Difference between revisions 61099868 and 61100133 on nlwiki

{{Taxobox
| type             = plant
| naam             = Citrusvrucht
| afbeelding       = Citrus fruits.jpg
| afbeeldingtekst  = 

| rijk             = ''[[Planten|Plantae]]'' (Planten)
| stam             = ''[[Embryophyta]]'' (Landplanten)
| klasse           = ''[[Spermatopsida]]'' (Zaadplanten)
| clade1           = [[Bedektzadigen]]
| clade2           = [['nieuwe' Tweezaadlobbigen]]
| clade4           = [[Malviden]]
| orde             = ''[[Sapindales]]''
| familie          = [[Wijnruitfamilie|Rutaceae]] (Wijnruitfamilie)
| taxon            = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam           = ''Citrus''
| auteur           = [[Carl Linnaeus|L.]]
| datum            = 1753
| afbeeldingII       = Citrus reticulata flower.jpg
| afbeeldingIItekst  = Bloem van ''Citrus reticulata''
| afbeeldingIII      = Citrus hystrix dsc07772.jpg
| afbeeldingIIItekst = Papeda
}}

[[Bestand:Nieuws uit de West, citruscultuur in Suriname Weeknummer 47-31 - Open Beelden - 59227.ogv|thumb|Bioscoopjournaal uit 1947 over de citruscultuur in Suriname.]]
[[Bestand:Verpakkingsbeurs ''Macropak''-527171.ogv|start=0:40|end=0:55|thumbtime=0:51|thumb|[[Polygoonjournaal|Bioscoopjournaal]] uit april 1964. Op de [[verpakking]]sbeurs 'Macropak' is aandacht voor het verpakken van citrusvruchten.]]
[[Bestand:Citrus paradisi (Grapefruit, pink) white bg.jpg|thumb|[[Grapefruit]]]]

'''Citrusvruchten''' zijn vruchten van [[boom (plant)|bomen]] of [[struik]]en van het plantengeslacht ''Citrus''. Het geslacht ''Citrus'' is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden [[cultivar]]s.

De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De [[Citrusschil|schil]] bestaat uit zeer veel olieklieren, waarin ontvlambare [[Etherische olie|etherische oliën]] zitten opgeslagen. De laag daaronder, die ook nog tot de schil wordt gerekend, is wit en vezelig en bevat veel [[pectine]]. De binnenkant is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, [[Organisch zuur|organische zuren]] en [[ascorbinezuur|vitamine C]] bevatten. Citrusvruchten kunnen direct worden gegeten, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot [[Vruchtensap|sap]] geperst.

Er bestaan vele [[hybride (biologie)|kruisingen]] en cultivars. De meeste citrusvruchten zijn erg sappig en bevatten veel vitamine C. De bomen groeien alleen in warme landen, zoals in [[Spanje]], [[Marokko]], [[Griekenland]], [[Italië]] en [[Israël]]. De bomen groeien grofweg ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de [[evenaar]]. In Nederland wordt ''Citrus'' ook wel geteeld als [[kuipplant]].

== Herkomst ==
De bakermat van alle citrussoorten ligt in [[Zuidoost-Azië]] en archeologische aanwijzingen voor de [[teelt (kweekproces)|teelt]] van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige [[Sukadeboom|sukadecitroen]] is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het [[Midden-Oosten]] en het [[Middellandse Zeegebied]] bereikte. De [[sinaasappel]] werd in de [[16e eeuw]] door de [[Portugezen]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] geïntroduceerd. De [[mandarijn (vrucht)|mandarijn]] kwam in [[1805]].

Er zijn maar drie 'echte' citrussoorten: de [[pompelmoes (Citrus maxima)|pompelmoes]] of ''Citrus grandis'', de [[mandarijn (vrucht)|mandarijn]] of ''Citrus reticulata'' en de sukadecitroen of cedraat, ''Citrus medica''. De sinaasappel is bijvoorbeeld een [[hybride (biologie)|kruising]] en in feite geen aparte soort. Zo'n kruising blijft bij citrussoorten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader- en moederplant, maar een [[klonen (biologie)|kloon]] van de moederplant. Door die vreemde vorm van '[[stekken]]' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.<ref name="Sitroen">{{Citeer web |url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20121129_00386213 |title=In het begin was er de mandarijn |author=[[De Standaard]] |date=30 november 2012}}</ref> Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrussoorten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name="Sitroen"></ref>

De status van geslachten als ''Fortunella'' (met de [[kumquat]]) en ''Poncirus'' is omstreden. Volgens de ''Flora of China'' is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn ''Fortunella'' en ''Poncirus'' [[synoniem (plantkunde)|synoniemen]] van ''Citrus''''Citrus''''' is een [[Geslacht (biologie)|plantengeslacht]] uit de [[wijnruitfamilie]], dat reeds duizenden jaren in cultuur is. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden [[cultivar]]s. De bomen groeien ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de [[evenaar]].

== Indeling ==
Er zijn maar drie 'echte' citrussoorten: de [[pompelmoes (Citrus maxima)|pompelmoes]] of ''Citrus grandis'', de [[mandarijn (vrucht)|mandarijn]] of ''Citrus reticulata'' en de sukadecitroen of cedraat, ''Citrus medica''. De sinaasappel is bijvoorbeeld een [[hybride (biologie)|kruising]] en in feite geen aparte soort. Zo'n kruising blijft bij citrussoorten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader- en moederplant, maar een [[klonen (biologie)|kloon]] van de moederplant. Door die vreemde vorm van '[[stekken]]' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.<ref name="Sitroen">{{Citeer web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20121129_00386213|title=In het begin was er de mandarijn|author=[[De Standaard]]|date=30 november 2012}}</ref> Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrussoorten om mee te vergelijken. Gedetailleerd [[DNA-onderzoek]] en [[Archeologie|archeologische]] studies zullen moeten uitwijzen of er een echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name="Sitroen" />

De status van geslachten als ''Fortunella'' (met de [[kumquat]]) en ''Poncirus'' is omstreden. Volgens de ''Flora of China'' is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn ''Fortunella'' en ''Poncirus'' [[synoniem (plantkunde)|synoniemen]] van ''Citrus''.

== Herkomst en teelt ==
De bakermat van alle citrussoorten ligt in [[Zuidoost-Azië]] en archeologische aanwijzingen voor de [[teelt (kweekproces)|teelt]] van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige [[Sukadeboom|sukadecitroen]] is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het [[Midden-Oosten]] en het [[Middellandse Zeegebied]] bereikte. De [[sinaasappel]] werd in de [[16e eeuw]] door de [[Portugezen]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] geïntroduceerd. De [[mandarijn (vrucht)|mandarijn]] kwam in [[1805]]. De bomen groeien alleen in warme landen, zoals in [[Spanje]], [[Marokko]], [[Griekenland]], [[Italië]] en [[Israël]]. In Nederland wordt ''Citrus'' ook wel geteeld als [[kuipplant]].

== Vruchten ==
De [[Citrusschil|schil]] van [[Citrusvrucht|citrusvruchten]] is stevig, met klieren die ontvlambare [[Etherische olie|etherische oliën]] bevatten. De witte, vezelige laag daaronder wordt ook nog tot de schil gerekend en bevat veel [[pectine]]. De eetbare binnenkant heeft sapzakjes die suikers, [[Organisch zuur|organische zuren]] en [[ascorbinezuur|vitamine C]] bevatten. Citrusvruchten kunnen direct worden gegeten, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot [[Vruchtensap|sap]] geperst.

== Soorten ==
Citrusvruchten zijn:
* [[Bergamot (citrusvrucht)|Bergamot]], ''C. bergamia'', gebruikt als smaakmaker in [[Earl grey]]thee
* [[Citroen (vrucht)|Citroen]], ''C. limon''
* [[Limoen]], ''C. aurantiifolia''
* [[Mandarijn (vrucht)|Mandarijn of tangerine]], ''C. reticulata''. Belangrijke rassen die tot de mandarijn behoren zijn:
(contracted; show full)
{{Appendix}}
{{Commonscat|Citrus}}
{{Navigatie Citrus}}
{{Navigatie Rutaceae}}

[[Categorie:Wijnruitfamilie]]
[[Categorie:Kuipplant]]
⏎
[[Categorie:Citrus]]