Difference between revisions 33659575 and 36329198 on plwiki

== Sytuacja ziem polskich przed I wojną światową ==
W okresie bezpośrednio poprzedzającym I wojnę światową, wraz z zaistnieniem bloków polityczno-militarnych, sytuacja Polaków i kwestia ziem Polski w poszczególnych państwach zaborczych różniła się od siebie. 

W zaborze rosyjskim ludność Ppolska poddawana była [[rusyfikacja na ziemiach polskich|rusyfikacji]], a wywalczone w [[Rewolucja 1905 roku|powstaniu roku 1905]] marginalne swobody zostały zniesione przez carat od roku 1909 (ograniczenie liczby polskich mandatów w [[Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego|Dumie]], rozwiązywanie polskich organizacji oświatowych i kulturalnych), zaś w 1912 oderwano od terytorium byłego [[Królestwo Kongresowe|Królestwa Kongresowego]] gubernię chełmską, gdzie przeprowadzono wyjątkowo bezwzględną kampanię wynarodowiania. Ideologia [[Panslawizm|panslawizmu]], która zyskała popularność wśród rosyjskich elit, była wroga Polakom, ze względu na Ppolską narodową odrębność od Rosjan, [[katolicyzm]] i historyczne przeciwstawianie się ekspansji Imperium Rosyjskiego. Jednocześnie jednak ze wszystkich zaborów to właśnie w rosyjskim znajdowała się najliczniejsza populacja polska i jego ziemie stanowiły centralny punkt terytorialno-etnicznej podstawy [[Polacy|narodu polskiego]]. 

W zaborze pruskim sytuacja ludności polskiej była dramatyczna, władze niemieckie prowadziły bowiem przeciw niej nieustępliwą walkę, dążąc do całkowitego wynarodowienia, ideologia [[pangermanizm|Pan-Germanizmu]] postulowała [[germanizacja|germanizację]] ziem Ppolskich, Polaków zamierzano zniemczyć lub wypędzić, a na ich miejsce sprowadzić kolonistów niemieckich, natomiast różnicą w porównaniu do zaboru rosyjskiego było to, iż politykę [[antypolonizm|antypolską]] prowadzono w ramach państwa prawa i Polacy mogli wykorzystywać system prawny, gospodarczy i polityczny Niemiec by przeciwdziałać wrogim działaniom. Ludność polska zaboru pruskiego zmuszona do walki o swoje istnienie jako narodu, wzmocniła poprzez tę walkę swoją pozycję ekonomiczną, oraz stworzyła liczne organizacje i towarzystwa krzewiące Ppolskość oraz rozwój ekonomiczny Polaków. 

Odmienna sytuacja panowała natomiast w zaborze austriackim. Ze wszystkich państw zaborczych Austro-Węgry oferowały Polakom najwięcej wolności, choć początkowo ludność polska była poddawana represjom i germanizacji, po roku 1861 [[Królestwo Galicji i Lodomerii|Galicja]] uzyskała autonomię, która została poszerzona w roku 1867. Galicja posiadała własny [[Sejm Krajowy Galicji|sejm]] i rząd krajowy we [[Lwów|Lwowie]], a język polski był oficjalnym językiem urzędowym. Sprawy dotyczące gospodarki krajowej, komunikacji, szkolnictwa i zdrowia leżały w kompetencjach Sejmu. Z tego względu, Galicja, zwana również Polskim Piemontem, była miejscem gdzie powstało najwięcej polskich organizacji politycznych i kulturalnych, jak również paramilitarnych. Minusem zaboru austriackiego było to iż pozostawał zacofany ekonomicznie w porównaniu do pozostałych, narastała też rywalizacja polityczna z Uukraińskim ruchem narodowym.

Prawie wszystkie polskie organizacje polityczne przełomu XIX i XX w., w tym także robotnicze, w swych programach walki o prawa socjalne, demokratyzację władzy, rozwój kulturalny społeczeństwa itp., głosiły również postulaty przywrócenia niepodległości narodowej. By to hasło niepodległej Polski zrealizować, niezbędne było wszakże zaistnienie wojny między państwami zaborczymi. Po zwycięstwie tylko jednego z nich istniała szansa utworzenia niepodległej, oczywiście przy wcześniejszy(contracted; show full). Według Dmowskiego dla Rosji ziemie polskie były terytorium peryferyjnym, dla Prus zaś były kwestią państwowości, gdyż położone były między Prusami właściwymi a Prusami Wschodnimi. Prusy zawdzięczały także swą potęgę na oparciu się na ziemiach pochodzących z rozbiorów Polski, a w przypadku ich zwycięstwa nie można było liczyć na zjednoczenie Polaków w jednym państwie, gdyż nie odebraliby swojemu sojusznikowi - Austro-Węgrom - jednej z jego prowincji, mianowicie Galicji. Dmowski uznając iż Ententa wygra z 
Ppaństwami Ccentralnymi, nie zakładał początkowo niepodległości Polski, ale liczył na to, iż wszystkie ziemie polskie znajdą się pod berłem cara, co umożliwi skuteczniejszą walkę o autonomię Polaków i ich wyższy status w Imperium Rosyjskim. Sama kwestia uzyskania niepodległego państwa miała być rozstrzygnięta dopiero po osiągnięciu tych celów. Dmowski uważał również, iż polska kultura stoi wyżej w rozwoju cywilizacyjnym niż rosyjska, co uniemożliwi rusyfikację polskiego narodu, w przeciwieństwie do germanizacji, która w(contracted; show full)zku Walki Czynnej]], celem tej organizacji było wywołanie powstania antyrosyjskiego w Królestwie Kongresowym. Wolność polityczna panująca w Galicji pozwalała na tworzenie polskich organizacji politycznych, co umożliwiło piłsudczykom stworzenie paramilitarnych organizacji młodzieżowych "Strzelec" w Krakowie i "[[Związek Strzelecki]]" we Lwowie, tworząc tym samym kuźnię przyszłych kadr polskiej armii. Jednocześnie wraz ze wzrostem napięcia w Europie oraz konfliktu austriacko-rosyjskiego, 
Ppolskie organizacje nastawione na walkę z rosyjskim caratem postanowiły utworzyć ogólnopolską organizację polityczną, tworząc w roku 1912 Komisję Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. W jej skład weszły PPS, Polska Partia Socjalno-Demokratyczna z Galicji,PSL, przedstawiciele PPS z zaboru pruskiego oraz Narodowy Związek Robotniczy i Narodowy Związek Chłopski z zaboru rosyjskiego, które zbuntowały się przeciw Dmowskiemu, jak również liberalne Stronnictwo Postępowe z Galicji. Po rozłamie w PSL w KSSN(contracted; show full)ria i Węgry. Przyłączenie ziem Królestwo Polskiego i milionów Polaków sprawiłoby iż Polacy staliby się jedną z dominujących grup etnicznych w Austro-Węgrach(w 1910 roku stanowili około 10% populacji). Koncepcja ta ze względu na chęć przekształcenia monarchii Austro-Węgier na monarchię Austro-Węgiersko-Polską nosiła nazwę koncepcji trialistycznej, "rozwiązania austriackiego" lub "austro-polskiego".

== Zobacz też ==
*[[historia Polski (1914-1918)]]

[[Kategoria:Polska pod zaborami|1905]]