Difference between revisions 35453249 and 35455330 on nlwiki

{{NPOV}}
{{samenvoegen|Geschiedenis van de Lage Landen}}
{{Zijbalk geschiedenis België|afbeelding=Pieter Bruegel d. Ä. 093.jpg|titel=''Winterlandschap met schaatsers en vogelknip'', [[Pieter Bruegel de Oude]], 1565}}{{Zijbalk geschiedenis Nederland|afbeelding=The IJ at Amsterdam with the former flagship 'Gouden Leeuw' (Willem van de Velde II).jpg|titel=''Het IJ voor Amsterdam met de '[[Gouden Leeuw (vlaggenschip)|Gouden Leeuw]]', het voormalige vlaggeschip van [[Cornelis Tromp]]'', 1686, [[Willem van de Velde de Jonge]]}}
[[Bestand:NasaBenelux.jpg|miniatuur|261px|De lage landen gezien vanuit de ruimte.]]
[[Bestand:Brugge SPOT 1189.jpg|miniatuur|261px|Typische verstedelijking.]]
[[Bestand:0943newGrote Kerk Breda.jpg|miniatuur|261px|De ranke toren van de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Breda)|Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Breda]].]]
[[Bestand:Oudenaarde Stadhuis.jpg|miniatuur|261px|Het [[stadhuis van Oudenaarde]].]]
[[Bestand:Koolbladkapiteel.JPG|miniatuur|261px|[[Koolbladkapiteel]] aan een ronde schippijler in de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Dordrecht)|Grote Kerk van Dordrecht]].]]

De '''geschiedenis van de Lage Landen''' geeft duiding over de gebeurtenissen en ontwikkelingen in de [[Lage Landen]] bij de zee, het gebied gelegen rond de grote rivieren van Noordwest-Europa die in de [[Noordzee]] en het [[Nauw van Calais (zeestraat)|Nauw van Kales]] uitmonden, dat grosso modo overeenstemt met de huidige [[Benelux]], het noorden van [[Frankrijk]] en enkele streken in het Westen van [[Duitsland]]. Reeds in de [[bronstijd]] en de [[IJzertijd|ijzertijd]] (van het [[3e millennium v.Chr.|3e]] tot het [[1e millennium v.Chr.]]) zou zich in deze gebieden het "''[[Noordwestblok]]''" cultureel hebben onderscheiden.{{feit}} Daarna vormden zich variërende eenheden onder respectievelijk [[Lijst van Keltische stammen|Keltisch]]-[[Germanen|Germaanse]], en [[Romeinse Rijk|Romeinse]] invloeden. Vervolgens evolueerde het geheel onder impuls van de [[kerstening]] mee in grotere imperiums met een groeiend [[feodalisme|feodale]] structuur. De opkomst van de steden zorgde voor toename in rijkdom, maar ook voor verschuiving van de macht en versplintering. Pogingen tot [[centralisatie]] wisselden af in een evenwichtsspel met lokale tendensen tot [[autonomie]].

De culturele en materiële rijkdom die reeds vroeg in de geschiedenis van Europa van onze contreien over het continent werd uitgedragen droeg ertoe bij dat de Lage Landen als een samenhangende entiteit werden beschouwd, maar wekte tegelijk de politieke drang naar bezit en controle over deze [[Gewest (Lage Landen)|gewesten]], met talloze oorlogen als gevolg.

De Lage Landen worden tot laat in de 16e eeuw als één geheel beschouwd,{{feit}} aangeduid met de naam 'Landen van herwaarts over' (''les pays de par-deçà''). De benaming 'Nederlanden' (onder invloed van het Duits) trad pas in voege in de Habsburgse tijd. Vanaf 1585 werd België een onderscheiden entiteit, toen de tien provinciën ervan na de [[Nederlandse Opstand]] en de daarmee gepaard gaande godsdiensttwisten door Spanje werden veroverd terwijl de noordelijke zeven zich afsplitsten. Van 1814 tot 1830 werd nog een poging gedaan om de Lage Landen opnieuw in één koninkrijk onder te brengen, maar de gebieden hadden tegen die tijd, op het stramien van hun onderscheiden godsdienst, reeds te zeer uiteenlopende culturen ontwikkeld. Het bleek niet meer mogelijk ze als enkele entiteit onder één centraal gezag te laten functioneren.

== Prehistorie ==
Het gebied van de Lage Landen zuid van de [[Nederrijn]] en [[Beneden-Maas|-Maas]] gelegen was cultureel verwant met Centraal- en Zuid-Europa, het gedeelte noord daarvan behoorde meer tot een Noord-Europese cultuurzone. In de hele regio ontwikkelden zich van elkaar onderscheiden cultuurvormen die worden getypeerd aan de hand van o.a. hun keramiek, siervoorwerpen, werktuigen en wapentuig. Ze situeren zich in verschillende gebieden, zoals de streek rond [[Maastricht]] en de Belgisch-Nederlandse grens, waar de oudste [[Vuursteen|vuurstenen werktuigen]] zijn gevonden na die van het gebied rond [[Mons]].

[[Bestand:Racloir silex.jpg|miniatuur|Schraper van vuursteen]]
In de Ardennen werd een vuursteengroeve voor [[Moustérien]]voorwerpen gevonden, die voornamelijk door de [[Neanderthaler]] werden gemaakt en gebruikt, daterend ca. 80.000 jaar geleden. Zo'n 18.000 jaar terug werd daar de [[Magdalénien]]cultuur gesitueerd, grenzend aan een groot onbewoond gebied tot 13.000 jaar geleden.

[[Bestand:Pincevent tent.gif|miniatuur|Het Magdalénienvolk woonde niet alleen in grotten maar ook in tenten zoals deze uit Pincevent (Frankrijk)]]
Vanaf het mesolithicum (10.000 jaar geleden) onderscheidde zich een noordelijke en zuidelijke cultuursfeer met de grote rivieren als scheidslijn.{{feit||2013|03|07}}
{{samenvoegen|Geschiedenis van de Lage Landen}}
{{Zijbalk geschiedenis België|afbeelding=Pieter Bruegel d. Ä. 093.jpg|titel=''Winterlandschap met schaatsers en vogelknip'', [[Pieter Bruegel de Oude]], 1565}}{{Zijbalk geschiedenis Nederland|afbeelding=The IJ at Amsterdam with the former flagship 'Gouden Leeuw' (Willem van de Velde II).jpg|titel=''Het IJ voor Amsterdam met de '[[Gouden Leeuw (vlaggenschip)|Gouden Leeuw]]', het voormalige vlaggeschip van [[Cornelis Tromp]]'', 1686, [[Willem van de Velde de Jonge]]}}
[[Bestand:NasaBenelux.jpg|miniatuur|261px|De lage landen gezien vanuit de ruimte.]]
[[Bestand:Brugge SPOT 1189.jpg|miniatuur|261px|Typische verstedelijking.]]
[[Bestand:0943newGrote Kerk Breda.jpg|miniatuur|261px|De ranke toren van de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Breda)|Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Breda]].]]
[[Bestand:Oudenaarde Stadhuis.jpg|miniatuur|261px|Het [[stadhuis van Oudenaarde]].]]
[[Bestand:Koolbladkapiteel.JPG|miniatuur|261px|[[Koolbladkapiteel]] aan een ronde schippijler in de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Dordrecht)|Grote Kerk van Dordrecht]].]]

De '''geschiedenis van de Lage Landen''' geeft duiding over de gebeurtenissen en ontwikkelingen in de [[Lage Landen]] bij de zee, het gebied gelegen rond de grote rivieren van Noordwest-Europa die in de [[Noordzee]] en het [[Nauw van Calais (zeestraat)|Nauw van Kales]] uitmonden, dat grosso modo overeenstemt met de huidige [[Benelux]], het noorden van [[Frankrijk]] en enkele streken in het Westen van [[Duitsland]]. Reeds in de [[bronstijd]] en de [[IJzertijd|ijzertijd]] (van het [[3e millennium v.Chr.|3e]] tot het [[1e millennium v.Chr.]]) zou zich in deze gebieden het "''[[Noordwestblok]]''" cultureel hebben onderscheiden.{{Bron?||2013|03|07}} Daarna vormden zich variërende eenheden onder respectievelijk [[Lijst van Keltische stammen|Keltisch]]-[[Germanen|Germaanse]], en [[Romeinse Rijk|Romeinse]] invloeden. Vervolgens evolueerde het geheel onder impuls van de [[kerstening]] mee in grotere imperiums met een groeiend [[feodalisme|feodale]] structuur. De opkomst van de steden zorgde voor toename in rijkdom, maar ook voor verschuiving van de macht en versplintering. Pogingen tot [[centralisatie]] wisselden af in een evenwichtsspel met lokale tendensen tot [[autonomie]].

De culturele en materiële rijkdom die reeds vroeg in de geschiedenis van Europa van onze contreien over het continent werd uitgedragen droeg ertoe bij dat de Lage Landen als een samenhangende entiteit werden beschouwd, maar wekte tegelijk de politieke drang naar bezit en controle over deze [[Gewest (Lage Landen)|gewesten]], met talloze oorlogen als gevolg.

De Lage Landen worden tot laat in de 16e eeuw als één geheel beschouwd,{{Bron?||2013|03|07}} aangeduid met de naam 'Landen van herwaarts over' (''les pays de par-deçà''). De benaming 'Nederlanden' (onder invloed van het Duits) trad pas in voege in de Habsburgse tijd. Vanaf 1585 werd België een onderscheiden entiteit, toen de tien provinciën ervan na de [[Nederlandse Opstand]] en de daarmee gepaard gaande godsdiensttwisten door Spanje werden veroverd terwijl de noordelijke zeven zich afsplitsten. Van 1814 tot 1830 werd nog een poging gedaan om de Lage Landen opnieuw in één koninkrijk onder te brengen, maar de gebieden hadden tegen die tijd, op het stramien van hun onderscheiden godsdienst, reeds te zeer uiteenlopende culturen ontwikkeld. Het bleek niet meer mogelijk ze als enkele entiteit onder één centraal gezag te laten functioneren.

== Prehistorie ==
Het gebied van de Lage Landen zuid van de [[Nederrijn]] en [[Beneden-Maas|-Maas]] gelegen was cultureel verwant met Centraal- en Zuid-Europa, het gedeelte noord daarvan behoorde meer tot een Noord-Europese cultuurzone. In de hele regio ontwikkelden zich van elkaar onderscheiden cultuurvormen die worden getypeerd aan de hand van o.a. hun keramiek, siervoorwerpen, werktuigen en wapentuig. Ze situeren zich in verschillende gebieden, zoals de streek rond [[Maastricht]] en de Belgisch-Nederlandse grens, waar de oudste [[Vuursteen|vuurstenen werktuigen]] zijn gevonden na die van het gebied rond [[Mons]].

[[Bestand:Racloir silex.jpg|miniatuur|Schraper van vuursteen]]
In de Ardennen werd een vuursteengroeve voor [[Moustérien]]voorwerpen gevonden, die voornamelijk door de [[Neanderthaler]] werden gemaakt en gebruikt, daterend ca. 80.000 jaar geleden. Zo'n 18.000 jaar terug werd daar de [[Magdalénien]]cultuur gesitueerd, grenzend aan een groot onbewoond gebied tot 13.000 jaar geleden.

[[Bestand:Pincevent tent.gif|miniatuur|Het Magdalénienvolk woonde niet alleen in grotten maar ook in tenten zoals deze uit Pincevent (Frankrijk)]]
Vanaf het mesolithicum (10.000 jaar geleden) onderscheidde zich een noordelijke en zuidelijke cultuursfeer met de grote rivieren als scheidslijn.{{Bron?||2013|03|07}} Vanaf 6.500 jaar terug dateren de eerste landbouwnederzettingen. De daarop volgende culturen onderscheidden zich door een transformatie van hun materiële [[cultuur]]. Contacten met mesolithische jagers-verzamelaars zorgden voor gemengde of semi-landbouwgemeenschappen.

Uit het laat-neolithicum dateren de [[hunebed]]den, waarvan de juiste herkomst nog steeds niet achterhaald is.

(contracted; show full)
3. [[Maximiliaan II Emanuel van Beieren|Maximiliaan Emanuel]]: het [[Graafschap Namen|Naamse]] en [[Hertogdom Luxemburg|Luxemburg]]; <br />
4. en tenslotte bezetten de Verenigde Provinciën [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]], de door Lodewijk XIV afgestane landen, het [[Doornik en het Doornikse|Doornikse]] en [[West-Vlaanderen (1713)|West-Vlaanderen]], alsmede [[Spaans-Gelderland]].
  

[[Bestand:Luyster van Brabant 2.jpg|miniatuur|''Luyster van Brabant'' wordt pro memorie aan de keizer bezorgd.]]
Bij de oude tien provinciën (Brabant, Vlaanderen, Henegouwen, Namen, Luxemburg, Limburg, Gelderland, Mechelen, Doornijk en het Doornijkse), kwam als elfde: West-Vlaanderen. Op 11 januari 1717 kon De Prié overeenkomstig een ontvangen bevel eindelijk een voorlopige 'regerings-junta' (''junta del gobierno'') inrichten. Het regeringsstelsel dat hij (contracted; show full)n de regimenten hield tenslotte halt achter de muren van Luxemburg. Enkel op de [[citadel van Antwerpen]] wapperde nog een keizerlijke vlag, tot ook daar op 29 maart 1890 het garnizoen zich overgaf. Op 18 december 1789 deed het Comiteit van Breda te midden van algemene geestdrift zijn intrede in het met de driekleur bevlagde Brussel. Hiermee eindigde in de [[Lage Landen]] het Oostenrijks stelsel dat vierenzeventig jaar had geduurd.

== Periode van de Verenigde Belgische Staten en Frans II (1790-1794) ==
{{
Hoofdartikel|Geschiedenis van de Verenigde Belgische Staten}}
[[Bestand:Verenigde Nederlandse Staten 1790.jpg|miniatuur|Staatkundige toestand in het jaar 1790]]
Na de [[Brabantse Omwenteling|kortstondige opstand]] werd de [[Habsburgse monarchie|Habsburgse]] [[keizer Jozef II]] vervallen verklaard van de macht. Onmiddellijk na de val van het Oostenrijks stelsel werd op 27 december 1789 de soevereiniteit van de hoofdgewesten door de [[Staten]] in handen genomen en een [[confederatie|bondgenootschappelijke staat]] gevormd onder de naam van ''[[Verenigde Belgische Staten]]''. Op 11 januari 1790 kondigden dan de Staten, verenigd in een [[Staten-Generaal van de Nederlanden#Staten-Generaal in de Zuidelijke Nederlanden|Staten-Generaal]], die in deze hoedanigheid voor het laatst vergaderde, ''de Akte van vereniging van de onafhankelijke Verenigde Nederlandse Staten'' af, de akte van oprichting der ''Verenigde Nederlandse Staten'', (vaak ook vertaald als ''Belgische Vereenigde Staten'' of ''Verenigde Belgische Staten'', Frans: ''États-Belgiques-Unis'', Duits:''Vereinigte Staaten von Belgien'', Engels: ''United States of Belgium''). De negen stichtende leden van deze statenbond waren de provincies [[Hertogdom Brabant|Brabant]], [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]], [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]], [[West-Vlaanderen (1713)|West-Vlaanderen]], [[Graafschap Namen|Namen]], [[Heerlijkheid Mechelen|Mechelen]], [[Oostenrijks Gelre|"Belgisch" Gelre]], [[Doornik en het Doornikse]]. Luxemburg en Luik bleven afzijdig. 

De gecentraliseerde staat, die al sedert de 16e eeuw het provinciaal [[particularisme]] bestreed, werd hiermee vervangen door een [[confederatie|bondgenootschappelijke staat]] van de [[Zuidelijke Nederlanden]]. Elk [[Gewest (Lage Landen)|provinciegewest]] behield zijn soevereiniteit, maar voor al wat de gemeenschappelijke belangen aanging werd die aan een soeverein Congres overgedragen, dat overigens samengesteld was uit dezelfde personen als de Staten-Generaal en om de drie jaar hernieuwbaar. Tot deze aan het Congres overgelaten gemeenschappelijke belangen behoorden: inrichting en onderhoud van het leger, betrekkingen met de vreemde mogendheden, het munten. Het is duidelijk dat de Verenigde Staten van Amerika hier als voorbeeld werden genomen, inclusief de naam 'Congres', zij het naar de letter en niet naar de geest.

De inwendige verdeling van de nieuwe regering van [[Aristocratie|aristocraten]] of [[Statisten]] onder van der Noot enerzijds, en [[Democratie|democraten]] of '[[Vonckisten]]' anderzijds, zorgde echter voor immobilisme van bestuur. 

Europa reageerde eveneens verdeeld, zij het om andere redenen, en kwam uiteindelijk met de [[Conventie van Den Haag (1790)|conventie in Den Haag]] tot het dubbelzinnig besluit dat enerzijds de Zuidelijke Nederlanden onder keizerlijk gezag, dus terug aan Oostenrijk moesten worden gegeven, maar dat anderzijds alle hervormingen op kerkelijk, bestuurlijk en gerechtelijk gebied zouden worden ingetrokken. De vrijheden waarin de keizer tenslotte moest toestemmen om de [[autonomie]] van het gebied te garanderen maakten dat de 'Verenigde Belgische Staten', al was hun een kort leven beschoren, uiteindelijk slechts in naam verdwenen.

Intussen bewees Europa andermaal de noodzaak in te zien van een zelfstandig [[België]].
[[Bestand:Archdukecharles1.jpg|miniatuur|[[Karel van Oostenrijk-Teschen|Aartshertog Karel]], nieuwe landvoogd van de [[Zuidelijke Nederlanden]].]]
De Oostenrijkers hadden reeds op 13 augustus in Limburg een overwinning behaald door de patriotten uit [[Herve]] te verdrijven. Het Congres riep in antwoord op een keizerlijk ultimatum op 21 november diens derde zoon, [[Karel van Oostenrijk-Teschen|aartshertog Karel]], tot erfelijk groothertog van België uit. Maar op 24 november traden de Oostenrijkse troepen van Leopold zonder slag of stoot [[graafschap Namen|Namen]] binnen en zagen de [[Staten]] van Namen zich genoodzaakt het oude gezag weer te erkennen. Twee dagen later onderwierp de Statenvergadering van [[West-Vlaanderen (1713)|West-Vlaanderen]] zich en werd de rest van het land zonder veel geweld heroverd. Na de inname van Brussel paste de nieuwe keizer de hervormingen toe, zij het milder dan zijn voorganger. Op 15 juni 1791 keerden de landvoogden terug.

Er ontstond een ondergrondse verzetsbeweging geleid door oud-Vonckisten, die zich in [[Frans-Vlaanderen]] hadden gevestigd en zich met Luikse opstandelingen hadden verenigd. In het land zelf probeerde na de dood van Leopold zijn opvolger Frans II van België een uitvalsbasis te maken in zijn oorlog tegen Frankrijk, nadat hij zijn broer Karel als nieuwe landvoogd had aangeduid. [[Keizer Frans II|Keizer Frans I]] kwam op 9 april 1794 zelf te Brussel om het begin van de nieuwe veldtocht tegen Frankrijk bij te wonen. Hij liet er zich op 23 april in open lucht op het Koningsplein inhuldigen als hertog van Brabant en van Limburg.

== Patriottenbeweging (1759-1806) ==
{{zieook|Zie [[Patriotten]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp}}
[[Bestand:Fransen op de Neude.jpg|miniatuur|Patriotten op het [[Neude]] in 1786]]
[[Bestand:StadhouderWillemV2.jpg|miniatuur|Stadhouder Willem V, omstreeks 1790]]
Gemotiveerde Noord-Nederlandse burgers wilden aan het einde van de 18e eeuw [[democratisering]] stimuleren en aan het rigide [[absolutisme]] van [[stadhouder Willem V]], die in 1711 zijn vader opvolgde en in 1759 begon te regeren, een halt toeroepen. Het was het ontstaan van een nieuwe partij, genoemd naar een oude partijterm die zowel door Republikeinen als Oranjegezinden was gebruikt, die fundamentele kritiek had op de bestaande regering. 

Deze 'patriotten' - vaak uit christelijke, maar ook uit seculiere [[Verlichting (stroming)|verlichte]] kringen - waren beïnvloed door de ideeën van [[Jean Jacques Rousseau]] over de [[volkssoevereiniteit]] en [[algemene wil]]. Zij wilden dat niet de stadhouder, maar de burgers hun burgemeesters en bestuurders kozen en dat de [[vroedschap]]pen een afspiegeling vormden van de bevolking. Dat katholieken en doopsgezinden in geen enkel bestuur zaten, was voor hen onverteerbaar.<ref>http://historiek.net/nieuws/algemeen/7087-moderne-nederlandse-democratie-begon-in-heusden</ref>

De gevestigde aristocratie had bewezen dat haar eigen belang primeerde op dat van het land, toen de regenten geen nieuwe leden uit de onderlaag meer toelieten en aldus een gesloten kaste waren gaan vormen. De patriotten verzetten zich tegen deze [[aristocratie]] met haar lucratieve en erfelijke ambten, privileges en pro-Engelse houding. Verongelijkte edelen zoals [[Joan Derk van der Capellen tot den Pol|Jan van der Capellen tot den Pol]] maakten deel uit van een actieve opstandige kern van de partij, maar ook rijke bankiers en ondernemers, groothandelaars en intellectuelen, die geen rol van betekenis konden spelen in de politiek, behoorden ertoe. Zij telden veel afvallige protestanten en rooms-katholieken in hun rangen, terwijl joden eerder naar de Oranjeprinsen keken als hun beschermers. Er waren ook wel enkele regenten die weliswaar aan de republikeinse traditie vasthielden, maar het stadhouderschap verwierpen. De meesten zagen de beweging echter als een gevaar.

[[Bestand:Bataille de Dogger Bank 5 aout 1781.jpg|miniatuur|[[Slag bij de Doggersbank (1781)|Slag bij de Doggersbank]] 5 augustus 1781]]
In de [[Vierde Engels-Nederlandse oorlog]] (1780-84) bleek hoe erg de Noord-Nederlandse vloot verwaarloosd was, terwijl het sturen van convooien om de handelsschepen te vergezellen rampzalig uitpakte. Dit werd door de patriotten aangegrepen om het beleid van Willem V te laken en zij begonnen overal door te dringen in het bestuur van de steden, zowel in Holland als in de andere provincies. Toen Holland zijn eigen leger los van het bevel van de prins begon te vormen uit de [[schutterij]]en, was de burgeroorlog nabij, waarop Willem V met zijn vrouw Wilhelmina (zuster van de Pruisische Frederik II) naar Gelderland vluchtte terwijl Holland hem van de troon ontzet verklaarde. [[Wilhelmina van Pruisen (1751-1820)|Wilhelmina]] had de leiding genomen in het herstellen van het stadhouderschap, maar nu de Verenigde Provincieën betrokken raakten in het internationaal conflict koos Frankrijk de zijde van de patriotten, omdat de stadhouder opnieuw in een afhankelijke rol was terecht gekomen ten aanzien van Engeland en Pruisen. Bij de aanstelling van de Pruisische opvolger [[Frederik Willem II van Pruisen|Frederik Willem II]] in 1786 werd tot actie overgegaan. De patriotten rekenden op Frankrijk, maar Versailles was in de eindfase gekomen van de politieke en financiële crisis die de Franse Revolutie in 1789 inluidde. Toen Wilhelmina naar Holland wilde terugkeren werd ze bij de provinciegrens aangehouden. Dit incident was voor Pruisen de aanzet tot een massale invasie, waarmee het Hollands en Utrechts leger werd weggevaagd en prins Willem V opnieuw in officiële dienst gezet. 
[[Bestand:Texel 1.jpg|miniatuur|Schilderij door Charles Louis Mozin (1806-1862), waarop de ingevroren vloot bij Den Helder wordt afgebeeld]]
De periode van repressie die daarop volgde had veel patriotten doen uitwijken of emigreren naar de [[Oostenrijkse Nederlanden]] en [[Frans-Vlaanderen]]. Maar zij konden hun hoop hervatten toen de Franse legers Oostenrijks België, dat een korte onafhankelijkheidsperiode had gekend in 1789-90, in 1792 binnentrokken. De Fransen drongen door tot [[Staats-Brabant]] in de Verenigde Provinciën en konden vervolgens over de bevroren grote rivieren naar het hart van het land doorstoten, terwijl Willem V zijn post verliet en naar Engeland vluchtte. Maar de patriotten hadden daarvoor reeds de leiding van de regering in handen genomen. In Amsterdam nam een revolutionair comité onder leiding van [[Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825)|Rutger Jan Schimmelpenninck]] op 18 januari 1794 de macht van de zittende burgemeesters op minzame wijze over, net voor de Franse troepen de stad bezetten. Ze noemden zichzelf de "Provisionele Representanten van het Volk van Amsterdam". Op gelijkaardige wijze kwamen ook in andere steden patriottische stadsbesturen aan de macht, waardoor eerst de Gewestelijke Staten en later de Staten-Generaal hun macht verloren. Voor de koloniale bezittingen werden comités gevormd, die de taken van de Raad van State overnamen.

== Bataafse Republiek of Gemenebest (1795–1806) ==
{{zieook|Zie [[Bataafse Revolutie]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp}}
[[Bestand:Schimmelpenninck.jpg|miniatuur|[[Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825)|Rutger Jan Schimmelpenninck]], raadpensionaris van de [[Bataafse Republiek]].]]
Bij aankomst van de Franse troepen op 24 januari 1795 bij Den Helder werd tot [[overgave van de Nederlandse vloot aan de Franse cavalerie]] gedwongen. Tegen het einde van de maand waren ook Hattem, Kampen en Zwolle 'revolutionair'. Op 14 februari stonden de troepen voor de stad Groningen. Het Engelse leger verliet de Republiek via Embden. Vanwege de Franse bezetting reageerde Engeland met een oorlogsverklaring aan de Republiek en een blokkade die de handel aan banden legde, waarbij visserij en overzeese handel tot stilstand kwamen. Na de dood van Willem V zouden ook alle overzeese gebieden in zijn naam door Engeland worden ingenomen. 
Op 19 februari 1795 besloot de [[Nationale Conventie (Frankrijk)|Nationale Conventie]] dat de Republiek behalve de oude schulden van regering en provincies ook de kosten en soldij voor 80.000 man op zich zou moeten nemen. Op 23 februari werd de naam van de Republiek veranderd in "'''[[Bataafse Republiek]]'''". Daarna begon een periode van grondige verandering in de politieke organisatie van het land, die in tegenstelling tot in andere landen opvallend zonder bloedvergieten plaatsvond. Het land was al tweehonderd jaar een republiek, en had dan ook maar weinig tegenstribbelende edelen. De soevereiniteit van het volk werd uitgeroepen, maar de nieuwe republiek was in veel opzichten een protectoraat van Frankrijk, zoals werd vastgelegd in het [[Verdrag van Den Haag (1795)|Verdrag van Den Haag]]. 
[[Bestand:Eerste Nationale Vergadering.jpg|miniatuur|Eerste Nationale Vergadering]]
De [[Nationale Vergadering]] verving de Staten-Generaal en bestond niet langer uit afgevaardigden van de Staten van de Provinciën, maar uit gedeputeerden die volkomen onafhankelijk konden oordelen, maar niet meer werden aangeduid, wel verkozen, zij het zoals in België in een getrapt systeem waar enkel de begoeden toegang toe hadden. Er kwamen afzonderlijke wetgevende, uitvoerende en gerechtelijke machten, en functionele ministeries regelden buitenlandse zaken en binnenlandse zaken, oorlogszaken en vlootaangelegenheden. Gelijke legale rechten voor alle burgers werden overal in de staat uitgeroepen. Daarbij kregen de inwoners van Staats-Brabant (thans [[Bataafs-Brabant]]), Zeeuws-Vlaanderen, Limburg en Drenthe dezelfde status. Het hele land werd opgedeeld in districten, en hun districten, vroeger uit de Staten-Generaal geweerd, participeerden thans evenwaardig in de nationale regering. Ook werden alle godsdienstige gezindten op gelijke voet gesteld, zodat nu niet meer alleen de protestantse Kerk, voorheen de enige officieel erkende, uit de staatskas onderhoudsgeld kreeg, maar ook de katholieke en de joodse organisatie. Maar een eeuw lang zou er nog geen diepgaande scheiding van kerk en staat zijn, omdat hun betrokkenheid een centrale factor bleef in de politiek. De meeste institutionele veranderingen bleven evenwel behouden, zelfs toen in 1806 de Republiek in een monarchie veranderde. 
[[Bestand:1798bataafscherepubliek.svg|miniatuur|Departementen van de [[Bataafse Republiek]]]]
[[Bestand:1802bataafsgemenebest.svg|miniatuur|Indeling van de departementen in het Bataafs Gemenebest (1802 - 1807)]]
Intussen was de handels- en pioniersgeest van de vorige eeuw geheel verdwenen. Men leefde een leven van ''jansalie''. Enkel de landbouw, die altijd al de helft van de werkkrachten tot zich rekende, trok noodgedwongen weer aan. De eens zo bruisende steden werden herleid tot marktplaatsen. Zelfs de stad Amsterdam verloor veel van haar bevolking, waardoor consolidatie van de nieuwe regering moeilijk werd. Een ingrijpende grondwetsherziening vond plaats in 1801 waarbij de wijzigingen van 1798 werden teruggedraaid en de Republiek werd omgedoopt tot [[Bataafs Gemenebest]].
In 1805 verleende [[Napoleon Bonaparte]] quasi dictoriale macht aan Schimmelpenninck, al bleef die uiteindelijk in handen van de Fransen. Hij slaagde er evenwel in veel van de geplande modernisering in praktijk door te drukken. Maar in 1806, het jaar toen Willem V overleed, besloot Napoleon het hele gebied (bijna het huidige Nederland) in te lijven onder het Franse nieuwe regime in zijn '[[Eerste Franse Keizerrijk|Grand Empire]]' van vazalstaten. Hij had het vertrouwen in de Republiek verloren en vond dat de patriotten te weinig en te langzaam de richtlijnen van Parijs opvolgden. Hij dwong Schimmelpenninck tot aftreden, hernoemde het land tot [[Koninkrijk Holland]] en benoemde er zijn broer [[Lodewijk Napoleon Bonaparte]] tot koning.

== De Franse tijd in Nederland (1795-1813) ==
{{Zieook|Voor het hoofdartikel over dit onderwerp zie [[Franse tijd in Nederland]]}}
{{Zieook|Voor de periode 1795-1806 zie hoger ''[[#Bataafse Republiek of Gemenebest (1795–1806)|Bataafse Republiek of Gemenebest]]''}}
[[Bestand:Napoleonbonaparte coloured drawing.png|thumb|Napoleon Bonaparte]]
In 1806 dwong [[Napoleon Bonaparte]] raadpensionaris Schimmelpenninck tot aftreden, hernoemde het land tot [[Koninkrijk Holland]] en benoemde er zijn broer [[Lodewijk Napoleon Bonaparte]] tot koning. Deze laatste voer een eigen koers los van zijn broer en won het respect van de bevolking. Hij liet de voormalige Patriotten, Oranjezinden en Republikeinen toetreden tot een unitaire regering onder het Frans imperium. Maar Napoleon bleef het grondgebied als een toekomstige uitvalsbasis zien richting Engeland. Hij wilde Engeland op de knieën krijgen door zijn uitvoer naar het vasteland te boycotten. Het voorbije decennium was met oogluikende toelating van Londen een smokkelsysteem ontstaan over het Noord-Nederlands grondgebied. 

De weerstand van Lodewijk Napoleon tegen de visie van zijn broer om het belang van het Franse imperium te laten primeren boven dat van het koninkrijk, leidde in 1810 tot zijn afzetting, waarbij het hele gebied bij het imperium werd ingelijfd. De verbannen prins van Oranje stemde er evenwel in toe dat op dezelfde wijze met de nieuwe vorst werd samengewerkt, wat ook al in de praktijk gebeurde. Dus bleven Nederlandse soldaten meevechten in het napoleontisch leger. Maar zodra duidelijk werd dat zowel Rusland als Spanje te sterke tegenstrevers bleken, begonnen de Nederlanders na de mislukte veldtochten voorbereidingen voor een nieuw onafhankelijk regime te treffen. Men wou de overwinnaars van Napoleon voor zijn, en voorzag reeds de aanstelling van de zoon van de overleden Willem V als erfgenaam. [[Gijsbert Karel van Hogendorp]] leidde de [[Restauratie (Europa)|restauratiebeweging]]. Hij weigerde halsstarrig om enige nieuwe heerser te erkennen na 1795, al vond hij wel dat herinstallatie van de prins van Oranje [[Frederik van Oranje-Nassau (1797-1881)|Willem Frederik van Oranje Nassau]] als vorst met beperkte grondwettelijke macht nodig was. 

In de herfst van 1813 zag van Hogendorp gelegenheid om zonder veel ruchtbaarheid de regering van de Fransen over te nemen, toen die in november de aftocht moesten blazen. Op 30 november zette op zijn uitnodiging de erfgenaam van het stadhouderschap uit Engeland terug voet aan wal. Het jaar daarop in 1814 verleende hij een charter voor de oprichting van een grondwettelijke monarchie, waarin een regering hem beperkte macht verleende vanuit een parlement dat door bemiddelden op basis van verkiezing werd samengesteld. Om als kiezer in aanmerking te komen behoefde men slechts over een gering vermogen te beschikken, zoals dat eerder ook al het geval was geweest in de [[Verenigde Nederlandse Staten]] uit 1790. Op basis van het [[Congres van Wenen]] nam de nieuwe koning op 16 maart in 1815 de titel van [[Willem I der Nederlanden]] aan en kon tegelijk als soeverein over voormalig Oostenrijks België optreden, waar men daar echter niet onverdeeld gelukkig mee was.

== De Franse tijd in België (1794-1815) ==
{{Hoofdartikel|Franse tijd in België}}

== Nederlandse tijd in België (1815-1830) ==
{{Zieook|Voor het hoofdartikel over dit onderwerp zie [[Nederlandse tijd in België]]}}

== Belgische opstand en onafhankelijkheid (1830) ==
{{zieZie hoofdartikel|Geschiedenis van de Verenigde Belgische Staten}}
[[Bestand:Verenigde Nederlandse Staten 1790.jpg|miniatuur|Staatkundige toestand in het jaar 1790]]
Na de [[Brabantse Omwenteling|kortstondige opstand]] werd de [[Habsburgse monarchie|Habsburgse]] [[keizer Jozef II]] vervallen verklaard van de macht. Onmiddellijk na de val van het Oostenrijks stelsel werd op 27 december 1789 de soevereiniteit van de hoofdgewesten door de [[Staten]] in handen genomen en een [[confederatie|bondgenootschappelijke staat]] gevormd onder de naam van ''[[Verenigde Belgische Staten]]''. Op 11 januari 1790 kondigden dan de Staten, verenigd in een [[Staten-Generaal van de Nederlanden#Staten-Generaal in de Zuidelijke Nederlanden|Staten-Generaal]], die in deze hoedanigheid voor het laatst vergaderde, ''de Akte van vereniging van de onafhankelijke Verenigde Nederlandse Staten'' af, de akte van oprichting der ''Verenigde Nederlandse Staten'', (vaak ook vertaald als ''Belgische Vereenigde Staten'' of ''Verenigde Belgische Staten'', Frans: ''États-Belgiques-Unis'', Duits:''Vereinigte Staaten von Belgien'', Engels: ''United States of Belgium''). De negen stichtende leden van deze statenbond waren de provincies [[Hertogdom Brabant|Brabant]], [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]], [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]], [[West-Vlaanderen (1713)|West-Vlaanderen]], [[Graafschap Namen|Namen]], [[Heerlijkheid Mechelen|Mechelen]], [[Oostenrijks Gelre|"Belgisch" Gelre]], [[Doornik en het Doornikse]]. Luxemburg en Luik bleven afzijdig.

De gecentraliseerde staat, die al sedert de 16e eeuw het provinciaal [[particularisme]] bestreed, werd hiermee vervangen door een [[confederatie|bondgenootschappelijke staat]] van de [[Zuidelijke Nederlanden]]. Elk [[Gewest (Lage Landen)|provinciegewest]] behield zijn soevereiniteit, maar voor al wat de gemeenschappelijke belangen aanging werd die aan een soeverein Congres overgedragen, dat overigens samengesteld was uit dezelfde personen als de Staten-Generaal en om de drie jaar hernieuwbaar. Tot deze aan het Congres overgelaten gemeenschappelijke belangen behoorden: inrichting en onderhoud van het leger, betrekkingen met de vreemde mogendheden, het munten. Het is duidelijk dat de Verenigde Staten van Amerika hier als voorbeeld werden genomen, inclusief de naam 'Congres', zij het naar de letter en niet naar de geest.

De inwendige verdeling van de nieuwe regering van [[Aristocratie|aristocraten]] of [[Statisten]] onder van der Noot enerzijds, en [[Democratie|democraten]] of '[[Vonckisten]]' anderzijds, zorgde echter voor immobilisme van bestuur.

Europa reageerde eveneens verdeeld, zij het om andere redenen, en kwam uiteindelijk met de [[Conventie van Den Haag (1790)|conventie in Den Haag]] tot het dubbelzinnig besluit dat enerzijds de Zuidelijke Nederlanden onder keizerlijk gezag, dus terug aan Oostenrijk moesten worden gegeven, maar dat anderzijds alle hervormingen op kerkelijk, bestuurlijk en gerechtelijk gebied zouden worden ingetrokken. De vrijheden waarin de keizer tenslotte moest toestemmen om de [[autonomie]] van het gebied te garanderen maakten dat de 'Verenigde Belgische Staten', al was hun een kort leven beschoren, uiteindelijk slechts in naam verdwenen.

Intussen bewees Europa andermaal de noodzaak in te zien van een zelfstandig [[België]].
[[Bestand:Archdukecharles1.jpg|miniatuur|[[Karel van Oostenrijk-Teschen|Aartshertog Karel]], nieuwe landvoogd van de [[Zuidelijke Nederlanden]].]]
De Oostenrijkers hadden reeds op 13 augustus in Limburg een overwinning behaald door de patriotten uit [[Herve]] te verdrijven. Het Congres riep in antwoord op een keizerlijk ultimatum op 21 november diens derde zoon, [[Karel van Oostenrijk-Teschen|aartshertog Karel]], tot erfelijk groothertog van België uit. Maar op 24 november traden de Oostenrijkse troepen van Leopold zonder slag of stoot [[graafschap Namen|Namen]] binnen en zagen de [[Staten]] van Namen zich genoodzaakt het oude gezag weer te erkennen. Twee dagen later onderwierp de Statenvergadering van [[West-Vlaanderen (1713)|West-Vlaanderen]] zich en werd de rest van het land zonder veel geweld heroverd. Na de inname van Brussel paste de nieuwe keizer de hervormingen toe, zij het milder dan zijn voorganger. Op 15 juni 1791 keerden de landvoogden terug.

Er ontstond een ondergrondse verzetsbeweging geleid door oud-Vonckisten, die zich in [[Frans-Vlaanderen]] hadden gevestigd en zich met Luikse opstandelingen hadden verenigd. In het land zelf probeerde na de dood van Leopold zijn opvolger Frans II van België een uitvalsbasis te maken in zijn oorlog tegen Frankrijk, nadat hij zijn broer Karel als nieuwe landvoogd had aangeduid. [[Keizer Frans II|Keizer Frans I]] kwam op 9 april 1794 zelf te Brussel om het begin van de nieuwe veldtocht tegen Frankrijk bij te wonen. Hij liet er zich op 23 april in open lucht op het Koningsplein inhuldigen als hertog van Brabant en van Limburg.

== Patriottenbeweging (1759-1806) ==
{{Zie ook|Zie [[Patriotten]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp}}
[[Bestand:Fransen op de Neude.jpg|miniatuur|Patriotten op het [[Neude]] in 1786]]
[[Bestand:StadhouderWillemV2.jpg|miniatuur|Stadhouder Willem V, omstreeks 1790]]
Gemotiveerde Noord-Nederlandse burgers wilden aan het einde van de 18e eeuw [[democratisering]] stimuleren en aan het rigide [[absolutisme]] van [[stadhouder Willem V]], die in 1711 zijn vader opvolgde en in 1759 begon te regeren, een halt toeroepen. Het was het ontstaan van een nieuwe partij, genoemd naar een oude partijterm die zowel door Republikeinen als Oranjegezinden was gebruikt, die fundamentele kritiek had op de bestaande regering.

Deze 'patriotten' - vaak uit christelijke, maar ook uit seculiere [[Verlichting (stroming)|verlichte]] kringen - waren beïnvloed door de ideeën van [[Jean Jacques Rousseau]] over de [[volkssoevereiniteit]] en [[algemene wil]]. Zij wilden dat niet de stadhouder, maar de burgers hun burgemeesters en bestuurders kozen en dat de [[vroedschap]]pen een afspiegeling vormden van de bevolking. Dat katholieken en doopsgezinden in geen enkel bestuur zaten, was voor hen onverteerbaar.<ref>http://historiek.net/nieuws/algemeen/7087-moderne-nederlandse-democratie-begon-in-heusden</ref>

De gevestigde aristocratie had bewezen dat haar eigen belang primeerde op dat van het land, toen de regenten geen nieuwe leden uit de onderlaag meer toelieten en aldus een gesloten kaste waren gaan vormen. De patriotten verzetten zich tegen deze [[aristocratie]] met haar lucratieve en erfelijke ambten, privileges en pro-Engelse houding. Verongelijkte edelen zoals [[Joan Derk van der Capellen tot den Pol|Jan van der Capellen tot den Pol]] maakten deel uit van een actieve opstandige kern van de partij, maar ook rijke bankiers en ondernemers, groothandelaars en intellectuelen, die geen rol van betekenis konden spelen in de politiek, behoorden ertoe. Zij telden veel afvallige protestanten en rooms-katholieken in hun rangen, terwijl joden eerder naar de Oranjeprinsen keken als hun beschermers. Er waren ook wel enkele regenten die weliswaar aan de republikeinse traditie vasthielden, maar het stadhouderschap verwierpen. De meesten zagen de beweging echter als een gevaar.

[[Bestand:Bataille de Dogger Bank 5 aout 1781.jpg|miniatuur|[[Slag bij de Doggersbank (1781)|Slag bij de Doggersbank]] 5 augustus 1781]]
In de [[Vierde Engels-Nederlandse oorlog]] (1780-84) bleek hoe erg de Noord-Nederlandse vloot verwaarloosd was, terwijl het sturen van convooien om de handelsschepen te vergezellen rampzalig uitpakte. Dit werd door de patriotten aangegrepen om het beleid van Willem V te laken en zij begonnen overal door te dringen in het bestuur van de steden, zowel in Holland als in de andere provincies. Toen Holland zijn eigen leger los van het bevel van de prins begon te vormen uit de [[schutterij]]en, was de burgeroorlog nabij, waarop Willem V met zijn vrouw Wilhelmina (zuster van de Pruisische Frederik II) naar Gelderland vluchtte terwijl Holland hem van de troon ontzet verklaarde. [[Wilhelmina van Pruisen (1751-1820)|Wilhelmina]] had de leiding genomen in het herstellen van het stadhouderschap, maar nu de Verenigde Provincieën betrokken raakten in het internationaal conflict koos Frankrijk de zijde van de patriotten, omdat de stadhouder opnieuw in een afhankelijke rol was terecht gekomen ten aanzien van Engeland en Pruisen. Bij de aanstelling van de Pruisische opvolger [[Frederik Willem II van Pruisen|Frederik Willem II]] in 1786 werd tot actie overgegaan. De patriotten rekenden op Frankrijk, maar Versailles was in de eindfase gekomen van de politieke en financiële crisis die de Franse Revolutie in 1789 inluidde. Toen Wilhelmina naar Holland wilde terugkeren werd ze bij de provinciegrens aangehouden. Dit incident was voor Pruisen de aanzet tot een massale invasie, waarmee het Hollands en Utrechts leger werd weggevaagd en prins Willem V opnieuw in officiële dienst gezet.
[[Bestand:Texel 1.jpg|miniatuur|Schilderij door Charles Louis Mozin (1806-1862), waarop de ingevroren vloot bij Den Helder wordt afgebeeld]]
De periode van repressie die daarop volgde had veel patriotten doen uitwijken of emigreren naar de [[Oostenrijkse Nederlanden]] en [[Frans-Vlaanderen]]. Maar zij konden hun hoop hervatten toen de Franse legers Oostenrijks België, dat een korte onafhankelijkheidsperiode had gekend in 1789-90, in 1792 binnentrokken. De Fransen drongen door tot [[Staats-Brabant]] in de Verenigde Provinciën en konden vervolgens over de bevroren grote rivieren naar het hart van het land doorstoten, terwijl Willem V zijn post verliet en naar Engeland vluchtte. Maar de patriotten hadden daarvoor reeds de leiding van de regering in handen genomen. In Amsterdam nam een revolutionair comité onder leiding van [[Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825)|Rutger Jan Schimmelpenninck]] op 18 januari 1794 de macht van de zittende burgemeesters op minzame wijze over, net voor de Franse troepen de stad bezetten. Ze noemden zichzelf de "Provisionele Representanten van het Volk van Amsterdam". Op gelijkaardige wijze kwamen ook in andere steden patriottische stadsbesturen aan de macht, waardoor eerst de Gewestelijke Staten en later de Staten-Generaal hun macht verloren. Voor de koloniale bezittingen werden comités gevormd, die de taken van de Raad van State overnamen.

== Bataafse Republiek of Gemenebest (1795–1806) ==
{{Zie ook|Zie [[Bataafse Revolutie]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp}}
[[Bestand:Schimmelpenninck.jpg|miniatuur|[[Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825)|Rutger Jan Schimmelpenninck]], raadpensionaris van de [[Bataafse Republiek]].]]
Bij aankomst van de Franse troepen op 24 januari 1795 bij Den Helder werd tot [[overgave van de Nederlandse vloot aan de Franse cavalerie]] gedwongen. Tegen het einde van de maand waren ook Hattem, Kampen en Zwolle 'revolutionair'. Op 14 februari stonden de troepen voor de stad Groningen. Het Engelse leger verliet de Republiek via Embden. Vanwege de Franse bezetting reageerde Engeland met een oorlogsverklaring aan de Republiek en een blokkade die de handel aan banden legde, waarbij visserij en overzeese handel tot stilstand kwamen. Na de dood van Willem V zouden ook alle overzeese gebieden in zijn naam door Engeland worden ingenomen.
Op 19 februari 1795 besloot de [[Nationale Conventie (Frankrijk)|Nationale Conventie]] dat de Republiek behalve de oude schulden van regering en provincies ook de kosten en soldij voor 80.000 man op zich zou moeten nemen. Op 23 februari werd de naam van de Republiek veranderd in "'''[[Bataafse Republiek]]'''". Daarna begon een periode van grondige verandering in de politieke organisatie van het land, die in tegenstelling tot in andere landen opvallend zonder bloedvergieten plaatsvond. Het land was al tweehonderd jaar een republiek, en had dan ook maar weinig tegenstribbelende edelen. De soevereiniteit van het volk werd uitgeroepen, maar de nieuwe republiek was in veel opzichten een protectoraat van Frankrijk, zoals werd vastgelegd in het [[Verdrag van Den Haag (1795)|Verdrag van Den Haag]].
[[Bestand:Eerste Nationale Vergadering.jpg|miniatuur|Eerste Nationale Vergadering]]
De [[Nationale Vergadering]] verving de Staten-Generaal en bestond niet langer uit afgevaardigden van de Staten van de Provinciën, maar uit gedeputeerden die volkomen onafhankelijk konden oordelen, maar niet meer werden aangeduid, wel verkozen, zij het zoals in België in een getrapt systeem waar enkel de begoeden toegang toe hadden. Er kwamen afzonderlijke wetgevende, uitvoerende en gerechtelijke machten, en functionele ministeries regelden buitenlandse zaken en binnenlandse zaken, oorlogszaken en vlootaangelegenheden. Gelijke legale rechten voor alle burgers werden overal in de staat uitgeroepen. Daarbij kregen de inwoners van Staats-Brabant (thans [[Bataafs-Brabant]]), Zeeuws-Vlaanderen, Limburg en Drenthe dezelfde status. Het hele land werd opgedeeld in districten, en hun districten, vroeger uit de Staten-Generaal geweerd, participeerden thans evenwaardig in de nationale regering. Ook werden alle godsdienstige gezindten op gelijke voet gesteld, zodat nu niet meer alleen de protestantse Kerk, voorheen de enige officieel erkende, uit de staatskas onderhoudsgeld kreeg, maar ook de katholieke en de joodse organisatie. Maar een eeuw lang zou er nog geen diepgaande scheiding van kerk en staat zijn, omdat hun betrokkenheid een centrale factor bleef in de politiek. De meeste institutionele veranderingen bleven evenwel behouden, zelfs toen in 1806 de Republiek in een monarchie veranderde.
[[Bestand:1798bataafscherepubliek.svg|miniatuur|Departementen van de [[Bataafse Republiek]]]]
[[Bestand:1802bataafsgemenebest.svg|miniatuur|Indeling van de departementen in het Bataafs Gemenebest (1802 - 1807)]]
Intussen was de handels- en pioniersgeest van de vorige eeuw geheel verdwenen. Men leefde een leven van ''jansalie''. Enkel de landbouw, die altijd al de helft van de werkkrachten tot zich rekende, trok noodgedwongen weer aan. De eens zo bruisende steden werden herleid tot marktplaatsen. Zelfs de stad Amsterdam verloor veel van haar bevolking, waardoor consolidatie van de nieuwe regering moeilijk werd. Een ingrijpende grondwetsherziening vond plaats in 1801 waarbij de wijzigingen van 1798 werden teruggedraaid en de Republiek werd omgedoopt tot [[Bataafs Gemenebest]].
In 1805 verleende [[Napoleon Bonaparte]] quasi dictoriale macht aan Schimmelpenninck, al bleef die uiteindelijk in handen van de Fransen. Hij slaagde er evenwel in veel van de geplande modernisering in praktijk door te drukken. Maar in 1806, het jaar toen Willem V overleed, besloot Napoleon het hele gebied (bijna het huidige Nederland) in te lijven onder het Franse nieuwe regime in zijn '[[Eerste Franse Keizerrijk|Grand Empire]]' van vazalstaten. Hij had het vertrouwen in de Republiek verloren en vond dat de patriotten te weinig en te langzaam de richtlijnen van Parijs opvolgden. Hij dwong Schimmelpenninck tot aftreden, hernoemde het land tot [[Koninkrijk Holland]] en benoemde er zijn broer [[Lodewijk Napoleon Bonaparte]] tot koning.

== De Franse tijd in Nederland (1795-1813) ==
{{Zie ook|Voor het hoofdartikel over dit onderwerp zie [[Franse tijd in Nederland]]}}
{{Zie ook|Voor de periode 1795-1806 zie hoger ''[[#Bataafse Republiek of Gemenebest (1795–1806)|Bataafse Republiek of Gemenebest]]''}}
[[Bestand:Napoleonbonaparte coloured drawing.png|thumb|Napoleon Bonaparte]]
In 1806 dwong [[Napoleon Bonaparte]] raadpensionaris Schimmelpenninck tot aftreden, hernoemde het land tot [[Koninkrijk Holland]] en benoemde er zijn broer [[Lodewijk Napoleon Bonaparte]] tot koning. Deze laatste voer een eigen koers los van zijn broer en won het respect van de bevolking. Hij liet de voormalige Patriotten, Oranjezinden en Republikeinen toetreden tot een unitaire regering onder het Frans imperium. Maar Napoleon bleef het grondgebied als een toekomstige uitvalsbasis zien richting Engeland. Hij wilde Engeland op de knieën krijgen door zijn uitvoer naar het vasteland te boycotten. Het voorbije decennium was met oogluikende toelating van Londen een smokkelsysteem ontstaan over het Noord-Nederlands grondgebied.

De weerstand van Lodewijk Napoleon tegen de visie van zijn broer om het belang van het Franse imperium te laten primeren boven dat van het koninkrijk, leidde in 1810 tot zijn afzetting, waarbij het hele gebied bij het imperium werd ingelijfd. De verbannen prins van Oranje stemde er evenwel in toe dat op dezelfde wijze met de nieuwe vorst werd samengewerkt, wat ook al in de praktijk gebeurde. Dus bleven Nederlandse soldaten meevechten in het napoleontisch leger. Maar zodra duidelijk werd dat zowel Rusland als Spanje te sterke tegenstrevers bleken, begonnen de Nederlanders na de mislukte veldtochten voorbereidingen voor een nieuw onafhankelijk regime te treffen. Men wou de overwinnaars van Napoleon voor zijn, en voorzag reeds de aanstelling van de zoon van de overleden Willem V als erfgenaam. [[Gijsbert Karel van Hogendorp]] leidde de [[Restauratie (Europa)|restauratiebeweging]]. Hij weigerde halsstarrig om enige nieuwe heerser te erkennen na 1795, al vond hij wel dat herinstallatie van de prins van Oranje [[Frederik van Oranje-Nassau (1797-1881)|Willem Frederik van Oranje Nassau]] als vorst met beperkte grondwettelijke macht nodig was.

In de herfst van 1813 zag van Hogendorp gelegenheid om zonder veel ruchtbaarheid de regering van de Fransen over te nemen, toen die in november de aftocht moesten blazen. Op 30 november zette op zijn uitnodiging de erfgenaam van het stadhouderschap uit Engeland terug voet aan wal. Het jaar daarop in 1814 verleende hij een charter voor de oprichting van een grondwettelijke monarchie, waarin een regering hem beperkte macht verleende vanuit een parlement dat door bemiddelden op basis van verkiezing werd samengesteld. Om als kiezer in aanmerking te komen behoefde men slechts over een gering vermogen te beschikken, zoals dat eerder ook al het geval was geweest in de [[Verenigde Nederlandse Staten]] uit 1790. Op basis van het [[Congres van Wenen]] nam de nieuwe koning op 16 maart in 1815 de titel van [[Willem I der Nederlanden]] aan en kon tegelijk als soeverein over voormalig Oostenrijks België optreden, waar men daar echter niet onverdeeld gelukkig mee was.

== De Franse tijd in België (1794-1815) ==
{{Zie hoofdartikel|Franse tijd in België}}

== Nederlandse tijd in België (1815-1830) ==
{{Zie ook|Voor het hoofdartikel over dit onderwerp zie [[Nederlandse tijd in België]]}}

== Belgische opstand en onafhankelijkheid (1830) ==
{{Zie ook|Zie [[Belgische Revolutie]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp}}

== Zie ook ==
* [[Tijdlijn van de Lage Landen]]
* [[Lijst van culturen van het Neolithicum in Noordwest Europa]]
* [[Lijst van machthebbers van de Lage Landen]]
* [[Lijst van landvoogden van de Nederlanden]]
* [[De Nederlanden in de Middeleeuwen]]
(contracted; show full)[[Categorie:Geschiedenis van België]]
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Luxemburg]]
[[Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de oudheid]]
[[Categorie:Heksenvervolging]]

[[ro:Țările de Jos de Sud]]
[[simple:Low Countries]]