Difference between revisions 50402670 and 50408916 on plwiki

{{DNU|artykuł|podstrona=2017:09:18:Kalendarium historii Wierzbnika}}
'''Wierzbnik''' – dawna nazwa miejscowości, noszącej od roku 1939 nazwę Starachowice-Wierzbnik<ref>Monitor Polski nr 77. poz. 175 z dn. 28 marca 1939</ref>, a od 1949 miasto przyjmuje nazwę [[Starachowice]] a Wierzbnik jest jego częścią. Występuje[[Starachowice]]. Aktualnie wschodnia część Starachowic, na lewym brzegu rzeki Kamiennej. Wzmianki o miejscowości Wierzbnik pojawiają się w dokumentach od 1552, w roku (1569 ''minera Jakubek'', 1571 ''minera Wierzbnik Jakubkowa'', 1576 ''Ruda Kowalikowska, Ruda Iakubek'', 1577 ''vitrearia Jakubek'', od 1673 ''Wierzbnik dziś wschodnia część Starachowic, na lewym brzegu rzeki Kamiennej, około 21 km na południe od klasztoru świętokrzyskiego'' {{r|"slownik"}}.

== Otoczenie lokacji miasta przed rokiem 1624 ==
W miejscu posadowienia '''Minery Jakubek''' (nNa terenie obecnego Wierzbnika) istniał wcześniej [[Lenartów Most|Lenartowy Most]], zwany takżew latach 1333–1370 po prostu jako ''Most''. Niegdyś niewielka osada położona nad rzeką Kamienną, między [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowem]] i [[Krzyżowa Wola|Krzyżową Wolą]], stanowiła własność Odrowążów Szydłowieckich, a od lat 1435–1441 klasztoru świętokrzyskiego. Były tu dwa obfitujące w rybyne stawy na rzece Kamiennej oraz kuźnica płacąca opactwu czynsz (Długosz L.B. s.233–4).

Sześć kilometrów na południe od Wierzbnika leży [[Kuczów]]. W roku 1571 Kuczów, choć nowo lokowany, powstał, lokowany w 1571 na terenach nieistniejącej wsi [[Florencja (Starachowice)|Florencji]] i [[Lenartów Most|Lenartowego Mostu]] była tam już, przy funkcjonującaej kuźnica '''y Gabriela Starzechowskiego'''.

== Podległość administracyjna i kościelna Wierzbnika ==
Początkowo Wierzbnik to w roku 1569W roku 1569 Wierzbnik określono jako kuźnicaę{{r|ASK}}, w roku 1598 osadaą{{r|Bas}}, a w 1624 miasto{{r|Wis}}. Od 1569 należyał do powiatu radomskiego{{r|ASK}}, 1827 powiata od 1827 soleckiego. W 1598 Wierzbnik wchodził w skład parafiai w Wąchocku{{r|Bas}}, w 1626 – parafiadokumenty nie określona, 1688 parafia własnaały macierzystej parafii, a w 1688 posiadał własną parafię{{r|Wis}}.

== Topografia, opis granic. ==
* 1628 – opisano staw w Wierzbnikuwzmianka o stawie{{r|ZDP}}, występujeąca kolejno w opisach 1608–24, 1635 i 1800 jako staw w Wierzbniku,
* 1615 – rozgraniczenie dóbr klasztoru świętokrzyskiego i klasztoru wąchockiego,
* 1641 – Ccystersi wąchoccy oskarżąyli klasztor świętokrzyski o rozkopanie kopców granicznych między ówczesnymi Starachowicami i [[Krzyżowa Wola|Krzyżową Wolą]],
* 1662 – ustalwytyczono granice między Wierzbnikiem, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacją]], Michałowem, [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowem]] a dobrami klasztoru wąchockiego – [[Starachowice]]ami i [[Krzyżowaą Wola]]ą,
* 1670 – ustalone zostały granice między Wierzbnikiem i Wanacją a Krzyżową Wolą i Starachowicami{{r|ZDP}},
* 1729 – rozgraniczono wójtostwa Wierzbnik, kuźni michałowskich (Michałów), Dziurowa i Kuczowa{{r|ZDP}},
* 1771 – następuje rozgraniczenie Wierzbnika i Wanacji od wsi Starachowice i Wólka Starachowicka,
* 1779 – do 1780 – ustalone zostały granice posiadłości klasztoru świętokrzyskiego i klasztoru wąchockiego{{r|ZDP}},
* 1780 – zakończy się spórenie nierozstrzygniętego sporu między klasztorem świętokrzyskim a Ccystersami wąchockimi o różne fundusze należące do wsi Krzyżowa Wola – spór pozostał nierozstrzygnięty,
* 1780 – według opisu [[klucz (majątek ziemski)|klucza]] rzepińskiego –, Wierzbnik leżyał 1 milę od Rzepina, między lasami, na ziemiach piaszczystych i kamienistych. Graniczył od wschodu ze Stykowem, od południa z Michałowem, od zachodu ze Starachowicami, a od północy z Tychowem i Lipiem (Inw. Rzep.22–3),
* 1781 – ustalono granice Wierzbnika i [[Wanacja (Starachowice)|Wanacji]] z wsiami Tychów (obecnie [[Tychów Nowy]] i [[Tychów Stary]] oraz [[Lipie (powiat starachowicki)|Lipie]] (Inwentaryzacja klucza Rzepin s.22–3),
* 1791 – płynąca pod Wierzbnikiem rzeka [[Kamienna (dopływ Wisły)|Kamienna]] stanowiła granicę powiatu radomskiego i sandomierskiego, na której sązapewniając wodę dla stawu, młyna, foluszu i tartaku kołowyego. Dwie rzeczki, Słona Woda z lasu i Świnia Woda, płynąęły przez drogę do Michałowa i łąki wierzbnickie i wpadająły do rzeki. Kuźnica Michałów i Michałów leżąały na drugim brzegu Kamiennej (Archiwum par. w Wierzbnik, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.),
* 1820 – Wierzbnik graniczy z Michałowem, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacją]], [[Starachowice|Starachowicami]] i wsią Lipie{{r|Wis}}.

== Kalendarium wydarzeń w Wierzbniku od XVI do XIX wieku ==
* 1552 – Znane są „kopie bez widymat wypisanych z dokumentów z ksiąg Beneficiorum dowodzących fundacje miasteczka Wierzbnik i wioski Krzyżowej Woli”{{r|ZDP}}
* 1569 – Opat świętokrzyskiego daje pobór z kuźnicy Jakubka o 2 kołach z 3 czeladnikami w Wanacji{{r|ASK}}
* 1571 – Opat świętokrzyski daje pobór z kuźnicy Wierzbnik Jakubkowej koło Wanacji o 2 kołach z 3 czeladnikami<ref>(ib. 264 339).</ref>
* 1576 – Z rudy Kowalkowej poddany opata świętokrzyskiego Jakub daje pobór z kuźnicy o 2 kołach z 3 czeladnikami pobór z rudy Jakubek
* 1577 – W kuźnicy Kowalkowej syn Jakuba daje pobór z kuźnicy zwanej dymarka o 1 kole z 1 czeladnikiem, poza tym pobór z kuźnicy opata świętokrzyskiego zw. „chropsczi” (nazwa ta później nie występuje) o 2 kołach z 3 czeladnikami oraz z huty szkła zwanej Jakubek
* 1605 – Włączenie do dóbr klasztoru świętokrzyskiego Krzyżowej Woli – tzn. chyba wójtostwa w tej wsi w 1582 r. nadanego Janowi Kowalskiemu{{r|ZDP}}
* 1607 – Dekret opata świętokrzyskiego w sprawie mieszczan Wierzbnika o grunty
(contracted; show full)
* 1662 – Pobrano pogłówne od 155 mieszkańców 4 osób obsługi mieszkańców młyna nad Kamienną oraz szlachcica Walentego Kłosińskiego z żoną i 4 służby{{r|ARP1}} (według Pawińskiego – liczy 165 mieszkańców)
* 1673 – pogłówne 
opłacono od 149 mieszkańców<ref>(Archiwum Skarbu Koronnego dział w AG. I/67 278).</ref>
* 1674 – pogłówne od 136 mieszkańców (według Pawińskiego liczy 167 mieszkańców)
* 1688 – jest tu fabryka żelaza napędzana kołami wodnymi jaz młyn szkoła{{r|Wis}}
* 1725 – 79 – Dane w roku 1657 przywileje potwierdzają kolejni opaci świętokrzyskiego<ref>(ib. 401).</ref>
* 1725 – z polecenia opata Stanisława Mireckiego sporządzono po utracie starego nowy opis miasta. Ma ono wówczas 62 parcele z tego 37 zamieszkałych rynek i 5 ulic: Krakowską Wąchocką Michałowską Kościelną Browarną. Po ratuszu pozostała tylko nazwa parceli przy rynku{{r|Guldon}}
* 1729 – Powstajeło wójtostwo w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej zbiór rpsów w Archiwum Państwowym w Radomiu  rps 10543 66).</ref>
* 1747 – Powstajeło sołectwo w Wierzbniku
* 1757 – Powstaje karczma w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej zbiór rpsów w Archiwum Państwowym w Radomiu).</ref>
* 1775 – W wierzbniku było 34 domy w tym 3 opata i 4 plebana{{r|Guldon}}
(contracted; show full)
* Marek Derwich Początki Wierzbnika na tle rozwoju osadnictwa nad kamienną. Uwagi na marginesie badań nad opactwem świętokrzyskim, Starachowice. Studia z dziejów miasta, t. 1, red. Kazimierz Nowicki, Leszek Żmijewski, Starachowice: PU Compus na zlecenie Towarzystwa Przyjaciół Starachowic, 2009, s. 14-39 {{ISBN|978-83-8971-440-4}}

[[Kategoria:Starachowice]]
[[Kategoria:Kalendaria dóbr ziemskich klasztoru łysogórskiego]]
[[Kategoria:Kalendaria historii polskich miejscowości|Wierzbnik]]