Revision 253415 of "Onderwijsondernemer" on nlwikibooks

{{Onderwijsondernemer/Koptitel|hoofd}}
Een '''onderwijsondernemer''' is iemand die activiteiten kan ontplooien die een verandering van het bestaande onderwijssysteem veroorzaken of ondersteunen<ref name="SMITH">{{citeer boek | Titel = '''What Is Educational Entrepreneurship?''' | Achternaam = Smith, K. en Petersen, J.L. | Uitgever = Educational Entrepreneurship: Realities, Challenges, Possibilities, Harvard Education Press | Datum = 2006 | Bladzijdes = 2 | URL = http://www.newschools.org/wp/wp-content/uploads/EducationalEntrepreneurship.pdf}}</ref>. Een onderwijsondernemer maakt [[w:Ondernemend leren|ondernemend leren]] mogelijk of draagt daaraan bij. 

Meestal doelt men bij een onderwijsondernemer op een [[onderwijsmanager]] die pro-actief handelt vanuit zijn maatschappelijke positie en bijbehorende verantwoordelijkheid<ref name=''WESTEROP''>{{citeer boek | Achternaam = Westerop, H. | Titel = '''De gelukkige directeur; Toekomstige leerkrachten (opleiden) in de school''' | Datum = 2008 |  Uitgever = Kluwer | ISBN = 9013053270}}</ref>. Of men doelt op een zelfstandige ondernemer die, vaak vanuit zijn praktijkachtergrond en –ervaring, als coach, ontwikkelaar of adviseur wordt ingehuurd of investeert in het onderwijs<ref name=''BELDMAN''>{{citeer boek | Achternaam = Beldman, A. | Titel = '''Lessen onderwijscoach netwerk''' | Datum = 2007 |  Uitgever = Wageningen UR (University & Research centre) | URL = http://library.wur.nl/ebooks/1863980.pdf}}</ref>. Minder gebruikelijk is het om leerlingen, die zich in het onderwijs ondernemend (willen) gedragen, of docenten, die met ondernemers uit de schoolomgeving samenwerken en hun eigen onderwijs en ontwikkeling vorm geven, hieronder te scharen. 

== Achtergrond ==

De Nederlandse ministeries van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) en Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) willen dat meer onderwijsinstellingen aandacht geven aan ondernemerschap in hun schoolprogramma’s. Middels het actieprogramma Onderwijs en ondernemerschap<ref name="OVERHEID">{{citeer boek | Titel = '''Actieprogramma Onderwijs en ondernemerschap''' | Uitgever = Rijksoverheid | URL = http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/onderwijs-en-ondernemerschap/stimuleren-onderwijs-en-ondernemen#anker-actieprogramma-onderwijs-en-ondernemerschap}}</ref> tracht men ondernemende scholen, leerlingen en docenten te stimuleren. België kent het Actieplan ondernemerschap<ref name="Actieplan">{{citeer boek | Titel = '''Actieplan Ondernemerschap''' | URL = http://www.ewi-vlaanderen.be/sites/default/files/documents/Actieplan%20ondernemerschap.pdf | Datum =  2010 | Achternaam = Departement Economie, Wetenschap en Innovatie}}</ref>; een overzicht van de maatregelen binnen het beleidsdomein Economie, Wetenschap en Innovatie (EWI) ter ondersteuning van het ondernemerschap in Vlaanderen. Uit onderzoek blijkt dat het trainen van prille ondernemers met name effectief en relevant is in landen gedreven door innovatie.<ref name=''GEM''>{{citeer boek | Achternaam = AliciA codurAs MartÍnez, A.C., Levie, J.,  Kelley, D.J., SÆmundsson, R.J. en Schott, T. | Titel = '''A Global Perspective on Entrepreneurship Education and Training''' | Datum = 2009 |  Uitgever = Global Entrepreneurship Monitor Special Report}}</ref>.

== Kenmerken ==

In het onderwijs worden doorgaans twee betekenissen, die elkaar deels overlappen, voor ondernemerschap gehanteerd<ref name="EIM">{{citeer boek | Achternaam = Bal, J. , Bruins, A., de Jonge, J., Tan, S., Wennekers, S. en Verheul I. | Titel = '''Ondernemerschap in het primair en voortgezet onderwijs''' | Plaats = Zoetermeer | Datum = september 2007 | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap in opdracht van Ministerie van EZ en OCW | Bladzijdes = 11}}</ref>. De ene betekenis is die van zelfstandig ondernemerschap of het werken voor eigen rekening en risico; het economisch perspectief op ondernemen. De andere is ondernemerschap als gedrag. Hiermee wordt onder meer ''het nemen van initiatief'' bedoeld of specifiek ''het signaleren van en inspringen op kansen in de markt''. In de serie over onderwijsprofessionals gaan we van beide uit; de ondernemende onderwijsondernemer<ref name="DRIESSEN">{{citeer boek | Achternaam = Driessen, M. | Titel = '''De ondernemende ondernemer''' | Datum = 2010 | Uitgever = Entrepreneur Consultancy B.V. | ISBN = 978-90-811019-5-0}}</ref> ofwel de [[onderwijsentrepreneur]].

Vermogens die een ondernemer kenmerken zijn het vermogen om zichzelf en anderen te inspireren en te motiveren, incasseringsvermogen, improvisatievermogen<ref name=''HMIELESKI''>{{citeer boek | Achternaam = Hmieleski, K. M., en Corbett, A.  | Titel = '''Proclivity for improvisation as a predictor of
entrepreneurial intentions''' | Datum =2006 | Uitgever = Journal of Small Business Management, 44 (1) | Bladzijdes = 45‐63}}</ref>, aanpassingsvermogen en doorzettingsvermogen<ref name=''KVK''>{{citeer boek | Achternaam = Kamer van Koophandel | Titel = '''Seminar Ondernemersvaardigheden voor Starters''' | URL = http://www.kvk.nl/agenda/172074/ondernemersvaardigheden_voor_starters/}}</ref>. De E-scan (Entrepreneursscan) kijkt naar de bereidheid tot risico nemen, de flexibiliteit, de creativiteit, de marktgerichtheid, het doorzettingsvermogen, de effectiviteit, de sociale oriëntatie, de dominantie, de zelfstandigheid en de prestatiegerichtheid.

== Vaststelling ==

Men kan ondernemerschap in het onderwijs volgens deskundigen vaststellen door het waarnemen van een sterke behoefte om te excelleren, een hoge prestatiemotivatie<ref group="begrip" name="prestatiemotivatie">{{Begrip|Prestatiemotivatie}}</ref><ref group="begrip" name="ondernemerschap">{{Begrip|Ondernemerschap}}</ref><ref name=''JOHNSON''>{{citeer boek | Achternaam = Johnson, B.R. | Titel = '''Toward a multidimensional model of entrepreneurship: The case of achievement motivation and the entrepreneur''' | Datum = 1990 |  Uitgever = Entrepreneurship Theory and practice, Volume: 14, Issue: 3 | Bladzijdes = 39-54}}</ref>. Deze potentiële onderwijsondernemer ziet volgens de deskundigen kansen om te presteren en toont dit door de competitie daartoe aan te gaan<ref name=''CAIRD''>{{citeer boek | Achternaam = Johnson, C. en Caird, S.  | Titel = '''The Measurement of General Enterprising Tendency''' | Datum = 1988 |  Uitgever = Durham University Business School}}</ref>. Ze schijnen meer dan anderen bereid daartoe flink in te investeren en durven risico's te nemen<ref name=''STEWART_ROTH''>{{citeer boek | Achternaam = Stewart, W.H. Jr. en Roth, P.L.  | Titel = '''Risk Propensity Differences Between Entrepreneurs and Managers: A Meta-Analytic Review''' | Datum = februari 2001 |  Uitgever = Journal of Applied Psychology, Volume 86, Issue 1 | Bladzijdes = 145-153}}</ref>.  Het valt onderzoekers op dat deze ondernemers meestal een sterke interne locus of controle kennen<ref name=''RAUCH_FRESE''>{{citeer boek | Achternaam = Rauch, A. en Frese, M.  | Titel = '''Psychological approaches to entrepreneurial success. A general model and an overview of findings''' | Datum = 2000 |  Uitgever = International Review of Industrial and Organizational Psychology | Bladzijdes = 101-142 | URL = http://ebme.uni-giessen.de/wps/pgn/dl/down/open/ebme_de/461bda8a62f45580fae0cef7ae082800624815312d2a8bfe1db000a966fe19e4af8498925da17e292f40fdec775ff8a3/Psychological_approaches_to_entrepreneurial_success.pdf}}</ref>, wat wil zeggen dat ze gedreven worden door de overtuiging en zelfvertrouwen<ref name=''HORNADAY''>{{citeer boek | Achternaam = Hornaday, J. A.  | Titel = '''Research about living entrepreneurs''' | Datum = 1982 |  Uitgever = Encyclopedia of entrepreneurship | Bladzijdes = 20 - 38}}</ref> dat ze invloed hebben op de eigen omgeving en daarmee de eigen prestaties. Men stelt dat men mede daarom een grote behoefte aan autonomie en onafhankelijkheid heeft<ref name=''LUMPKIN''>{{citeer boek | Achternaam = Lumpkin, G.T. en Dess, G.G.  | Titel = '''Clarifying the entrepreneurial orientation construct and linking it to performance''' | Datum = 1996 |  Uitgever = Academy of Management Review}}</ref> en een sterk geloof in de eigen creativiteit om nieuwe ideeën, oplossingen, producten en diensten te scheppen<ref name=''MINER''>{{citeer boek | Achternaam = Miner, J.B., Smith, N.R. en Bracker, J.S.  | Titel = '''Role of entrepreneurial task motivation in the growth of technologically innovative firms: interpretations from follow-up data''' | Datum = 1994 |  Uitgever = Journal of Applied Psychology | Bladzijdes = 627 - 630}}</ref>. Het geloof in de maakbaarheid van het leven maakt volgens sommigen ook dat ze toleranter zijn voor ambiguïteit<ref name=''BEGLEY''>{{citeer boek | Achternaam = Begley, T en Boyd, D.P | Titel = '''Psychological Characteristics Associated with Performance in Entrepreneurial Firms and Smaller Businesses''' | Datum = 1987 |  Uitgever = The History of Management Thought}}</ref> (onzekerheid en onduidelijkheid), meer vertrouwen op de eigen intuïtie<ref name=''ALLINSON''>{{citeer boek | Achternaam = Allinson, C.W., Chell, E. en Hayes, J.  | Titel = '''Intuition and Entrepreneurial Behaviour''' | Datum = 2000 |  Uitgever = European Journal of Work and Organizational Psychology, Vol. 9, Issue 1 | Bladzijdes = 31 - 43}}</ref> en makkelijker volharden en doorzetten. Het zichtbare doelgerichte handelen kan de omgeving ervaren als integer en betrouwbaar. Het is lijkt immers helder wat men aan de onderwijsondernemer heeft, er is schijnbaar geen verborgen agenda. 

Er zijn verschillende wetenschappelijke tests die het ondernemersprofiel achterhalen<ref name=''DRIESSEN''>{{citeer boek | Achternaam = Driessen, Martijn P. en Zwart, Peter S.  | Titel = '''De e-scan ondernemerstest ter beoordeling van ondernemerschap''' | Datum = 2006 |  Uitgever = MKB aan de Rijksuniversiteit Groningen - necarbo.eu}}</ref>. Dat dit betrouwbaar gebeurt is belangrijk omdat jezelf kennen een bepalende factor schijnt te zijn voor succesvol ondernemen<ref name=''TIMMONS''>{{citeer boek | Achternaam = Timmons, J.A.  | Titel = '''The Entrepreneurial Mind''' | Datum = 1989 |  Plaats = Andover, Mass. | Uitgever = BrickHouse Publishing}}</ref>. Men raadt daarom geldverstrekkers aan bij starters niet zozeer te hangen aan onzekere voorspellingen uit een [[Onderwijsondernemer/Producten/Ondernemingsplan|ondernemingsplan]], maar meer te kijken naar de persoon van de ondernemer<ref name=''BRINKMAN''>{{citeer boek | Achternaam = Brinkman, E  | Titel = '''Onderzoek naar de succes- en faalfactoren vanstartende ondernemers''' | Datum = 2000 |  Plaats = Groningen | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}</ref>. Of het überhaupt mogelijk is het persoonlijkheidsprofiel van een ondernemer te kunnen beschrijven is lange tijd
<ref name=''COLE''>{{citeer boek | Achternaam = Cole, A. H.   | Titel = '''Definition of entrepreneurship''' | Datum = 1969 |  Plaats = Milwaukee | Uitgever = Center for Venture Management}}</ref>, tot nog vrij recentelijk<ref name=''WORTMAN''>{{citeer boek | Achternaam = Wortman, M. S.   | Titel = '''A unified framework, research typologies, and research
prospectuses for the interface between entrepreneurship and small business''' | Datum = 1985 |  Plaats = Cambridge | Uitgever = The Art and Science of Entrepreneurship}}</ref>, bestreden.

Een lastige vraag voor wetenschappers is wanneer in het onderwijs ondernemerschap in voldoende mate van toepassing is om deze als zodanig vast te stellen? Op de eerste plaats vergt dat een scherpe definitie en afbakening die grotendeels op de gehanteerde [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|visie]] op ondernemerschap gestoeld zal zijn. Want hoe hoog moet de prestatiemotivatie<ref group="begrip" name="prestatiemotivatie">{{Begrip|Prestatiemotivatie}}</ref> zijn? Hoe tolerant en doorzettend dient men te zijn? Moeten alle kenmerken van toepassing zijn, of mag men talentvol zijn op enkele? Daarbij speelt ook nog het gegeven dat hoewel erfelijk bepaalde persoonlijkheidskenmerken (Big Five persoonlijkheidsfactoren) niet zoveel verschillen over verschillende landen en culturen<ref name=''SHWEDER''>{{citeer boek | Achternaam = Shweder, R.A. | Titel = '''Rethinking culture and personality theory''' | Datum = 1991 |  Uitgever = Thinking Through Cultures: Expeditions in Cultural Psychology, Harvard University Press | Bladzijdes = 269 – 312 | Plaats = Cambridge, MA}}</ref>, men grote verschillen ziet in de mate van ondernemerschap<ref name=''EIM''>{{citeer boek | Achternaam = Freytag, A. en Thurik, R. | Titel = '''Entrepreneurship and Culture''' | Datum = 2010 |  Uitgever = Springer | ISBN = 978-3-540-87909-1}}</ref>. Andere factoren spelen dus klaarblijkelijk een grote rol en verbloemen vaak de feitelijke aanleg voor ondernemerschap<ref group="begrip"  name="ondernemerschap">{{Begrip|Ondernemerschap}}</ref>.

== Omvang ==

In Nederland is in 2011 circa 12% van de beroepsbevolking ondernemer<ref name=''EIM''>{{citeer boek | Achternaam = EIM | Titel = '''Trendstudie MKB en Ondernemerschap''' | Datum = maart 2011 |  Plaats = Zoetermeer | Uitgever = Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap | ISBN = 978-90-371-1023-4 | URL = http://www.ondernemerschap.nl/sys/cftags/assetnow/design/widgets/site/ctm_getFile.cfm?file=A201103.pdf&perId=596}}</ref> waarvan 35% vrouw. Hiermee is Nederland koploper in Noord- en West-Europa. Als men vanuit het gelijkheidsbeginsel de definitie van ondernemerschap zo zou willen formuleren dat evenveel vrouwen als mannen geschikt als ondernemer zijn dan betekent dat in die situatie 16% van de Nederlanders ondernemer zal zijn. Gezien de bepalende invloed van geschikte externe factoren voor het daadwerkelijk ontwikkelen van een aanleg tot ondernemerschap naar ondernemer zijn, zou men volgens onderzoekers met een sterk aandeel niet ontwikkeld  of latent ondernemerschap (ongeveer 4%<ref name=''EIM3''>{{citeer boek | Achternaam = van Gelderen, M.W.  | Titel = '''Strategische Verkenning Ontluikend ondernemerschap; Een studie naar mensen die bezig zijn met het opzetten van een bedrijf (nascent entrepreneurs)''' | Datum = mei 1999 |  Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken | ISBN = 90-371-0731-1 | URL = http://www.ondernemerschap.nl/pdf-ez/B199807.pdf}}</ref>)  rekening dienen te gehouden. Als men het voorgaande aanneemt dan komt men bij ongeveer een kwart van de bevolking tot de vaststelling van ondernemerschapm en waarschijnlijk (iedereen is immers verplicht een dele van zijn leven onderwijs te volgen) geldt hetzelfde percentage voor de deelnemers aan het onderwijs. 

Deze grens wordt bevestigd door onderzoek naar de zekerheid waarmee studerenden aangeven voor een eigen onderneming te gaan<ref name=''EIM2''>{{citeer boek | Achternaam = Gibcus, P., Overweel, M.,  Tan, S. en Winnubst, M.  | Titel = '''Onderwijs en Ondernemerschap; Eenmeting 2010''' | Datum = mei 2010 |  Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM in opdracht van Agentschap NL | Bladzijdes = 13 | URL = http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2010/07/12/eim-rapport-onderwijs-en-ondernemen/dm-255957-v2-eenmeting-2010.pdf}}</ref>. Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen behoeft ondernemerschap zich niet alleen meer te uiten in het daadwerkelijk worden van een ondernemer, maar kan het zich ook tonen in een ondernemend werknemerschap, waarnaar een toenemende vraag vanuit de markt is.

Een andere indicatie voor dit percentage vinden we bij testpsychologen die voor het interpreteren van prestatie motivatie tests (PMT- A) een normaalverdeling hanteren waardoor 23% van de bevolking in de categorie ''hoge prestatiemotivatie'' valt. Sommigen argumenteren dat een hoge prestatiemotivatie weliswaar een sterke relatie en positieve invloed zal hebben op de andere kenmerken van ondernemerschap, maar dat dit ondernemerschap niet garandeert. Daartegenover staat dat anderen stellen dat iemand met een gemiddelde prestatiemotivatie ook een goede ondernemer zou kunnen zijn omdat hij of zij op andere kenmerken excelleert. Deze kenmerken op zich kunnen op termijn bij stimulering door de omgeving de prestatiemotivatie op haar beurt weer verhogen. Zouden testpsychologen ondernemerschap testen dan zouden ze wederom een normaalverdeling hanteren om een hoge mate van ondernemerschap te onderscheiden van een gemiddelde of lage mate van ondernemerschap. Met andere woorden, het percentage van de Nederlanders dat ondernemend is, zou een kwestie van een grens trekken kunnen zijn. Het onderwijs is bekend met deze wijze van determineren (CITO of de wijze waarop veel onderwijzers de becijfering van hun leerlingen normeren).

== Toepassing ==

Ondernemende onderwijsprofessionals dienen een duidelijke en persoonlijke visie op ondernemendheid en ondernemerschap te hebben die ze bewust kunnen overdragen aan anderen. In de overwegend conformistische reguliere onderwijs durven zij uit de comfortzone te komen en het onderwijs te (her)vormen. Ze stralen passie uit en zien, benutten kansen die ze in het onderwijs voordoen. Ze beoordelen zichzelf door de waarde die ze hebben toegevoegd en kijken minder naar het proces dat daartoe heeft geleid.

De invloed van de familie of vrienden, de directe omgeving, op het starten maar ook het uitbouwen van een onderneming is groot. Ook een ondernemersvriendelijk klimaat draagt bij aan ondernemerschap<ref name=''CRIJNS''>{{citeer boek | Achternaam = Crijns, H | Titel = '''De durf om te ondernemen: Nieuwe aspecten van ondernemerschap en groeimanagement''' | Datum = 2001 | Uitgever = Lannoo, p. 260}}</ref>.  Het onderwijs zelf is nauwelijks een ondernemersvriendelijke omgeving. Voor een onderwijsondernemer betekent dit noodzakelijkerwijs een brug slaan tussen twee werelden. Een uitdaging die lastig is maar zijn vruchten afwerpt indien die wordt aangegaan.

Een andere manier om naar de soorten ondernemers te kijken is door vast te stellen of iemand vooral een vakman, manager, pionier of verkoper is.

== Zie ook ==

* [[w:Scriptorium|Scriptorium]]
* [[w:BIK|BIK]]

== Opbouw ==

Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capable genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

{{Onderwijsondernemer/Ondertitel|hoofd}}