Revision 49490340 of "Ex-Jehova's getuigen" on nlwiki

'''Ex-Jehova's getuigen''' zijn personen die vroeger [[Jehova's getuigen]] waren en die [[Excommunicatie#Jehova.27s getuigen|uitgesloten]] werden uit de [[geloofsgemeenschap]] van Jehova's getuigen of vrijwillig uit de geloofsgemeenschap zijn gestapt. Deze laatsten worden ''teruggetrokken'' genoemd; als zij hun terugtreden formeel kenbaar hebben gemaakt, zijn dezelfde regels van toepassing als op uitgeslotenen.

Het [[Besturend Lichaam]] van Jehova's getuigen bepaalt de interpretatie van de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]]; een Jehova's getuige wordt uitgesloten als hij of zij de uit die interpretatie voortvloeiende richtlijnen overtreedt (bijvoorbeeld door [[Buitenechtelijke relatie|seks]] buiten het [[huwelijk]], [[homoseksualiteit|homoseksueel gedrag]], [[roken (tabak)|roken]], [[gokken]], het accepteren van een [[bloedtransfusie]] of omgang met een uitgeslotene) en daarover geen berouw toont. Uitsluiting wordt ook toegepast wanneer iemand het niet meer met de leer eens is en daarover spreekt met anderen. De belangrijkste legitimatie wordt gezocht in de aanwending teneinde de organisatie te beschermen, "rein" te houden. Daarnaast wordt zo voorkomen dat de persoon met zijn negatieve kritiek en gedachten andere Jehova's getuigen bereikt. Jehova's getuigen hebben daarom geen contact met een uitgeslotene, en wanneer de uitgeslotene een familielid is, alleen noodzakelijk contact. Wanneer een uitgeslotene na verloop van tijd tot inkeer komt en berouw toont, kan hij opnieuw opgenomen worden in de gemeente.

{{Zie ook|Voor meer informatie over de toepassing van disciplinaire maatregelen zie: [[Jehova's getuigen en disciplinering]]}}

Sommige ex-Jehova's getuigen hebben boeken geschreven of hebben een website waarin ze de reden van hun vertrek of uitsluiting uit de gemeenschap van Jehova's getuigen proberen aan te geven. Onder deze ex-Jehova's getuigen zijn mensen die tientallen jaren zeer actief geweest zijn voor het [[Wachttoren-, Bijbel- en Traktaatgenootschap|Wachttorengenootschap]], zelfs in belangrijke functies, zoals een lid van het [[Besturend Lichaam]]: [[Raymond Franz]].<ref>Raymond Franz, voormalig lid van het Besturend Lichaam van Jehova's getuigen. Na zijn uitsluiting heeft Franz twee boeken geschreven die op gedetailleerde wijze de interne (bestuurlijke) werking van de organisatie van Jehova's getuigen beschrijven: "Gewetensconflict" (ISBN 90-259-4722-0) (oorspronkelijk: "Crisis of conscience" ISBN 0-914675-01-X) en "In search of Christian Freedom" (ISBN 0-914675-16-8, niet in het Nederlands verschenen).</ref> Tevens zijn er discussieforums waar communicatie tussen ex-Jehova's getuigen plaatsvindt.<ref>Hoewel Jehova's getuigen in de publicaties van het Wachttorengenootschap worden gewaarschuwd tegen deze forums, blijkt uit bijdragen erop dat zij deze geregeld bezoeken en de discussie in strijd met de regels van hun geloofsgemeenschap toch aangaan.</ref>

==Sociaal==
Omdat het Jehova's getuigen verboden is omgang met uitgesloten ex-Jehova's getuigen te hebben (op straffe zelf te worden uitgesloten), worden de uitgesloten ex-leden door hun uitsluiting afgesneden van alle sociale omgang met hun vroegere vrienden en meestal ook met hun familie als die Jehova's getuige zijn. Omdat Jehova's getuigen ook sterk ontraden wordt vriendschappen op te bouwen buiten de geloofsgemeenschap, vallen degenen die worden uitgesloten regelmatig in een sociaal "gat". Slechts een minderheid wordt uitgesloten vanwege "afvalligheid"; de meesten die worden uitgesloten, geloven de doctrines van het Besturend Lichaam nog wel min of meer. Omdat deze doctrines op belangrijke punten afwijken van de meeste andere christelijke kerken, kunnen ex-Jehova's getuigen vaak moeilijk aansluiting vinden in een andere christelijke kerk.

==Afsplitsingen==
Er is een behoorlijk aantal splintergroeperingen, vooral in de Verenigde Staten, geloofsgemeenschappen die zich ooit hebben afgescheiden van de [[Christelijke stroming|beweging]] die door [[Charles Taze Russell]] in [[1879]] werd gestart onder de naam ''Bible Students'' ([[Bijbelonderzoekers]]). Er zijn regelmatig personen geweest die het leiderschap van het Besturend Lichaam niet hebben erkend, van mening verschilden over doctrinaire interpretaties, met inbegrip van het huis-aan-huiswerk waarom de Jehova's getuigen zo bekendstaan. Het merendeel van de belangrijke afsplitsingen vond plaats in de periode van 1916 tot 1930.

Merk op dat veel van deze groepen zich afsplitsen voordat de groep bekend kwam te staan als ''Russellieten'' of dat de ''Bible Students'' de naam Jehova's getuigen aannamen in [[1931]]. Doordat veel van deze groepen zichzelf een naam gaven die een variatie was op ''Associated Bible Students'' (een officiële naam van een van de wettelijke corporaties van het Wachttorengenootschap) of zich eenvoudig ''Bible Students'' noemden, ontstond de noodzaak de (in eigen ogen) "hoofd"beweging een duidelijke, onderscheiden naam te geven waardoor verwarring met deze andere groepen niet meer mogelijk was. Dit is de belangrijkste reden voor het aannemen van een nieuwe naam (''Jehova's getuigen'') in 1931. Veel van de afgesplitste geloofsgemeenschappen noemen zich nog altijd naar een variatie op ''Bible Students''.

=== Eerste afsplitsing: 1909 ===
In [[1907]] benadrukte Pastor Russell meer expliciet zijn opvatting dat christenen niet onderworpen waren aan het ''Nieuwe Verbond'', maar dat het Nieuwe Verbond nog toekomstig was en zou worden gesloten tussen God en de natie Israël om zijn voornemens aan de wereld te onderwijzen. De controverse die hierover ontstond (en enkele andere onderwerpen) leidde in [[1909]] tot het vertrek van sommige aanhangers van de leer van Russell. Zij groepeerden zich tot de ''New Covenant Bible Students'' (''Nieuwe Verbond Bijbelonderzoekers'').

M.L. McPhail, een pelgrim van de ''Chicago Bible Students'' distantieerde zich in die periode ook van de beweging van Russell, leidde de beweging van de New Covenant Bible Students in de Verenigde Staten en vestigde de ''New Covenant Believers'' in 1909.

=== Tweede crisis: de dood van Pastor Russell ===
{{Zie ook|Zie ook het artikel [[Controverse over presidentschap van het Wachttorengenootschap]]}}
Na de dood van [[Charles Taze Russell]] in [[1916]], werd [[Joseph Franklin Rutherford]] na een heftige strijd gekozen tot president van het Wachttorengenootschap. Hij begon onmiddellijk aan een grondige herstructurering van de geloofsgemeenschap die, rond 1928, leidde tot het vertrek van bijna driekwart van de leden van de geloofsgemeenschap. Een van de meest controversiële stappen die Rutherford ondernam was het afzetten van vier leden van de ''Board of Directors'' die nog door Russell zelf waren aangewezen (R. H. Hirsh, I. F. Haskins, A. I. Ritchie en J. D. Wright) en hen in juli 1917 te vervangen door door hemzelf aangewezen personen. Na hun uitstoting startten deze vier uiteindelijk het ''Pastoral Bible Institute'' en begonnen met het uitgeven van ''The Herald of Christ’s Kingdom'' onder redactie van R. E. Streeter.

De Australische ''Berean Bible Institute'' scheidden zich ook formeel af van het Wachttorengenootschap in 1918.

In december 1918 beschouwden Charles E. Heard en sommige anderen de aanbeveling van Rutherford om ''war bonds'' (oorlogsaandelen) te kopen als een verdraaiing van Russells [[pacifisme|pacifistische]] leringen en startten de ''Stand Fast Bible Students Association'' in Portland, Oregon.

In 1917 vestigde Alexander F.L. Freytag, ''landsopziener'' van [[Zwitserland]] voor het Wachttorengenootschap sinds 1898, de ''Angel of Jehovah Bible and Tract Society'' (''Engel van Jehovah Bijbel en Traktaat Genootschap'', die ook wel bekend werd als de ''Philanthropic Assembly of the Friends of Man'' en ''The Church of the Kingdom of God, Philanthropic Assembly'') en begon zijn zienswijzen te publiceren; hij werd in 1919 uit het Wachttorengenootschap gestoten door Rutherford.

[[Paul S. L. Johnson]]<ref>{{en}}[http://www.biblestandard.com/aboutus.htm Site van "The Bible Standard"]</ref> vestigde de [[Layman's Home Missionary Movement]] in [[1919]].

In [[Duitsland]] werd Ewald Vorsteher in de vroege jaren 1920 uitgesloten nadat hij weigerde bepaalde instructies van het Wachttorengenootschap op te volgen. Hij publiceerde de ''Wahr­heitsfreund'' (''Vriend van de waarheid''). Zijn huis werd in 1933 doorzocht door de [[Gestapo]] en de ontdekking van documenten waarin kritiek werd geuit op het nazi-regime werd gebruikt als rechtvaardiging voor de vervolging van zowel de ''Bijbelonderzoekers'' als de Jehova's getuigen.

=== Latere afsplitsingen ===
In [[1928]] verliet Norman Woodworth<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20060821204006/http://www.heraldmag.org/olb/ Site van de "Bible Students' Library"]</ref> het Wachttorengenootschap om een radioprogramma te maken getiteld ''Frank and Earnest''; hij werd hierbij geholpen door de gemeente van de ''Bible Students'' uit Brooklyn. Dit leidde uiteindelijk tot het vestigen van de ''[[Dawn Bible Students Association]]'' met als doel het drukken en verspreiden van de serie [[Schriftstudies]] waarmee het Wachttorengenootschap officieel in 1927 was gestopt.

Eveneens in 1928 onttrok de ''[[Italian Bible Students Association]]'' in Hartford, Connecticut, onder leiding van [[Gaetano Boccaccio,]] haar steun aan het Wachttorengenootschap en de leden veranderden hun naam in de ''Millennial Bible Students Church'', daarna in ''Christian Millennial Fellowship, Inc.''. In 1940 begon Boccaccio met het uitgeven van het tijdschrift ''New Creation'' en bleef dit doen tot aan zijn dood in de vroege jaren 1990. Het tijdschrift wordt nog altijd uitgegeven door de ''Christian Millennial Fellowship'', geleid door [[Elmer Weeks]] in New Jersey.

[[Jesse Hemery]], een van de meest prominente ''Bijbelonderzoekers'' in Engeland, was in [[1901]] door [[Pastor Russell]] aangesteld als president van de ''[[International Bible Students Association]]'' en bekleedde deze functie tot [[1946]]. In [[1951]] werd hij door [[Nathan Homer Knorr|Knorr]] uitgesloten waarna hij de ''[[Goshen Fellowship]]'' oprichtte.

De Duitse ''[[German Bible Students Association]]'' bleef verbonden aan het Wachttorengenootschap gedurende het regime van [[Adolf Hitler|Hitler]], maar zij hadden in die periode geen contact met het hoofdbureau. Toen het contact werd hersteld, waren zij het niet eens met verschillende doctrinaire wijzigingen die in de tussentijd waren doorgevoerd en zij distantieerden zichzelf van het Wachttorengenootschap.

In 1948 werd een verbod van kracht op Jehova's getuigen in [[Roemenië]], dat duurde tot de val van het communistische regime in 1989. Zij hadden beperkt toegang tot de veranderende leerstellingen die werden gepubliceerd in [[De Wachttoren — Aankondiger van Jehovah's Koninkrijk|De Wachttoren]] dus zij bestudeerden vooral de boeken van Rutherford en oudere publicaties. Een belangrijke leerstelling voor hen was de interpretatie dat de "Superieure Autoriteiten" niet op regeringen maar op Jehova duidden. Nadat het verbod op de geloofsgemeenschap werd opgeheven waren zij het niet eens met de wijzigingen in de doctrines van het Wachttorengenootschap zoals deze in de loop der jaren waren gepubliceerd, dus splitsten zij zich af en startten in 1992 de "The True Faith Jehovah's Witnesses Association".<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20130115025028/http://the-true-jw.oltenia.ro/ Site van de Roemeense "The True Faith Jehovah's Witnesses Association"]</ref>

==== USSR ====
Toen het [[Besturend Lichaam]] de interpretatie inzake de "superieure autoriteiten"<ref>Romeinen 13:1</ref> wijzigde, dachten sommige Jehova's getuigen in de [[USSR]] dat deze wijziging van de [[KGB (Sovjet-Unie)|KGB]] kwam. Dit leidde tot de oprichting van de "Theocratische Organisatie van Jehova's getuigen", die gebruik van publicaties van het Wachttorengenootschap van na 1962 afwees. De geloofsgemeenschap heeft een aanhang in [[Rusland]], [[Oekraïne]] en [[Moldavië (land)|Moldavië]] en beweert contact te zoeken met Jehova's getuigen in andere landen.<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20071012223902/http://bashniastrazhy.by.ru/ De Theocratische Organisatie van Jehova's getuigen]</ref> De geloofsgemeenschap verstrekt geen gegevens over aantallen gemeenten of aanhangers en heeft weinig tot geen publieke aandacht.

==== Afsplitsingen in het Internet-tijdperk ====
In 1993 verzocht wiskundige Gordon Ritchie gedoopt te worden door Jehova's getuigen. Vrijwel direct daarna begon hij ideeën te verdedigen die afwijken van de doctrines van het Besturend Lichaam. Hij beweert in maart 1996 te zijn uitgesloten wegens afvalligheid.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20110927234942/http://www.lordswitnesses.us/history_of_the_decoding.htm www.LordsWitnesses.us], Versie 2009-05-05</ref><ref>{{en}}[http://www.truebiblecode.com/history30.html TrueBibleCode.com] Versie 2009-05-05.</ref> Ritchie beweert dat Jehova's getuigen de ware religie waren tot 2004, maar dat zijn eigen groepering van "Lord's Witnesses" (Getuigen van de Heer) nu de enige ware aanbidding vormt.<ref>{{en}}[http://www.lordswitnesses.us/division_day.htm Officiële website van Lord's Witnesses], Versie 2009-05-05</ref> De groepering beweert enkele honderden aanhangers te hebben en stelt dat hun wiskundige analyse van de Bijbel goddelijke openbaringen aan het licht heeft gebracht die door Jehova's getuigen zijn genegeerd.

In 2007 trok Jehova's getuige apologist en auteur [[Greg G. Stafford]], auteur van het boek ''[[Defending Jehovah's Witnesses]]'' (Jehova's getuigen verdedigd - Elihu Books), zich formeel terug uit de geloofsgemeenschap. Hij stond erop dat hij en zijn volgelingen "Jehova's getuigen" zouden worden genoemd.<ref>{{en}}http://elihubooks.blogspot.com/2008_11_01_archive.html</ref> Stafford heeft materiaal gepubliceerd dat veel unieke en belangrijke leerstellingen van Jehova's getuigen, zoals het [[Unitarisme (theologie)|unitarisme]], verdedigt.<ref>{{en}}[http://www.elihubooks.com/data/in_medios/000/000/002/Worth_Another_Look_REVISED.pdf "Worth another look" online PDF-bestand]</ref> In 2007 introduceerde Stafford de term "Christian Witnesses of Jah" (Christelijke getuigen van Jah) om degenen aan te duiden die veel doctrines van Jehova's getuigen geloven,<ref>{{en}}[http://elihubooks.com/images/CWJ_homepage_final.jpg Website van "Christian Witnesses of Jah"]</ref><ref>{{en}}http://www.elihubooks.com/data/lampstand/000/000/007/Why_interested_in_JWs_REVISED.pdf</ref> maar geen lid willen zijn van hun organisatie (het Wachttorengenootschap) of niet alle doctrines geloven.<ref>{{en}}[http://www.elihubooks.com/data/in_medios/000/000/015/Christian_Witnesses_of_Jah_REVISED.pdf "Christian Witnesses of Jah" online PDF-bestand]</ref>

== Nederland ==
Een aantal Nederlandse ex-Jehova's getuigen heeft in het verleden de media opgezocht om hun onvrede over de gang van zaken binnen de organisatie van Jehova's getuigen te uiten. Vaak gebruikten zij specifieke passages uit de lectuur van het [[Wachttoren-, Bijbel- en Traktaatgenootschap|Wachttorengenootschap]] om hun boodschap te staven.
*''De Ontgoochelden'' was de eerste vereniging voor ex-Jehova's getuigen in Nederland, opgericht in de jaren 80, door Nico Klein, zelf een ex-Jehova's getuige.<ref>A.P. Wisse (1982): ''Jehovah's getuigen aangeklaagd'', Kok, Kampen</ref> Klein was teleurgesteld dat het [[Besturend Lichaam]] geen verantwoordelijkheid erkende inzake de gevolgen van hun profetie dat ''Armageddon'' in [[1975]] zou uitbreken; verschillende individuele Jehova's getuigen hadden door het opvolgen van de instructies die het Besturend Lichaam had uitgevaardigd,<ref>''Onze Koninkrijksdienst'' van december 1974 meldt dat sommige Jehova's getuigen hun huizen hadden verkocht, hun baan en/of pensioenvoorziening opgezegd om te gaan ''pionieren'' (volle-tijd evangelisatie). Deze handelwijze werd via de officiële kanalen expliciet gepropageerd of in zeer positieve termen beschreven. Zie: Singelenberg (1989): ''[http://www.watchtowerinformationservice.org/dates/the-1975-prophecy-and-its-impact-among-dutch-jehovahs-witnesses/ The '1975'-prophecy and its impact among Dutch Jehovah's Witnesses]'' (gepubliceerd in ''Sociological Analysis'' 50(1)1989, blz. 23-40, ook gepubliceerd in Jon R. Stone (ed.): ''Expecting Armageddon. Essential Readings in Failed Prophecy'', New York, Routledge, 2000). Zie ook: Penton (1985): ''Apocalypse delayed'', University of Toronto Press, Toronto, blz. 327, voetnoot 9</ref> dientengevolge soms ernstige schade geleden toen de profetie niet uitkwam. Het doel van de vereniging was om Jehova's getuigen te "redden van valse leerstellingen". Buiten het terrein waar Jehova's getuigen hun [[Districtscongres (Jehova's getuigen)|congressen]] hielden, plaatsten zij een boekenstalletje, waar zij publicaties van het Wachttorengenootschap met profetieën inzake 1975 uitstalden. Na een aantal jaren viel de vereniging uiteen.
*Henri Dahlem (voorheen Henri Bolte) richtte in [[1995]] een nieuwe vereniging op met de naam Forum '96. Dahlem groeide als pleegzoon op in een gezin van Jehova's getuigen in Tilburg. Toen hij op de [[Frater van Gemertschool]] zat, liep hij stage bij de [[Wereldwinkel]] en werd daar zijn interesse voor politiek gewekt. Toen hij in 1994 ging stemmen bij de verkiezingen voor de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]] werd hij uitgesloten. Hij wilde graag zien dat er meer democratische regelingen zouden komen binnen Jehova's getuigen. Na zijn uitsluiting ging hij theologie studeren. In Berlijn kwam hij in contact met Koerden en ging hij zich voor de Koerdische zaak inzetten. Enkele jaren later werd hij hersteld als Jehova's getuige en diende hij als ''gewone pionier'' (onbezoldigd fulltime evangelist). In [[2010]] trok hij zichzelf terug als Jehova's getuige om zich weer met de Koerdische zaak bezig te houden.
*Rado Vleugel werd in 1986 gedoopt als een Jehova's getuige. Hij was toen dertien jaar oud. Rond 1998 begon hij op een aantal punten te twijfelen, vooral inzake de leerstelling die het accepteren van een bloedtransfusie of van bepaalde bloedbestanddelen verbood. Toen hij op het Internet de website van de “Associated Jehovah’s Witnesses for Reform on Blood"<ref>{{en}}[http://ajwrb.org/experiences/silenced-the-rado-vleugel-story Het verhaal van Rado Vleugel op de site ajwrb.org]</ref> vond, trof hij materiaal aan dat hem sterkte in zijn overtuiging dat het standpunt van het Besturend Lichaam inzake bloed onjuist was.<ref>{{en}}[http://www.watchtowerinformationservice.org/blood-medical-issues/rado-vleugels-story/ Het verhaal van Rado Vleugel]</ref> Hij vertaalde de gevonden documentatie en nam contact op met verschillende kranten. [[Trouw (krant)|Trouw]], [[de Volkskrant]] en het [[Algemeen Dagblad]] wijdden aandacht aan Jehova's getuigen en de bloedkwestie op basis van de door Vleugel verstrekte informatie. Zijn naam werd echter niet vermeld. Om het risico van uitsluiting te vermijden, verscheen hij eind [[1998]] vermomd in beeld bij het tv-programma [[5 in het Land]]. Hier pleitte hij voor het opheffen van het stellen van sancties op het accepteren van bloedtransfusie. Toch was zijn maskering niet goed genoeg. Hij werd herkend en uiteindelijk uit de gemeenschap van Jehova's getuigen gesloten, na tevergeefs beroep tegen zijn uitsluiting te hebben aangetekend. In [[2000]] werd Vleugel geportretteerd in het [[VPRO]]-programma ''Ingodsnaam''. Hierin was te zien hoe Vleugel zijn bloed doneerde aan een bloedbank en zonder veel rancune sprak over zijn verleden als Jehova's getuige.
*Ezra Swolfs ging, na het trieste verlies van zijn vrouw in 2001 en de moeilijke periode daarna, steeds meer twijfelen aan de juistheid van de doctrines van het Besturend Lichaam inzake het verbod op bloedtransfusie en bepaalde bloedbestanddelen en andere leerstellingen. Hij was vooral actief op het internet en zette verschillende websites op waar hij documenten van Engelse sites naar het Nederlands had vertaald.<ref>[http://www.jehovahs-getuigen.nl/ jehovahs-getuigen.nl] - [http://www.bloedkwestie.info/ www.bloedkwestie.info/] - [http://www.paradise-cafe.nl/ www.paradise-cafe.nl]</ref> In [[2003]] leidde dit tot een zaak van een rechterlijk comité van zijn gemeente. Hij werd niet uitgesloten, maar in [[februari]] [[2009]] trok hij zichzelf terug.

== (Semi-)autobiografieën van ex-Jehova's getuigen ==
De volgende (semi-)autobiografische werken zijn geschreven door ex-Jehova's getuigen en betreffen (deels) hun uittreden:
* Josy Doyon (1967 (Nederlands), herziene uitgave 1976): ''Herders zonder erbarmen'', Uitgave Ten Have, Baarn - één van de eerste uitgaven van een ex-Jehova's getuige met een autobiografische kijk op de zakelijke aanpak in het tijdperk [[Nathan Homer Knorr|Knorr]] (ISBN 9025940838)
* [[Raymond Franz]] (1983 (Engels), 1998 (Nederlands)): ''Gewetensconflict'', Ten Have - Franz was lid van het [[Besturend Lichaam]], maar kreeg informatie onder ogen die hij niet kon rijmen met zijn geloof; dit werk geeft een uniek kijkje in de gang van zaken aan de top van de organisatie (ISBN 9025947220)
* {{en}}Barbara Grizzuti Harrison (1978): ''Visions of Glory'', Simon and Schuster, New York - Grizzuti was werkzaam op het hoofdbureau van Jehova's getuigen en beschrijft hoe haar twijfel ontstond en het proces van uittreden (ISBN 0671251015)
* {{en}}Carl Olof Jonsson (1983, herziene uitgave 1998): ''The Gentile Times Reconsidered'', Commentary Press, Atlanta - dit werk is een grondige studie rondom het archeologische materiaal inzake de vernietiging van [[Jeruzalem]], met in de inleiding een uitgebreid autobiografisch verslag van de aanleiding het werk te schrijven (ISBN 0914675060)
* {{en}}William J. Schnell (1956 (Engels), 1958 (Nederlands)): ''Dertig jaar in de greep der Jehova-Getuigen'' - één van de eerste uitgaven van een ex-Jehova's getuige met een autobiografische kijk op de totalitaire aanpak in het tijdperk [[Joseph Franklin Rutherford|Rutherford]]<ref>Dit boek kan [http://home.tiscali.nl/t661020/30jaar.htm hier] worden gedownload</ref>
* Paolo van Vliet (1997): ''Uitgesloten'', Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam - een autobiografische roman, in 2001 verfilmd als "[[Uitgesloten]]" (ISBN 9038880774)
* J.W. Kuchler (2011): ''De Onberispelijken'', Free Musketeers - roman over iemand die in de jaren vijftig wordt opgevoed als Jehova's getuige, totdat hij zich voorzichtig verzet tegen interpretaties van de organisatie en dit leidt tot verwarring en isolatie binnen de geloofsgemeenschap (ISBN 9789048419012)
* Jana Frey (2002): ''Het ijskoude paradijs'', uitgeverij Clavis, Amsterdam-Hasselt (ISBN 9068229656) - autobiografie over een meisje dat opgroeit bij de Jehova's getuigen.

{{Appendix}}

[[Categorie:Jehova's getuigen]]