Difference between revisions 49839636 and 51398574 on plwiki

'''Polacy we francuskim ruchu oporu''' – organizacja i walki [[Partyzantka|partyzanckich]] oddziałów [[Polska|polskich]] we [[Francja|Francji]] w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]].

We [[Francuski ruch oporu|francuskim ruchu oporu]] działało w czasie II wojny światowej około 40 tysięcy [[Polacy|Polaków]]. [[Polonia we Francji|Polonia]] w latach II wojny światowej we Francji liczyła około 500 tysięcy osób, w tym:<ref name=enc443>{{Cytuj książkę | nazwisko = Sobczak [red.] | imię = Kazimierz | tytuł = Encyklopedia II wojny światowej | strony = 443}}</ref>: 
* polskich uchodźców wrześniowych (12–15 tys.),ięcy), 
* wojskowych (około 5 tys.),ięcy), 
* byłych żołnierzy [[Brygady Międzynarodowe|Brygad Międzynarodowych]] (około 3 tys.) iięcy), 
* wywiezionych przez [[Niemcy (naród)|Niemców]] robotników rolnych (około 18 tys.)<ref name=enc443>{{cytuj książkę | nazwisko = Sobczak [red.] | imię = Kazimierz | tytuł = Encyklopedia II wojny światowej | strony = 443}}</ref>ięcy). ⏎
⏎
W wyniku działań zbrojnych i represji zginęło około 5 tysięcy Polaków.

Polacy w podstawowej swej masie należeli do organizacji konspiracyjnych i ruchu partyzanckiego związanego z formacjami [[Lewica|lewicowymi]], tworzonych w ramach [[Front Narodowy (francuski ruch oporu)|Frontu Narodowego]] (około 35 tys.ięcy), pod ogólnym kierownictwem reaktywowanej Komisji Centralnej Robotników Imigrantów (Commission Centrale de la Main d' ’Oeuvre Immigree – MOI)<ref name=mala>{{cCytuj książkę | nazwisko = Urbanowicz [red.] | imię = Józef | tytuł = Mała Encyklopedia Wojskowa t. 2 | strony = 658}}</ref>. Były to organizacje: ⏎
* polskie sekcje [[Francuska Partia Komunistyczna|Francuskiej Partii Komunistycznej]], ⏎
* [[Organizacja Pomocy Ojczyźnie]] (OPO), ⏎
* [[Związek Młodzieży Polskiej „Grunwald”]], ⏎
* [[Związek Kobiet Polskich im. Marii Konopnickiej]], ⏎
* polskie sekcje podziemne [[Powszechna Konfederacja Pracy|Powszechnej Konfederacji Pracy]] (CGT). ⏎
⏎
Wojskowymi organami tych organizacji były 23 oddziały polskie [[Francs-tireurs et partisans – Main d’oeuvre immigrée|Wolnych Strzelców i Partyzantów – Imigranckiej Siły Roboczej]] (FTP-MOI). Polacy brali także udział we francuskich i mieszanych formacjach w większości [[Włochy|włosko]]-[[Hiszpania|hiszpańskich]]. Organizacje te podlegały [[Krajowa Rada Ruchu Oporu|Krajowej Radzie Ruchu Oporu]] (CNR). Polityczne zwierzchnictwo sprawował od kwietnia 1944 [[Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji]]<ref name=mala/>. Najsilniejszymi organizacjami podziemnymi we Francji były (będące częścią Résistance): [[Polska Organizacja Walki o Niepodległość]] (POWN) licząca około 15 tys.ięcy członków oraz Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji powstały w lutym 1944<ref name=spr>{{cCytuj książkę | nazwisko = | imię = | tytuł = Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zjazdu Wychodźstwa Polskiego we Francji 17–18 grudnia 1944 | strony = 53–54}}</ref>, którego oddziałem zbrojnym była [[Polska Milicja Patriotyczna]]<ref name=enc416>{{cCytuj książkę | nazwisko = Sobczak [red.] | imię = Kazimierz | tytuł = Encyklopedia II wojny światowej | strony = 416}}</ref>, a później [[19 Zgrupowanie Piechoty Polskiej|19]] i [[29 Zgrupowanie Piechoty Polskiej]]<ref name=enc443/>.

System organizacyjny był oparty był na trzystrefowej strukturze konspiracji francuskiej na tzw.ak zwanych „trójkach kierowniczych” – centralnych i terenowych. Działalność francuskich i polskich organizacji konspiracyjnych miała początkowo charakter cywilny (rozpowszechnianie ulotek, tajnej prasy, sabotaż, strajki), potem wojskowy (akcje dywersyjne, partyzantka). Istniały dowództwa Strefy Południowej z siedzibą w [[Lyon]]ie-[[Saint-Étienne]], Strefy Północnej i Strefy Zakazanej w [[Paryż]]u. Strefy dzieliły się na nadokręgi, okręgi i sektory<ref name=mala/>. Organizacja wojskowa wzorowana była na armii francuskiej. Stopnie wojskowe wprowadzono w marcu 1944 po utworzeniu [[Forces françaises de l'’intérieur|Francuskich Sił Wewnętrznych]] (FFI)<ref name=mala/>.

Od lata 1940 do połowy 1941 powszechną formą walki z [[III Rzesza|niemieckim]] okupantem były strajki górników; wśród ofiar poległych w zbrojnych starciach z okupantem znajdowało się wielu Polaków. Polscy górnicy odegrali poważną rolę w zorganizowaniu wiosną 1941 głośnego na całą [[Europa|Europę]] strajku w Północnym Okręgu Przemysłowym ([[Pas-de-Calais]] i [[Nord (departament)|Nord]]). Od października 1940 Polacy należeli do pierwszych zbrojnych organizacji francuskiego ruchu oporu zwanych Organizacją Specjalną Walki ([[Organisation Speciale de Combat]] – OS) i Batalionów Młodzieży ([[Bataillons de la Jeunesse]] – BJ), utworzonych przez Francuską Partię Komunistyczną dla samoobrony przed terrorem w okręgach robotniczej [[Strefa okupowana|strefy okupowanej]]. Po wybuchu [[Atak Niemiec na ZSRR|wojny niemiecko-sowieckiej]] Francuska Partia Komunistyczna powołała do życia podziemną organizację zbrojną Wolni Strzelcy i Partyzanci, od wiosny 1942 Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy (FTPF). W FTPF był znaczny udział Polaków; rozproszeni w oddziałach francuskich, tworzyli polskie oddziały partyzanckie „Konspiracja Polska” w ramach FTP-MOI tworząc 5 własnych okręgów w strefie okupowanej i 9 okręgów w [[Strefa wolna|strefie wolnej]]<ref name=enc443/>.⏎
⏎
  W 1941–42 polscy lewicowcy i działacze związkowi utworzyli Organizację Pomocy Ojczyźnie. Jesienią 1943 w obu strefach Francji powstał Związek Młodzieży Polskiej „Grunwald”, liczący wkrótce ponad 1000 członków, w grudniu Związek Kobiet Polskich im. Marii Konopnickiej, który objął kilka tysięcy członkiń<ref name=enc443/>. W ramach FTP-MOI Polacy współpracowali z przedstawicielami wielu narodów. Latem 1943 wzięli udział m.in.iędzy innymi w rozbiciu kilku obozów [[Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej (1941-–1945)|jeńców sowieckich]] w północnej Francji i uwolnieniu około 1000 osób. Polacy walczyli w międzynarodowych jednostkach partyzanckich, m.in.iędzy innymi w [[batalion]]ie „Stalingrad” dowodzonym przez Polaka B. Maślankiewicza, w zgrupowaniu B. Tajchmana „Łaskawca” w departamencie [[Aveyron]], w oddziale [[Ormianie|Ormianina]] [[Missak Manukian|Missaka Manukiana]] w Paryżu, w oddziale kapitana L. Bernare'’a. Wielu Polaków znajdowało się wśród francuskich „[[maquis]]”.

W 1943 rozpoczęto szeroko zakrojone akcje oddziałów partyzanckich. Na przełomie 1943–44 polski lewicowy nurt francuskiego ruchu oporu stanowił dużą siłę polityczną i bojową. Polacy uczestniczyli w walkach partyzanckich, w północnej i wschodniej Francji, w [[Masyw Centralny|Masywie Centralnym]], u podnóża [[Alpy|Alp]], w [[Pireneje|Pirenejach]], między [[Narbona|Narboną]] a [[Marsylia|Marsylią]], w Paryżu, Lyonie, Saint-Étienne, [[Tuluza|Tuluzie]], [[Lille]], [[Bitwa o Autun|wyzwolili]] miejscowość [[Autun]]. Na terytorium Francji działały w różnych okresach oddziały FTP-MOI, m.in.iędzy innymi pod dowództwem M. Bargiela, [[Roman Piotrowski (górnik)|Romana Piotrowskiego]], F. Żmudy, A. Chrosta, J. Szumlańskiego, T. Domżała, J. Szymczaka<ref name=enc443/>.

Z organizacji i instytucji, pozostałych po ewakuacji polskich władz z Francji do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], rozwinął się nurt związany z [[Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie|polskim rządem emigracyjnym]] oraz ośrodkami [[aAlianci (II wojna światowa)|alianckimi]] w [[Londyn]]ie. Ruch ten działał na zasadzie eksterytorialnej i miał ograniczony dostęp do polskich środowisk robotniczych we Francji. Zorganizowany w południowej Francji, dopiero później rozszerzył swą działalność na północną Francję. Nurt ten reprezentowały przede wszystkim organizacje: Wojsko Polskie we Francji (WP) i Organizacja Wojskowa (OW), założona w 1940 przez generała [[Juliusz Kleeberg|Juliusza Kleeberga]]. WP prowadziło działalność konspiracyjną w zamkniętym środowisku byłych żołnierzy [[Wojsko Polskie we Francji (1939–1940)|jednostek polskich we Francji]], których nie zdołano ewakuować w czerwcu 1940 do Wielkiej Brytanii (17 [[Kompania|kompanii]] pracy i kilka schronisk). W 1942 OW została przemianowana na Polską Organizację Niepodległościową (PON), występującą pod kryptonimem „Monika”. Latem 1943 powstał wojskowy pion tej organizacji – PON „Monika W” z pułkownikiem „Danielem” ([[[[Antoni Zdrojewski|Antonim Zdrojewskim]]) „Danielem” na czele. Wiosną 1944 pionowi temu podporządkowano WP we Francji. W rezultacie została utworzona Polska Organizacja Walki o Niepodległość (POWN „Monika”, około 3–4 tys.ięcy); była to organizacja cywilno-wojskowa, obejmująca głównie południową Francję i niektóre departamenty północnej, zwłaszcza Nord i Pas-de-Calais. Głównym jej zadaniem było przygotowanie akcji dywersyjnych w momencie lądowania aliantów we Francji. Latem 1944 organizacje rządu londyńskiego wystawiły 17 oddziałów zbrojnych, które brały udział w walkach zbrojnych w [[Sabaudia (departament)|Sabaudii]], [[Ardèche]], [[Cantal (departament)|Cantal]], Paryżu, zagłębiu [[Nord-Pas-de-Calais]]<ref name=mala/>.

Oprócz tych dwóch podstawowych nurtów partyzanckich działało we Francji kilka polskich lub polsko-francuskich „siatek” o charakterze wywiadowczo-dywersyjnym. W 1941 powstała rządowa polsko-brytyjska siatka „[[Nurmi]]”. Celem jej była głównie działalność wywiadowcza, organizowanie punktów zrzutów. Specjalny rodzaj działalności prowadziła siatka znana jako „[[Visigoths-Lorraine]]” (V-L), inaczej Szarzy Ludzie (około 300–400 ludziosób), następnie zwana Visigoths-Lorraine-Benedictine. Jej organizatorem był podporucznik A. Wyssogotta-Zakrzewski (mianowany pośmiertnie podpułkownikiem armii francuskiej). Zajmowała się ona głównie przerzutem ludzi poza granice Francji. Przerzuciła około 4800 ludziosób, w tym około 400 zestrzelonych lotników alianckich. W zakresie sabotażu i dywersji siatka V-L współdziałała z [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|sowieckimi]] grupami wywiadowczo-dywersyjnymi. Duże usługi aliantom oddała polsko-francuska siatka wywiadowcza „[[F2 (siatka wywiadowcza)|F2]]” (około 2,5 tys.iąca) będąca siatką wywiadowczą Oddziału II Sztabu Głównego [[Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie|Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie]]<ref name=mala/>, która informowała o ruchach wojsk niemiecko-włoskich. Polacy należeli również do ugrupowań i siatek działających na rzecz różnych ośrodków dyspozycyjnych w Londynie i [[Afryka Północna|Afryce Północnej]], a także do innych organizacji francuskiego ruchu oporu, m.in.iędzy innymi do „[[Combat]]”, „Libération” i „Français”<ref name=enc443/>.

Wiosną 1944 formacje partyzanckie obu polskich nurtów ruchu oporu weszły w skład Francuskich Sił Wewnętrznych (Forces Francaises de F'’Interieur – FFI), powołanych przez Krajową Radę Ruchu Oporu (Conseil National de la Resistance – CNR). Polskie organizacje konspiracyjne i oddziały partyzanckie utrzymały swój narodowy i organizacyjny charakter, strukturę oraz samodzielność organizacyjną i nazwy. Grupy i oddziały partyzanckie  występowały jako FTP-FFI; ich reprezentacją polityczną był Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji oraz sieć komitetów terenowych<ref name=enc443/>.

[[Lądowanie w Normandii|Wylądowanie wojsk alianckich]] w [[Normandia (kraina historyczna)|Normandii]] 6 czerwca 1944 oraz wybuch ogólnonarodowego powstania, zwłaszcza [[Powstanie w Paryżu w 1944|powstania w Paryżu]], wpłynęły na wzrost aktywności bojowej Polaków w ruchu oporu. Ugrupowania lewicowe utworzyły 8 czerwca 1944 Polską Milicję Patriotyczną; siły jej osiągnęły około 10 tys.ięcy osób. W drugiej połowie 1944 we francuskim ruchu oporu uczestniczyło około 36 tys.ięcy Polaków, z tego około 20 tys.ięcy w szeregach FTP-FFI (FTP-MOI) oraz w Polskiej Milicji Patriotycznej i około 15 tys.ięcy w jednostkach POWN-FFI<ref name=enc443/>.

Na terenie Francji poniosło śmierć około 5 tys.ięcy Polaków, zakładników i uczestników ruchu oporu. Wielu Polaków zostało aresztowanych i deportowanych do [[Obóz koncentracyjny|obozów koncentracyjnych]]. Z kilkunastu polskich oddziałów FTP-FFI utworzono na przełomie 1944/45 Zgrupowania (19 i 29) Piechoty Polskiej przy [[1 Armia Francuska|1 Armii Francuskiej]], liczące ogółem ponad 2 tys.iące żołnierzy<ref name=enc443/>.

Walki Polaków we francuskim ruchu oporu zostały upamiętnione na jednej z tablic na [[Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie|Grobie Nieznanego Żołnierza]] w [[Warszawa|Warszawie]] napisem: „POLSKIE ODDZIAŁY PARTYZANCKIE FRANCUSKIEGO RUCHU OPORU”.

{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cCytuj książkę |  nazwisko = Urbanowicz [red.] | imię = Józef | autor link = Józef Urbanowicz | tytuł = Mała encyklopedia wojskowa. Tom 2 | wydawca = Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej | miejsce = Warszawa | rok = 1970 | strony = 616, 658–659, 538, 711}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = | imię = | autor link = | inni = | tytuł = Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zjazdu Wychodźstwa Polskiego we Francji 17–18 grudnia 1944 | data = 1945 | wydawca = PKWN we Francji | miejsce = Paryż | isbn = | strony = 53–54}}
* {{cCytuj książkę | nazwisko = Sobczak [red.] | imię = Kazimierz | tytuł = Encyklopedia II wojny światowej | wydawca = Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej | miejsce = Warszawa |  rok = 1975 | strony = 415, 416, 491, 768, 770}}

[[Kategoria:Polacy we francuskim ruchu oporu|!]]