Difference between revisions 40712714 and 40798345 on plwiki

'''Wierzbnik''' – od roku 1939 Wierzbnik–Starachowice, od 1949 [[Starachowice]], występuje w dokumentach od 1552, w roku 1569 minera Jakubek, 1571 minera Wierzbnik Jakubkowa, 1576 Ruda Kowalikowska, Ruda Iakubek, 1577 vitrearia Jakubek, od 1673 Wierzbnik dziś wschodnia część Starachowic, na lewym brzegu rzeki Kamiennej, około 21 km na południe od klasztoru {{r|"slownik"}}.

== Otoczenie lokacji miasta przed rokiem 1624 ==
(contracted; show full)

* [[1635]] –  Władysław IV Waza potwierdza prawa i przywileje miasta Wierzbnik oraz oddzielnym przywilejem nadaje mu dodatkowe atrybucje, 

* [[1635]] – Opat świętokrzyskiego nadaje Szelińskiemu dom nad stawem w Wierzbniku {{r|ZDP}},

* [[1649]] – Klasztor sprzedaje Jakubowi Płachcie młyn w Wierzbniku
,<ref>(ib. 66)</ref>,

* [[1650]] – Klasztor nadaje Morowickim w dożywocie młyn i gościniec w Wierzbniku,

* [[1657]] – opat Stanisław Sierakowski oraz kapituła klasztorna, jako że  opat Bogusław Radoszewski, założyciel miasta Wierzbniku, nie dał mu przywileju erekcyjnego, kończą teraz jego fundację. Komisarze opata wytyczyli 62+2 parcele przy rynku i ulicach. Mieszkańcy mają prawo wolnego połowu ryb w stawie na Kamiennej, płacąc za nie 12 gr rocznie na ś. Michała Archanioła [29 IX], prawo szynkowania wina, miodu i piwa oraz wyrobu gorzałki, płacąc za jej garniec po 2 zł rocznie na ś. Michała. Pobór i czopowe płacą wedle praw ogólnych. Mogą korzystać z lasów opata na własne potrzeby i na budowę domów, pod warunkiem powiadomienia gajowego z Rzepina, a ze względu na zwiększony czynsz są wolni od robocizn i podwód. Z parceli płacą po 116 zł czynszu, [[szarwark|dają szarwark]] przy zabezpieczeniu i konserwacji zbiornika wodnego na Kamiennej,{{r|AG}}{{r|Guldon}},

* [[1662]] – Pobrano pogłówne od 155 mieszkańców, 4 osób obsługi, mieszkańców młyna nad Kamienną oraz szlachcica Walentego Kłosińskiego z żoną i 4 służby  {{r|ARP1}} (według Pawińskiego – liczy 165 mieszkańców),

* [[1673]] –  pogłówne od 149 mieszkańców  <ref>(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/67 278)</ref>,

* [[1674]] – pogłówne od 136 mieszkańców (według Pawińskiego liczy 167 mieszkańców),

* [[1688]] –  jest tu fabryka żelaza napędzana kołami wodnymi, jaz, młyn, szkoła {{r|Wis}},

* [[1725]]–79 – Dane w roku 1657 przywileje  potwierdzają kolejni opaci świętokrzyskiego,<ref>(ib. 401)</ref>,,

* [[1725]]  – z polecenia opata Stanisława Mireckiego sporządzono, po utracie starego, nowy opis miasta. Ma ono wówczas 62 parcele, z tego 37 zamieszkałych, rynek i 5 ulic: Krakowską, Wąchocką, Michałowską, Kościelną, Browarną. Po ratuszu pozostała tylko nazwa parceli przy rynku {{r|Guldon}},

* [[1729]] – Powstaje wójtostwo w Wierzbniku,<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,rps 10543 66)</ref>,,

* [[1747]] – Powstaje sołectwo w Wierzbniku,

* [[1757]] – Powstaje karczma w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,)</ref>,

* [[1775]] – W wierzbniku było 34 domy, w tym 3 opata i 4 plebana {{r|Guldon}},

(contracted; show full)

* [[1787]] – Wierzbnik liczy 165 mieszkańców<ref>(Spis I 416; II 132)</ref>,

* [[1786]]–8 –  Trwający od ponad 100 lat proces między klasztorem świętokrzyskiego a klasztor wąch. opr. własności terenu, na którym powstało m. Wierzbniku, nie przynosi rozstrzygnięcia, zachowany zostaje stan istniejący,

* [[1789]] – Własność opata świętokrzyskiego, dochód z gruntów 719 zł 18 gr, wójtem jest urodzony Benedykt Olszowski, ma dochód 59 zł 10 gr,

* [[1790]] – W Wierzbniku jest 40 domów
  <ref>(Z. GULDON, K. KRZYSTANEK, L. STĘPKOWSKI, Zarys dziejów Wierzbnika do początku XIX w., „Studia Kieleckie" 40, 1985 57)</ref>,

* [[1791]] – Powstają cechy: szewski, kowalski i górników kopiących  <ref>(Archiwum par. w Wierzbniku, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.)</ref>,

* [[1800]] – Mieszczanie Wierzbnika z 60 parceli płacą rocznie w sumie 100 zł czynszu, dają pomocne przy suszeniu siana i ratowaniu stawu, palący gorzałkę płacą rocznie 2 zł, szewcy robią obuwie dla dworu, przy czym za parę mogą brać tylko po 15 gr, {{r|Gacki}},

* [[1803]] – Wierzbnik miał 58 domów  {{r|Guldon}},

* [[1808]] – [[Wierzbnik (Starachowice)|Wierzbnik]] liczy 322 mieszkańców ,

(contracted; show full)
* [[1657]] – dziesięcina snopowa z gruntów miejskich należy do opata,
* [[1678]] – opat [[Mikołaj Goski]] odbudowuje kościół w Wierzbniku ,
* [[1681]] –  opat [Hieronim Komornicki]] na miejscu zniszczonego kościoła drewnniany każe wybudować nowy, murowany, oraz plebanię, 
* [[1688]] – 3 stycznia [[Jan 
Małachowski (biskup)|Jan Małachowski]] biskup krakowski, w związku z planowaną fundacją prebendy przy kościele w Wierzbniku przez opata Michała Komornickiego, prosi Stanisława Sadockiego kanonika kieleckiego, plebana [[Kunów|Kunowa]] i [[Szewna|Szewny]] oraz Jana Skorskiego, dziekana kunowskiego i plebana Krynek, o sprawdzenie zasadności pretensji dotychczasowego plebana Wierzbniku,  
* [[1688]] – W dniu 22.IV.1688 ponieważ niedostatecznie uposażony przez opata Bogusława Radoszewskiego drewniany kościół św. Trójcy popadł w ruinę, obecny opat Michał Komornicki wyznacza plebanowi nowo powstałego, murowanego kościoła w Wierzbniku: dom z placem i poletkiem, duży ogród, równy 5 mieszczańskim, leżący nad rzeczką przepływającą koło fabryki żelaza i napędzającą jej koło, inny ogród obok tegoż, wielkości 3 mieszczańskich, przeznaczony dla rektora szkoły, pole „pod wałami” między rolami mieszczan Alberta Regulskiego, Jana Wronka i Jana Kozika, 2 staje roli w stronę młyna starachowickiego przy łąkach Stanisława Kozika i Jana niegdyś Duracza, łąkę przy zniszczonym jazie, między rzeczką Świnia Woda i rzeką Kamienną oraz strumieniem dzielącym je od łąk folw. opata do granicy lasu wiodącej z Wierzbniku do sołectwa Michałów, łąkę zw. Wolscy przy drodze z Wierzbnika do tegoż sołectwa.
:  Otrzymuje on także dziesięcinę snopową należące dotąd do stołu opata, z ról mieszczan Wierzbnika, od poddanych Wanacji, z Michałowa od poddanych, z sołectwa i z ról wytwórni mieczy, z [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowa]] z pewnych nowych ról od poddanych i sołectwa, z Kuczowa z ról poddanych i sołectwa nad Kamienną, z roli  Bogusławiec koło  Zawady, z ról poddanych w  Boleszynie w parafii Waśniów, z zastrzeżeniem, że pleban nie ma tu prawa pobierać ich z roli, ale co roku zwozić mu je będą na wskazan(contracted; show full)
* [[1774]] – Nieudana próba instalowania darowanego cudownego obrazu NMP. Brak kaplic. Według aktu erekcji pleban ma za dziesięciny z [[Kalendarium Boleszyna|Boleszyna]] wartości 200 zł odprawiać 2 msze w tygodniu, ale poprzednicy ze względu na szczupłość beneficjum tego nie wypełniali. Murowana zakrystia ze skarbczykiem, nowa dzwonnica. Relikwia ś. Barbary.
:
  Cmentarz z ossarium, w kościele brak inskrypcji i pochówków z powodu skalistego podłoża. Rezydencja plebana, dom bakałarza–organisty i nowy szpital ukończony w 1791 r., w którym przebywają 2 starsze kobiety i małżeństwo staruszków. Uposażenie to plac przy kościele z plebanią i polem, plac z polem dla bakałarza–organisty, ogród, 3 pola za stodołami, pola w stroną Wąchocka i Michałowa – są to ziemie kamieniste i piaszczyste, nieurodzajne. Dobre łąki, Średni Staw i Browarzysko. Wolne mlewo w młynie na swoją potrzebę, wolny wyrąb w lesie na opał.
:  Dziesięcina z ról kmiecych w Boleszynie, z Wierzbniku, Dziurowa, Kuczowa i Michałowa. Dochód parafii wynosi 331,24 zł, wydatki  624 zł. Brak innych duchownych oraz szkoły, do której rodzice nie chcieli wysyłać dzieci<ref>(Archiwum par. w Wierzbniku, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.)</ref>,
(contracted; show full)
<ref name="Wis">J. WIŚNIEWSKI, Dekanat Iłżecki, Radom 1909—1911</ref>
<ref name="lef">G. Lefebvre, Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum qui in Poloniae bibliothecis delituerant..., t. I–VII, Rajhrad 1802, rps Brno, Statni Oblastni Archiv, Kloster Rajhrad, E 6, D m 3/3–</ref>
}}

[[Kategoria:Starachowice]]
[[Kategoria:Dobra ziemskie klasztoru łysogórskiego]]