Revision 2008782 of "Judèa" on ocwiki

{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
<!-- Article redigit en lengadocian-->
[[Fichièr:Judaea (Imperium Romanum).png|thumb|272px|Judèa dins l'[[Empèri Roman]]]]
'''Judèa''' es la partida montanhosa del sud de [[Palestina]]. Judèa dins lo primièr sens, lo pus estrech, èra situada al sud de la region de Samària. Aquelas doas regions — ''grosso modo'' — son uèi designadas collectivament sota lo nom de [[Cisjordania]].
 
==Etimologia== 
Lo nom ''Judèa'' es una adaptacion grèga e romana de Juda, una de las 12 tribús d'Israèl que n'eissiguèron los [[Reialme de Juda|reis d'Israèl]] del linhatge de Dàvid.

==Istòria==
===La monarquia unificada d'Israèl e Juda===
[[Fichièr:Davids-kingdom with captions specifiying vassal kingdoms-derivative-work.jpg|thumb|300px|La monarquia unificada d'Israèl segon la [[Bíblia]], a l'epòca de [[Dàvid]]. Juda es al centre, e dins son còr, Jerusalèm]]
Lo tèrme de monarquia unificada d'Israèl e Juda fa referéncia a un periòde cronologic tradicional, d'aperaquí 1050 abC a 930 abC. Segon la Bíblia, los filhs del patriarca [[Jacòb]] s'amassèron per formar lo reialme d'Israèl; se crei qu'aquò se passèt vèrs 1025 abC. Samuel ungiguèt Saul (Shaul ben Kish) de la tribú de Benjamin coma lo primièr rei dels israelians, benlèu en 1020 abC. Dàvid (c. 1006 abC), son successor e segond rei d'Israèl, assolidèt la monarquia, creèt lo primièr estat jusieu e establiguèt [[Jerusalèm]] coma la [[capitala]] nacionala d'Israèl fa 3000 ans. En 920 abC la monarquia unificada se dividiguèt en dos reialmes: Israèl (inclusent las ciutats de Siquem e Samària) al nòrd e Juda (inclús Jerusalèm) al sud. La majoritat de las províncias non jusievas demorèron defòra. Segon Israel Finkelstein e Neil Silberman, a l'epòca dels reialmes davidian e salamonian, Jerusalèm benlèu èra despoblada o amb una populacion de la centena, e considèron insufisent d'aver governat un empèri qu'estire d'Eufrates a Eilat. Citan que la primièra referéncia independenta sul reialme d'Israèl es de c. 890 abC, e del de Juda de 750 abC. Coma d'autres minimalistas biblics, pretendon que lo reialme de Juda inventèt la monarquia unida per reclamar de territòris al reialme d'Israèl, pendent los [[règne]]s d'Ezequias e Josias.

===Los reialmes de Juda e d'Israèl===
[[Fichièr:Judea 2 by David Shankbone.jpg|thumb|Colinas dins lo [[desèrt]] de Judèa]]
Après la mòrt del rei [[Salamon (Bíblia)|Salamon]], filh del rei Dàvid, en 931 abC, esclatèt un cisma; dètz tribús d'Israèl s'amassan al nòrd e forman lo novèl [[reialme d'Israèl]] dirigit per Jeroboam mentre que las tribús de Juda e de Benjamin forman al sud al torn de Jerusalèm lo [[reialme de Juda]], pus omogenèu (subretot dins lo domeni religiós) que lo reialme d'Israèl. Una granda partida dels levitas consagrats al Temple de Jerusalèm aganchan egalament lo reialme de Juda. Lo reialme de Juda existiguèt tre -931 fins a -587 que lo rei babilonian Nabucodonosòr II destrusiguèt Jerusalèm.

Lo Reialme d'Israèl (ebrieu: ממלכת ישראל Mamlekhet Yisrael) es l'autre estat successor de la pus vièlha monarquia unida d'Israèl e Juda (apelada sovent reialme d'Israèl). Existiguèt aproximativament tre 930 abC fins a 720 abC. Foguèt destruch per l'Empèri Assirian. Israèl es sovent apelat lo reialme del nòrd per lo distinguir del reialme del sud, Juda.

===Epòcas grèga e independenta===
En 166 abC los jusieus piós (hasidim) al comandament de Juda Macabèu luchan contra los jusieus ellenizants, après qu'amb Antioc IV sorgiguèsse l'iniciativa de transformar [[Jerusalèm]] en una ciutat grèga, en interdisent lo culte a YHWH e autres rites jusieus e en consagrant lo temple a [[Zèus]]. En 164 abC se produsiguèt la rebellion dels macabèus e Judèa venguèt un estat jusieu independent. En 150 abC los assirians foguèron forabandits de Jerusalèm. En 129 abC tombèt lo reialme seleucida e l'estat jusieu aqueriguèt d'autonomia totala en governant los [[asmonean]]s partisans del sector farisèu. En 110 abC Joan Ircan I, rei e sacerdòt de Judèa, conquistèt Idumèa e Samària. En 105 abC Alexandre Jannèu, rei e summe sacerdòt de Judèa, fa que s'acabe lo supòrt als farisèus e comença la favor als saducèus.

===La província romana de Judèa===
Lo 63 abC Judèa ven reialme client de Roma après l'intervencion dels soldats de Pompèu. En [[6]] August depausa lo rei Arquelau e Juda s'establís coma una prefectura dependent del governador de la província romana de Siria. En 66 comença la revòlta nacionala jusieva que compòrta la destruccion del temple de Jerusalèm (70). La resisténcia s'acaba a Masada en 73. La revòlta foguèt narrada per [[Flavi Josèp]] dins son òbra ''La Guèrra dels jusieus''. En [[115]] se produtz la revòlta generala dels jusieus d'Orient. Dempuèi l'interdiccion de la circoncision per Adrian esclata la [[revòuta de Bar Kokhbà|revòlta jusieva]] coneguda pel nom de son líder [[Simon bar Kokhbà]] que dura de 133 a 135.

===Fin de Judèa===
Après esclafar la revòlta de Bar Kokhbà, l'emperaire roman [[Adrian (emperaire)|Adrian]], cambièt en 135 lo nom de Judèa en [[Palestina]] o Siria Palestina (''Provincia Syria Palæstina'' en [[latin]]) per escafar tota memòria jusieva de la region.

===Referéncias===
<references />
{{Commonscat|Judean Desert}}
[[Categoria:Israèl]]