Revision 35455105 of "Nationaal Park De Groote Peel" on nlwiki

{{Infobox natuurgebied
| naam = Nationaal Park De Groote Peel
| mapname=Nederland
| lat_deg = 51
| lat_min = 20
| lat_dir =N
| lon_deg = 5
| lon_min = 49
| lon_dir =E
| km2 = 15
| IUCN-categorie = II
| land = [[Nederland]]
| locatie = Limburg, Noord-Brabant
| dichtbij = 
| opgericht =1993
| bezoekers = 
| jaar = 
| beheer =
| afbeelding= Netherlands Grote Peel lake.jpg
| onderschrift = Meer in De Groote Peel
| afbeelding2=
| onderschrift2 =
}}
De '''Groote Peel''' is een grotendeels afgegraven, door [[Staatsbosbeheer]] bestierd [[Veen (grondsoort)#Hoogveen|hoogveengebied]] op de grens van de Nederlandse provincies [[Limburg (Nederland)|Limburg]] en [[Noord-Brabant]]. De Groote Peel is een restant van de [[Peel (Nederland)|Peel]], een gebied dat ooit een zeer ondoordringbaar gebied moet zijn geweest. Het is door [[Antoon Coolen (1897-1961)|Antoon Coolen]] in ''[[Peelwerkers]]'' beschreven als:
:''...een mengeling van grootse, trage, romantische, vegatieve wording, van eenzaamheid, verlatenheid, barheid, barsheid, grauwheid en kommervol hard werken.''

In [[Ospeldijk]] ligt het 'Buitencentrum De Pelen' van Staatsbosbeheer, startpunt van de wandelroutes door de Groote Peel.

De Groote Peel heeft een oppervlakte van ongeveer 15 km² en wordt voor wandelaars ontsloten door drie routes waaronder twee zogeheten ''knuppelpaden''. Maar die tonen slechts een klein deel van deze wijde, eindeloze leegte. De Groote Peel wordt beschouwd als één van de vogelrijkste gebieden van West-Europa en in oktober/november wil het zelfs wel eens gebeuren dat op doorreis zijnde [[kraanvogel (vogelsoort)|kraanvogels]] hier even neerstrijken om op adem te komen. [[Geoorde fuut|Geoorde futen]] zijn in Nederland eveneens een zeldzame verschijning, maar vanuit de vogelkijkhut aan de ''Meermansblaak'' laten ze zich hier, plassend en badderend in zilveren waaiers van water, regelmatig waarnemen.

Langs de ongeveer drie kilometer lange ''rode route'' staat een uitzichttoren van waaraf bezoekers een verpletterende indruk krijgen van deze tot aan de horizon doorrollende woestenij. Wie zijn dwaaltocht niet wil laten dicteren door piketpaaltjes en liever zelf zijn weg zoekt, moet in dit moeras goed opletten.
<small>''Bron: Brabants Dagblad''</small>

==Historie van de Peel==
Het nationaal park De Groote Peel is één van de laatste, grotendeels ontgonnen hoogveengebieden die niet in cultuur zijn gebracht. Dit hoogveenrestant ligt aan weerszijden van de grens [[Noord-Brabant]] met [[Limburg (Nederland)|Limburg]]. De Groote Peel biedt een landschap van afwisselend ontoegankelijk veenmoeras, plassen, open [[heide (vegetatie)|heideterreinen]], vlakten met [[pijpenstrootje]] en [[zand]]ruggen.
Het huidige moeraslandschap van de Groote Peel is ontstaan door het afgraven van veen voor [[Vervening|turfwinning]]. Door dit afgraven zijn op sommige plaatsen grote waterplassen ontstaan, zoals de plas Aan het Elfde. Rond het natuurgebied zijn halverwege de 20e eeuw bomensingels geplant. Het vochtige karakter en de rust maken het gebied aantrekkelijk voor vogels. Het is één van de vogelrijkste gebieden in [[West-Europa]]. Het gebied kent een bijzondere [[planten]]groei van vaak zeldzame soorten. Het moerassig gebied is toegankelijk gemaakt door de aanleg van 'knuppelbruggen'.

===Ontwikkeling landschap===
[[Mechanische spanning|Spanningen]] in de aardkorst hebben er in de loop van miljoenen jaren voor gezorgd dat er bewegingen plaatsvonden in de ondergrond onder de huidige Peel. Een van de voornaamste [[breuk (geologie)|breuken]] waarlangs beweging plaatsvond is de [[Peelrandbreuk]]. Deze loopt ongeveer van [[Roermond (stad)|Roermond]] over [[Meijel]], [[Neerkant]], [[Liessel]], [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]], [[De Rips (dorp)|De Rips]] en [[Mill]] naar [[Oss]]. Door [[bodembeweging]]en schuiven delen van de aardkorst langs de Peelrandbreuk en andere breuken omhoog ([[horst (geologie)|horsten]]), terwijl andere delen omlaag bewegen ([[slenk (geologie)|slenken]]). Daarbij treden dan aardbevingen op zoals de [[aardbeving bij Roermond]] van [[1992]] die nog vers in het geheugen ligt. Op deze wijze zijn in Oost-[[Noord-Brabant|Brabant]] en [[Limburg (Nederland)|Limburg]] de Peelhorst (hoog) en de [[Centrale Slenk]] (laag) ontstaan.

Op de Peelhorst liggen ondoordringbare [[leem]]lagen vrij dicht aan de oppervlakte waardoor het regenwater moeilijk kon wegzakken. Het regenwater stroomde naar lager gelegen delen er er ontstonden beekjes en beekdalen. Dit gebeurde voor de [[glaciaal (tijdperk)|ijstijden]]. Tijdens de ijstijden was het koud en droog en omdat er geen begroeiing was had de wind vrij spel. Zandstormen waren het gevolg, de beekjes en beekdalen waaiden dicht en er ontstonden plassen, die als gevolg van het droge klimaat aanvankelijk droogstonden.

Omstreeks 10.000 jaar geleden komt er een eind aan de [[laatste ijstijd]]. Het klimaat werd warmer en vochtiger en de plassen kwamen vol water te staan: de eerste vennen verschenen. Maar het zou nog een kleine 6000 jaar duren voordat er een dik aaneengesloten pakket [[Veen (grondsoort)|hoogveen]] gevormd was. Het meeste veen ligt dan ook op de [[Peelhorst]], het naar beneden bewegende gebied aan de oostzijde van de breuk. Een van de weinige veengebieden ten westen van de breuk is de Groote Peel.

===Het ontstaan van hoogveen===
Het water en de bodem van de plassen bevatten veel voedingsstoffen en door het warmere klimaat konden in het water waterplanten gaan groeien: [[riet]], [[zegge]] en [[grote lisdodde]]. De waterplanten stierven af en vormden de eerste veenlagen op de bodem van de plassen: het laagveen. Als het laagveen het wateroppervlakte heeft bereikt en de plas dus is verland, verschijnt al gauw een broekbos in eerste instantie bestaande uit [[wilg]]en en [[els (boom)|elzen]] en later ook uit [[berk]]en. Ook dit [[broekbos]] was veenvormend. De veenlaag werd dikker en dikker en begon boven het water uit te stijgen: een eerste aanzet tot de ontwikkeling van hoogveen. Planten en bomen kregen het steeds moeilijker om door al dat veen heen aan voedsel uit het water te komen, bovendien was de voedselvoorraad door de jaren heen al aardig opgebruikt.

Op dat moment kon [[veenmos]] gaan groeien. Een plantje dat alleen leeft van regenwater en zelf zoveel vocht kan vasthouden dat het in staat is boven de grondwaterspiegel uit te groeien . Veenmos sterft aan de onderkant af maar groeit bovenaan steeds door. De kletsnatte bovenkant sluit de afgestorven delen af van de lucht zodat er veen gevormd werd, laag op laag op laag. Het veenmos heeft duizenden jaren nodig gehad om tot een dik pakket hoogveen te komen. Het woekerde overal overheen, zelfs over de bomen waarvan de restanten nog steeds te zien zijn in De Groote Peel: de peelpuisten of het [[kienhout]].

Tussen het veenmos konden zich echte hoogveenplanten ontwikkelen zoals de [[Zonnedauw]], [[Witte snavelbies]], [[Eenarig Wollegras]], [[Lavendelhei|Lavendel]]- [[Gewone dophei|Dop]]- en [[Struikhei]]de en [[Veenbes]].

Toen men ontdekte dat het gedroogd hoogveen goed als brandstof bruikbaar was, heeft men eeuwenlang turf gestoken aan de rand van het moerassig gebied. Met grootschalige ontginning is men eind 19e eeuw begonnen.

==Cultuurhistorie==
Het Nationaal Park 'De Groote Peel' ligt op de grens tussen [[Noord-Brabant]] en [[Limburg (Nederland)|Limburg]]. Omstreeks het midden van de 19e eeuw begon men met het afgraven van het hoogveen, om aldus [[turf (brandstof)|turf]] te winnen. Op een lucht- of satellietfoto is duidelijk te zien dat de afgravingswijze in beide gebieden verschillend was.

In [[Noord-Brabant]] werd de afgraving op grootschalige wijze uitgevoerd door een maatschappij, met name de [[Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij]] en [[Maatschappij Helenaveen]].

In [[Limburg (Nederland)|Limburg]] daarentegen werd de ontginning ter hand genomen door particuliere boeren, die elk een langgerekt stuk grond in bezit of in pacht hadden, en de turven met een kar afvoerden langs de zogenaamde 'peelbanen', uitgespaarde stukken land. Hierdoor ontstond een grilliger en kleinschaliger patroon van stukken land en stukken moeras.

Toen de turfwinning onrendabel werd, wilde men de afgegraven gebieden geschikt maken voor agrarisch gebruik, maar omstreeks de jaren '60 van de 20e eeuw kwam er een einde aan deze activiteit en kreeg 'De Groote Peel' de bestemming natuurgebied.

==Waterhuishouding==
Het Nationaal Park ligt vrijwel als een eiland binnen een gebied waar intensieve landbouw plaatsvindt. Doordat het gebied in westelijke richting afwatert op de bovenloop van het dal van de [[Aa (Noord-Brabant)|Aa]], waarbij de laatste werd rechtgetrokken (Platkuil) en ook afwateringssloten werden gegraven (Moostlossing), trad verdroging op, niet alleen van het natuurgebied, maar ook van de omliggende landbouwgronden. De [[Eeuwelse Loop]] doorsnijdt zelfs de noordoostzijde van het gebied en voert gebiedseigen water af in noordwestelijke richting. Er worden daarom maatregelen uitgevoerd om het water beter vast te houden, door het plaatsen van kunststof schermen, het gebruik van stuwen en de aanleg van waterbergingsgebieden, waar het water weer in de bodem kan zijgen. Dit gebeurt in het zogeheten ''Mussenbaangebied'', ten zuidwesten van het Nationaal Park gelegen. In [[2011]] en [[2012]] werden in dit gebied werkzaamheden uitgevoerd. Daarnaast bestaan er plannen om de Eeuwelse Loop om te leiden dan wel te dempen.

==Externe link==
* [http://www.nationaal-parkdegrootepeel.nl Nationaal Park De Groote Peel] (tevens bron van dit artikel)

{{Navigatie nationale parken Nederland}}
{{Navigatie Natura 2000-gebieden Nederland}}
{{Coördinaten|51_20_44_N_5_49_26_E_scale:100000_region:NL|51° 21' NB, 5° 49' OL}}

{{DEFAULTSORT:Groote Peel}}
[[Categorie:Nationaal park van Nederland]]
[[Categorie:Natuurgebied in Noord-Brabant]]
[[Categorie:Natuurgebied in Limburg (Nederland)]]
[[Categorie:Natuurgebied in de Peel]]
[[Categorie:Natura 2000]]