Revision 1889000 of "Guernica" on ocwiki

<!-- Article redigit en lengadocian -->
{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{| class="infobox_v2"
|-
| Comarca
| Busturialde
|-
| [[Província d'Espanha|Província]]
| [[Imatge:Bandera de Vizcaya 2007.svg|25px]] [[Biscaia]]
|-
| [[Comunautat autonòma]]
| [[Imatge:Flag of the Basque Country.svg|25px]] [[Comunautat Autonòma Basca]]
|- 
| Sit oficial
| [http://www.gernika-lumo.net/ www.gernika-lumo.net]
|}
'''Gernika-Lumo''' ([[basco]]), '''Guernica y Luno''' ([[espanhòl]]), es una comuna del [[País Basc]], en [[Biscaia]], situada dins la [[comarca]] de Busturialde.

Los [[gentilici]]s son ''gernikar'' / ''guerniqués'' e ''lumotar''. 

Las comunas limitròfas son [[Forua]], [[Kortezubi]] e [[Arratzu]] al nòrd, [[Ajangiz]] a l'èst, [[Muxika]] al sud e [[Errigoiti]] a l'oèst.

L'[[altitud]] mejana es de 10&nbsp;m. Es adaigada pel [[riu]] d'[[Oka (Biscaia)|Oka]], que i forma una [[ria]]. Lo relèu, succession de [[val]]s e de [[montanha]]s en direccion NW-SE, es determinat estructuralament per l'anticlinal nòrd de [[Biscaia]]. 

La [[vila]] de Gernika e l'anteiglesia de Lumo<ref>La primièra mencion de Lumo data de 1051, dins lo cartulari deu [[Monastèri]] de [[San Millán de la Cogolla]] (numèro 279 271-272 pagina 1051-I-30), que s'i pòt legir: ''Et ego Garsia nutu Dei pontifex cum consensu clericorum meorum simili tenore donatione confirmationeque, promitto et condono praefactu Santa Marie canobio illas tertia de Udai Balzaga, et de Luno, et de gernica, et de Gorritiz en naiuso, et de Vermeio, et de Mundaka et Busturi assuso, ad intgritate confirmo donandapar eterna secula, amen.''</ref> se jonhèron administrativament al [[sègle XVIII]] mas cada entitat servèt son drech pròpri: Lumo servèt lo [[drech]] [[fòr|foral]] (pròpri de la tèrra plana de [[Biscaia]]) e la Gernika lo [[drech]] comun castelhan.

Gernika foguèt fondat pel comte Don Tello lo [[28 d'abril]] de [[1366]] sul caireforc dels camins de [[Bermeo]] a [[Durango]] e de [[Bilbao]] a [[Elantxobe]] e a [[Lekeitio]]. Sa localizacion èra un punt estrategic e una importanta via naturala, la del riu d'Oka, que los vaissèls podian i accedir fins a l'[[ostal]] del Pòrt de Suso. La fondacion aguèt donc de rasons mercantilas. Pus tard, Gernika aqueriguèt una tipologia urbanistica de vila basca, constituida per unas [[carrièra]]s parallelas (Goyenkale, Azokekale, Artekale e Barrenkale) traucadas per una auta transversala (Santa Maria), e per las [[Glèisa (edifici)|glèisa]]s del extrème del recinte urban. La populacion al sègle XV èra de 865 abitants e son [[aira]] de 5,8&nbsp;[[ha]]. I aviá una normativa municipala fòrça estrecha que preservava los privilègis de la pichona borgesiá dominanta, amb de paucs cambiaments pendent los sègles XVI e XVII. Lo [[fogatge]] del sègle XVIII comptava 749 ostals regulars, las carrièras referidas en mai d'una plaça al centre, que i èra la comuna, una prison publica pels delinquents o malfachors de tota la [[senhoriá]], un espital e un ostal de Misericòrdia per l'acuèlh dels estatjants [[Pauretat|paures]]. L'estructura dels bastiments amb [[pòst]]es causavan frequents incendis de la vila ([[1521]], [[1537]] e [[1835]]). La vila patissiá tanben d'inondacions durant la [[sason]] de [[pluèja]]s per la [[marèa]] nauta o plena mar. Davant d'aqueles malastres naturals, lo ritme jornalièr del guerniqués transcorriá entre las activitats [[Agricultura|agricòlas]] (cultura de gran, de produches de l'òrta e d'[[arbre]]s fruchièrs), las activitats artesanalas (faures, sartres, sabatièrs, [[indústria]] del [[lin]]...) e las [[Comèrci|comercialas]] ([[transpòrt]] e venta de produches).

Lo parlament de la [[Senhoriá]] de [[Biscaia]], sonat las ''Juntas'' Generalas, s'amassava ancianament jol [[rove]] nomenat {{Cita|Arbre de Gernika}}, que vendriá de simbòl de las libertats bascas. Los senhors, après recéber lo títol, i juravan lo respècte als [[fòr]]s de Biscaia. 

Gernika foguèt destruch per la Legion Còndor de la Luftwaffe lo [[26 d'abril]] de [[1937]], durant la [[Guèrra Civila Espanhòla]] ; la ''Casa de Juntas'' e l'[[arbre]] ancian sofriguèron ça que la pas de damatges. [[Pablo Picasso]] pintèt sa famosa pintura ''Guernica'' per mostrar al mond las orrors de la [[guèrra]] e coma panèl d'[[Espanha]] dins l'Exposicion Universala de [[París]] de [[1938]].

== Galariá ==
<gallery>
Imatge:DSC07312.JPG|Lumo
Imatge: gernika1.jpg|Gernika 
Imatge: gernika2.jpg|Gernika 
Imatge: gernika3.jpg|Gernika 
Imatge: gernika4.jpg|Gernika. Escultura del patronatge d'Urdaibai
Imatge: gernika5.jpg|Gernika
Imatge: gernika batzar nagusiak1.jpg|Gernika. Juntas Generalas
Imatge: gernika batzar nagusiak.jpg|Gernika. Juntas Generalas
Imatge: gernikako arbola.jpg|Gernika. Arbre de Gernika
Imatge: gernikako arbola1.jpg|Gernika. Arbre de Gernika
Imatge: gernikako arbola2.jpg|Gernika. Arbre de Gernika
</gallery>

==Referéncias==
<references />

{{Comunas de Biscaia}}


[[Categoria:Comuna de Biscaia]]