Difference between revisions 93022 and 94126 on pawiki

< previous diff
next diff >
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ (1)
{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|ਤਾਰੀਖ਼=ਅਗਸਤ ੨੦੧੨}}

'''ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ''' ਇੱਕ [[ਲਿਪੀ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ "ਗੁਰਮੁਖੀ" ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ। ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਨਾਲ਼ ਲਿਪੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਚਲਕੇ ਉਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਰੂੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ। ਵਰਨਾ ਸਿੰਧ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬਣਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਵਰ ਅਤੇ ੩੨ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ।

== ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੈਂਤੀ ==
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ੩੫ ਵਰਣ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਬਿਲਕੁੱਲ ਖਾਸ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ  ਉਹ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ । ਸਿਰਫ ਐੜਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਇਕੱਲੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।

{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੳ]] || ਊੜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਅ]] || ਐੜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੲ]] || ਈੜੀ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਸ]] || ਸੱਸਾ
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਹ]] || ਹਾਹਾ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਕ]] || ਕੱਕਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਖ]] || ਖੱਖਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਗ]] || ਗੱਗਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਘ]] || ਘੱਗਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਙ]] || ਙੰਙਾ  
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਚ]] || ਚੱਚਾ  
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਛ]] || ਛੱਛਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਜ]] || ਜੱਜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਝ]] || ਝੱਜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਞ]] ||ਞੰਞਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਟ]] || ਟੈਂਕਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਠ]] || ਠੱਠਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਡ]] || ਡੱਡਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਢ]] || ਢੱਡਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਣ]] || ਣਾਣਾ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਤ]] || ਤੱਤਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਥ]] || ਥੱਥਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਦ]] || ਦੱਦਾ
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਧ]] || ਧੱਦਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਨ]] || ਨੱਨਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਪ]] || ਪੱਪਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਫ]] || ਫੱਫਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਬ]] || ਬੱਬਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਭ]] || ਭੱਬਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਮ]] || ਮੱਮਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਯ]] || ਯੱਯਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਰ]] || ਰਾਰਾ  
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਲ]] || ਲੱਲਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਵ]] || ਵੱਵਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੜ]] || ੜਾੜਾ
|}

=== ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਧੁਨੀਆਂ ===

{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! colspan="2" | ਨਾਮ !! Pron.
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਸ਼]] || Sussa pair bindi || ''Sha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਖ਼]] || Khukha pair bindi || ''Khha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਗ਼]] || Gugga pair bindi  || ''Ghha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਜ਼]] || Jujja pair bindi  || ''Za''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਫ਼]] || Phupha pair bindi  || ''Fa''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਲ਼]] || Lulla pair bindi  || ''Lla''
|}

=== [[ਯੂਨਿਕੋਡ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ===
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਯੂਨਿਕੋਡ ਰੇਂਜ U+0A00 ਵਲੋਂ U+0A7F ਤੱਕ ਹੈ।  ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਯੂਨਿਕੋਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹੁਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ  ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਾਲਘਰੋਂ ਨੇ ਹੁਣੇ ਯੂਨਿਕੋਡ ਨਹੀਂ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ।
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="font-size: large; border-collapse:collapse;"
|- style="font-size: small; text-align:center;"
| &nbsp; || 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || A || B || C || D || E || F
|- align="center" style="font-size: small;"
|A00
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਁ
||ਂ
||ਃ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਅ
||ਆ
||ਇ
||ਈ
||ਉ
||ਊ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਏ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A10
||ਐ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਓ
||ਔ
||ਕ
||ਖ
||ਗ
||ਘ
||ਙ
||ਚ
||ਛ
||ਜ
||ਝ
||ਞ
||ਟ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A20
||ਠ
||ਡ
||ਢ
||ਣ
||ਤ
||ਥ
||ਦ
||ਧ
||ਨ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਪ
||ਫ
||ਬ
||ਭ
||ਮ
||ਯ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A30
||ਰ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਲ
||ਲ਼
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਵ
||ਸ਼
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਸ
||ਹ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||਼
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਾ
||ਿ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A40
||ੀ
||ੁ
||ੂ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ੇ
||ੈ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ੋ
||ੌ
||੍
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
|- align="center" style="font-size: small;"
|A50
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਖ਼
||ਗ਼
||ਜ਼
||ੜ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||ਫ਼
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
|- align="center" style="font-size: small;"
|A60
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
||੦
||੧
||੨
||੩
||੪
||੫
||੬
||੭
||੮
||੯
|- align="center" style="font-size: small;"
|A70
||ੰ
||ੱ
||ੲ
||ੳ
||ੴ
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
| bgcolor="#CCCCCC" | &nbsp;
|-
|}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ]]⏎
⏎
[[bn:গুরুমুখী লিপি]]
[[br:Gurmukhī]]
[[cs:Gurmukhí]]
[[de:Gurmukhi-Schrift]]
[[en:Gurmukhī alphabet]]
[[eo:Gurumuĥi-ortografio]]
[[es:Gurmukhi]]
[[fr:Gurmukhī]]
[[hi:गुरमुखी लिपि]]
[[ia:Gurumukhi]]
[[it:Alfabeto gurmukhi]]
[[ja:グルムキー文字]]
[[ml:ഗുരുമുഖി]]
[[mr:गुरमुखी]]
[[ms:Gurmukhī]]
[[ne:गुरुमुखी लिपि]]
[[nl:Gurmukhi]]
[[nn:Gurmukhi]]
[[pl:Pismo gurmukhi]]
[[pnb:گرمکھی]]
[[ru:Гурмукхи]]
[[sv:Gurmukhi]]
[[th:อักษรคุรมุขี]]
[[zh:古木基文]]