Revision 1568255 of "Joan de la Crotz" on ocwiki

<!--Article redigit en lengadocian-->
[[Fichièr:JohnCross.jpg|200 px|left|thumb|Joan de la Crotz]]

'''Juan de Yepes Álvarez''' (Fontiveros, [[24 de junh]] de [[1542]] - [[Ubeda]], [[14 de decembre]] de [[1591]]), conegut coma sant Joan de la Crotz, foguèt un poèta e religiós [[castelha]]n d'ascendéncia josieva.

== Biografia ==
Èra filh de Gonzalo de Yepes e de Catalina Álvarez, teissidors. Lo paire e lo fraire menor, Luis, moriguèron quand Joan aviá sonque tres ans, doncas que la maire e los dos filhs (Francisco e lo pròpri Joan), per causa de la [[pauretat]] se desplaçan d'en primièr a [[Arevalo]] (que i foguèron pendent quatre ans) e en [[1551]] a [[Medina del Campo]] que, melhorats economicament pel creissement de fortuna que lo maridatge del fraire màger lor donèt, s'i installan definitivament. 

Joan, gràcias a sa condicion de paure de solennitat (que pels patiments sofrits foguèt un òme de corporança magra e de talha tan bassa que [[Terèsa de Jèsus]] l'apelava {{cita|mon fraire mejan}}), poguèt assistir al Collègi dels Mainatges de la Doctrina, privilègi que li obligue a realizar mai d'una contraprestacion, coma d'assistir dins lo convent, d'ajudar a far de messa e d'autres mestièrs, d'acompanhar d'enterraments e de demandar d'[[almòina]]. La formacion recebuda al collègi li permetèt de continuar sa formacion al novèl collègi dels [[jesuistas]] ([[1551]]), ont recebèt una basa solida en Umanitats. Coma escolan extèrne e a temps parcial, deviá conciliar sos estudis amb lo trabalh assistencial a l'Espital de la Verge de la Concepcion, a Medina, especializat dins lo tractament de las [[malautiá]]s venerianas contagiosas. Atal, entre [[1559]] e [[1563]], estúdia amb los [[Companhia de Jèsus|jesuistas]]; pendent los primièrs tres ans, recep una formacion segon la ''ratio studiorum'' novèla, que lo [[latin]] n'èra la basa de totes los estudis; la quatrena annada, recep una formacion en [[retorica]], escriu en latin, fa de vèrses latins e tradutz [[Ciceron]], [[Juli Cesar]], [[Virgili]], [[Ovidi]], [[Marcial]] e [[Oraci]]. Simultanèament, viu l'epòca novèla de l'[[umanisme]] crestian, qu'a de novèls estils e comportaments pedagogics. A vint-e-un ans, en [[1563]], dintrèt dins l'òrdre dels Carmes jos lo nom de fraire Joan de Sant Matias. 

Après realizar lo noviciat (novelariat) entre [[1563]] e [[1564]] al convent de Santa Ana, se desplaça a [[Salamanca]] qu'al Collègi de Sant Andrieu de los Cármenes entre [[1564]] e [[1567]] i estudia los tres corses preceptius per obténer lo bachelierat en Arts. Pendent lo tresen cors, foguèt nomenat, per sas abiletats dialecticas, prefècte dels estudiants a aquel collègi. 

En [[1567]] torna a Medina del Campo per èsser ordenat prèire e celebrar sa primièra messa en preséncia de sa [[familha (parentala)|familha]] e de sos amics del convent. A Medina coneguèt Teresa de Cepeda e Ahumada, futura [[Terèsa de Jèsus]], qu'èra arribada a la ciutat per tal de fondar un sèti novèl de sa Reforma Carmelita, los apelats ''carmes descauces''. Terèsa convenç Joan de s'unir a sa causa reformista dels carmes. Aquel òrdre reformat sofriguèt una ostilitat granda dels carmes cauçats. 

Joan tornèt a Salamanca e comencèt d'estudis de [[Teologia]] pendent lo cors [[1567]]-[[1568]], mas realiza solament un cors (entre los quatre preceptius), doncas qu'obtenguèt lo sol grad de bachelièr. En agost de [[1568]] daissa Salamanca per tal d'acompanhar Terèsa a sa fondacion femenina a [[Valhadolid]]. Lo [[28 de novembre]] de [[1568]] fonda a Duruelo lo primièr convent de Descauces de la branca masculina del Carmèl Descauç en seguissent la Règla Primitiva que sosteniá la tornada a la practica originala de l'òrdre; dins la ceremònia, càmbia son nom pel de fraire Joan de la Crotz. 

En [[1570]] sa fondacion se desplacèt a Mancera, ont Joan exerciguèt la carga de jos-prior e mèstre dels novicis (novelaris); après un sejorn a Pastrana per tal de metre en marcha son noviciat (novelariat), s'establiguèt en [[1571]] a [[Alcalá de Henares]], coma rector del collègi recentament fondat. Joan venguèt un dels principals formadors dels proselits novèls d'aquela reforma carmelitana. En [[1572]], Joan de la Crotz viatja, a invitacion de [[Terèsa de Jèsus]], al Convent de l'Encarnación, que i assumiguèt los prètzfachs de vicari e de confessor dels monges. Demorèt aquí fins a [[1577]], donca qu'acompanhèt Terèsa dins la fondacion de divèrses convents de Descauç, coma lo de [[Segòvia]]. Pendent aquel periòde, s'èran agravats los conflictes jurisdiccionals entre los carmes cauçats e los descauces a l'òrdre del Carmèl, deguts a de punts de vista espirituals divergents sus la reforma; i aviá tanben una confrontacion entre lo poder reial e lo pontifici per tal de dominar lo sector dels òrdres religioses. Atal, en [[1575]], lo capítol general dels Carmes decidiguèt de mandar un visitador de l'òrdre per tal de suprimir los convents fondats sens la licéncia del general e de reclure Terèsa dins un convent. Fin finala, en [[1580]] lo Carmèl Descauç s'erigís en Província lliura e en [[1588]] es reconegut coma òrdre. Dins aquel contèxt se produsiguèt l'empresonament de Joan de la Crotz, qu'en [[1575]] èra ja estat detengut e empresonat a Medina del Campo pendent mai d'un jorn pels carmes cauçats. La nuèch del [[3 de decembre]] de [[1577]], Joan de la Crotz es tornarmai capturat e desplaçat al convent dels carmes de Toledo, ont deu comparéisser davant un tribunal de carmes cauçats per que se [[Retractacion|retractèsse]] de la reforma teresiana. Davant son refús, es reclaus dins una prison conventuala pendent uech meses, que i escriu las trenta una primièras estròfas del ''Cantic Espiritual'' (version del protocantic), mai d'un romanç e lo ''Poèma de la fonte''. Après prene consciéncia que seriá pas desliurat, projectèt atentivament l'evasion e entre lo 16 e lo 18 de mai de [[1578]], amb l'ajuda d'un gardian, s'escapèt pendent la nuèch e se refugièt al convent de las Carmelitas Descauças, tanben a [[Toledo]]. Per una pus granda seguretat, las monjas lo mandan a l'Espital de Santa Crotz, que i demorèt pendent un mes e mièg. En [[1578]] va en Andalosia per tal de se recuperar complètament. Passa per Almodóvar del Camp e arriba puèi coma vicari al Convent del Calvari dins la region montanhosa de [[Jaén]]. Fa d'amistat amb Ana de Jèsus, après mai d'una visita a la fondacion de Beas de Segura. En junh de [[1579]] s'establís dins la fondacion de Baeza, que i demorèt coma rector del Collègi Màger fins a [[1582]], que i partís a Granada après èsser nomenat tresen definidor e prior dels Martirs dins aquela ciutat. Realiza de viatges nombroses per [[Andalosia]] e [[Portugal]], en rason de sa carga.

En [[1588]] es elegit per primièr definidor e tresen consiliari de la Consulta, que lo desplaça a [[Segòvia]]. Après un afrontament doctrinal novèl en [[1590]], es destituit en [[1591]] de totas sas cargas, en venent un simple subjècte de la comunautat. Pendent son viatge de retorn a [[Segòvia]], tomba [[malautiá|malaut]] al convent de La Peñuela e es transportat a Úbeda, ont moriguèt la nuèch del 13 al 14 de decembre.

== Beatificacion e canonizacion ==
Après sa mòrt començan los litigis entre [[Úbeda]] e [[Segòvia]] per la possession de sas rèstas. En [[1593]] sas rèstas, mutiladas, son transportadas clandestinament a Segòvia que i repausan actualament. Lo procèssus de beatificacion e canonizacion comencèt en [[1627]] e s'acabèt en [[1630]]. Foguèt beatificat en [[1657]] per [[Clamenç X]] e canonizat per [[Beneset XIII]] en [[1726]]. Mai tard, en [[1926]] [[Pío XI]] lo proclama Doctor de la Glèisa Universala e en [[1952]] es nomenat patron dels poètas espanhòls.

== Òbra literària ==
L'òbra de Joan de la Crotz es estada, dempuèi tostemps, estudiada a partir de doas perspectivas, la teologica e la literària. 

En combinant la simbologia anciana del [[Cantic dels Cantics]] e las formulas pròprias del petrarquisme, faguèt una literatura mistica granda, que sa rasiga es dins la teologia tomista e dins los mistics medievals alemands e flamencs. Es tanben influenciat pel Cançonièr tradicional del sègle XVI, subretot sus l'emplec de l'amor profan (las figuras de l'amant e de l'amada) per tal de simbolizar e de representar lo sentiment mistic de l'amor divin. L'estròfa pus emplegada dins sos poèmas es la lira, encara que demòstra abiletat pel romanç octosillab. 

Joan utiliza fòrça ressorsas estilisticas, d'expressions paradoxalas («captivitat doça») e d'exclamacions impressionantas («O, flama d'amor viva!») abitualas dins los cançonièrs. Çò que mai definís sa poesia es son extraordinària intensitat expressiva, mercé a l'adequacion perfècta e l'equilibri de cadun dels imatges. Cèrca sempre una juxtaposicion constanta d'elements poetics de granda plasticitat.

== Òbras ==
''Nuèch escura'', ''Cantic Espiritual'' e ''Flama d'amor viva'' son sas tres òbras poeticas capitalas, ligadas amb d'òbras en pròsa que'n escriguèt de corollari explicatiu.

== Fònts literàrias ==
La poesia de Joan de la Crotz ven d'una tradicion literària anciana. En fach, sa lirica intègra de tradicions literàrias d'originas divèrsas que prenon de significacions e de valors novèlas. La critica, dempuèi [[Dámaso Alonso]], a mes en relèu tres influéncias: d'una banda, del [[Cantic dels Cantics]] [[Bíblia|biblic]] e, per d'una autra banda, la tradicion de la poesia culta italianizanta e la tradicion de la poesia populara e dels cançonièrs de la [[Renaissença]] castelhana. L'influéncia de la [[Bíblia]] fa de motle e de catalizador de la rèsta de lecturas que fan lo bagatge cultural de Joan de la Crotz, particularament lo ''Cantic Espiritual'', que l'origina de son simbolisme e de sos imatges es lo ''[[Cantic dels Cantics]]''.

== Doctrina ==
Tota sa doctrina vira entorn del simbòl de la «nuèch escura», pròpri de la literatura mistica, que Joan de la Crotz lo tracta d'una manièra novèla e originala.

== Versions musicalas de sos poèmas ==
En [[1991]] lo compositor Carmelo Bernaola presentèt ''Cantata Mistica'' suls vèrses de Joan de la Crotz, dins la XI edicion d'''Europa Cantat'', a [[Vitòria]]. En [[1977]] Amancio Prada introdusiguèt de musica al ''Cantic Espiritual'', amb sa votz acompanhada unicament de [[guitarra]], [[violon]] e [[violoncèl]].

[[Categoria:Literatura espanhòla|Crotz]]
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla|Crotz]]

[[be-x-old:Ян ад Крыжа]]
[[bg:Йоан Кръстни]]
[[br:Yann ar Groaz]]
[[ca:Joan de la Creu]]
[[cs:Jan od Kříže]]
[[de:Johannes vom Kreuz]]
[[en:John of the Cross]]
[[eo:Johano de la Kruco]]
[[es:San Juan de la Cruz]]
[[eu:Joan Gurutzekoa]]
[[fi:Ristin Johannes]]
[[fr:Jean de la Croix]]
[[hr:Ivan od Križa]]
[[hu:Keresztes Szent János]]
[[ia:Johannes del Cruce]]
[[id:Yohanes Salib]]
[[it:Giovanni della Croce]]
[[ja:十字架のヨハネ]]
[[la:Ioannes a Cruce]]
[[lt:Šv. Kryžiaus Jonas]]
[[ml:കുരിശിന്റെ യോഹന്നാൻ]]
[[nl:Johannes van het Kruis]]
[[no:Johannes av Korset]]
[[pl:Jan od Krzyża]]
[[pt:João da Cruz]]
[[ro:Ioan al Crucii]]
[[ru:Иоанн Креста]]
[[sk:Ján z Kríža]]
[[sl:Janez od Križa]]
[[sq:Shën Gjoni i Kryqit]]
[[sr:Јован од Крста]]
[[sv:Johannes av Korset]]
[[sw:Yohane wa Msalaba]]
[[ta:சிலுவையின் புனித யோவான்]]
[[th:จอห์นแห่งไม้กางเขน]]
[[uk:Іван від Хреста]]
[[vi:Gioan Thánh Giá]]
[[zh:十字若望]]