Revision 85482 of "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ (1)" on pawiki

{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|ਤਾਰੀਖ਼=ਅਗਸਤ ੨੦੧੨}}
{{ਉਦਾਸੀਨਤਾ|ਤਾਰੀਖ਼=ਅਗਸਤ ੨੦੧੨}}
'''ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ''' ਇੱਕ [[ਲਿਪੀ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਫ਼ਜ਼ ''ਗੁਰਮੁਖੀ'' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ। ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਦਯੋਤਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ,  ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਨਾਲ਼ ਲਿਪੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਣੀ ਵਲੋਂ ਚਲਕੇ ਉਸ ਬਾਣੀ ਕਿ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਰੂੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ। ਵਰਨਾ ਸਿੰਧ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬਣਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ੩੨ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ।

== ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੈਂਤੀ ==
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ੩੫ ਵਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਬਿਲਕੁੱਲ ਖਾਸ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਐਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਇਕੱਲੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਸਥਾਰ ਵਲੋਂ ਸੱਮਝਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।

{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
! colspan="2" | ਅੱਖਰ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੳ]] || ਊੜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਅ]] || ਐੜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੲ]] || ਈੜੀ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਸ]] || ਸੱਸਾ
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਹ]] || ਹਾਹਾ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਕ]] || ਕੱਕਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਖ]] || ਖੱਖਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਗ]] || ਗੱਗਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਘ]] || ਘੱਗਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਙ]] || ਙੰਙਾ  
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਚ]] || ਚੱਚਾ  
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਛ]] || ਛੱਛਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਜ]] || ਜੱਜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਝ]] || ਝੱਜਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਞ]] ||ਞੰਞਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਟ]] || ਟੈਂਕਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਠ]] || ਠੱਠਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਡ]] || ਡੱਡਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਢ]] || ਢੱਡਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਣ]] || ਣਾਣਾ
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਤ]] || ਤੱਤਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਥ]] || ਥੱਥਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਦ]] || ਦੱਦਾ
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਧ]] || ਧੱਦਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਨ]] || ਨੱਨਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਪ]] || ਪੱਪਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਫ]] || ਫੱਫਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਬ]] || ਬੱਬਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਭ]] || ਭੱਬਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਮ]] || ਮੱਮਾ 
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਯ]] || ਯੱਯਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਰ]] || ਰਾਰਾ  
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਲ]] || ਲੱਲਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਵ]] || ਵੱਵਾ 
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ੜ]] || ੜਾੜਾ
|}

=== ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਧੁਨੀਆਂ ===

{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! colspan="2" | ਨਾਮ !! Pron.
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਸ਼]] || Sussa pair bindi || ''Sha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਖ਼]] || Khukha pair bindi || ''Khha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਗ਼]] || Gugga pair bindi  || ''Ghha''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਜ਼]] || Jujja pair bindi  || ''Za''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਫ਼]] || Phupha pair bindi  || ''Fa''
|- align="center"
| bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | [[ਲ਼]] || Lulla pair bindi  || ''Lla''
|}

=== [[ਯੂਨਿਕੋਡ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ===
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਯੂਨਿਕੋਡ ਰੇਂਜ U+0A00 ਵਲੋਂ U+0A7F ਤੱਕ ਹੈ।  ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਯੂਨਿਕੋਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹੁਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ  ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਾਲਘਰੋਂ ਨੇ ਹੁਣੇ ਯੂਨਿਕੋਡ ਨਹੀਂ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ।
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="font-size: large; border-collapse:collapse;"
|- style="font-size: small; text-align:center;"
|   || 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || A || B || C || D || E || F
|- align="center" style="font-size: small;"
|A00
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਁ
||ਂ
||ਃ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਅ
||ਆ
||ਇ
||ਈ
||ਉ
||ਊ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਏ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A10
||ਐ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਓ
||ਔ
||ਕ
||ਖ
||ਗ
||ਘ
||ਙ
||ਚ
||ਛ
||ਜ
||ਝ
||ਞ
||ਟ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A20
||ਠ
||ਡ
||ਢ
||ਣ
||ਤ
||ਥ
||ਦ
||ਧ
||ਨ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਪ
||ਫ
||ਬ
||ਭ
||ਮ
||ਯ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A30
||ਰ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਲ
||ਲ਼
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਵ
||ਸ਼
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਸ
||ਹ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||਼
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਾ
||ਿ
|- align="center" style="font-size: small;"
|A40
||ੀ
||ੁ
||ੂ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ੇ
||ੈ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ੋ
||ੌ
||੍
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
|- align="center" style="font-size: small;"
|A50
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਖ਼
||ਗ਼
||ਜ਼
||ੜ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||ਫ਼
| bgcolor="#CCCCCC" |  
|- align="center" style="font-size: small;"
|A60
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
||੦
||੧
||੨
||੩
||੪
||੫
||੬
||੭
||੮
||੯
|- align="center" style="font-size: small;"
|A70
||ੰ
||ੱ
||ੲ
||ੳ
||ੴ
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
| bgcolor="#CCCCCC" |  
|-
|}


==ਸਵਰ==

[[bn:গুরুমুখী লিপি]]
[[br:Gurmukhī]]
[[cs:Gurmukhí]]
[[de:Gurmukhi-Schrift]]
[[en:Gurmukhī alphabet]]
[[eo:Gurumuĥi-ortografio]]
[[es:Gurmukhi]]
[[fr:Gurmukhī]]
[[hi:गुरमुखी लिपि]]
[[ia:Gurumukhi]]
[[it:Alfabeto gurmukhi]]
[[ja:グルムキー文字]]
[[ml:ഗുരുമുഖി]]
[[mr:गुरमुखी]]
[[ms:Gurmukhī]]
[[ne:गुरुमुखी लिपि]]
[[nl:Gurmukhi]]
[[nn:Gurmukhi]]
[[pl:Pismo gurmukhi]]
[[pnb:گرمکھی]]
[[ru:Гурмукхи]]
[[sv:Gurmukhi]]
[[th:อักษรคุรมุขี]]
[[zh:古木基文]]