Difference between revisions 49580602 and 49978104 on plwiki

{{Inne znaczenia|zachowań społecznych i urbanistyki|inne znaczenia [[Getto (ujednoznacznienie)|tego słowa]]}}
[[Plik:3g04637u unprocessed.jpg|thumb|Mulberry Street – włoskie getto w Nowym Jorku, tzw. [[Małe Włochy|Little Italy]]]]
[[Plik:Litzmannstadt Ghetto.jpg|thumb|Kładka nad ulicą w [[Litzmannstadt Ghetto|Ghetto Litzmannstadt]] (Łódź)]]
[[Plik:Bundesarchiv Bild 101I-134-0791-29A, Polen, Ghetto Warschau, Ghettomauer.jpg|thumb|Warszawa podzielona murem [[Getto warszawskie|getta]] (1941)]]
[[Plik:Krakow Ghetto Gate 73170.jpg|thumb|Brama getta w Krakowie (1941)]]

'''Getto''' – odizolowana część [[Miasto|miasta]], przeznaczona dla zamieszkania [[mniejszość narodowa|mniejszości narodowej]], [[Mniejszość etniczna|etnicznej]], kulturowej bądź religijnej, poza którą nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać. Od średniowiecza do XX wieku przez ''getto'' rozumiano wydzielony obszar miasta, zamieszkany przez [[Żydzi|Żydów]] lub przedstawicieli innych narodów. W wielu europejskich miastach do XIX wieku getta pozostawały dla Żydów i innych mniejszości przymusowym miejscem osiedlania.

W państwach okupowanych przez [[III Rzesza|III Rzeszę]] w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] władze okupacyjne tworzyły zamknięte i strzeżone getta, w których przymusowo osiedlano ludność żydowską z danego terenu. Getta te były zazwyczaj otoczone strzeżonym od zewnątrz murem i całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii. Utworzenie gett było pierwszym etapem [[HolocaustZagłada Żydów|Zagłady Żydów]], zaplanowanej i przeprowadzonej przez nazistów.

''Getto'' w ujęciu socjologicznym to wyodrębniony obszar w przestrzeni miejskiej, który można opisać za pomocą specyficznych, jemu tylko przynależnych cech<ref name="sis2007">M. Szczepański, W. Ślęzak-Tazbir, ''Między lękiem a podziwem: getta społeczne w starym regionie przemysłowym'', [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej''(contracted; show full)e Niemcy]] i ich sojusznicy tworzyli w okupowanych miastach Europy zamknięte dzielnice, do których przymusowo przesiedlali ludność żydowską i osoby pochodzenia żydowskiego. Getta te były najczęściej zamkniętymi obszarami, a osoby zamknięte w gettach nie miały możliwości wychodzenia poza nie lub musiały uzyskać w tym celu specjalne pozwolenie. Z powodu zamknięcia dużej liczby osób na stosunkowo małej przestrzeni i niewielkich racji żywnościowych, które im przysługiwały, utworzenie gett faktycznie służyło [[
HolocaustZagłada Żydów|eksterminacji]] ludności żydowskiej. Ostatecznie w 1943 Niemcy wywieźli osoby uwięzione w gettach do obozów zagłady i tam zamordowali.

Getta tworzone były na terenie [[Ukraina|Ukrainy]], [[Białoruś|Białorusi]], [[Czechy|Czech]], [[Węgry|Węgier]], najczęściej jednak na terenach, które przed wojną należały do Polski. Getta utworzono m.in. w [[Getto w Białymstoku|Białymstoku]], [[Getto w Częstochowie|Częstochowie]], [[Getto w Kielcach|Kielcach]], [[Getto krakowskie|Krakowie]], [[Getto lubelskie|Lublinie]], [[Litzmannstadt Ghetto|Łodzi]], [[Getto radomskie|Radomiu]], [[Getto warszawskie|Warszawie]], [[Getto w Wilnie|Wilnie]], [[Getto lwowskie|Lwowie]]. Ogółem na ziemiach okupowanej Polski Niemcy utworzyli blisko 600 gett<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Kirshenblatt-Gimblett | imię = Barbara | tytuł = Polin. 1000 lat historii Żydów polskich | wydawca = Muzeum Historii Żydów Polskich | miejsce = Warszawa | data = 2014 | strony = 299 | isbn = 978-83-938434-4-2 | nazwisko2 = Polonsky (red. nauk.)| imię2 = Antony}}</ref>.

== Getta nowoczesne ==
{{dopracować|sekcja|źródła, styl}}
Społeczeństwa kapitalistyczne są społeczeństwami [[Klasa społeczna|klasowymi]], a nie [[Stan (zbiorowość społeczna)|stanowymi]], w związku z czym podstawą wyróżnienia nowoczesnych gett nie jest dyskryminacja prawna, lecz stratyfikacja ekonomiczna. Ze względu na {{fakt|zależność pomiędzy dochodami a kategorią etniczną|data=2011-12}}, nowoczesne getta mają charakter etniczny – w Ameryce Północnej wyraz „getto” jest utożsamiany z miejscem zamieszkania Afroamerykanów, Latynosów i przedstawicieli innych grup etnicznych<ref name="pir2007">M. Pirveli, Z. Rykiel, ''Getto a nowoczesność'', [w:] red. B. Jałowiecki, W. Łukowski, ''Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej'', Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2007, {{ISBN|978-83-89291-38-7}}, s. 73–86.</ref>.

Socjologowie zwracają uwagę, że cechą charakterystyczną gett jest izolacja pewnej kategorii ludności od innych. W związku z tym nieuzasadnione jest utożsamianie mieszkańców gett z [[Podklasa społecznaUnderclass|podklasą]]. Innym rodzajem getta może być miejsce zamieszkiwane przez elitarną bądź wyróżnioną pod jakimś względem części społeczeństwa. W tym rozumieniu gettem można nazwać [[harem]] w mieście muzułmańskim, blokowisko realnego socjalizmu, zamieszkiwane przez nomenklaturę partyjną, albo zamknięte osiedla mieszkaniowe<ref name="pir2007" />.

(contracted; show full)== Zobacz też ==
* [[Getto ławkowe]]

{{Uwagi}}
{{Przypisy|2}}

[[Kategoria:Socjologia miasta]]
[[Kategoria:Urbanistyka]]