Difference between revisions 50450243 and 51072617 on plwiki

{{dopracować|źródła=2007-07}}
Człowiek gospodarując [[surowiec|surowcami]] przyczynia się do wprowadzenia [[pierwiastek chemiczny|pierwiastków]] promieniotwórczych do otoczenia przyrodniczego, często w dużych ilościach. Najważniejszym źródłem jest [[górnictwo]] surowców energetycznych, w tym przede wszystkim [[węgiel kamienny|węgla kamiennego]] i [[węgiel brunatny|brunatnego]]. W procesie wydobywania rud [[uran (pierwiastek)|uranu]] otrzymuje się najwięcej tego pierwiastka promieniotwórczego, jego obieg jest ściśle kontrolowany od chwili wydobycia rudy aż do uzyskania gotowego produktu. W górnictwie węglowym jakiś czas temu nikt się nie zajmował tym, co się dzieje z wszystkimi pierwiastkami zawartych w węglu. Biorą pod uwagę proces spalania węgla, w popiołach następuje kilkakrotnie wzbogacenie się węgla w szereg pierwiastków, w tym również promieniotwórczych. Generalnie zawartości uranu i [[tor (pierwiastek)|toru]] w węglach są niskie. Uranu jest 1-3 g/t, toru jest 2-4 razy więcej<ref>[{{Cytuj | url=https://www.scribd.com/document/359754718/Zawarto%C5%9B%C4%87-uranu-i-toru-w-w%C4%99glach-polskich-i-ameryka%C5%84skich 36-Olkuski.vp<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]| tytuł=Zawartość uranu i toru w węglach polskich i amerykańskich<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.scribd.com | język=en | data dostępu=2017-11-26}}</ref>. Są jednakże pewne obszary, strefy czy też pokłady węglowe znacznie bardziej wzbogacone w uran. W [[Górnośląskie Zagłębie Węglowe|Górnośląskim Zagłębiu Węglowym]] nierzadko spotyka się węgle zawierające kilkaset g/t uranu (maksymalnie 1500 g/t). Inaczej mówiąc w 1 tonie tak zmineralizowanego węgla znajduje się 1,5 kg metalicznego uranu. W tym [[obszar]]ze zostały potwierdzone i udokumentowane maleńkie złoża uranu zawierające około 12 t metalu, zapewne już dawno zostały wyeksploatowane wraz z węglem i spalone. W Polsce eksploatuje się obecnie około 130 mln ton węgla rocznie. Kiedy w każdej tonie znajdzie się zaledwie 2 g uranu, to i tak otrzymamy ilość około 260 t uranu wydobytego na powierzchnię. [[Węgle kopalne|Węgiel]] ten następnie jest spalany, a zawarty w nim uran częściowo pozostaje w   popiołach, częściowo zaś wraz z [[dym]]em roznoszony jest po okolicy. Zawartości toru są 3-4 razy wyższe, a więc rocznie poprzez spalanie węgla na powierzchnię ziemi dostaje się 780-1040 ton toru.

[[Górnictwo]] węglowe zatruwa pierwiastkami promieniotwórczymi otoczenie nie tylko poprzez eksploatowany węgiel.
Liczne ich ilości są wprowadzone do środowiska wraz z [[wody kopalniane|wodami kopalnianymi]], które następnie dostają się do Wisły i Odry. Problem zasolenia tych wód jest powszechnie znany. O zawartych w nich pierwiastkach promieniotwórczych takich jak rad, uran, i tor nie wiadomo zbyt wiele. Szacunkowo można ocenić, że ilości pierwiastków promieniotwórczych wprowadzonych do środowiska naturalnego to setki ton rocznie. Uran jako pierwiastek mobilny może być transportowany w wodach na odległość setek kilometrów w postaci jonu uranylowego. Pod jednym warunkiem, że na jego drodze nie znajdują się bariery geochemiczne mogące go wytrącić. Takimi barierami są warunki redukcyjne kreowane np. przez substancję organiczną. Takich stref nie brak w środowisku wolno płynącej rzeki i w dodatku mocno zanieczyszczonej. Stąd też najmłodsze osady Wisły i Odry, zawierają podwyższone zawartości uranu i toru.

Pomiary promieniowania gamma w Polsce w ramach prac Państwowego Instytutu Geologicznego dowodzą, że osady tarasu zalewowego Wisły wykazują wyższe promieniowanie całkowite gamma od osady tarasu nadzalewowego. Co znaczy, że te osady, które zostały zdeponowane w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat zawierają o wiele więcej pierwiastków promieniotwórczych, niż te które osadziły się kilkaset lat temu. Dla porównania, współczesne osady innej wielkiej rzeki Polski – [[Bug]]u nie zawierają podwyższonych koncentracji pierwiastków promieniotwórczych. Najprawdopodobniej odpowiedzialny za to jest [[Górnośląski Przemysł Wydobywczy]].

{{Przypisy}}

[[Kategoria:Górnictwo]]
[[Kategoria:Radioaktywność]]