पुरुष जॉन रॉल्फेदेखि विवाह गरे र तिनलाई एक पुत्र भयो, जसको नाम थॉमस रॉल्फे था। यसका अतिरिक्त, सम्राट मक्टेज़ुमा द्वितीयका उत्तराधिकारिहरुमा देखि अनेकलाई स्पेनी ताज द्वारा स्वीकृति प्रदान गरिएको, जसले तिनलाई ड्युक अफ मोक्टेज़ुमा डी टुल्टहरुगो सहित अनेक उपाधीहरु दीं.
अमेरिकी मूल-निवासीहरु र यूरोपीय मानिसहरुका बीच अन्तरंग सम्बन्ध धेरै व्यापक थिए, जसको शुरुआत फ्रांसीसी अनि स्पेनी खोजकर्ताहरु र ट्रैपर्स (जाल फहरुककर जानवरहरुलाई फंसाने मानिस)का साथ भएको। उदाहरणको लागि, उन्नाइसौं शताव्दीका प्रारम्भमा, अमेरिकी मूल-निवासी महिला साकागाविया, जो कि लुइस एंड क्लार्क अभियानका लागि अनुवादमा सहायता गर्न रही थियो,को विवाह फ्रांसीसी ट्रैपर टात्यसलाईंट चारबोन्यूका साथ भयो। तिनको एक पुत्र भयो, जसको नाम जीन बैप्टिस्टे चारबोन्यू राखिएको। यो व्यापारिहरु र ट्रैपर्सका बीच सबैभन्दा विशिष्ट पैटर्न था.
[[File:Five Indians and a Captive.jpg|250px|thumb|right|पाँच इन्डियन्स र एक बंदी, कार्ल वाइमर द्वारा सन 1855मा चित्रित]]
अनेक उपनिवेशवादी अमेरिकी मूल-निवासीहरुदेखि भयभीत रहन्थे किनभनें ती भिन्न थिए.<ref name="white_red_relations1" /> तिनको तरिकाहरु श्वेत मानिसहरुलाई असभ्य लाग्थे तथा ती त्यस संस्कृतिका प्रति शंकालु थिए, जसलाई ती समझ छैन पान्थे.<ref name="white_red_relations1" /> एक अमेरिकी मूल-निवासी लेखक एंड्र्यु जे। ब्ल्याकबर्डले सन 1897मा पाए कि श्वेत उपनिवेशवादिहरुले अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरुमा केही बुरी आदतहरु सामेल गर्न दिए छन्.<ref name="white_red_relations1">
{{cite web| url= http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html| title= Native Americans: Early Contact| accessdate= 2009-05-19| publisher= Students on Site}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}</ref>
उनले आफ्नो पुस्तक, हिस्ट्री अफ द ओटावा एंड चिप्पेवा इन्डियन्स अफ मिशिगनमा लिखा,
<blockquote>
"ओटावा र चिप्पेवा मानिस आफ्नो प्राथमिक अवस्थामा पर्याप्त चरित्रवान थिए, किनभनें हाम्रो प्राचीन परम्पराहरुमा कुनै पनि अवैध सन्तानको जानकारी मिल्दैन। तर धेरै पछि यो नराम्रोई ओटावा मानिसहरुमा उत्पन्न हो गई-इतने अधिक समय पछि कि ओटावा मानिसहरुमा यसको अर्को मामला, आर्बर क्रोचे, आज सन 1897मा पनि जीवित छ। र त्यस समयदेखि यो नराम्रोई पर्याप्त नियमित हो गई किनभनें यी मानिसहरुमा अनैतिकता नराम्रा श्वेत मानिसहरु द्वारा फैलाई गई छ, जो आफ्नो बुरी आदतहरु कबीलहरुमा पनि फैला दिन्छन्.<ref name="white_red_relations1" /></blockquote>
अमेरिकी मूल-निवासीहरुका साथ भूमिका समझौ्दै गर्दै समय अमेरिकी सरकारका मनमा दुइ उद्देश्य थिए। पहिलो, ती श्वेत मानिसहरुलाई बसानका लागि अधिक भूमिलाई मुक्त गर्नु चाहन्थे.<ref name="white_red_relations22">
{{cite web| url= http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/claiming.html| title= Native Americans: Early Contact| accessdate= 2009-05-19| publisher= Students on Site}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}</ref> अर्को, मूल-निवासीहरुलाई पनि भूमिको प्रयोग श्वेतहरुको प्रकार गर्नमा बाध्य गरेर ती श्वेतहरु तथा अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच तनावहरुलाई कम गर्नु चाहन्थे.<ref name="white_red_relations22" /> सरकारका नजिक यी लक्ष्हरुको पूर्ति गर्नका लागि अनेक रणनीतिहरु थियों; अनेक समझौतहरुका अनुसार आफ्नो भूमि बचाए रखनका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि कुन ान बनना आवश्यक था.<ref name="white_red_relations22" /> सरकारी अधिकारी प्राय ती दस्तावेजहरुको अनुवाद गरेनन् गरिन्थ्यो, जसमा हस्ताक्षर गर्नका लागि अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई बाध्य गरिन्थ्यो र मूल-निवासीहरुका प्रमुखहरुलाई प्राय यस कुराको धेरै नैं कम वा कुनै जानकारी हुँदैन थियो कि ती कुन कुराका लागि हस्ताक्षर गर्न रहेका हुन्.<ref name="white_red_relations22" />
यदि कुनै अमेरिकी मूल-निवासी पुरुष कुनै श्वेत महिलादेखि विवाह गर्नु चाहे, त त्यसलाई त्यसको अभिभावकहरुदेखि सहमति लेनी पड़ती थियो, जहाँसम्म कि "वह यो साबित गर्न सके कि त्यो त्यसलाई एक राम्रा घरमा एक श्वेत महिलाका रूपमा रह पानमा सहायता गर्न सक्छ".<ref name="white_reds">
{{Cite book| url = http://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs| title = Taking assimilation to heart | first=Katherine | last=Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher=U of Nebraska Press}}
</ref> उन्नाइसौं शताव्दीका प्रारम्भमा, शॉनी अमेरिकी मूल-निवासी टेकुम्सेह र सुनहरिया बालहरु अनि नीली आंखहरु वाली रेबेका गैलोवेका बीच एक अन्तर्जातीय प्रेम-सम्बन्ध था। उन्नाइसौं शताव्दीका अन्तिम भागमा, तीन यूरोपीय-अमेरिकी मूल-निवासी मध्यम-वर्गीय महिला गर्मिहरुले अमेरिकी मूल-निवासी पुरूषहरुदेखि विवाह गरे, जिनसे ्दछम्पटन इन्स्टीट्यूट द्वारा चलाए गए अमेरिकी मूल-निवासी कार्यक्रमका बेला मिलीं थियों.<ref name="white_red_marriages">
{{cite web
| url = http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm
| title = Virginia Magazine of History and Biography
| accessdate = 2009-05-19
| publisher = Virginia Historical Society
}}
</ref> चार्ल्स यस ्टमैनले आफ्नो यूरोपीय-अमेरिकी पत्नी एलैन गूडेलदेखि विवाह गरे, जिनसे ती डैकोटा टेरिटरीमा त्यस समय मिले थिए, जब गूडेल आरक्षित क्षेत्रहरुको एक सामाजिक कार्यकर्ता र अमेरिकी मूल-निवासीहरुको शिक्षाको अधीक्षिका थियों। साथ मिलेर उनले छः सन्तानहरु उत्पन्न कीं.
====अमेरिकी मूल-निवासी अनि अफ्रीकिहरुका सम्बन्ध====
अफ्रीकी मानिसहरु र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच सताव्दीहरुदेखि संपर्क चला आ रह्यो छ। अफ्रीकी मानिसहरु र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच संपर्कको सबैभन्दा पहिलो रिकर्ड अप्रैल 1502मा भयो, जब अफ्रीकी मानिसहरुलाई गुलामहरुका रूपमा कार्य गर्नका लागि पहिलो पल्ट [[हिस्पानिओला|हिस्पैनोइला]] लाइएको.<ref>डॉ। जेराल्ड द्वारा ऍफ़। डर्क्स द्वारा ''मुस्लिम्स यी अमेरिकन हिस्ट्री : अ फॉरगेटेन लेगसी'' । ISBN 1-59008-044-0 पृष्ठ 204.</ref>
कहिले-कहिले अमेरिकी मूल-निवासी अफ्रीकी अमेरिकिहरुको उपस्थितिदेखि अप्रसन्न हो जान्थे.<ref name="Red, White pg। 99">रेड, व्यहाइट, र ब्ल्याक, पृष्ठ। 99। ISBN 0-8203-0308-9</ref> एक वर्णनमा "सन 1752मा जब एक अफ्रिकी अमेरिकी व्यक्ति काटावाबा कबीलेका मानिसहरुका बीच व्यापारीका रूपमा आया, त उनले धेरै अधिक क्रोध र धेरै अधिक अप्रसन्नत व्यक्त गरे"<ref name="Red, White pg। 99" /> सबै अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा देखि शेरोकी कबीलेमा रंग-भेदलाई लिएर सर्वाधिक पूर्वाग्रह थियो, ताकि ती यूरोपीय मानिसहरुको अनुग्रह प्राप्त गर्न सकुन्.<ref>रेड, व्यहाइट, र ब्ल्याक, पृष्ठ। 99, ISBN 0-8203-0308-9</ref> यस विद्वेषको श्रेय अमेरिकी मूल-निवासीहरु र अफ्रीकी अमेरिकिहरुका एकीकृत विद्रोहका प्रति यूरोपीय मानिसहरुका भयलाई दिइन्छ: "श्वेत मानिसहरुले अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई यस कुराको विश्वास दिलाउनने प्रयास गरे कि अफ्रीकी अमेरिकी तिनको सर्वश्रेष्ठ हितहरुका विपरीत कार्य गर्दै थिए." सन 1751मा, साउथ कैरोलिनाका कानूनका अनुसार:<ref>रेड, व्यहाइट, र ब्ल्याक, पृष्ठ। 105, ISBN 0-8203-0308-9</ref> <blockquote>
"इन्डियन्सका बीच नीग्रो मानिसहरुलाई ले जाया जाना पूर्ण प्रकार हानिकारक माने जात छ किनभनें यिनको बीच अन्तरंगतादेखि पूर्ण प्रकार बचा जाना चाहिन्छ."<ref name="hid">{{cite web|url=http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|title=Black Indians (Afro-Native Americans)|author= ColorQ |accessdate=2009-05-29 |year=2009 |publisher=ColorQ}}</ref>
</blockquote> यूरोपीय मानिस यी दुइटै प्रजातिहरुलाई निकृष्ट मान्थ्यो र उनले अमेरिकी मूल-निवासीहरु अनि अफ्रीकिहरु, दुइटैलाई आफ्नो दुश्मन बनाउनेका प्रयास गरे.<ref name="nawomen" /> अमेरिकी मूल-निवासी यदि फरार गुलामहरुलाई लौटा देन्थे, त तिनलाई पुरस्कृत गरिन्थ्यो, र अफ्रीकी अमेरिकिहरुमा "इन्डियन युद्धों"मा लड़नमा पुरस्कार दिइन्थ्यो।<ref name="nawomen" /><ref name="cherslav" /><ref name="infr">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=sHJMNVV31T0C&pg=PA3&lpg=PA3&dq=american+indians+married+blacks|title=Race and the Cherokee Nation|author=Fay A। Yarbrough|accessdate=2009-05-30|year=2007 |publisher=Univ of Pennsylvania Press | isbn=9780812240566
}}</ref>
[[File:Ras k dee pomo.jpg|thumb|left|upright|रास के'डी, कैलिफोर्नियादेखि प्रोमो-केनियाई गायक र संपादक]]
"जुन समय प्रमुख दास-प्रजाति बन्नेतर्फ अफ्रीकिहरुको संक्रमण हो रह्यो थियो, त्यसै बेला अमेरिकी मूल-निवासीहरुलाई पनि गुलाम बनाइएको र उनले दासताको एक आम अनुभव साझा गरे। उनले मिलेर काम गरे, सामुदायिक आवासहरुमा एक साथ रहोस्, भोजनका लागि साथ मिलेर व्यञ्जन बनाए, जड़ी-बूटिहरु सम्बन्धी उपचार, मिथक र गाथाहरु साझा कीं, र अन्ततः उनले अन्तर्जातीय विवाह पनि गरे."<ref name="afrna" /> यसका कारण अनेक कबीलहरुले दुइटै समूहहरुका बीच विवाहहरुलाई प्रोत्साहन दिए, ताकि यी संयोजनहरु भन्दा अधिक शक्तिशाली अनि अधिक स्वस्थ सन्तानहरुको निर्माण हो सके.<ref name="nadis">{{cite web|url=http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|title=Black Indians want a place in history|author=Nomad Winterhawk |accessdate=2009-05-29 |year=1997 |publisher= Djembe Magazine}}</ref> अठारहौं शताब्दीमा, अनेक अमेरिकी मूल-निवासी महिलाहरुले मुक्त गरिसकिएका वा फरार हो चुके अफ्रीकी पुरुषहरुदेखि विवाह गरे किनभनें अमेरिकी मूल-निवासी ग्रामहरुमा पुरुषहरुको जनसङ्ख्यामा भारी गिरावट आयो थियो।<ref name="nawomen" /> यसका अतिरिक्त, रिकर्ड यो दर्शाउँदछन् कि अनेक अमेरिकी मूल-निवासी महिलाहरुले वस्तुतः अफ्रीकी पुरुषहरुलाई किनिदिएको थियो, तर यूरोपीय व्यापारिहरुको जानकारीका बिना यी महिलाहरुले ती पुरुषहरुलाई मुक्त गरिदिए र आफ्नो कबीलेमा तिनको विवाह गर्न दिये.<ref name="nawomen" /> कुनै अमेरिकी मूल-निवासी महिलादेखि विवाह गर्नु अफ्रीकी पुरुषहरुका लागि पनि लाभदायक थियो किनभनें जो महिला दास थिएन, त्यो भन्दा जन्म लिने सन्तानहरु पनि मुक्त मानीं जातीं थियों.<ref name="nawomen" /> यूरोपीय उपनिवेशवादी समझौतहरुमा प्राय फरार गुलामहरुको वापसीको निवेदन गरे गरिन्थ्यो। सन 1726मा, न्यूयॉर्कका ब्रिटिश गवर्नरले आइरोक्युइस मानिसहरुदेखि मांगको कि ती तिनको साथ सामेल छ चुके सबै फरार गुलामहरुलाई लौटा दहरु.<ref name="Katz">कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ103</ref> सन 1760का दशकका मध्य-भागमा, ह्युरॉन र डेलावेर अमेरिकी मूल-निवासीहरुदेखि पनि सबै फरार गुलामहरुलाई लौटाउने निवेदन गरिएको, तर पनि गुलामहरुलाई लौटाए जानेका कुनै रिकर्ड उपलब्ध छैनं.<ref name="Katzs">कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ104</ref> गुलामहरुको वापसीको निवेदन गर्नका लागि विज्ञापनहरुको प्रयोग गरिन्थ्यो।
[[File:Two Black Indians.jpg|thumb|200px|right|बाहिरुदेखि दाहरु: श्रीमति एमोस चैपमैन, तिनको पुत्री, बहन (सबै शेयेने र एक अज्ञात अफ्रीकी-अमेरिकी युवती। 1886<ref>[404]</ref>]]
केही अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरु, विशेषतः दक्षिण पूर्वमा जहाँ शेरोकी, चोकटॉ र क्रीक मानिस रह्यो गरिन्थ्यो,मा दास-स्वामित्व प्रचलित था। तर पनि 3%देखि पनि कम अमेरिकी मूल-निवासीहरुका नजिक गुलाम थिए, तर गुलामीको पद्धतिहरुका कारण अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच विनाशक विभाजन उत्पन्न भए.<ref name="wil">
{{cite web|url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php
|title=Africans and Indians: Only in America|author=William Loren Katz|accessdate=2009-05-06 |year=2008|publisher=William Loren Katz}}</ref> शेरोकी मानिसहरुका बीच, रिकर्ड यो दर्शाउँदछन् कि गुलामहरुलाई राख्ने वालहरुमा अधिकांशतः ती यूरोपीय पुरुषहरुको सन्तानहरु सामेल थियों, जसले आफ्नो बच्चाहरुलाई गुलामीको अर्थशास्र बताए था.<ref name="cherslav">{{cite web|url=http://www.coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|title=CHEROKEE SLAVE REVOLT OF 1842|author=Art T। Burton|accessdate=2009-05-29 |year=1996 |publisher=LWF COMMUNICATIONS}}</ref> यूरोपीय विस्तारका बढ़्दै जानेका साथै अफ्रीकिहरु र अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच विवाह पनि अधिक प्रचलित हुँदै गए.<ref name="nawomen" />
केही इतिहासकारहरुको सुझाव छ कि अधिकांश अफ्रीकी अमेरिकी मानिस मूल रुपले अमेरिकी वंशका छन्.<ref name="dstu">{{cite web|url=http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|title=More Blacks are Exploring the African-American/Native American Connection|author=Sherrel Wheeler Stewart |accessdate=2008-08-06 |year=2008 |publisher=BlackAmericaWeb.com}}</ref> आनुवांशिकी विज्ञानीहरु द्वारा गरियो कार्यका आधारमा, अफ्रीकी अमेरिकिहरुमा बनी एक पीबीएस (PBS) श्रृंखरातोे यो दर्शाया कि तर पनि अधिकांश अफ्रीकी अमेरिकी मानिस मिश्रित नस्ल छन्, तर यो अपेक्षाकृत दुर्लभ छ कि ती अमेरिकी मूल-निवासी वंशका हों.<ref name="African American Lives">
{{cite web|url=http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm
|title=DNA Testing: review, ''African American Lives'', About.com}}</ref><ref name="African American Lives PBS">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/aalives/dna/index.html
|title=African American Lives 2}}</ref> पीबीएस (PBS) श्रृंखलाका अनुसार, सबैभन्दा आम "गैर-अश्वेत" मिश्रित नस्ल अंग्रेज़ अनि स्कट्स-आइरिश छन्.<ref name="African American Lives" /><ref name="African American Lives PBS" /> तर पनि, त्यसै वंश-परम्पराका पुरुष अनि महिला पूर्वजहरुको लागिको जाने वाय-गुणसूत्र (Y-Chromosome) तथा एमटीडीएनए (mtDNA) (माइटोकन्ड्रियल डीएनए [mitochondrial DNA]) परीक्षण प्रक्रियाहरु अनेक पूर्वजहरुको पैतृक विरासतलाई ग्रहण गर्न पानमा विफल हो सकतीं छन्। (केही आलोचकहरुको मत थियो कि पीबीएस (PBS) श्रृंखला पैतृकताका मूल्यांकनका लागि डीएनए (DNA) परीक्षणको सीमाहरुलाई पर्याप्त रुपले स्पष्ट गर्दैन.)<ref name="hur">{{cite web|url=http://www.geneticsandsociety.org/article.php?id=3908|title=Deep Roots and Tangled Branches|author=Troy Duster|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher=Chronicle of Higher Education}}</ref> एक अन्य अध्ययनको मत छ कि अपेक्षाकृत कम अमेरिकी मूल-निवासी नैं अफ्रीकी-अमेरिकी वंशका छन्.<ref name="AJHG1">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0
|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population-Specific Alleles|author=Esteban Parra, et al|publisher=American Journal of Human Genetics}}</ref> ''द अमेरिकन जर्नल अफ ह्युमन जेनेटिक्स'' मा वर्णित एक अध्ययनका अनुसार, "हमने संयुक्त राज्य अमेरिकामा अफ्रीकी वंशका 10 जन-समुदाहरु (मेवुड, इलिनॉइस; डेट्रॉइट; न्यूयॉर्क; फिलाडेल्फिया; पिट्सबर्ग; बाल्टिमोर; चार्ल्सटन; साउथ कैरोलिना; न्यू अर्लिन्स; र ह्युस्टन)मा यूरोपीय आनुवांशिक योगदानको विश्लेषण गरे…एमटीडीएनए (mtDNA)छप्लोसमूहहरु (haplogroups)को विश्लेषण 10 जन-समुदाहरुमा देखि कुनैमा पनि मातृक अमेरिन्डियन योगदानको लक्षणीय प्रमाण प्रदर्शित गर्दैन.<ref name="AJHG">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0
|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population|author= |publisher=The American Journal of Human Genetics}}</ref>
शोधकर्ताहरुले चेतावनी दिए छ कि आनुवांशिक पैतृकता डीएनए (DNA) परीक्षणको आफ्नो सीमाहरु हुन् र वंश सम्बन्धी सबै प्रश्नहरुका उत्तर पानका लागि व्यक्तिहरुलाई इनमा निर्भर छैन रहना चाहिन्छ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1">{{cite web|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071018145955.htm|title=Genetic Ancestral Testing Cannot Deliver On Its Promise, Study Warns|author=ScienceDaily|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher=ScienceDaily}}</ref> परीक्षण पृथक अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच विभेद छैन गर्न सकता। न नैं यसको प्रयोग कुनै कबीलेको सदस्यतामा अधिकार जतानका लागि गर्न सकिन्छ.<ref name="genej">{{cite web|url=http://www.ipcb.org/publications/briefing_papers/files/identity.html|title=Genetic Markers Not a Valid Test of Native Identity|author=Brett Lee Shelton, J.D। and Jonathan Marks, Ph.D.
|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher=Counsel for Responsible Genetics}}</ref>
====रक्तको मात्रा====
अमेरिकी मूल-निवासी कबीलहरुमा कबीलहरुका बीच मिश्रण आम थियो, अतः व्यक्तिहरुलाई एक भन्दा अधिक कबीलेदेखि जन्मेका मान्न सकिन्छ.<ref name="accessgenealogy1" /><ref name="uwec1" /> जलवायु, बीमारिहरु र युद्धका दबावहरुको प्रतिक्रियाका रूपमा कहिले-कहिले समूह वा पूरा कबीले विभाजित हो जान्थे वा साथ मिल जान्थे, ताकि अधिक जीवनक्षम समूहहरुको निर्माण गर्न सकियोस्.<ref name="eurekalert.org">[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php "वाई क्रोमोज़ोम स्टडी शेड्स लाइट अन अथपसकन माइग्रेशन टू साउथवेस्ट यूएस"], ''यूरेका अलर्ट'' , एनर्जी पब्लिक न्यूज़लिस्टका विभाग</ref> पारंपरिक रुपले अनेक कबीले बंदिहरुलाई आफ्नो समूहका ती सदस्यहरुको स्थान लिनको लागि समूहमा सामेल गर्न लेन्थे, जसलाई युद्धमा बंदी बनाएको लिइएको हो वा मार दिइएको हो। यी बंदी प्रतिद्वंद्वी कबीलहरुदेखि र पछि यूरोपीय उपनिवेशवादी मानिसहरुमा देखि आन्थे। केही कबीलहरुले श्वेत व्यापारिहरु अनि फरार गुलामहरु अनि अमेरिकी मूल-निवासीहरुका स्वामित्व भएका गुलामहरुलाई पनि शरण दिए वा आफ्नो लिया। जिन कबीलहरुको यूरोपीय मानिसहरुका साथ व्यापारको लंबा इतिहास रह्यो छ, ती यूरोपीय अधिमिश्रणको एक उच्च दर प्रदर्शित गर्दछन्, जो यूरोपीय पुरुषहरु अनि अमेरिकी मूल-निवासी महिलाहरुका बीच अन्तर्जातीय विवाहका वर्षहरुलाई प्रतिबिंबित गर्दछ.<ref name="eurekalert.org" /> यस प्रकार अमेरिकी मूल-निवासीहरुका बीच आनुवांशिक विविधताका अनेक बाटाहरु उपस्थित थिए.
[[File:Creeks in Oklahoma.png|250px|thumb|सन 1877का आस-नजिक ओक्लाहोमामा क्रीक (मस्कोगी) राष्ट्रका सदस्य, जसमा यूरोपीय र अफ्रीकी पैतृकता भएका केही मानिस पनि सामेल छन्.<ref>चार्ल्स हडसन, द साउथइस्टर्न इन्डियन्स, 1976, पृष्ठ 479</ref>]]
तर पनि केही टिप्पणीकारहरुका अनुसार हालिया वर्षहरुमा अमेरिकी मूल-निवासीहरु र अफ्रीकी अमेरिकिहरुका बीच अधिमिश्रणको दरहरु उच्च रहीं छन्, तर आनुवांशिक वंशावली विशेषज्ञहरुले पाए कि यसको आवृत्ति कम भएको छ। साहित्यिक आलोचक अनि लेखक हेनरी लुईस गेट्स, जूनियर ती विशेषज्ञहरुलाई संदर्भित गर्दछन्, जसको तर्क छ कि केवल 5 प्रति अफ्रीकी अमेरिकिहरुमा नैं कमभन्दा कम 12.5 प्रतिशत अमेरिकी मूल-निवासी पैतृकता (एक परदादाका बराबर) छ। स्पष्ट रुपले यसको अर्थ यो भयो कि धेरै अधिक प्रतिशत मानिसहरुमा पैतृकताको प्रतिशत धेरै कम हुन सक्छ, तर यो सुझाव पनि दिइन्छ कि अधिमिश्रणका पुरानो आकलन धेरै उच्च रहोस् हों.<ref>हेनरी लुइस गेट्स, जूनियर., ''इन सर्च अफ़ आवर रूट्स: हाओ 19 एक्स्ट्राअर्डिनरी अफ्रीकन अमेरिकन्स रीक्लेम्ड देयर नजिक्ट'' , न्यूयॉर्क: क्राउन प्रकाशक, 2009, पीपी 20-21.</ref> केही आनुवांशिक परीक्षण केवल प्रत्यक्ष पुरुष वा महिला पूर्वजहरुको नैं मूल्यांकन गर्दछन्, अतः सम्भव छ कि व्यक्ति आफ्नो अन्य पूर्वजहरुका माध्यमदेखि अमेरिकी मूल-निवासी पैतृकतालाई न खोज सके। कुनै व्यक्तिका 64 4Xपरदादाहरुमा बाट, प्रत्यक्ष परीक्षण केवल 2को डीएनए (DNA) प्रमाण प्रदान गर्दछ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /><ref name="bldl2">{{cite web|url=http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|title=Can DNA Determine Who is American Indian?
|author=Kim TallBear, Phd., Associate, Red Nation Consulting|accessdate=2009-10-27|year=2008 |publisher=The WEYANOKE Association}}</ref>
इन सीमाहरुका अतिरिक्त, यदि केवल प्रत्यक्ष पुरुष र महिला वंशावलीको परीक्षण गरियोस्, त डीएनए (DNA) परीक्षणको प्रयोग कबीलाई सदस्यताका निर्धारणका लागि गर्न सकिंदैन किनभनें यो अमेरिकी मूल-निवासी समुदाहरुका बीच विभेद छैन गर्न सकता। अमेरिकी मूल-निवासी पहचान ऐतिहासिक रुपले संस्कृतिमा आधारित रही छ, केवल जीव-विज्ञानमा छैन। इंडिजीनस पीपल्स काउंसिल अन बायोकलोनियलिज़्म (Indigenous Peoples Council on Biocolonialism) (आयोपीसीबी [IPCB])का अनुसार:<blockquote>"अमेरिकी मूल-निवासी चिह्नक" केवल अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा छैनपाओस् जाँदै। तर पनि ती अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा अधिक पाइन्छन्, तर ती विश्वका अन्य भागहरुका मानिसहरुमा पनि मिल्दछन्.<ref name="bldl2" /></blockquote>
आनुवांशिकी विज्ञानी पनि भन्दछन् कि:<blockquote>सबै अमेरिकी मूल-निवासीहरुको परीक्षण, विशेष रुपले चेचक जस्ता बीमारिहरुदेखि ठूलो सङ्ख्यामा भएको मौतहरुको लागि, गरे जा चुका छ, यस कुराको संभावना छैन कि अमेरिकी मूल-निवासीहरुमा केवल ती आनुवांशिक चिह्नक छन्, जसको पहचानको जा चुकी छ, चाहे तिनको मातृक वा पैतृक वंशावलीमा कुनै गैर-अमेरिकी मूलनिवासी सामेल न हो.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /></blockquote>
कबीलाई सेवाहरु प्राप्त गर्नको लागि, एक अमेरिकी मूल-निवासी व्यक्तिलाई अनिवार्य रुपले एक कबीलाई संगठनको सदस्य अनि यसका द्वारा प्रमाणित हुनु चाहिये। प्रत्येक कबीलाई सरकार नागरिकहरु र कबीलाई सदस्यहरुका लागि आफ्नो स्वयंका नियम बनाउँछ। संघीय सरकारका सेवाहरुदेखि सम्बन्धित मानक प्रमाणित अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि उपलब्ध हुन्छन्। उदाहरणार्थ, अमेरिकी मूल-निवासीहरुका लागि संघीय छात्रवृत्तिका लागि यो आवश्यक छ कि विद्यार्थी संघीय रुपले मान्यता-प्राप्त कबीलेमा नामांकित हो र त्यसको कमभन्दा कम एक-चौथोई अमेरिकी मूल-निवासी वंश परम्परा (एक दादा-दादीका समकक्ष) हो, जसलाई एक सर्टिफिकेट अफ डिग्री अफ इन्डियन ब्लड कार्ड द्वारा अनुप्रमाणित गरिएको हो। कबीलहरुका बीच, अर्हता अमेरिकी मूल-निवासी "रक्त"का आवश्यक प्रतिशत पर, वा मान्यताको इच्छा राख्ने भएका व्यक्तिमा "रक्तको मात्रा"मा निर्भर हुन्छ.
निश्चितता प्राप्त गर्नको लागि, केही कबीलहरुले वंशावली विषयक डीएनए (DNA) परीक्षणलाई आवश्यक बनाउनु शुरु गरिदिएका छन्, तर सामान्यतः यो कुनै प्रमाणित सदस्यदेखि पितृत्व वा प्रत्यक्ष वंश-परम्परालाई साबित गर्नको लागि सम्बन्धित हुन्छ.<ref>कैरेन कैपलन द्वारा [http://www.racesci.org/racescinow/genetics,race,and%20ancestry/5.html एनसेस्ट्री यी अ ड्रॉप अफ़ ब्लड] (30 अगस्त 2005)। 20 फरवरी 2006 मा पुनःप्राप्त.</ref> कबीलाई सदस्यताका लागि आवश्यकताहरुमा कबीलहरुका अनुसार व्यापक अन्तर हुन्छ। शेरोकी कबीलहरुका लागि यो आवश्यक छ कि प्राचीन 1906 डावेस रोल्समा सूचीबद्ध कुनै अमेरिकी मूल-निवासीदेखि वंशावली विषयक पैतृकता लेखबद्ध हो। एक भन्दा अधिक कबीलहरुको पैतृकतादेखि सम्बन्धित सदस्यहरुको मान्यताका नियम पनि समान रुपले विविध र जटिल छन्.
कबीलाई सदस्यता सम्बन्धी टकरावहरुका परिणामस्वरूप अनेक कानूनी विवाद, न्यायालयीन मामले, र सक्रियतावादी समूहहरुको स्थापना भएको छ। यसको एक उदाहरण शेरोकी फ्रीडमेन छन्। आज, उनमा ती अफ्रीकी अमेरिकिहरुको वंश-परम्परा सामेल छ, जसलाई कुनै समय शेरोकिहरु द्वारा गुलाम बनाइएको थियो, जसलाई संघीय समझौ्दै द्वारा, ऐतिहासिक शेरोकी राष्ट्रमा [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृह-युद्ध]]का पछि मुक्त मानिसहरुका रूपमा नागरिकता प्रदान गरिएको थियो। सन 1980का दशकमा, आधुनिक शेरोकी राष्ट्रले तिनलाई नागरिकतादेखि बाहिर गरिदिए-जबसम्म कि व्यक्ति डावेस रोल्समा सूचीबद्ध कुनै शेरोकी अमेरिकी मूल-निवासी (केवल मुक्त-व्यक्ति छैन)देखि पैतृकता साबित गर्न सकुन्.
बीसौं शताव्दीमा, ककेशियाई-अमेरिकिहरुको एक बढ्दो सङ्ख्या अमेरिकी मूल-निवासीहरुदेखि पैतृकताको दावा गर्नमा अधिक रूचि रख्दै प्रतीत होतिरहेछन्। धेरै मानिसहरुले शेरोकिहरुदेखि वंशावलीको दावा गरेकोछ.<ref>[http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html ], यो पनि हेर्नुहोस् {{cite web|url=http://www.genealogy.com/90_carmack.html |title=Genealogy.com: Family Legends and Myths |publisher=Genealogy.com|accessdate=2008-11-06}} र [http://www.amerindgen.com/notevry.html ]</ref>
[[File:Tekakwitha.jpg|thumb|upright|कटेरी टेकाक्विथा, पारिस्थितिकी-विज्ञानीहरु, निर्वासीहरु र अनाथहरुका संरक्षक,लाई रोमन कैथलिक चर्च द्वारा धन्य घोषित गरिएको था.]]
[[File:Little Turtle.jpg|thumb|upright|मिशिकिनाक्वा ("लिटिल टर्टल")की सेनाहरुले सन 1791मा वाबाशका युद्धमा अमेरिकी सेनाका लगभग 1000 सैनिकहरु र अन्य घायलहरुको अमेरिकी सेनालाई पराजित गरे.]]
[[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg|thumb|upright|चार्ल्स ईस्टमैन पश्चिमी चिकित्सा-विज्ञानका चिकित्सक बन्ने भएका पहिला अमेरिकी मूल-निवासी थिए.<ref>[448]</ref><ref>[449]</ref>]]
===जनसङ्ख्या===
सन 2006मा, यू.एस। सहरुसस ब्यूरोले अनुमान व्यक्त गरे कि अमेरिकी जनसङ्ख्याका लगभग 0.8 प्रतिशत मानिस [[इंडियन (अमेरिकाका आदिवासी)|अमेरिकन इन्डियन]] वा अलास्का मूल-निवासी वंशावलीदेखि थिए। यो आबादी पूरा देशमा विषम रुपले वितरित छ.<ref name="census1">{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30 |title=US census |publisher=Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> तल, सबै 50 राज्यहरु, र डिस्ट्रिक्ट अफ कोलंबिया अनि प्युएर्टो रिको,लाई निवासीहरुका अनुपात द्वारा [[इंडियन (अमेरिकाका आदिवासी)|अमेरिकन इन्डियन]] वा अलास्का मूल-निवासी वंशावलीका उल्लेखका साथ सूचीबद्ध गरिएको छ, जो कि सन 2006का अनुमानौंमा आधारित छ
<div style="width:60%">
: [[अलास्का]] - 13.1% 101,352
: [[नया मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]] - 9.7% 165,944
: साउथ डैकोटा - 8.6% 60,358
: [[ओक्लाहोमा]] - 6.8% 262,581
: [[मोन्टाना]] - 6.3% 57,225
: [[उत्तर डेकोटा|नॉर्थ डैकोटा]] - 5.2% 30,552
: [[एरीजोना|ऐरिज़ोना]] - 4.5% 261,168
: [[व्योमिंग]] - 2.2% 10,867
: [[अनििगन|ओरेगोन]] - 1.8% 45,633
: [[वाशिंगटन|वॉशिंगटन]] - 1.5% 104,819
: [[नेवाडा|नेवादा]] - 1.2%
: [[आयडाहो|इदाहो]] - 1.1%
: [[उत्तरी केरोलिना|नॉर्थ कैरोलिना]] - 1.1%
: [[यूटाह|यूटा]] - 1.1%
: [[मिनेसोटा]] - 1.0%
: [[कोलोरैडो|कोलोराडो]] - 0.9%
: [[कैंसास|कन्सास]] - 0.9%
: [[नेब्रास्का]] - 0.9%
: [[विस्कांसिन|विस्कन्सिन]] - 0.9%
: [[अरकांसास|अर्कान्सास]] - 0.8%
: [[कैलिफ़ोर्निया|कैलिफोर्निया]] - 0.7%
: [[लुईज़ियाना|लुइज़ियाना]] - 0.6%
: [[मेन|मैन]] - 0.5%
: [[मिशिगन]] - 0.5%
: [[टेक्सास]] - 0.5%
: [[अलाबामा|अल्बामा]] - 0.4%
: [[मिसीसिपी]] - 0.4%
: [[मिसौरी]] - 0.4%
: [[रोड आइल्याण्ड|ह्रोड आइल्याण्ड]] - 0.4%
: [[वर्मांट|वेरमन्ट]] - 0.4%
: [[फ़्लोरिडा|फ्लोरिडा]] - 0.3%
: [[डेलावर|डेलावेयर]] - 0.3%
: [[हवाई]] - 0.3%
: [[आयोवा]] - 0.3%
: [[नया यॉर्क|न्यूयॉर्क]] - 0.3%
: [[साउथ कैरोलिना]] - 0.3%
: [[टेनेसी]] - 0.3%
: [[जार्जिया (अमरीकी राज्य)|जॉर्जिया]] - 0.2%
: [[वर्जिनिया]] - 0.2%
: [[कनाटीकट|कनेक्टिकट]] - 0.2%
: [[इलिनॉय|इलिनॉइस]] - 0.2%
: [[इंडियाना]] - 0.2%
कहरुटुकी - 0.2%
: [[मैरील्याण्ड]] - 0.2%
: [[मैसाचूसिट्स|मैसाच्युसेट्स]] - 0.2%
: [[नया हेम्पशायर|न्यू छम्पशायर]] - 0.2%
: [[नया जर्सी|न्यू जर्सी]] - 0.2%
: [[ओहियो]] - 0.2%
: [[वेस्ट वर्जीनिया]] - 0.2%
: [[पेन्सिलवेनिया]] - 0.1%
: [[डिस्ट्रिक्ट अफ कोलम्बिया]] - 0.3%
: [[प्युर्तो रिको|प्युएर्टो रिको]] - 0.2%
</div>
सन 2006मा, यू.एस। सहरुसस ब्यूरोले अनुमान व्यक्त गरे कि अमेरिकी जनसङ्ख्याका लगभग 1.0 प्रतिशत मानिस हवाईका मूल-निवासी वा प्रशान्त द्वीपीय वंशावलीदेखि थिए। यो जनसङ्ख्या विषम रुपले 26 राज्यहरुका बीच वितरित छ.<ref name="census1" /> तल ती 26 राज्यहरुका नाम दिइएकाछन्।, जसमा यो जनसङ्ख्या 0.1%देखि कम थियो। तिनलाई हवाई मूल-निवासी वा प्रशान्त द्वीपीय वंशावलीको उल्लेख गर्दै निवासीहरुको अनुपात सूचीबद्ध गरिएको छ, जो कि सन 2006का आकलनहरुमा आधारित छ
<div style="width:60%">
: [[हवाई]] - 8.7
: [[यूटाह|यूटा]] - 0.7
: [[अलास्का]] - 0.6
: [[कैलिफ़ोर्निया|कैलिफोर्निया]] - 0.4
: [[नेवाडा|नेवादा]] - 0.4
: [[वाशिंगटन|वॉशिंगटन]] - 0.4
: [[एरीजोना|एरिज़ोना]] - 0.2
: [[अनििगन|ओरेगोन]] - 0.2
: [[अलाबामा|अल्बामा]] - 0.1
: [[अरकांसास|अर्कान्सास]] - 0.1
: [[कोलोरैडो|कोलोराडो]] - 0.1
: [[फ़्लोरिडा|फ्लोरिडा]] - 0.1
: [[आयडाहो|इदाहो]] - 0.1
: [[कहरुटुकी]] - 0.1
: [[मैरील्याण्ड]] - 0.1
: [[मैसाचूसिट्स|मैसाच्युसेट्स]] - 0.1
: [[मिसौरी]] - 0.1
: [[महरुटाना]] - 0.1
: [[नया मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]] - 0.1
: [[उत्तरी केरोलिना|नॉर्थ कैरोलिना]] - 0.1
: [[ओक्लाहोमा]] - 0.1
: [[साउथ कैरोलिना]] - 0.1
: [[टेक्सास]] - 0.1
: [[वर्जीनिया]] - 0.1
: [[वेस्ट वर्जीनिया]] - 0.1
: [[व्योमिंग]] - 0.1
</div>
===जनसङ्ख्या वितरण===
चयनित आदिवासी समूहन द्वारा: 2000<ref>{{cite web|title=2000 Summary File 1 - US Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/doc/sf1.pdf|format=pdf|publisher=US Census Bureau|year=2007}accessdate=2010-11-01}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
! जनजातीय समूह
! केवल अमेरिकी मूल-निवासी र अलास्काका मूल-निवासी मानिस
! केवल अमेरिकी मूल-निवासी र अलास्काका मूल-निवासी मानिस
! एक वा अधिक वर्गहरुका साथ संयोजनमा अमेरिकी भारतीय र अलास्काका मूल निवासी
! एक वा अधिक वर्गहरुका साथ संयोजनमा अमेरिकी भारतीय र अलास्काका मूल निवासी
! अमेरिकन इन्डियन र अलास्काका मूल-निवासीहरुको एक्लै वा कुनै पनि संयोजन1मा कबीलाई समूहीकरण
|-
| जनजातीय समूह
| एक कबीलाई समूहीकरण प्रतिवेदित
| एक भन्दा अधिक कबीलाई समूहीकरण प्रतिवेदित1
| एक कबीलाई समूहीकरण प्रतिवेदित
| एक भन्दा अधिक कबीलाई समूहीकरण प्रतिवेदित1
|-
| कुल
| 2,423,531
| 52,425
| 1,585,396
| 57,949
| 4,119,301
|-
| अपाची
| 57,060
| 7,917
| 24,947
| 6,909
| 96,833
|-
| ब्ल्याकफिट
| 27,104
| 4,358
| 41,389
| 12,899
| 85,750
|-
| चेरोकी
| 281,069
| 18,793
| 390,902
| 38,769
| 729,533
|-
| चेयेनी
| 11,191
| 1,365
| 4,655
| 993
| 18,204
|-
| चिकसौ
| 20,887
| 3,014
| 12,025
| 2,425
| 38,351
|-
| चिपेवा
| 105,907
| 2,730
| 38,635
| 2,397
| 149,669
|-
| चोकटॉ
| 87,349
| 9,552
| 50,123
| 11,750
| 158,774
|-
| कलविले
| 7,833
| 193
| 1,308
| 59
| 9,393
|-
| कामांचे
| 10,120
| 1,568
| 6,120
| 1,568
| 19,376
|-
| क्री
| 2,488
| 724
| 3,577
| 945
| 7,734
|-
| क्रीक
| 40,223
| 5,495
| 21,652
| 3,940
| 71,310
|-
| क्रो
| 9,117
| 574
| 2,812
| 891
| 13,394
|-
| डेलावेयर
| 8,304
| 602
| 6,866
| 569
| 16,341
|-
| हौमा
| 6,798
| 79
| 1,794
| 42
| 8,713
|-
| ऐरोक़ुओइज़
| 45,212
| 2,318
| 29,763
| 3,529
| 80,822
|-
| किओवा
| 8,559
| 1,130
| 2,119
| 434
| 12,242
|-
| लैटिन अमेरिकी भारतीय
| 104,354
| 1,850
| 73,042
| 1,694
| 180,940
|-
| लुम्बी
| 51,913
| 642
| 4,934
| 379
| 57,868
|-
| मेनोमिनी
| 7,883
| 258
| 1,551
| 148
| 9,840
|-
| नवाजो
| 269,202
| 6,789
| 19,491
| 2,715
| 298,197
|-
| ओसेज
| 7,658
| 1,354
| 5,491
| 1,394
| 15,897
|-
| ओटावा
| 6,432
| 623
| 3,174
| 448
| 10,677
|-
| पैउट
| 9,705
| 1,163
| 2,315
| 349
| 13,532
|-
| पिमा
| 8,519
| 999
| 1,741
| 234
| 11,493
|-
| पोटावाटोमी
| 15,817
| 592
| 8,602
| 584
| 25,595
|-
| पुएबलो
| 59,533
| 3,527
| 9,943
| 1,082
| 74,085
|-
| पुगेट साउंड सैलिश
| 11,034
| 226
| 3,212
| 159
| 14,631
|-
| सेमीनोल
| 12,431
| 2,982
| 9,505
| 2,513
| 27,431
|-
| शोशॉन
| 7,739
| 714
| 3,039
| 534
| 12,026
|-
| सिओउक्स
| 108,272
| 4,794
| 35,179
| 5,115
| 153,360
|-
| तोहोनो ओ'ओधम
| 17,466
| 714
| 1,748
| 159
| 20,087
|-
| उते
| 7,309
| 715
| 1,944
| 417
| 10,385
|-
| याकामा
| 8,481
| 561
| 1,619
| 190
| 10,851
|-
| याकुई
| 15,224
| 1,245
| 5,184
| 759
| 22,412
|-
| युमान
| 7,295
| 526
| 1,051
| 104
| 8,976
|-
| अन्य निर्दिष्ट अमेरिकी इन्डियन कबीले
| 240,521
| 9,468
| 100,346
| 7,323
| 357,658
|-
| अमेरिकी इन्डियन कबीले, जो निर्दिष्ट2मा छैनं
| 109,644
| 57
| 86,173
| 28
| 195,902
|-
| अलास्का अथाबस्कन
| 14,520
| 815
| 3,218
| 285
| 18,838
|-
| अलेउट
| 11,941
| 832
| 3,850
| 355
| 16,978
|-
| एस्किमो
| 45,919
| 1,418
| 6,919
| 505
| 54,761
|-
| लिंगिट -छडा
| 14,825
| 1,059
| 6,047
| 434
| 22,365
|-
| अन्य निर्दिष्ट अलास्काका मूल-निवासी मानिस कबीले
| 2,552
| 435
| 841
| 145
| 3,973
|-
| अलास्काका मूल-निवासी मानिस कबीले, जो निर्दिष्ट2मा छैनं
| 6,161
| 370
| 2,053
| 118
| 8,702
|-
| अमेरिकी इन्डियन वा अलास्काका मूल-निवासी मानिस कबीले, जो निर्दिष्ट3मा छैनं
| 511,960
| (X)
| 544,497
| (X)
| 1,056,457
|-
|}
==आनुवांशिकी==
[[File:Neighbor-joining Tree-2.png|thumb|left|300px|A genetic tree of 18 world human groups by a neighbour-joining autosomal relationships.|alt=पाँच रंगीन वर्गहरु वाला एक मानचित्र, जसमा विश्वका 18 विभिन्न मानव समूहहरुका बीच आनुवांशिक विभाजनलाई चित्रित गरिएको छ.]]
अमेरिकाका मूल-निवासीहरुको आनुवांशिक इतिहास मुख्यतः मानवीय वाय-गुणसूत्र (Y-chromosome) डीएनए (DNA) छप्लोसमूहहरु र मानवीय माइटोकन्ड्रिया डीएनए (DNA) छप्लोसमूहहरुमा केन्द्रित हुन्छ। "वाय-डीएनए (Y-DNA)" केवल पैतृक वंशावलीमा, पितादेखि पुत्रमा, जान्छ, जबकि "एमटीडीएनए (mtDNA)" मातृक वंशावलीमा, मातादेखि पुत्रहरु अनि पुत्रिहरु दुइटैमा, जान्छ। यीबाट कुनै पनि पुनर्संयोजित हुँदैन, र यस प्रकार वाय-डीएनए अनि एमटीडीएनए केवल संयोग उत्परिवर्तन द्वारा प्रत्येक पीढ़ीमा बदल्दछ र अभिभावकहरुका आनुवांशिक पदार्थमा कुनै अन्तर्मिश्रण हुँदैन.<ref name="nomenclature">{{cite web|year=2002 |url=http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339 |title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|publisher= Genome Research|pages= Vol। '''12'''(2), 339–348 |doi=10.1101/gr.217602|accessdate=2010-01-19}} [http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg (विस्तृत पदानुक्रम चार्ट)]</ref> अटोसोमल "एटीडीएनए (atDNA)" चिह्नकहरुको प्रयोग पनि गरिन्छ, तर ती एमटीडीएनए (mtDNA) वा वाय-डीएनए (Y-DNA)देखि यस रूपमा भिन्न हुन्छ कि ती लक्षणीय रुपले एक-अर्कालोई आच्छादित गर्दछन्.<ref name="Griffiths" /> सामान्यतः एटीडीएनए (AtDNA)को प्रयोग केवल पूरा मानव जीनोम तथा सम्बन्धित पृथक जनसङ्ख्यामा औसत पैतृकता-के-महाद्वीपको आनुवांशिक अधिमिश्रणको मापन गर्नका लागि गरिन्छ.<ref name="Griffiths">{{Cite book| last=Griffiths | first=Anthony J। F। | coauthors= | title=An Introduction to genetic analysis | year=1999 | publisher=W.H। Freeman | location=New York | isbn=071673771X | pages= | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=autosome&rid=iga.section.222|accessdate=2010-02-03}}</ref>
आनुवांशिक पैटर्न यो सूचित गर्दछ कि देशज अमेरिकिहरुले दुइ भिन्न आनुवांशिक कड़िहरुको अनुभव गरेकोछ; पहिला [[महाअमेरिका|अमेरिकी महाद्वीप]]मा मानिसहरुका पहिलो पल्ट आगमनका साथ, र अर्को पल्ट अमेरिकी महाद्वीपका यूरोपीय उपनिवेशीकरणका साथ.<ref name="SpencerWells2">{{Cite book|first1=Spencer |last1=Wells |first2=Mark |last2=Read |title=The Journey of Man — A Genetic Odyssey|url=http://books.google.com/?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PP1#v=onepage&q=|format=Digitised online by Google books|publisher=Random House|isbn= 0812971469|accessdate=2009-11-21|year=2002}}</ref><ref name="Genebase">{{cite web|title=Learn about Y-DNA Haplogroup Q। Genebase Tutorials |first=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor |url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16|format=Verbal tutorial possible |publisher=Genebase Systems |year=2008|accessdate=2009-11-21}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Orgel L |title=Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world | url=http://www.d.umn.edu/~pschoff/documents/OrgelRNAWorld.pdf |journal=Crit Rev Biochem Mol Biol |volume=39 |issue=2 |pages=99–123 |pmid=15217990 | doi = 10.1080/10409230490460765|format=PDF |year=2004|accessdate=2010-01-19}}</ref> यीबाट पहिलो वर्तमान देशज अमेरिन्डियन जन समुदाहरुमा उपस्थित [[जीन]] वंशावलिहरुको सङ्ख्या, ज़ाइगोसिटी उत्परिवर्तनहरु र छप्लोटाइप्सका निर्माणका लागि निर्धारक कारक छ.<ref name="Genebase" />
नव-विश्वमा मानवहरुको अवस्थापन बेरिंग समुद्री तट-रेखादेखि विभिन्न चरणहरुमा भयो, र प्रारम्भमा सानो संस्थापक जनसङ्ख्याले बेरिंगियामा 15,000 देखि 20,000-वर्षको ठहराव लिया.<ref name="SpencerWells2" /><ref name="First">{{Cite document | title = First Americans Endured 20,000-Year Layover — Jennifer Viegas, Discovery News | url =http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american.html | accessdate = 2009-11-18 | publisher = [[Discovery Channel]] | postscript = <!--None-->}} [http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american-02.html पृष्ठ 2]</ref><ref name="first2">{{cite web|title=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|first=Ker |last=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|publisher=National Geographic Society|year=2008|accessdate=2010-01-23}}</ref> [[दक्षिण अमेरिका|दक्षिणी अमेरिका]]का लागि निर्दिष्ट वाय-वंशावली (Y-lineage)को माइक्रो-उपग्रह विविधता र वितरणदेखि यो सूचित हुन्छ कि यस क्षेत्रका प्रारम्भिक औपनिवेशीकरणका समयदेखि नैं केही विशिष्ट अमेरिन्डियन मानिस पृथक रहेका हुन्.<ref name="subclades">{{cite web|title=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|publisher= Genebase Systems|year=2009|accessdate=2009-11-22}}</ref> ना-डीन (Na-Dené), इन्यूइट र देशज अलास्काई मानिस छप्लोसमूह क्यू (वाय-डीएनए) उत्परिवर्तन प्रदर्शित गर्दछन्, तर पनि विभिन्न एमटीडीएनए (mtDNA) एटीडीएनए (atDNA)का साथ ती अन्य देशज अमेरिकिहरु भन्दा भिन्न छन्.<ref name="NaDene">{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.95.23.13994 |author=Ruhlen M |title=The origin of the Na-Dene |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95 |issue=23 |pages=13994–6 |year=1998 |month=November |pmid=9811914 |pmc=25007 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9811914}}</ref><ref name="Zhivotovsky">{{Cite journal|author=Zegura SL, Karafet TM, Zhivotovsky LA, Hammer MF |title=High-resolution SNPs and microsatellite haplotypes point to a single, recent entry of Native American Y chromosomes into the Americas |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=21 |issue=1 |pages=164–75 |year=2004 |month=January |pmid=14595095 |doi=10.1093/molbev/msh009}}</ref><ref name="inuit">{{cite web|title=mtDNA Variation among Greenland Eskimos। The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1 |first=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|work=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|year=2000|doi=10.1086/303038|accessdate=2009-11-22}}</ref> यसबाट यो थाह लाग्छ कि [[उत्तर अमेरिका|उत्तरी अमेरिका]] र [[ग्रीनलैण्ड|ग्रीनल्याण्ड]]का सबैभन्दा उत्तरी भागहरुमा भए सबैभन्दा प्रारम्भिक आप्रवासन पछि आप्रवासित मानिसहरुदेखि व्युत्पन्न थिए.<ref>{{cite web|title=The peopling of the New World — Perspectives from Molecular Anthropology|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932?journalCode=anthro|work=Department of Anthropology, University of Pennsylvania |publisher=
Annual Review of Anthropology|year=2004|pages Vol। 33, 551-583|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932|accessdate=2010-02-03}}</ref><ref name="Nadene1">{{cite web|title=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/130/1/153|first=A। Torroni, T। G। Schurr, C। C। Yang, EJE। Szathmary, R। C। Williams, M। S। Schanfield, G। A। Troup, W। C। Knowler, D। N। Lawrence, K। M। Weiss and D। C। Wallace|work=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|publisher=Genetics Society of America। Vol 130, 153-162|accessdate=2009-11-28}}</ref>
{{Clear}}
==यी पनि दहरुखे==
{{Col-begin}}
{{Col-3}}
*कनाडाका आदिवासी मानिस
*अमेरिकी भारतीय कलेज कोष
*बाल साहित्यमा अमेरिकी भारतीय
*स्वदेशी मानिसहरुदेखि कंपनी/उत्पादका नाम व्युत्पन्न
*भारतीय अभियान पदक
*इंडियन क्लेम्स कमीशन
*भारतीय हत्याकांड
*इंडियन ओल्ड फील्ड
*भारतीय पुनर्गठन अधिनियम
*भारतीय रिज़र्व
*भारतीय क्षेत्र
*इंटर-ट्राइबल इन्वाइरन्माटल काउंसिल (आयोटीईसी (ITEC))
*अमेरिकाका स्वदेशी भाषाहरुदेखि अंग्रेजी शब्दहरुको सूची
*संयुक्त राज्य अमेरिकामा भारतीय आरक्षणको सूची
*मूल निवासी अमेरिकिहरुको सूची
*कलमबुसभन्दा पहिला सभ्यताहरुको सूची
*अमेरिकाका स्वदेशी मानिसहरुमा लेखकहरुको सूची
*मिसिसिपीको संस्कृति
*देशी अमेरिकिहरुका आधुनिक सामाजिक आँकड़ा
*स्तूप बिल्डर (मानिस)
{{Col-3}}
*अमेरिकी भारतीयको राष्ट्रीय संग्रहालय
*देशी अमेरिकी कला
*देशी अमेरिकी चर्च
*देशी अमेरिकी जुआ उद्योग
*देशी अमेरिकी भाषाहरु
*देशी अमेरिकी शुभंकर विवाद
*देशी अमेरिकी पुराण
*देशी अमेरिकी नाम विवाद
*देशी अमेरिकी माटोका पात्र
*नेब्रास्कामा देशी अमेरिकी जनजाति
*देशी अमेरिकी र विश्व युद्ध द्वितीय
*अमेरिकी स्वदेशी मानिसहरुको जनसङ्ख्या इतिहास
*तुलसा ओलंपिक
*आवासीय विद्यालय
* स्वदेशी मानिसहरुदेखि स्पोर्ट्स टीमका नाम/मैसकौट्स व्युत्पन्न
* राज्य मान्यता जनजाति
* संयुक्त राज्य अमेरिकाका संधीहरु {{smaller|(includes Native American treaties)}}
* दो-आत्मा
* गैर-संपर्क मानिस
* अमान्य जनजातिहरु
{{Col-3}}
{{Col-end}}
==संदर्भ==
{{Reflist|colwidth=30em}}
<div style="font-size:90%">
* एडम्स, डेविड भएकास। ''एजुकेशन फॉर एक्स्टिंगक्शन: अमेरिकन इंडियंस एंड द बोर्डिंग स्कुल एक्सपीरियंस 1875-1928'' , [http://www.kansaspress.ku.edu/ यूनिवर्सिटी प्रेस अफ़ कैन्सस], 1975। ISBN 0-7006-0735-8 (hbk); ISBN 0-7006-0838-9 (pbk).
* बिएरहोर्स्ट, जॉन। ''अ गराई फ्रॉम द अर्थ: म्युज़िक अफ़ नॉर्थ अमेरिकन इंडियंस'' । ISBN 0-941270-53-X.
* डेलोरिया, वाइन। 1969। ''कास्टर डाइड फॉर योर सिंज़: एन इंडियन मैनीफेस्टो.'' न्यूयॉर्क: मैकमिलन.
*इलेक्ट्रोनिक कोड अफ़ फेडरल रेग्युलेशन (ई-सीएफआर (e-CFR)), शीर्षक 50: वाइल्डलाइफ एंड फिशरीज भाग 22-ईगल पर्मिट्स {{cite web|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl |title=Electronic Code of Federal Regulations: |publisher=Ecfr.gpoaccess.gov |date=2007-02-27 |accessdate=2010-08-22}}
*हर्शफेल्डर, अरलीन बी.; बाइलर, मैरी जी.; एंड डोरिस, माइकल। ''गाइड टू रिसर्च अन नॉर्थ अमेरिकन इंडियंस.'' अमेरिकी लाइब्रेरी एसोसिएशन (1983)। ISBN 0-8389-0353-3.
*जॉनसन, एरिक एफ., ''द लाइफ अफ़ द नेटिव अमेरिकन'' , अटलांटा, जीए (GA): ट्रेडविंड्स प्रेस (2003).
*जॉनसन, एरिक। ''द लाइफ अफ़ द नेटिव.'' फिलाडेल्फिया, पीए (PA): ई.सी। बिडेल, आदि। 1836-44। जॉर्जिया विश्वविद्यालयका पुस्तकालय.
*जोन्स, पिटर एन। ''रेस्पेक्ट फॉर द ऐन्सेस्टर: अमेरिकन इंडियन कल्चरल अफिलीएशन यी द अमेरिकन वेस्ट'' । बोल्डर, सीओ (CO): बौ प्रेस (2005)। ISBN 0-9721349-2-1.
* {{cite book | last1=Kroeber |first1= Alfred L। |title= Cultural and Natural Areas of Native North America |publisher= University of California Publications in American Archaeology and Ethnology | year=1939 | url=http://books.google.com/books?id=_M70pNlgDf0C }}
*निक्यहोल्स, रॉजर एल। ''इंडियंस यी द युनाइटेड स्टेट्स एंड कनाडा, अ कम्पेरटिव हिस्ट्री'' । नेब्रास्का विश्वविद्यालयका प्रेस (1998)। ISBN 0-8032-8377-6.
*{{cite book | last1=Pohl |first1= Frances K। |url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm |title=Framing America: A Social History of American Art | location=New York | publisher=Thames & Hudson |year= 2002 |pages= 54–56, 105–106 & 110–111 | isbn=0500237921 }}
*{{cite journal | last1 = Shanley | first1 = Kathryn Winona | year = 2004 | title = The Paradox of Native American Indian Intellectualism and Literature | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5008600865 | journal = Melus | volume = 29 | issue = }}
*{{cite journal | last1 = Shanley | first1 = Kathryn Winona | url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=76961328 |title=The Indians America Loves to Love and Read: American Indian Identity and Cultural Appropriation | journal=American Indian Quarterly |volume= 21 |issue= 4 |month=Autumn |year= 1997 |pages=675–702 | doi=10.2307/1185719 }}
*क्रेच, शेफर्ड। ''द इकोलजिकल इन्डियन: मिथ एंड हिस्ट्री'' , न्यूयॉर्क: डब्ल्यू.डब्ल्यू। नौर्टन, 1999। पृष्ठ 625. ISBN 0-393-04755-5
*{{cite book | last1=Shohat |first1= Ella |last2= Stam |first2= Robert | title= Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media |location= New York |publisher= Routledge |year= 1994 | isbn=0415063248 }}
* स्लेचर, माइकल, विल कफ़मैन र हाइडी मैकफर्सन, एड्स., ''ब्रिटेन एंड द अमेरिकाज: कल्चर, पोलिटिक्स, एंड हिस्ट्री'' , न्यूयॉर्क: अक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, 2005, खंड 2.
* {{cite book | last1=Snipp |first1= C.M। |title=American Indians: The first of this land | location = New York |publisher= Russell Sage Foundation |year= 1989 | url=http://books.google.com/books?id=E0CsvVoVA90C | isbn=0871548224 }}
* स्टार्टवंट, विलियम सी। (एड.)। ''छन्डबुक अफ़ नॉर्थ अमेरिकन इंडियंस'' (खंड 1-20)। वॉशिंगटन, डी। सी.: स्मिथसोनियन इंस्टीट्यूशन। (खंड 1-3, 16, 18-20 अहिलेसम्म प्रकाशित भएन), (1978-वर्तमान).
* टिलर, वेरोनिका ई। (एड.)। ''डिस्कवर इंडियन रेज़र्वेशन यूएसए (USA): अ विजिटर्स वेलकम गाइड.'' बेन नाइटहॉर्स कैंपबेल द्वारा प्राक्कथन। डेन्वर, सीओ (CO): परिषद प्रकाशन, 1992। ISBN 0-9632580-0-1.
</div>
==बाह्य लिङ्क्स==
{{Commons|Native Americans}}
* राष्ट्रीय अभिलेखागार र रिकर्ड्स प्रशासनका [http://www.archives.gov/research/arc/ आर्चिवल रिसर्च कैट्लौग]मा [http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ नेटिव अमेरिकन हिस्टोरिकल रिकर्ड्स] उपलब्ध
* [http://www.LostWorlds.org प्री कोलंबियन नेटिव अमेरिकन हिस्ट्री, आर्ट एंड कल्चर @ LostWorlds.org]
* यूनिवर्सिटी अफ़ साउथ कैरोलिना लाइब्रेरी डिजिटल कलेक्शन पेजमा [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html बोनविले कलेक्शन अफ़ 19थ सहरुचुरी फोटोग्राफ्स अफ़ नेटिव अमेरिकंस]
* [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm उत्तर अमेरिकी भारतिहरुको ह्यूटन मिफ्लिन विश्वकोश]
* ''यूसीबी (UCB) लाइब्रेरीज़ गवपब्स (GovPubs)'' देखि [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm नेटिव अमेरिकन ट्रिटिज़ एंड इनफॉर्मेशन]
* लाइब्रेरी अफ़ कांग्रेस अमेरिकन मिमोरी प्रोजेक्टदेखि [http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Native%20American%20History नेटिव अमेरिकन हिस्ट्री]
*{{dmoz|Society/Ethnicity/The_Americas/Indigenous/Native_Americans}}
* [http://www.firstnationsseeker.ca फर्स्ट नेशन सीकर] विज़िट नेटिव अमेरिकन कम्युनिटीज़ एक्रॉस नॉर्थ अमेरिका एंड डिस्कवर देर हिस्ट्री.
{{-}}
{{DEFAULTSORT:Native Americans In The United States}}
[[श्रेणी:उत्तर अमेरिकाको इतिहास]]
[[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका]]
{{Link GA|de}}
{{Link FA|fr}}
[[ca:Amerindi nord-americà]]
[[de:Indianer Nordamerikas]]
[[en:Native Americans in the United States]]
[[eo:Usonaj indianoj]]
[[es:Pueblos nativos de los Estados Unidos]]
[[fa:سرخپوستان ایالات متحده آمریکا]]
[[fr:Amérindiens aux États-Unis]]
[[it:Nativi americani degli Stati Uniti]]
[[ja:インディアン]]
[[ko:미국내 아메리카 원주민]]
[[pl:Tubylczy Amerykanie]]
[[pt:Povos nativos dos Estados Unidos da América]]
[[ru:Коренные народы США]]
[[simple:Native Americans in the United States]]
[[sv:USA:s ursprungsbefolkning]]
[[ta:ஐக்கிய அமெரிக்காவிலுள்ள தொல்குடி அமெரிக்கர்]]
[[th:กลุ่มชนพื้นเมืองอเมริกันในสหรัฐอเมริกา]]
[[tr:Kızılderili]]
[[zh:印第安人]]All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://ne.wikipedia.org/w/index.php?oldid=264443.
  This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|