Difference between revisions 33740126 and 33749211 on nlwiki

[[Image:Texascowboys2.jpg|thumb|right|300px|Twee cowboys te paard]]
Een '''cowboy''' (een [[Engels]] woord dat letterlijk [[Koe (rund)|koejongen]] betekent) was een persoon die het vee op de uitgestrekte vlaktes in de [[Verenigde Staten]] in bedwang moest houden en opdrijven. Hij reed daarbij op een [[paard (dier)|paard]] en gooide met een [[lasso]] om een koe of paard ([[mustang (paard)|mustang]]) te vangen. De cowboy zoals die te zien is in films, met rokende [[revolver (wapen)|revolvers]], bestaat niet meer, maar leeft voort als stoere [[macho]] in films, boeken en stripverhalen.

Men zegt dat er slechts ongeveer 35.000 cowboys geweest zijn in Amerika en dat hun glorietijd (de periode zoals wij ze kennen uit de films) duurde van ca. 1860 tot 1886. 

De hoofdtaak van de cowboys was om grote kudden runderen van de [[ranch]]es in Noord-[[Texas (staat)|Texas]] te drijven naar plaatsen als [[Abilene (Texas)|Abilene]] en [[Dodge City (Kansas)|Dodge City]], waar spoorwegstations waren, vanwaar de dieren per trein verder konden worden getransporteerd naar [[Chicago]], het centrum van de vleesverwerkende industrie.
Met het verloop van de tijd werd steeds meer [[prairie]]gebied door akkerbouwers omheind met [[prikkeldraad]], zodat het steeds moeilijker werd een weg te vinden voor de kuddes. Bovendien werden de spoorwegen steeds meer naar het zuiden verlegd. Omstreeks 1890 is het dan ook afgelopen met de bloeitijd van de cowboy.

Cowboys in [[Western (film)|Wildwestfilms]] zijn gebaseerd op de Noord-Amerikaanse cowboys. Maar ook in andere landen heeft dit beroep bestaan of bestaat het nog.
In [[Italië]] zijn het buttero, in de [[Camargue (gebied)|Camargue]] in [[Frankrijk]]: gardians, in [[Hongarije]]: czikoski, in [[Mexico (land)|Mexico]]: vaqueros, in [[Zuid-Amerika]]: [[gaucho]]'s, en in [[Hawaï]]: paniolos.

De [[kleding]] van de cowboy was/is afgestemd op het zware werk dat hij deed. Dit kon nog al eens verschillen van streek tot streek.<br> Vaste onderdelen zijn:
*De hoed: De archetypische cowboy uit de film draagt steeds zijn Stetson. Het is een misvatting te denken dat de veedrijvers in de 19de eeuw ook dit hoofddeksel droegen. De filmindustrie in Hollywood droeg bij tot deze beeldvorming. Het meest gedragen hoofddeksel voor cowboys was de bolhoed, maar ook mutsen en petten waren courant. Deze kennis hebben we te danken aan de historicus Lucius Beebe.
*De [[sporen (paardrijden)|sporen]] aan de laars zijn lang en puntig. Cowboys [[Roskam (voorwerp)|roskam]]den hun paarden zelden en dus waren sporen nodig om door de geklitte haren te geraken. Ook reden ze vaak op halfwilde paarden, die anders moeilijker in bedwang te houden waren.
*De chaps (beenkappen): bijkomende bescherming tegen doornige struiken, bijtgrage paarden en hoorns van runderen.
*De [[bandana]]: een doek die om de nek gebonden werd bij zandstormen en/of overvallen.

De kleding en uitrusting van de cowboys waren voor een groot deel ontleend aan de [[Mexico (land)|Mexicaanse]] [[charro (ruiter)|charro's]].{{largethumb}}|Twee cowboys te paard]]
[[Image:Yerra en Corrientes.jpg|{{largethumb}}|Gauchos in [[Argentinië]]]]
[[Image:Rodeo Santa Susanna ranch.jpg|{{largethumb}}|Gauchos in [[Argentinië]]]]
[[Image:Mustering sheep in Patagonia.jpg|{{largethumb}}|Gauchos met schapen in [[Patagonië]]]]
[[Image:Vaqueiro Gonterre 1.JPG|{{largethumb}}|Vaqueiro in [[Brazilië]]]]
Een '''cowboy''' (een [[Engels]] woord dat letterlijk 'koe-jongen' betekent) was een persoon die de veekuddes, met name [[Koe (rund)|runderen]] op de uitgestrekte vlaktes in de [[Verenigde Staten]] moest bewaken en opdrijven. Hij reed daarbij op een [[paard (dier)|paard]] en wierp met een [[lasso]] om een koe of paard ([[mustang (paard)|mustang]]) te vangen. De cowboy zoals die te zien is in films, met rokende [[revolver (wapen)|revolvers]], bestaat niet meer, maar leeft voort als stoere [[macho]] in films, boeken, stripverhalen en reclame.

==Aantallen, jaartallen==
Historici melden dat er slechts ongeveer 35.000 cowboys geweest zijn in Amerika en dat hun glorietijd (de periode waaruit wij ze kennen vanuit de films) duurde van ca. 1860 tot 1886.

==Veehoeders, veedrijvers==
De hoofdtaak van de cowboys was om grote kudden runderen van de [[ranch]]es in Noord-[[Texas (staat)|Texas]] te drijven naar plaatsen als [[Abilene (Texas)|Abilene]] en [[Dodge City (Kansas)|Dodge City]], waar spoorwegstations waren, vanwaar de dieren per trein verder konden worden getransporteerd naar [[Chicago]], het centrum van de vleesverwerkende industrie.
Na verloop van tijd werden steeds meer [[prairie]]gebieden door [[akkerbouw]]ers omheind met [[prikkeldraad]], zodat het steeds moeilijker werd wegen te vinden voor de kuddes. Bovendien werden de spoorwegen steeds meer naar het zuiden verlegd. Omstreeks 1890 is het dan ook afgelopen met de bloeitijd van de cowboy.

==Cowboykleding==
De [[kleding]] van de cowboy was/is afgestemd op het zware werk dat hij deed. Dit kon nog al eens verschillen van streek tot streek.<br> Vaste onderdelen zijn:
*De [[hoed]]: deze geeft bescherming tegen zon en regen en tegen laaghangende takken. 
:De archetypische cowboy uit de film draagt steeds zijn [[stetson]]. De filmindustrie in Hollywood droeg bij tot deze beeldvorming. Het is echter een misvatting te denken dat de veedrijvers in de 19de eeuw ook steeds dit hoofddeksel droegen. Het meest gedragen hoofddeksel voor cowboys was de bolhoed, maar ook mutsen en petten waren in gebruik volgens onderzoek van de Amerikaanse journalist en spoorweghistoricus [[Lucius Beebe]].
*De [[sporen (paardrijden)|sporen]] aan de laarzen zijn lang en puntig. Cowboys borstelden hun paarden zelden en daarom waren grote sporen nodig om door de geklitte vachten aanwijzingen te kunnen geven. Ook reden cowboys vaak op halfwilde paarden die met grove sporen makkelijker te besturen waren.
*De ''chaps'' (leren beenkappen): voorkomen slijtage aan de knieën en bieden bescherming tegen doornige struiken, bijtgrage paarden en scherpe hoorns van runderen.
*De [[bandana]]: een doek om de hals, die ook om mond en neus gebonden werd bij zandstormen of overvallen.
*De [[laarzen]]: stevige [[rijlaars|rijlaarzen]], meestal van het type 'Spaanse laarzen' of [[cowboylaarzen]].
*De ''bullwhip'': een lange gevlochten zweep van leer waarmee men kan knallen en vee kan opdrijven.

==Tradities elders==
Cowboys in [[Western (film)|wildwest films]] zijn gebaseerd op de Noord-Amerikaanse cowboys. 
De kleding en uitrusting van de cowboys waren voor een groot deel ontleend aan de [[Mexico (land)|Mexicaanse]] ''[[charro (ruiter)|charro's]]''.

Ook in andere landen heeft dit beroep bestaan of bestaat het nog. In [[Italië]] heten zij ''buttero'', in de [[Camargue (gebied)|Camargue]] in [[Frankrijk]]: ''gardians'', in [[Hongarije]]: ''czikoski'', in [[Zuid-Amerika]]: ''[[gaucho]]'s'' en ''vaqueros'' en in [[Hawaï]]: ''paniolos''.

==Zie ook==
* [[Westernrijden]]; rijstijl en wedstrijden binnen de hedendaagse [[paardensport]], in de trant van de veehoeders in de [[Zuidelijke Verenigde Staten]].⏎

{{Commonscat|Cowboys}}

{{Navigatie Wilde Westen}}

[[Categorie:Agrarisch beroep]]
[[Categorie:Amerikaans symbool]]⏎
[[Categorie:Cultuur in de Verenigde Staten]]
[[Categorie:Amerikaans symboolRuiter]]
[[Categorie:Wilde Westen]]
{{Link GA|es}}

[[ar:راعي البقر]]
[[az:Kovboy]]
[[be:Каўбой]]
[[bg:Каубой]]
[[ca:Cowboy]]
[[cs:Kovboj]]
[[da:Cowboy]]
[[de:Cowboy]]
[[en:Cowboy]]
[[eo:Vakero]]
[[es:Cowboy]]
[[eu:Cowboy]]
[[fa:کابوی]]
[[fi:Cowboy]]
[[fr:Cow-boy]]
[[gd:Gille-cruidh]]
[[he:בוקר (מקצוע)]]
[[hi:काउबॉय]]
[[hr:Kauboj]]
[[hu:Cowboy]]
[[ia:Vacchero]]
[[id:Koboi]]
[[it:Cowboy]]
[[ja:カウボーイ]]
[[kk:Ковбой]]
[[ko:카우보이]]
[[no:Cowboy]]
[[os:Ковбой]]
[[pl:Kowboj]]
[[pt:Cowboy]]
[[ro:Cowboy]]
[[ru:Ковбой]]
[[simple:Cowboy]]
[[sk:Kovboj]]
[[sr:Каубој]]
[[sv:Cowboy]]
[[te:కౌబాయ్]]
[[th:คาวบอย]]
[[tl:Koboy]]
[[tr:Kovboy]]
[[uk:Ковбой]]
[[vi:Cao bồi]]
[[zh:牛仔]]