Revision 1770237 of "Joan de Mena" on ocwiki

<!--Article redigit en lengadocian-->
[[Image:Juan_de_Mena.jpg|right|thumb|Joan de Mena e Joan II de Castelha]]

'''Joan de Mena''' (''Juan de Mena'' en [[espanhòu]]) ([[Còrdoa]], [[1411]] - Torrelaguna, [[Madrid]], [[1456]]) foguèt un poèta [[castelha]]n de la Pre[[renaissença]], que son òbra mai coneguda es ''Laberint de Fortuna''.

== Vida e òbras==
La manca de documentacion sus sos parents fa pensar qu'èra d'origina [[josieu|josieva]] convertida. Sembla qu'èra [[filhastre]] del senhor d'Almenara Ruy Fernández de Peñalosa e filh de Pedrarias, còsso o jurat de [[Còrdoa]], e que venguèt orfanèl fòrça lèu. Comencèt d'estudis dins sa vila mairala, que contunhèt a l'Universitat de [[Salamanca]] ([[1434]]), que i obtenguèt lo grad de mèstre en Arts e que i entrèt en contacte amb lo cardenal Torquemada, e viatgèt amb lo *suite *(cortège) [fr] d'aqueste a [[Florença]] en [[1441]] e puèi a [[Roma]]. 

En [[1443]], de retorn en [[Castelha]], entrèt al servici de Joan II coma secretari de letras latinas, carga que compatibilizèt amb lo de mestièr de vint-e-quatre (còsso) de la ciutat de [[Còrdoa]]. L'annada seguenta, lo rei lo nomenèt cronicaire oficial del reialme, encara que sa paternitat literària sus la ''Cronica de Juan II'' es estada questionada. Adrecèt a aquel rei son òbra mai famosa, lo ''Laberint de Fortuna'', poèma allegoric cargat d'erudicion dins l'estil de [[Dante Alighieri]], amb d'influéncias de [[Lucan]] e [[Virgili]], en vèrs de dotze sillabas e lèu tres cents coblets d'art màger, caracterizat per l'utilizacion d'una lenga latinizanta e iperculta fòrça influida per la [[retorica]] [[latin]]a. Lo tèma d'aquel grand poèma es lo ròtle de la Providéncia dins la vida umana e dins lo destin nacional de [[Castelha]]. Lo poèta es portat pel [[carri]] de [[Belona]] e depausat sus una granda plana, ont se trapa lo [[palais]] de la divessa Fortuna, qu'a l'interior i a tres ròdas fòrça grandas: doas immobilas, que simbolizan lo passat e lo futur, e una autra en movement continú, que representa lo present. Caduna se dividís en sèt cercles, que correspondon a las orbitas de las sèt planetas ont l'autor situa divèrses personatges de l'[[Antiquitat]] o contemporanèus. 

En [[1499]] se publiquèt ''Las cinquanta'' o ''Coronament del marqués de Santillana'', poèma fòrça famós e divulgat a aquela epòca, que'n a fòrça manuscrits. L'obra ''Claroscuro'', compausat en estròfas d'art màger e menor, ensaja de combinar la tradicion allegoricodantesca amb la lirica cançonièra. Dins los ''Coblets dels sèt pecats mortals'', Mena utiliza un lengatge pus plan, mas daissèt l'òbra sens l'acabar, e autres autors la continuèron. Aguèt una granda amistat amb lo conestable [[Álvaro de Luna]], que son ''Libre de las femnas claras e vertuosas'' prologuèt, e tanben amb [[Íñigo López de Mendoza]], [[marqués de Santillana]], que'n partejava de gostes literaris. Sembla [[vertat]] l'ipotèsi que Joan de Mena trabalhèt a la bibliotèca del marqués, pr'amor qu'a la mòrt de Mena, qu'aviá una situacion mala, Íñigo paguèt lo cost de sas funeralhas. 

Son grand prestigi literari li donèt una reputacion immensa e al [[sègle XVI]] ''Lo Laberint'' foguèt comentat e glossat coma un classic per l'umanista Francisco Sánchez de las Brozas, 'lo Brocense'. Atal ne ditz [[Joan de Valdés]] dins son ''Dialòg de la Lenga'', encara que critica tanben son purisme e son lengatge pauc castís. Joan de Mena escriguèt en pròsa lo ''Comentari al Coronament'' ([[1438]]), glossa de son poèma pròpri en onor del [[marqués de Santillana]], e l'''[[Omèr]] romançat'', una version de la traduccion [[latin]]a de l'''[[Iliada]]'' d'[[Omèr]] ([[1442]]). Se ne gardan de poèmas nombroses de lirica cançonièra amassats dins lo ''Cançonièr General'' d'[[Hernando del Castillo]]. Contribuiguèt efectivament a la creacion d'una lenga espanhòla culta, en introdusir de neologismes nombroses del [[latin]]. 

[[Categoria:Literatura espanhòla|Mena]] 
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla|Mena]]