Difference between revisions 45765784 and 47672178 on plwiki

{{Inne znaczenia|zachowań społecznych i urbanistyki|inne znaczenia [[Getto (ujednoznacznienie)|tego słowa]]}}
[[Plik:3g04637u unprocessed.jpg|thumb|Mulberry Street - włoskie getto w Nowym Jorku, tzw [[Małe Włochy|Little Italy]]]]
[[Plik:Litzmannstadt Ghetto.jpg|thumb||Kładka nad ulicą w [[Ghetto Litzmannstadt]] (Łódź)]]
[[Plik:Bundesarchiv Bild 101I-134-0791-29A, Polen, Ghetto Warschau, Ghettomauer.jpg|thumb|Warszawa podzielona murem [[Getto warszawskie|getta]] (1941)]]
(contracted; show full)

''Getto'' w ujęciu socjologicznym to taki wyodrębniony obszar w przestrzeni miejskiej, który można opisać za pomocą specyficznych, jemu tylko przynależnych cech<ref name="sis2007">M. Szczepański, W. Ślęzak-Tazbir, ''Między lękiem a podziwem: getta społeczne w starym regionie przemysłowym'' [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, 
{{ISBN  |978-83-89291-38-7}}, ss. 29–52</ref>.

== Getta żydowskie ==
{{osobny artykuł|Getta żydowskie}}
=== Historia ===
Idea odseparowania [[Żydzi|Żydów]] od innych narodowości zrodziła się wśród żydowskiej [[diaspora (naród)|diaspory]] już w [[starożytność|starożytności]]<ref group="uwaga">Do utworzenia pierwszego ''getta'' z myślą o izolacji Żydów doszło w I wieku n.e. Podczas [[pogrom]]u w [[Aleksandria|Aleksandrii]] mieszkających dotąd w czterech dzielnicach miasta Żydów zamknięto na nie(contracted; show full){{fakt|zależność pomiędzy dochodami a kategorią etniczną|data=2011-12}}, nowoczesne getta mają charakter etniczny — w Ameryce Północnej wyraz „getto” jest utożsamiany z miejscem zamieszkania Afroamerykanów, Latynosów i przedstawicieli innych grup etnicznych<ref name="pir2007">M. Pirveli, Z. Rykiel, ''Getto a nowoczesność'' [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, 
{{ISBN  |978-83-89291-38-7}}, ss. 73–86</ref>.

Socjologowie zwracają uwagę, że cechą charakterystyczną gett jest izolacja pewnej kategorii ludności od innych. W związku z tym nieuzasadnione jest utożsamianie mieszkańców gett z [[Podklasa społeczna|podklasą]]. Innym rodzajem getta może być miejsce zamieszkiwane przez elitarną bądź wyróżnioną pod jakimś względem części społeczeństwa. W tym rozumieniu gettem można nazwać [[harem]] w mieście muzułmańskim, blokowisko realnego socjalizmu, zamieszkiwane przez nomenklaturę partyjną, albo zamknięte osiedla mieszkaniowe<ref name="pir2007"/>.

Wielu badaczy zwraca uwagę, że osiedla „za bramą” (ang. ''gated communities'') są współczesną formą getta<ref name="jal2007">B. Jałowiecki, ''Fragmentacja i prywatyzacja przestrzeni'' [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, {{ISBN  |978-83-89291-38-7}}, ss. 11–28</ref><ref>M. Dymnicka, Osiedla za bramą a ciągłość kulturowa i społeczna w kształtowaniu przestrzeni miejskiej [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, {{ISBN  |978-83-89291-38-7}}, ss. 53–71</ref><ref>J. Gądecki, „Za murami” — krytyczna analiza dyskursu na temat osiedli typu ''Gated Communities'' w Polsce [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, {{ISBN  |978-83-89291-38-7}}, ss. 87–98</ref>. 
Cechami charakterystycznymi takich osiedli są: ulokowanie w dobrej ekologicznie przestrzeni, ponadstandardowy status ekonomiczny ich mieszkańców oraz ich wyższy poziom wykształcenia i aspiracji<ref name="sis2007"/>.

W tym rozumieniu wyraz „getto” przeszedł także do języka potocznego<ref>[http://wyborcza.pl/1,75248,2785902.html?as=2 Dariusz Bartoszewicz, Jerzy S. Majewski, ''Zamknięte osiedla, czyli getta dla bogatych'', [[Gazeta Wyborcza]]]</ref>.

== Getto w ujęciu socjologicznym ==
Socjologiczna refleksja nad gettem sięga lat 20. XX wieku, kiedy to Louis Wirth, jeden z czołowych przedstawicieli [[Szkoła chicagowska (socjologia)|Szkoły chicagowskiej]], opublikował monografię zatytułowaną ''The Ghetto''. Praca ta jest przede wszystkim wszechstronnym opisem zamieszkałej w Chicago [[diaspora (naród)|diaspory]] żydowskiej, skupionej w okolicach Maxwell Street. Wirth, wychodząc od swojej koncepcji ładów (wyróżniał ład urbanistyczno-architektoniczny, ład funkcjonalny, ład estetyczny, ład społeczny i ład ekologiczny), twierdzi, że getto jest miejscem pozbawionym ładu w dowolnym z tych pięciu wymiarów<ref>J. Szacki, ''Historia myśli socjologicznej'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, {{ISBN  |83-01-13844-0}}, ss. 605-607</ref><ref name="sis2007"/>.

Współcześni socjologowie proponują bardziej neutralne wartościująco definicje, uznając za getto taki wyodrębniony w przestrzeni miejskiej obszar, który można opisać za pomocą specyficznych, jemu tylko właściwych cech. Modelowe getto będą charakteryzowały następujące właściwości:
* wyraźna odrębność przestrzenna;
* względne podobieństwo [[Status społeczny|statusu]] mieszkańców;
(contracted; show full)== Zobacz też ==
* [[Getto ławkowe]]

{{Uwagi}}
{{Przypisy|2}}

[[Kategoria:Socjologia miasta]]
[[Kategoria:Urbanistyka]]