Difference between revisions 52393576 and 52700827 on nlwiki

Een '''confederatie''' of '''statenbond''' is een samenwerking van onafhankelijke staten die samen een [[staat]] vormen. Hierbij bestaat een overeenkomst of [[verdrag]] tussen de verschillende onafhankelijke landen die overeenkomen om bepaalde aangelegenheden zoals de buitenlandse belangen en veiligheid gemeenschappelijk te regelen.<ref name="radio">[https://web.archive.org/web/20150610214609/http://www.radio1.be/programmas/nieuwe-feiten/bestaan-er-confederaties Bestaan er confederaties?]</ref>

Confederalisme staat hiermee in tegenstelling tot [[federalisme]] of een bondsstaat, waarbij het overkoepelende geheel - de federatie - onafhankelijk is. In een federatie is de federale [[grondwet]] het bindende element tussen de verschillende regio's terwijl in een confederatie elke staat een eigen grondwet heeft en de samenwerking wordt geregeld door het verdrag.<ref name="radio" />

==Gevolgen==
In de praktijk betekent dit dat een aantal staten bekijken voor welke bevoegdheden samengewerkt kan worden. Alle betrokken partners hebben het [[Secessie (politiek)|recht om hieruit te stappen]].

Het gevolg hiervan is dat enerzijds (etnische) regio's zeer veel zelf kunnen bepalen en dat er een zekere concurrentiestrijd ontstaat die deelstaten aanmoedigt het maximale te bereiken voor hun inwoners. Ook zal een deelstaat door de fiscale en financiële autonomie grotendeels zelf kunnen beslissen wat er met de financiële middelen gebeurt, wat ook leidt tot een betere belastingmoraal bij de bevolking ('onze belastingen worden thuis besteed').

Anderzijds is het voor de centrale overheid erg moeilijk alle deelstaten op één lijn te krijgen, met name omdat in principe iedere deelstaat een veto kan uitspreken of in uiterste gevallen kan dreigen zich af te scheiden. Ook kan het in het dagelijks leven en de economie hinder opleveren dat iedere deelstaat een eigen rechtssysteem, onderwijssysteem, verkeersregels en belastingen kent, en dat bepaalde diploma's en kwalificaties slechts in een enkele deelstaat geldig zijn. Verder kunnen de welvaartsverschillen tussen deelstaten aanzienlijk zijn, wat bij deelstaten die over minder economische middelen beschikken kan leiden tot afgunst en een leegloop ten gunste van de rijkere deelstaten.

De vraag of de vorming van een confederatie steeds vereist dat de partners in die confederatie eerst onafhankelijk moeten zijn zorgt voor veel verwarring. Historisch gaan de meeste voorbeelden in die zin, maar de 13 staten die de [[Verenigde Staten]] vormden bieden een mooi tegenvoorbeeld: die waren voor de oprichting van de VS niet onafhankelijk, maar kolonies van het Britse Rijk. Juridisch zijn er geen redenen waarom een confederatie niet kan gevormd worden door (oud-)kolonies of door federale staten. De essentie van de confederatie ligt in de autonomie voor elke partner daarin om eruit te kunnen stappen.

== Confederale staten ==
Tegenwoordig zijn er geen confederaties meer. Vaak vormden ze een tussenfase in een centraliserings- of een ontbindingsproces van een staat.<ref name="radio" />

Tot [[Montenegro]] zich op 3 juni 2006 onafhankelijk verklaarde, was [[Servië en Montenegro]] een confederatie. [[Rusland]] en [[Wit-Rusland]] zijn al jaren in bespreking over de confederatie ''Unie van Rusland en Wit-Rusland'', maar tot nog toe is deze confederatie nog niet in werking getreden.

Tal van andere landen hebben echter een confederale fase in hun geschiedenis:<ref name="radio" />
* [[Zwitserland]] tot [[1848]] (deze historische confederatie is bekend als het [[Oude Eedgenootschap]]), thans een [[bondsstaat]]. Dit leeft verder in de ISO-landafkorting 'CH': ''Confoederatio Helvetica''.
* De [[Verenigde Staten]] vormden een confederatie van [[1781]] tot [[1789]] onder de [[Artikelen van de Confederatie]], tot besloten werd tot het vormen van een [[Bondsstaat|federatie]] van staten als vastgelegd in de [[Grondwet van de Verenigde Staten|grondwet]] aangenomen in [[1789]]. Deze centralisatietrend vormde een van de redenen van de afscheiding van de [[Geconfedereerde Staten van Amerika]], die nadrukkelijk een confederale structuur nastreefde met meer soevereiniteit voor de staten ten koste van de centrale overheid.
* [[Duitsland]] (de [[Duitse Bond]])
* [[Nederland]] ([[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]])
* [[Verenigde Arabische Republiek]]
* [[Koninkrijk België|België]] (de [[Verenigde Nederlandse Staten]] of Les États Belgiques Unis na de [[Brabantse Omwenteling]])
* [[Servië en Montenegro]] ([[2003]]-[[2006]])

De [[Sovjet-Unie]] was op papier een confederatie, waarin de verschillende deelrepublieken in theorie het recht hadden de unie te verlaten. In praktijk was er echter sprake van een eenheidsstaat door het bindende element van de communistische partij, de [[CPSU]].

De [[Europese Unie]] is ''[[de jure]]'' geen confederatie, maar zou [[de facto]] als een confederatie van soevereine staten gezien kunnen worden. <!-- In het uit [[1993]] van het Duitse [[Bundesverfassungsgericht]] werd de Europese Unie met een [[neologisme]] aangemerkt als '''' (staten'''ver'''bond''). -->

Andere vormen van zeer lichte staatsverbanden zijn onder andere het Gemenebest (zoals het [[Brits Gemenebest]] of het [[Gemenebest van Onafhankelijke Staten]]) en de [[Vrije Associatie]] (zoals [[Niue]] en [[Nieuw-Zeeland]] of zoals [[Baskenland]] beoogt met [[Spanje]]).

== Confederalisme in België ==
In [[België (hoofdbetekenis)|België]] gaan stemmen op om de Belgische federale staat om te vormen tot een confederale staat. Vlaanderen, en een Franstalig/Waalse deelstaat zouden daarbij de soevereine bevoegdheden die nu volledig berusten bij België, grotendeels (geheel of gedeeltelijk) overnemen. Beide deelstaten beslissen dan elk onafhankelijk welke bevoegdheden ze aan een Belgische confederatie toevertrouwen. Dit wordt vooral gesteund door de [[N-VA]], na de federale verkiezingen van 10 juni 2010, de grootste partij van Vlaanderen en van België.

Op 25 maart 1947 werd in de Belgische [[Kamer van Volksvertegenwoordigers|Kamer der Volksvertegenwoordigers]] door de Franstalige verkozenen [[Jean Rey (politicus)|Jean Rey]] (liberaal), [[Julien Lahaut]] ([[KPB]], [[anti-fascist]]), Marcel Grégoire ([[Union Démocratique Belge|UDB]]), Edmond Leclercq ([[liberaal]]) en anderen een ''"Voorstel tot herziening van de Grondwet"'' ingediend, waardoor het eerste artikel van de nieuwe [[Belgische Grondwet]], indien aanvaard, zou luiden: ''"België is een Confederatie gevormd door twee gewestelijke Staten, Vlaanderen en Wallonië, en door het Federaal gewest [[Brussels Hoofdstedelijk Gewest|Brussel]]."'' Als motivatie voor het verlenen van vergaande autonomie aan Wallonië en Vlaanderen, stelden de indieners in de voorafgaande Toelichting: ''"Het is, bovendien, het eenige middel om België te redden, door de twee volkeren weer nader tot elkaar te brengen en aldus een nieuwe stuwkracht aan het land te verzekeren."''
{{Appendix}}
{{Navigatie staatsvormen}}

[[Categorie:Staatsvorm]]