Difference between revisions 35069244 and 37065558 on plwiki

{{Inne znaczenia|[[socjologia|socjologii]]|[[Tolerancja|inne znaczenia tego słowa]]}}

[[Plik:Minerva als Symbol der Toleranz.jpg|thumb|Minerwa jako symbol oświeconej mądrości która chroni oraz opiekuje się wyznawcami wszystkich religii (według polsko-niemieckiego malarza [[Daniel Chodowiecki|Daniela Chodowieckiego]], [[1791]])]]
[[Plik:Religie w I Rz-plitej 1573.svg|300px|thumb|right|Sytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej 1573]]
[[Plik:Orange ribbon.svg|100px|right|thumb|Pomarańczowa wstążka – symbol tolerancji rasowej]]
'''Tolerancja''' ([[łacina|łac.]] ''tolerantia'' – „cierpliwa wytrwałość”; od [[łacina|łac.]] [[czasownik]]a ''tolerare'' – „wytrzymywać”, „znosić”, „przecierpieć”) – w mowie potocznej i [[nauki społeczne|naukach społecznych]] [[postawa]] społeczna i osobista odznaczająca się poszanowaniem poglądów, [[zachowanie|zachowań]] i cech innych ludzi, a także ich samych.

W ogólnym znaczeniu tolerancja to otwarte, obiektywne i szanujące podejście wobec wszelkich postaw i cech drugiego człowieka które można uznać za obce czy inne od własnychodmiennych od własnych postaw, zachowań i cech drugiego człowieka. W społecznym, kulturowym i religijnym znaczeniu tolerancja i tolerowanie są słowami używanymi do opisu postaw które są „tolerancyjne” (czy też szanujące) wobec praktyk czy przynależności grupowych, które mogą być dezaprobowane przez tych, co są w większości.

W praktyce „tolerancja” wskazuje na poparcie dla postaw, które są przeciwne dyskryminacji etnicznej, rasowej czy religijnej. Natomiast słowo „[[nietolerancja]]” może być używane w celu opisu zachowań czy praktyk dyskryminacyjnych. Mimo że słowo tolerancja powstało jako słowo odnoszące się do tolerancji religijnej dla mniejszości religijnych powstałych w wyniku [[Reformacja|reformacji]]. To słowo do dziś jest powszechnie używane dla opisu znacznie większej ilości zjawisk dotyczących otwartości czy szacunku dla istnienia innych postaw, grup czy poglądów mogących nie być zgodnymi z poglądami większości.

* Tolerancja nie oznacza [[akceptacja|akceptacji]] (por. łac. ''acceptatio'' – przyjmować, sprzyjać) czyjegoś zachowania czy poglądów. Wręcz przeciwnie, tolerancja to poszanowanie czyichś zachowań lub poglądów, mimo że nam się one nie podobają.
* Tolerancja jest postawą, która umożliwia otwartą [[dyskusja|dyskusję]]. Bez tej postawy dyskusja zamienia się albo w zwykłą [[konflikt|sprzeczkę]], albo prowadzi do aktów [[Agresja (psychologia)|agresji]].
* Tolerancja uznawana jest za podstawę [[Społeczeństwo otwarte|społeczeństwa otwartego]] i [[demokracja|demokracji]].
* Tolerancja ma też granice: dotyczy to postaw, które sprzeciwiają się tolerancji.
{{wikisłownik|tolerancja}}

== Historia ==
Z praktycznych przyczyn rządy zawsze musiały rozważać, którym grupom i praktykom mogą pozwalać na dalsze funkcjonowanie i istnienie, a którym grupom i praktykom tego prawa odmawiać. [[Edykty Aśoki]] wydane przez [[Aśoka|Aśokę Wielkiego]] (269-231 p.n.e), władcę [[Dynastia Maurjów|Imperium Majurów]], usankcjonowały tolerancję religijną oraz etniczną. Fakt, że Aśoka był buddystą, pokazuje jak bardzo buddyzm był tolerancyjny wobec innych religii. Późniejsza ekspansja [[Imperium rzymskie]]go również podniosła kwestię tolerancji – Rzymiania zastanawiali się, jak traktować liczne ludy o różnych religiach i zwyczajach, które podbili. Ogólnie Rzymanie tolerowali wszystko, co nie było w konflikcie z [[Prawo rzymskie|rzymskimi prawami]]. Podobnie, w czasach [[Średniowiecze|średniowiecza]] władcy chrześcijańskiej Europy oraz muzułmańskiego Bliskiego Wschodu czasem decydowali się na tolerowanie mniejszości, a czasem nie. W tym okresie [[Żydzi]] często byli celem różnego rodzaju dyskryminacji i pogromów. Szczególnym wyjątkiem była wtedy [[Złoty wiek|Polska]], która to służyła jako bezpieczne schronienie dla europejskiego [[judaizm]]u. W połowie XVI wieku 80% Żydów na świecie znalazło bezpieczne schronienie w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]] [[Korona Królestwa Polskiego|Polski]] i [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwy]].

Wczesnym głosicielem idei tolerancji był Polak [[Paweł Włodkowic]], który na [[Sobór w Konstancji|soborze w Konstancji]] twierdził, iż narody pogańskie mają prawo do zachowania swych wierzeń. Mimo działań Włodkowica prawdziwy początek rozważań nad tolerancją nie zaczął się aż do XVI i XVII wieku, kiedy to w wyniku [[Reformacja|Reformacji]] w Europie doszło do podziału zachodniego chrześcijaństwa i powstania wielu nowych wyznań protestanckich. Liczne wojny między wyznawcami różnych odłamów doprowadziły do coraz większego poparcia dla idei tolerancji – gdyż tylko ta gwarantowała pokój. Pisarze tacy jak [[Sebastian Castellio]] czy [[Michel de Montaigne]] kwestionowali potrzebę wojen religijnych i dostarczali argumentów dla tolerancji. W ramach kontrastu, ówczesna [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Polska]] była wyjątkiem na skalę światową – gdy Europa krwawiła w wyniku licznych wojen, Polska była stabilna, gdyż tolerancja była już fundamentem [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|państwowości polsko-litewskiej]]. W owych czasach Polska była znana pod przydomkiem „schronienie dla heretyków”, a jej pozycja jako kraju otwartego na inność i obcość była usankcjonowana w pierwszym europejskim edykcie tolerancji – [[Konfederacja warszawska (1573)|konfederacji warszawskiej]] z [[1573]].

Kwestia tolerancji była często poruszana w [[XVII wiek|XVII wiecznej]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], podczas i po wyniszczającej [[Angielska wojna domowa|angielskiej wojnie domowej]]. [[John Milton]] i radykalni parlamentarzyści jak [[Gerrard Winstanley]] twierdzili, że chrześcijanie i żydzi powinni mieć zagwarantowane prawo do wyznawania swych religii. W międzyczasie [[Oliver Cromwell]] zezwolił Żydom na powrót do Anglii, ale dyskryminacja katolików i ateistów ciągle się utrzymywała (katolicy byli postrzegani jako zdrajcy, a ateiści uznawani za zagrożenie, gdyż nie mieli moralności). [[John Locke]] w swoich dwóch dziełach ''[[A Letter Concerning Toleration|List dotyczący tolerancji]]'' i ''[[Dwa traktaty o rządzie]]'' zaproponował bardziej dokładne oraz usystematyzowane podejście do tolerancji, w którym zawierała się zasada [[rozdział państwa od kościoła|rozdziału państwa od kościoła]], co potem stało się podstawą dla wielu systemów demokratycznych, jednak ciągle nie apelował o rozszerzenie tolerancji na katolików i ateistów. Nauki Locke oraz innych myślicieli były przyczyną powstania [[Act of Toleration|Brytyjskiego Aktu Tolerancji]] z [[1689]] r., który mimo małych gwarancji tolerancji był kamieniem milowym w historii tolerancji oraz pomógł utworzyć stabilność polityczną na [[Wyspy Brytyjskie|Wyspach Brytyjskich]].

Filozofowie i pisarze okresu oświecenia, jak Voltaire czy Lessing, promowali oraz rozwijali ideę tolerancji religijnej. Ich oraz Locke’a dorobek zostały użyte przy tworzeniu [[Konstytucja Stanów Zjednoczonych|Konstytucji Stanów Zjednoczonych]] czy [[Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela|Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela]]

[[Kategoria:Postawy społeczne]]