Difference between revisions 1960741 and 1984772 on ocwiki

{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
<!-- Article redigit en lengadocian-->
[[Fichièr:Judaea (Imperium Romanum).png|thumb|272px|Judèa dins l'[[Empèri Roman]]]]
'''Judèa''' (יהודה ''Yehudah'' en [[ebrieu]], ''Ἰουδαία'' en [[grèc (lenga)|grèc]], ''Judaea'' en [[latin]]) es la partida montanhosa del sud de la [[Palestina]]. Judèa dins lo primièr sens, lo pus estrech, èra situada al sud de la region de [[Samària]]. Aquelas doas regions — ''grosso modo'' — son uèi designadas collectivament sota lo nom de [[Cisjordania]].⏎
⏎
Lo gentilici es '''?'''.
 
==Etimologia== 
Lo nom ''Judèa'' es una adaptacion grèga e romana de ''Juda'', una de las 12 tribús d'Israèl que n'eissiguèron los [[Reialme de Juda|reis d'Israèl]] del linhatge de Dàvid. Judèa s'utiliza de còps que i a per nomenar la region entièra, inclusent los parçans ribairòls de [[Jordan]].<ref>[http://www.jstor.org/stable/3135423 Studies in Palestinian Geography, Prof. S.J. Riggs, Auburn Theological Seminary, 1894, JSTOR The Biblical World]</ref> Èra lo nom utilizat en anglés pendent l'ocupacion [[Jordania|jordaniana]] de l'airal en 1948. [[Jordania]] designa la zòna de [[Judèa e Samària]] ''Ad-Difa’a Al-Gharbiya'' (revirat en occitan per "[[Cisjordania]]").<ref name=Philologos>[http://www.forward.com/articles/131482/ "This Side of the River Jordan; On Language,"] Philologos, September 22, 2010, Forward.</ref> "Yehudà" es lo tèrme en ebrieu per l'airal a partir de la conquista per Israèl en 1967.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/307117/Judaea Britannica: Judaea]</ref>

==Istòria==
⏎
⏎
===La monarquia unificada d'Israèl e Juda===
[[Fichièr:Davids-kingdom with captions specifiying vassal kingdoms-derivative-work.jpg|thumb|300px|La monarquia unificada d'Israèl segon la [[Bíblia]], a l'epòca de [[Dàvid]]. Juda es al centre, e dins son còr, Jerusalèm]]
Lo tèrme de monarquia unificada d'Israèl e Juda fa referéncia a un periòde cronologic tradicional, d'aperaquí 1050 abC a 930 abC. Segon la Bíblia, los filhs del patriarca [[Jacòb]] s'amassèron per formar lo reialme d'Israèl; se crei qu'aquò se passèt vèrs 1025 abC. Samuel ungiguèt Saul (Shaul ben Kish) de la tribú de Benjamin coma lo primièr rei dels israelians, benlèu en 1020 abC. Dàvid (c. 1006 abC), son successor e segond rei d'Israèl, assolidèt la monarquia, creèt lo primièr estat jusieu e establiguèt [[Jerusalèm]] coma la [[capitala]] nacionala d'Israèl fa 3000 ans. En 920 abC la monarquia unificada se dividiguèt en dos reialmes: Israèl (inclusent las ciutats de Siquem e Samària) al nòrd e Juda (inclús Jerusalèm) al sud. La majoritat de las províncias non jusievas demorèron defòra. Segon [[Israel Finkelstein]] e [[Neil Silberman]], a l'epòca dels reialmes davidian e salamonian, Jerusalèm benlèu èra despoblada o amb una populacion de la centena, e considèron insufisent d'aver governat un empèri qu'estire d'Eufrates a Eilat. Citan que la primièra referéncia independenta sul reialme d'Israèl es de c. 890 abC, e del de Juda de 750 abC. Coma d'autres minimalistas biblics, pretendon que lo reialme de Juda inventèt la monarquia unida per reclamar de territòris al reialme d'Israèl, pendent los [[règne]]s d(contracted; show full)

===Epòcas grèga e independenta===
En 166 abC los jusieus piós (hasidim) al comandament de Juda Macabèu luchan contra los jusieus ellenizants, après qu'amb Antioc IV sorgiguèsse l'iniciativa de transformar [[Jerusalèm]] en una ciutat grèga, en interdisent lo culte a 
[[YHWH]] e autres rites jusieus e en consagrant lo temple a [[Zèus]]. En 164 abC se produsiguèt la rebellion dels macabèus e Judèa venguèt un estat jusieu independent. En 150 abC los assirians foguèron forabandits de Jerusalèm. En 129 abC tombèt lo reialme seleucida e l'estat jusieu aqueriguèt d'autonomia totala en governant los [[asmonean]]s partisans del sector [[farisèu]]. En 110 abC Joan Ircan I, rei e sacerdòt de Judèa, conquistèt [[Idumèa]] e [[Samària]]. En 105 abC Alexandre Jannèu, rei e summe sacerdòt de Judèa, fa que s'acabe lo supòrt als farisèus e comença la favor als saducèus.

===La [[província romana]] de Judèa===
La província de Judèa foguèt una administracion romana en riba oro 63 abC Judèa ven reialme clientala de la [[mar Mediterranèa]]. En 63 abC [[Pompèu]] acaba amb lo règne dels macabèus e Judèa ven reialme clientRoma après l'intervencion dels soldats de RPomapèu. En [[6]] August depausa lo rei Arquelau e Juda s'establís coma una prefectura dependent del governador de la província romana de Siria. En 66 comença la revòlta nacionala jusieva que compòrta la destruccion del temple de [[Jerusalèm]] (70). La resisténcia s'acaba a [[Masada]] en 73. La revòlta foguèt narrada per [[Flavi Josèp]] dins son òbra ''La Guèrra dels jusieus''. En [[115]] se produtz la revòlta generala dels jusieus d'Orient. Dempuèi l'interdiccion de la circoncision per Adrian esclata la [[revòuta de Bar Kokhbà|revòlta jusieva]] coneguda pel nom de son líder [[Simon bar Kokhbà]] que dura de 133 a 135.

===Fin de Judèa===
Après esclafar la revòlta de Bar Kokhbà, l'emperaire roman [[Adrian (emperaire)|Adrian]], cambièt en 135 lo nom de Judèa en [[Palestina]] o Siria Palestina (''Provincia Syria Palæstina'' en [[latin]]) per escafar tota memòria jusieva de la region.

===Referéncias===
<references />
{{Commonscat|Judean Desert}}
[[Categoria:Israèl]]