Revision 48859534 of "Piet Zwart" on nlwiki

{{Infobox kunstenaar
| naam           = Piet Zwart
| afbeelding     = Piet Zwart-NL-HaNA 2.24.01.03-917-1515-crop.jpg
| onderschrift   = Zwart in 1964 bij het uitreiken van de [[David Roëllprijs]]
| volledige naam = 
| bijnaam        = 
| geboren        = [[Zaandijk]], [[28 mei]] [[1885]]
| overleden      = [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]], [[24 september]] [[1977]]
| beroep         = ontwerper, typograaf
| jaren-actief   = 
| stijl          = 
| bekende-werken = 
| RKD            = 86727
| imdb           = 
| allmusic       = 
| signatuur      =
| website        =
}}
'''Piet Zwart''' ([[Zaandijk]], [[28 mei]] [[1885]] – [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]], [[24 september]] [[1977]]) was een [[Nederland]]se [[fotograaf]], [[boekbandontwerper]], [[typograaf]] en [[industriële vormgeving|industrieel ontwerper]]. Typerend voor zijn ontwerpstijl zijn: a-traditionalisme, elementaire opbouw, [[doelmatigheid]] en [[spiritueel|spirituele]] inventie.

== Levensloop ==
[[Bestand:Piet zwart janwils.jpg|thumb|Ontwerp voor het bureau van Jan Wils]]
Zwart volgde van 1902 tot 1907 een opleiding aan de [[Rijksschool voor Kunstnijverheid Amsterdam]].<ref name=autogenerated1>http://www.kunstbus.nl/design/piet+zwart.html (geraadpleegd 19 maart 2008).</ref> Daarna werd hij aangesteld als docent tekenen en [[kunstgeschiedenis]] aan de ''Industrie- en Huishoudschool voor Meisjes'' in [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]]. In 1913 verhuisde hij naar [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]<ref>http://www.marcuse.nl/page.php?pageID=157 (geraadpleegd 19 maart 2008).</ref> en van 1913 tot 1914 studeerde hij aan de [[TU Delft]]. 

In [[1913]] verhuisde Piet Zwart naar ''Voorburg'' en leerde daar de uit ''[[Hongarije]]'' afkomstige [[Kunstschilder|schilder]] ''[[Vilmos Huszár]]'' en de architect ''[[Jan Wils (architect)|Jan Wils]]'' kennen. De laatste had zich pas als zelfstandig architect gevestigd, na daarvoor vier jaar bij ''[[Hendrik Petrus Berlage|Berlage]]'' te hebben gewerkt. Zwart werd vervolgens voor twee jaar tekenaar bij ''Wils'' en werkte mee aan een aantal van Wils' belangrijke vroege bouwprojecten. Ook werkten Zwart en ''Huszár'' samen, waarbij de laatste de kleuren voor z'n rekening nam.

In 1919 trad hij als [[tekenaar]]/[[Architect|ontwerper]] in dienst van [[architect]] ''[[Jan Wils (architect)|Jan Wils]]''. ''Wils'' hechtte grote waarde aan 'de oplossing van het bouwwerk in kleur', maar vond dat dit de taak van de [[kunstenaar]] was en niet van de architect. Voor ''Wils'' ontwierp Zwart onder meer de 'kleuroplossing' van ''dansinstituut Guillard-Jorissen'' in [[Den Haag]]]. Voor Wils' belangrijkste opdrachtgever, de ''firma [[Bruynzeel Keukens|Bruynzeel]]'', ontwierp Zwart, in samenwerking met ''[[Vilmos Huszár]]'', enkele [[Interieur (terminologie)|interieurs]]. Voorts leverde Zwart tekeningen voor de [[Papaverhof]]<ref>http://www.timerime.com/en/event/12226/Papaverhof/</ref>.

[[Bestand:Ontbijtservies van persglas, H.P. Berlage en Piet Zwart 04.jpg|thumb|Ontbijtservies van persglas, H.P. Berlage en Piet Zwart.]]
In 1921 trad Zwart in dienst van het Voorburgse bureau van ''[[Hendrik Petrus Berlage|Berlage]]''<ref name=autogenerated1 />. Hij werd assistent en eerste tekenaar. Een van zijn eerste opdrachten was een servies van [[persglas]] voor ''mevrouw [[Helene Kröller-Müller]]'' van ''[[Jachthuis Sint-Hubertus]]'', in basis door ''Berlage'' ontworpen, maar die gaf het door de complexiteit van het [[productieproces]] aan Piet Zwart uit handen. Zwart gaf het verder vorm om het productierijp te maken<ref>http://serviezendomein.nl/Berlage-Zwart-ontbijtservies.html</ref>.  

Na zijn vertrek bij ''Wils'' in 1922 bleef hij voor ''Bruynzeel'' werken en ontwierp in de [[1930-1939|jaren 30]] de bekende ''[[#Bruynzeelkeuken|Bruynzeelkeuken]]'' (zie verderop). 

[[Bestand:Bohemen-DenHaag.JPG|thumb|Berlage-lantaarns in de Haagse wijk Bohemen.]]
Bij ''Berlage'' ontwierp hij rond [[1925]] lantaarnpalen voor de ''gemeente Den Haag'', die tegenwoordig nog bekend zijn als ''"Berlage-lantaarnpalen"'' (zie Trivia) en nog in grote aantallen in ''Den Haag'' te vinden zijn. In 1925 ontwierp hij een [[kiosk]] op het ''[[Buitenhof (Den Haag)|Buitenhof]]'' in ''Den Haag'', voor kranten en bloemen met in de kelder een damestoilet. Thans dient het gebouwtje als koffie corner. De kiosk maakte deel uit van het gehele (her)ontwerp door ''Berlage'' van het ''Buitenhof'', inclusief twee banken, lantaarns en een ondergronds herentoilet.
[[Bestand:Coffeehouse Plaats TheHague.jpg|thumb|Kiosk Buitenhof Den Haag. Ontwerp: Piet Zwart/H.P. Berlage]]

Als [[vormgever]] werd Zwart vooral bekend door zijn [[grafische kunst|grafische]] werk voor de ''[[PTT (Nederland)|PTT]]'' en de ''[[Nederlandse Kabelfabriek]]'' te ''[[Delft]]''. Voor de ''Kabelfabriek'' ontwierp hij 275 advertenties over een periode van 10 jaar. Baanbrekend was ook zijn ontwerp voor de catalogus uit 1927 waarin hij een fragiele balans creëert tussen [[kleur]], [[witruimte]] en [[fotografie]]. Ook voor de ''firma [[Bruynzeel Keukens|Bruynzeel]]'' in ''[[Zaandam (hoofdbetekenis)|Zaandam]]'' ontwierp hij enige [[catalogus|catalogi]].

Piet Zwart wordt vaak aangeduid als pionier van de moderne [[typografie]] binnen ''Nederland''. Hij verwierp traditionele typografische regels, en gebruikte de basisprincipes van het [[constructivisme (kunst)|constructivisme]] en ''[[De Stijl]]'' in zijn commerciële werk. Hij sloot zich echter nooit officieel aan bij deze groeperingen omwille van zijn afkeer voor [[dogmatisme]].
Zijn werk is herkenbaar door de [[primaire kleuren]], [[geometrie|geometrische]] vormen, herhaalde woordpatronen, strakke diagonaal geplaatste belettering en een vroeg gebruik van fotomontage. Ook zijn collega's ''[[Paul Schuitema]]'' en ''[[Gerard Kiljan]]'' werkten ongeveer op dezelfde manier en hadden veel contact met elkaar.

== Postzegelontwerpen 1931 ==
<gallery>
Postzegel 1931 goudse glazen.jpg|Postzegels 1931 <br> [[Goudse glazen]]
PietZwartWilhelmina70cent1931.jpg|Postzegel Wilhelmina
PietZwartWilhelmina80cent1931.jpg|Postzegel Wilhelmina
PietZwartWilhelmina1931.png|Ontwerp Wilhelmina (1931)
</gallery>

==Monografieën over Filmkunst==
De serie ''[[Monografie]]ën over Filmkunst'' was een tien delen tellende serie die tussen [[1931]] en [[1933]] werd uitgegeven door ''W.L. & J. Brusse's Uitgeversmaatschappij'' in ''[[Rotterdam]]'' en onder redactie stond van ''Mr. C.J. Graadt van Roggen''. Bij intekening op de hele reeks was de prijs per deeltje fl. 1.50; in de losse verkoop betaalde men fl. 1.75 per stuk. Piet Zwart ontwierp de aparte [[omslag]]en voor deze reeks.

==Boekje voor Drukkerij Trio==
Omstreeks 1930 besloot ''Drukkerij Trio'' in ''Den Haag'' een relatiegeschenk te drukken. In dat boekje zouden voorbeelden worden opgenomen van gedurfde typografische ontwerpen en van zogenaamde foto-typografie in meerkleurendruk. Piet Zwart die het boekje zou verzorgen, schreef in de tekst dat het zou gaan over: ''van oude tot nieuwe typografie''. Na een overzicht van de historische stijlen definieerde Zwart hierin een aantal belangrijke kenmerken van de nieuwe typografie: haar zakelijkheid, technische precisie, functionaliteit, [[asymmetrie]] en elementaire letters. Daarnaast was hij voor het afschaffen van hoofdletters.

De [[raad van bestuur]] van ''Drukkerij Trio'' schrok van dit bevlogen [[manifest]], want uiteindelijk besloot men dit relatiegeschenk helemaal niet uit te geven. Van het eerste Nederlandse manifest over de nieuwe typografie, werd bij ''Drukkerij Trio'' slechts een [[drukproef]] gemaakt. Van die drukproef zijn slechts enkele exemplaren bewaard gebleven. Twee – onderling verschillende – zijn in het bezit van het ''[[Museum Meermanno]]'' in ''Den Haag''.

[[Bestand:Bruynzeel kitchen in Sonneveld House Rotterdam.jpg|thumb|220px|Piet Zwarts ''Bruynzeelkeuken'' uit de jaren 30. In situ in [[Huis Sonneveld]] in Rotterdam.]]
==Bruynzeelkeuken==

Uit [[1922]] (volgens AVRO documentaire serie ''Close Up "Alles moet nieuw"'' uit 2012, is dat mogelijk eerder:1919) stamt het eerste contact van Zwart met de ''familie [[Bruynzeel (bedrijf)|Bruynzeel]]'' in de vorm van een opdracht voor het ontwerpen van meubels en later de bekende Bruynzeel Keuken. In [[1938]] werd zijn keuken, na 3 jaar onderzoek in productie genomen. 
Hij ontwierp de inrichting van ''[[Cornelis Bruynzeel Jr.]]'''s nieuwe jacht de ''Zeearend'' bestemd voor de oceaanrace in [[1936]]. Bijzonder hierbij was dat hij nooit iets met boten te maken had gehad. Het is nu juist zo kenmerkend voor Piet Zwart dat hij steeds weer op andere vakgebieden zijn vakmanschap toonde.

De eerste opdracht van de ''familie Bruynzeel'' was het ontwerpen van de meubels voor de bungalow ''Stormhoek'' in ''[.[Zaandam (hoofdbetekenis)|Zaandam]]''. Het ontwerp van deze bungalow was van ''[[Jan Wils (architect)|Jan Wils]]'', architect van het ''[[Olympisch Stadion (Amsterdam)|Olympisch Stadion]]'' te ''Amsterdam'' en de deurenfabriek in ''Zaandam''. 
De kleurentoepassing van meubels en behang voor de bungalow werd ontworpen door ''Vilmos Huszár'', de bedenker van het nog steeds bekende ''Arend[[beeldmerk|vignet]]'' van de ''firma Bruynzeel''.

''Stormhoek'' was bestemd voor zoon ''Cornelis Bruynzeel'' [[1900]]-[[1980]], de directeur van de nieuw te bouwen deurenfabriek. Dit ontwerp werd door Piet Zwart met gebruikmaking van kleur en perspectief inzichtelijk gemaakt. Beide gebouwen zijn helaas gesloopt.

Speciaal met zoon ''Cornelis'' was de werkrelatie bijzonder. Er werd gewerkt op basis van wederzijds vertrouwen en respect. Hier lag ook de kiem voor de latere integratie van vormgeving en industrie, een ontwikkeling die vlak na het uitbreken van ''[[Tweede Wereldoorlog]]'' goed op gang kwam. 
 
Het contact met ''Cornelis Bruynzeel'', hield in dat Piet Zwart vanaf [[1930]] opdracht kreeg advertenties voor de firma te maken en de maandelijkse [[vloeiblad]]en te ontwerpen hetgeen hij tot [[1950]] deed. Hij ontwierp ook een driekantig blik voor vloeibare [[Was (substantie)|was]] van de vloerenfabriek. Ook is een catalogus bekend waarin alle producten van de ''Bruynzeel''-bedrijven uitvoerig werden beschreven, hiervan verschenen meerdere edities. Piet Zwart is ook van het begin af aan betrokken geweest bij het ontwerpen en uitvoeren van de houten en papieren verpakkingen van de ''Bruynzeel''-potloden.
 
De samenwerking van Piet Zwart en ''Bruynzeel'' bleef tot in de jaren '50 uitstekend.

==Piet Zwart Instituut==
Het ''[[Piet Zwart Instituut]]'' - een onderdeel van de ''[[Willem de Kooning Academie]]'' - is naar hem vernoemd. Hij was van [[1919]] tot [[1933]] [[docent]] aan deze [[Rotterdam]]se academie, de toentertijd geheten ''"Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen"''. In 1933 werd hij van de ''Academie'' ontslagen, nadat hij zich vrij expliciet had uitgesproken over de herinrichting van het [[kunstonderwijs]].

==Waarderingen==
Hij ontving in [[1959]] de ''[[Quellinusprijs]] voor typografisch werk'', in [[1964]] de ''[[David Röellprijs]]'' en in [[1966]] de ''Honorary Distinction of Royal Designer for Industry''. Tijdens de nieuwjaarsreceptie van [[1999]] riep de ''[[Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers]] (BNO)'' hem uit tot "dé Nederlandse ontwerper van de 20ste eeuw". Zijn werk wordt inmiddels verzameld door musea in binnen- en buitenland. In december [[2006]] werden enkele van zijn straatbanken opgenomen in de collectie van het ''[[Gemeentemuseum Den Haag]]''.

==Overzicht van enkele ontwerpen van Piet Zwart<ref>zie voor volledige lijst: http://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/archieven/details/ZWAR/keywords/piet%20zwart</ref>==
* Inklapbare strijkplank 
* Prefabbouw 
* Meubelontwerpen 
* Woonschuit 
* Plattegronden 
* Houten stoelen (1911/1913)
* Borduurwerkpatronen (1915/1917)
* Middenstandswoningbouw Papaverhof (Laan van Meerdervoort, Den Haag) (1919/1922)
* Celluloid strooibussen (1921/1922)
* Drinkservies (1927/1928)
* Drukwerk en reclame PTT (1931)
* Geperforeerde fineerdeuren (1933/1934)
* Winkel met toonzaal (Bruynzeel - Jansbinnensingel 6, Arnhem) (1934)
* Meubilair (1943/1948)
* Vakantiehuisje (1950)
* Medische Post (1958/1959))
* Montagewoningen (1960)

== Werk in openbare collecties (selectie)==
* [[Rijksmuseum Amsterdam]]<ref>[https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?p=1&ps=12&maker=Piet%20Zwart&ii=0 Objecten in het Rijksmuseum]</ref>

==Literatuur==
* Broos, Kees (1982). ''Piet Zwart 1885 - 1977.'' Amsterdam: Van Gennep (ISBN 9060125444).
* Broos, Kees, Paul Hefting (1993). ''Grafische Vormgeving in Nederland''. Amsterdam, Uitgeverij L.J. Veen (ISBN 9025404049).
* Monguzzi, Bruno, 'Piet Zwart: The Typographical Work 1923 - 1933. Piet Zwart: L'Opera Tipographica 1923 - 1933', ''Rassegna'', nummer 30 (1987).
* Yvonne Brentjens, "Piet Zwart (1885-1977). Vormingenieur". Zwolle, Waanders, 2008 (ISBN 978-90-400-8462-1)
* Bruynzeel's Fabrieken Zaandam. Tekst C. Bruynzeel. Fotografie: Piet Zwart, lay-out Vilmos Huszar Zaandam / 1931 / 72 p. 119 zwart/wit foto’s, interieuropnamen, bedrijfsreportage / productieproces, houtvoorraad, halffabrikaten en toepassing van hout in woningbouw, musea en oceaanlijners. - 49 kleur ill. / beeldmerk, kleurvlakken / aardbol en het patroon van een parketvloer. -Opdrachtgever: C. Bruynzeel & Zonen's Vloerenfabriek, Schaverij, Zagerij en Houthandel (10-jarig bestaan).
* De Jesus, Sherman (2012). ''Alles Moet Nieuw - Piet Zwart''. Memphis Film & Television.

==Trivia==
Piet Zwart was er zeer verbolgen om dat zijn ontwerp de naam "Berlage-Lantaarn" kreeg. De opdracht voor dit ontwerp kwam van gemeente Den Haag. Zwart, in dienst van het architectenbureau Berlage, voerde die opdracht met een eigen ontwerp uit. In die tijd was het zo, dat de architect tekende voor de afhandeling van de opdracht en kreeg die dus op zijn naam te staan. Nadat Berlage dit aan Zwart had uitgelegd en het probleem voor Zwart ervan inzag, stapten beiden naar de gemeente Den Haag om de zaak te bespreken en recht te trekken door de naam van Zwart onder het ontwerp te vermelden. Door starheid van de ambtenaren bleef de gemeente vasthouden aan de naam Berlage, waardoor de typisch Haagse straatlantaarn nog steeds "Berlage-Lantaarn" heet.

==Externe links==
* [http://www.nederlandsfotomuseum.nl www.nederlandsfotomuseum.nl]
* [http://www.iconofgraphics.com/Piet-Zwart/ biografie van Piet Zwart op iconofgraphics.com]
* [http://wdka.hro.nl/~studienet/studiegids/pdf/wdkahistory.pdf Piet Zwart en Willem de Kooning]

{{Commonscat|Piet Zwart}}
{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Zwart, Piet}}
[[Categorie:Nederlands fotograaf]]
[[Categorie:Nederlands grafisch ontwerper]]
[[Categorie:Nederlands meubelontwerper]]
[[Categorie:Nederlands boekbandontwerper]]
[[Categorie:Ontwerper van Nederlandse postzegels]]
[[Categorie:Architectuurfotograaf]]