Difference between revisions 32295831 and 32518190 on nlwiki

'''Friedrich Wilhelm Stammeshaus''' (Sigli ([[Sumatra]]), [[3 juni]] [[1881]] - [[Amsterdam]], [[21 augustus]] [[1957]]) was een Nederlands [[militair]], controleur, verzamelaar en [[Etnografie (sociolinguïstiek)|etnograaf]]. Zijn collectie zou uitgroeien tot een van de belangrijkste etnografische verzamelingen in Noord-[[Sumatra]].

==Loopbaan==
Stammeshaus, zoon van een [[Pruisen|Pruisisch]] officier van gezondheid en een Atjehse moeder, bood zich vrijwillig aan om zich als [[soldaat]] voor 6 jaar te binden aan het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger|Leger in Oost-Indie]]. Na zijn middelbare schooljaren in [[Tilburg]] vertrok hij met het [[stoomboot|stoomschip]] ''Koning Willem III'' in de [[militaire rang|rang]] van [[sergeant]] op 20 juni 1903 uit Nederland om op 24 juli 1903 in [[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]] aan te komen. Hier werd hij ingedeeld bij het elfde [[regiment]] [[infanterie]]. Op 26 mei 1904 volgde zijn overplaatsing naar Noord-Sumatra. Ondanks de heersende [[Atjehoorlog]] zou hij hier zijn grote liefde vinden voor het land, de cultuur en haar inwoners. Zijn eerste standplaats was bij het [[garnizoen]]s[[bataljon]] van Sumatra’s oostkust in [[Medan (Indonesië)|Medan]]. Het bataljon uit Medan fungeerde als bevoorrading en [[Colonne (slagorde)|aanvullingscolonne]] voor de [[Korps Marechaussee te voet| vliegende colonne]] onder [[luitenant-kolonel|overste]] [[Gotfried Coenraad Ernst van Daalen (1863-1930)|Van Daalen]] die vanaf 8 februari 1904 onafgebroken door de [[Atjeh-oorlog tocht van G.C.E. van Daalen|Gajo en Alaslanden]] was getrokken en nu op het punt stond de Bataklanden binnen te trekken. Op 24 juni bereikte de aanvullingscolonne onder leiding van J.P.A. Wilhelm met sergeant Stammeshaus de marechausseecolonne van overste van Daalen. Op 23 maart 1906 kreeg hij het [[Ereteken voor Belangrijke Krijgsbedrijven]] met de gesp: Gajo en Alaslanden 1904.
[[Afbeelding:Stammeshaus met Polim.jpg||200px|thumb|links|Gezaghebber Stammeshaus met [[Panglima Polèm II]]]]
In september 1904 was Stammeshaus actief op de [[Karo|Karo-hoogvlakte]], dicht bij het gebied van de Pakpak [[Batak (Indonesië)|Batak]] die bekend  stonden om [[slavernij]] en [[kannibalisme]]. De vondsten in deze regio waren een goede aanvulling voor de etnografische verzameling van Stammeshaus. Hij diende nog tot 1908 in het Oost-Indisch leger en was gerechtigd, naast zijn gesp voor de Gajo en Alaslanden, tot het dragen van de gespen Atjeh 1901-1905, Midden Sumatra 1903-1907 en Atjeh 1906-1910.

===Binnenlandsch Bestuur te Atjeh===
Vanaf 1909 was Stammeshaus als klerk werkzaam bij het [[Plaatselijk bestuur (Nederlands-Indië)|Binnenlands Bestuur]] op de afdeling Groot-Atjeh te Seulimeum. Op 2 juni 1914 werd hij aangesteld als adspirant-gezaghebber te Lho Nga onder controleur G.J. van Dongen om vervolgens op 5 oktober 1915 te worden gepromoveerd tot gezaghebber (ter beschikking te Koeta Radja). Zijn eerste functie als controleur-gezaghebber zou hij gaan vervullen te Tjalang aan de Westkust van Atjeh (Onderafdeling Tjalang), een plaats die bekend was geworden in verband met de [[Teukoe Oemar|Nisero-Affaire]]. Inmiddels was Stammeshaus daar op 29 oktober 1921 bevorderd tot gediplomeerd-gezaghebber. Hij zou tot aan zijn buitenlands verlof in 1923 controleur te Tjalang blijven. Bij terugkomst van zijn verlof werd hij per 29 september 1924 aangesteld als controleur-gezaghebber te Lho Nga (Atjeh), een functie die hij tot zijn pensionering op 13 november 1931 zou blijven bekleden.

===Atjeh Museum te Koeta Radja===
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het Atjeh Museum in Koetaradja TMnr 60023674.jpg|thumb|200px|rechts|Het Atjeh Museum te Koeta Radja]]
Naast zijn bestuursfunctie was hij vanaf 1929 ook toezichthouder en later conservator van het Atjeh Museum te [[Banda Atjeh|Kota Radja]]. Het Atjeh Museum was een initiatief van de toenmalige [[gouverneur]] van Atjeh en Onderhorigheden [[generaal]] [[Henri Nicolas Alfred Swart|Swart]]. Stammeshaus bleef tot en met 1933 als conservator en lid van de commissie van toezicht betrokken bij het Atjeh Museum. 

===Pensionering===
Na zijn aankomst in Nederland verkocht Stammeshaus zijn privécollectie van 1300 etnografische objecten aan het Koloniaal Instituut in Amsterdam, het huidige [[Tropenmuseum]]. In deze collectie zaten velen topstukken, onder meer vele gouden sieraden, Atjehse wapens, [[amulet]]ten, foto’s, maar ook gewone gebruiksvoorwerpen. Het meest bekende stuk is de persoonlijke jas van [[Teukoe Oemar]]. Stammeshaus werd tevens ook assistent-conservator in het Koloniaal Instituut, waar hij tot 1946 werkzaam was als conservator. 

Daarnaast was hij actief als [[officier]] van de [[Schutterij (historisch)|Amsterdamse Burgerwacht]]. Stammeshaus ontving vele onderscheidingen: onder meer het eerder genoemde Ereteken voor Belangrijke Krijgsbedrijven, Bene Merenti, het [[Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als officier]] en het [[Verzetsherdenkingskruis]]. Namens de Atjehnese bestuurders kreeg Stammeshaus een Atjehnese titel met daarbij een [[Rencong (wapen)|rentjong]] en kupia voor zijn aandeel in het bestrijden van een hongersnood in Atjeh en zijn positieve bijdrage voor het Atjehnese volk tijdens zijn bestuursjaren.

<gallery>
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Laken staatsiejas toebehoord aan Teuku Umar Djohan TMnr 674-722.jpg|Laken staatsiejas toebehoord aan Teukoe Oemar Djohan
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Houten koranstandaard TMnr 481-91.jpg|Houten koranstandaard 
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Bidsnoer van waaierpalm pitten TMnr 481-93.jpg|Bidsnoer van waaierpalm pitten
</gallery>

{{Link portaal|KNIL}}
{{Appendix|2=
*1905.  J.C.J. Kempees. ''De tocht van overste van Daalen door de Gajo-, Alas- en Bataklanden van 8 februari tot 23 juli 1904.'' J.C. Dalmeijer. Amsterdam.
*1977.  A.A.J.T. Stammeshaus (red.), ''Eens en voor altijd Atjeh. Uit de nagelaten memoires van F.W. Stammeshaus'', Amsterdam: Uitgeverij Centraal Venster
*1914.   Heel, M.G. van (samenst.), Gedenkboek van de Koloniale Tentoonstelling in Semarang 20 Augustus-22 november 1914, Batavia: Drukkerij Mercurius (twee delen)
*Regeerings-Almanak voor Nederlandsch-Indië - Kalender & Personalia (jaargangen 1909-1933).

* [http://www.atchin.nl/Atchin/Militairen/Paginas/F.W._Stammeshaus.html Profiel van Stammeshaus]
}}

{{DEFAULTSORT:Stammeshaus, F}}
[[Categorie:Militair in het KNIL]]