Revision 44471241 of "Citrusvrucht" on nlwiki

{{Taxobox
| type               = plant
| naam               = Citrusvrucht
| afbeelding         = Citrus fruits.jpg
| afbeeldingtekst    = 
| rijk               = ''Plantae'', [[planten]]
| stam               = ''[[Embryophyta]]'', landplanten
| klasse             = ''Spermatopsida'', [[zaadplanten]]
| clade1             = [[bedektzadigen]]
| clade2             = [['nieuwe' tweezaadlobbigen]]
| clade4             = [[Malviden]]
| orde               = ''[[Sapindales]]''
| familie            = ''Rutaceae'', [[wijnruitfamilie]]
| taxon              = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam             = ''Citrus''
| auteur             = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| datum              = 1753
| afbeeldingII       = Citrus reticulata flower.jpg
| afbeeldingIItekst  = Bloem van ''Citrus reticulata''
| afbeeldingIII      = Citrus hystrix dsc07772.jpg
| afbeeldingIIItekst = Papeda
}}
[[Bestand:Nieuws uit de West, citruscultuur in Suriname Weeknummer 47-31 - Open Beelden - 59227.ogv|{{largethumb}}|Bioscoopjournaal uit 1947 over de citruscultuur in Suriname.]]

'''Citrusvruchten''' zijn vruchten van [[Boom (plant)|bomen]] of [[struik]]en van het plantengeslacht ''Citrus''. Het geslacht ''Citrus'' is reeds duizenden jaren in cultuur. De teelt ervan wordt reeds vermeld in Chinese kronieken van 2200 jaar voor onze jaartelling. Als gevolg van deze eeuwenlange cultivatie zijn er vandaag de dag dan ook duizenden [[cultivar]]s.

De vrucht bestaat uit een aantal lagen. De [[schil]] bestaat uit zeer veel olieklieren, waarin ontvlambare [[Etherische olie|etherische oliën]] zitten opgeslagen. De laag daaronder, die ook nog tot de schil wordt gerekend, is wit en vezelig. De binnenkant is het eetbare gedeelte. Hier worden sapzakjes gevormd die veel suikers, [[Organisch zuur|organische zuren]] en [[Ascorbinezuur|vitamine C]] bevatten. Citrusvruchten kunnen direct worden gegeten, maar ook als smaakmaker worden gebruikt. Verder worden ze vaak tot [[Vruchtensap|sap]] geperst.

Er bestaan vele [[Hybride (biologie)|kruisingen]] en cultivars. De meeste citrusvruchten zijn erg sappig en bevatten veel vitamine C. De bomen groeien alleen in warme landen, zoals in [[Spanje]], [[Griekenland]], [[Italië]] en [[Israël]]. De bomen groeien grofweg ongeveer tussen 40° aan beide zijden van de [[evenaar]]. In Nederland wordt ''Citrus'' ook wel geteeld als [[kuipplant]].

== Herkomst ==
De bakermat van alle citrusfruit ligt in [[Zuidoost-Azië]] en archeologische aanwijzingen voor de [[Teelt (kweekproces)|teelt]] van citrusfruit zijn er al uit 2100 v. Chr. De knobbelige sukadecitroen is de onbekendste van de drie oercitrussen, maar is toch de eerste citrusvrucht die het [[Midden-Oosten]] en het [[Middellandse Zeegebied]] bereikte. De sinaasappel werd in de [[16e eeuw]] door de [[Portugezen]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] geïntroduceerd. De mandarijn kwam in [[1805]]. 

In tegenstelling tot wat vroeger werd beweerd, zijn er maar drie 'echte' citrussoorten: de pompelmoes of ''Citrus grandis'', de mandarijn of ''Citrus reticulata'' en de sukadecitroen of cedraat, ''Citrus medica''. De sinaasappel is bijvoorbeeld in feite geen aparte soort, maar een kruising. Zo'n kruising blijft bij citrusvruchten lang in stand. Uit pitten van citrusvruchten groeit van nature meestal geen kruising van vader en moeder, maar een [[Klonen (biologie)|kloon]] van de moeder. Door die vreemde vorm van '[[stekken]]' kunnen ook moderne gekweekte rassen oeroud blijken, wat het moeilijk maakt om de stamboom van citrusvruchten te achterhalen.<ref name=Sitroen>{{Cite web |url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20121129_00386213 |title=In het begin was er de mandarijn |author=[[De Standaard]] |date=30 november 2012}}</ref> Ook zijn er nauwelijks nog wilde citrusvruchten om mee te vergelijken. Gedetailleerd DNA-onderzoek en archeologische studies zullen moeten uitwijzen welke de echte 'oercitrus' is, en hoe zijn nakomelingen daaruit zijn gekweekt.<ref name=Sitroen></ref>

De status van geslachten als ''Fortunella'', dan gaat het over [[kumquat]], en ''Poncirus'' is omstreden. Volgens de Flora of China is het niet zinnig om deze als aparte geslachten te beschouwen en zijn ''Fortunella'' en ''Poncirus'' [[Synoniem (plantkunde)|synoniem]]en van ''Citrus''.

== Soorten ==
Citrusvruchten zijn:
* [[Bergamot (citrusvrucht)|Bergamot]], ''Citrus bergamia'', gebruikt als smaakmaker in Earl greythee
* [[Citroen (vrucht)|Citroen]], ''Citrus limon''
* [[Bittere sinaasappel]], ''Citrus aurantiifolia''
* [[Mandarijn (vrucht)|Mandarijn]] of tangerine, ''Citrus reticulata''. Belangrijke rassen die tot de mandarijn behoren zijn:
** [[Clementine (vrucht)|Clementine SRA63]]
** Meyer citroen ''Citrus × meyeri'' (citroen x mandarijn)
** [[*Cleopatra (''Citrus reshni'')|Cleopatra, ''Citrus reshni'']]
** Common ''Citrus deliciosa''
** Dancy, ''Citrus tangerina''
** Fairchild, ''Citrus tangerina''
** Honey
** Kinnows
** Murcott is ontstaan uit een soortskruising
** King of Siam is ontstaan uit een soortskruising, ''Citrus nobilis''
** Ponkan
** Royal
** [[Satsuma (vrucht)|Satsuma]] Wase, ''Citrus unshiu''
** Satsuma Qwari, ''Citrus unshiu''
** Temple is ontstaan uit een soortskruising, ''Citrus temple''
* [[Mauritius papeda]], ''Citrus hystrix''
* [[Pompelmoes]], ''Citrus maxima''
* [[Grapefruit]], ''Citrus × paradisi''
* [[Pomelo]], kruising tussen grapefruit en pompelmoes
* [[Sweetie]], kruising tussen grapefruit en pomelo
* [[Tangelo]], verzamelnaam voor kruisingen tussen mandarijn en grapefruit of pompelmoes:
** [[Minneola (vrucht)|Minneola]]
** [[Tangelo#Orlando Tangelo|Orlando]]
** [[Ugli]], eventueel gekruist met een zure sinaasappel
* [[Zoete Sinaasappel]], ''Citrus sinensis''
* [[Sukade]], de schil van de vrucht van de sukadeboom, ''Citrus medica''
* [[Zure sinaasappel]], ''Citrus aurantium'', pomerans, bittersinaasappel
* [[Yuzu]]
* [[Amanatsu]], ''Citrus × natsudaidai'', een kruising tussen ''Citrus maxima'' en ''Citrus reticulata'', die alleen in Kumamoto in het zuiden van Japan wordt geteeld
* [[Chinese kumquat]], ''Citrus japonica'', synoniem: ''Fortunella margarita''
* [[Calamondin]], ''Citrus × microcarpa'', kruising tussen Chinese kumquat en mandarijn

=== Fylogenie ===
De mogelijkheid om met [[Sequencing|DNA-sequencing]] onderzoek te doen naar verwantschappen tussen [[Taxon|taxa]] en aan de hand daarvan stambomen op te stellen, hebben aan het licht gebracht dat veel van de tot nu toe als soort erkende citrussen in feite een [[Hybride (biologie)|kruising]] zijn. Dat geldt onder andere voor ''Citrus aurantium'' en ''Citrus sinensis''. Zodra de [[fylogenie]] van het genus definitief is uitgezocht zullen de wetenschappelijke namen moeten worden aangepast of voor conservering met een ander type moeten worden voorgedragen.<ref>de Araújo, E. Freitas; de Queiroz, L. Paganucci & Machado, M.A. (2003): What is ''Citrus''? Taxonomic implications from a study of cp-DNA evolution in the tribe Citreae (Rutaceae subfamily Aurantioideae). ''Organisms Diversity & Evolution'' '''3'''(1): 55-62. <small>{{doi|10.1078/1439-6092-00058}}</small> samenvatting</ref><ref>Nicolosi, E.; Deng, Z.N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G. & Tribulato, E. (2000): ''Citrus'' phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. ''Theoretical and Applied Genetics'' '''100'''(8): 1155-1166. <small>{{doi|10.1007/s001220051419}}</small> samenvatting</ref>

== Externe link ==
* {{Link eFloras|2|107164|Citrus}}

{{Appendix}}
{{Commonscat|Citrus}}

[[Categorie:Kuipplant]]
[[Categorie:Wijnruitfamilie]]