Difference between revisions 59648743 and 61297102 on plwiki

{|align="left" w lądynie
|-
|[[FilePlik:Karlskirche Wien September 2016.jpg|thumb|left|J.B. Fischer von Erlach – kościół św. Karola Boromeusza w Wiedniu]]
|-
|[[Plik:Kościół św. Karola w Wiedniu - sklepienie.jpg|thumb|left|Sklepienie kościoła św. Karola Boromeusza w Wiedniu, projekt Fischera von Erlacha]]
|-
|[[Plik:Kollegienkirche salzburg hochaltar1.jpg|thumb|left|J.B. Fischer von Erlach – wnętrze kościoła kolegialnego w Salzburgu]]
|-
|[[FilePlik:Schloss Schönbrunn Wien 2014 (Zuschnitt 2).jpg|thumb|left|J.B. Fischer von Erlach – pałac Schönbrunn]]
|-
|[[FilePlik:Oberes Belvedere Wien September 2016.jpg|thumb|left|J.L. von Hildebrandt – Górny Belweder]]
|-
|[[Plik:Palais Kinsky Vienna June 2006 104.jpg|thumb|left|J.L. von Hildebrandt – pałac Kinskych]]
|-
|[[Plik:Palais Kinsky Vienna June 2006 080.jpg|thumb|left|J.L. von Hildebrandt – wnętrze pałacu Kinskych]]
|-
|[[Plik:Wien.Peterskirche03.jpg|thumb|left|J.L. von Hildebrandt – kościół św. Piotra w Wiedniu]]
|-
|[[FilePlik:Stift Melk, Westansicht.jpg|thumb|left|J. Prandtauer – opactwo w Melk]]
|-
|[[FilePlik:Stiftskirche und Burgruine Dürnstein 01.JPG|thumb|left|M. Steinl – opactwo w Dürnstein]]
|-
|[[FilePlik:Gloriette Schönbrunn Wien.jpg|thumb|left|J. Hohenberg von Hetzenberg – Glorieta]]
|-
|[[Plik:Mikulov 06.jpg|thumb|left|Zamek w Mikulovie]]
|-
|[[Plik:EgerMinoriteChurch.jpg|thumb|left|Eger – kościół Minorytów]]
|-
|[[Plik:Zirc07v.jpg|thumb|left|Zirc – kościół w opactwie cysterskim]]
|-
(contracted; show full)
[[Plik:Saint-Gall-dia-10.jpg|thumb|Wnętrze kościoła w Sankt Gallen]]
[[Plik:Kloster Einsiedeln 001.jpg|thumb|Klasztor Einsielden]]
[[Plik:KlosterkircheMuriInnen.jpg|thumb|Wnętrze kościoła klasztornego w [[Muri]]]]

Do [[Europa Środkowa|Środkowej]] i [[Europa Wschodnia|Wschodniej Europy]] [[architektura baroku|barok]] dotarł z obszaru [[Włochy|Włoch]], [[Francja|Francji]] i [[Niemcy|Niemiec]]. Tereny dzisiejszej [[Austria|Austrii]], [[Węgry|Węgier]] (dzisiejsze państwo węgierskie w 
[[XVII wiek]]u nadal było podzielone pomiędzy [[Turcja|Turcję]] i Habsburgów, którzy stopniowo odzyskiwali panowanie na tym terytorium), [[Chorwacja|Chorwacji]] (część obszaru Chorwacji była pod panowaniem Turcji) i [[Czechy|Czech]] podobnie jak południowe obszary Niemiec, pozostają we władaniu [[Habsburgowie|Habsburgów]]. Zatem i styl barokowy w architekturze rozwija się w nich podobnie jak i na terenie południowych Niemiec. Jedynie [[Szwajcaria]] była formalnie niezależna od [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]] (do [[1798]], czyli do momentu podboju Związku Szwajcarskiego przez Francję), ale i tutaj, w sztuce, widoczne są wpływy południowo-niemieckie. Na ziemiach pozostających pod panowaniem Habsburgów, zatem i na [[Dolny Śląsk|Dolnym Śląsku]], tworzą swoje dzieła znani architekci np. członkowie rodziny Dientzenhoferów, [[Gaetano Chiaveri]]. Pojawiają się także nazwiska rodzimych twórców.

== [[Austria]] ==
[[Mecenat]] cesarski i poparcie udzielane przez arystokrację zaowocowało rozwojem budownictwa sakralnego i pałacowego. Powstają nowe i rozbudowywane są istniejące kościoły i klasztory. Wśród architektów działających na zlecenie arystokracji austriackiej przewija się wielu włoskich artystów. Nową fasadę [[Hofburg]]u zaprojektował Philiberto Lucchese ([[1668]]). W [[1667]] Carlo Carnevale buduje założony na planie owalu kościół dla zakonu serwitów. Jednak najważniejsze dzieła baroku powstały w Austrii pod koniec XVII i na początku XVIII wieku, w czasie, w którym [[Wiedeń]] stał się centrum artystycznym cesarstwa. Barok na ziemiach Austrii cechuje dekoracyjność i monumentalizm mający podkreślić znaczenie cesarstwa. Wzorowany był na sztuce włoskiej. W drugiej połowie XVIII wieku pojawia się styl zwany terezjańskim (od imienia [[Maria Teresa Habsburg|Marii Teresy]]) i stanowił odmianę późnego baroku o dekoracjach wzorowanych na stylu [[rokoko]] (do przykładów wystroju wnętrz w tym stylu należą m.in. wnętrza pałacu Schönbrunn).Do najważniejszych architektów tego okresu należą:
* [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]], niemiecki architekt wykształcony we Włoszech. Pracował w Austrii, na terenie [[Morawy|Moraw]] (rozbudowa zamku Althäu we [[Vranov nad Dyjí|Wranowie]], fontanna Parnas w [[Brno|Brnie]] – Zelný trh) i [[Wrocław]]ia (projekt kaplicy Elektorskiej Bożego Ciała w [[Archikatedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu|kościele św. Jana Chrzciciela]]). Jego najważniejsze projekty to:
** [[kościół św. Karola Boromeusza w Wiedniu]] ([[1716]]–[[–1739]], ukończony przez [[Joseph Emanuel Fischer von Erlach|Josepha Emmanuela]], syna Johanna), zbudowany na wydłużonym [[budowla centralna|planie centralnym]] z nawą główną w kształcie elipsy zwieńczoną także eliptyczną [[kopuła (architektura)|kopułą]] na wysokim [[bęben (architektura)|bębnie]]. Kościół poprzedza szeroki, [[kolumna (architektura)|sześciokolumnowy]] przedsionek zwieńczony [[tympanon]]em z dwoma długimi skrzydłami. W końcowych częściach skrzydeł zlokalizowano przejazdy, nad którymi umieszczono wieże. Centralną część fasady dodatkowo flankują dwie [[dzwonnica|dzwonnice]] wzorowane na [[rzym]]skich [[kolumna Trajana|kolumnach Trajana]] i [[kolumna Marka Aureliusza|Marka Aureliusza]]. [[Trzon]]y kolumn pokrywają płaskorzeźby ze scenami z życia św. Karola Boromeusza. Kolumny nawiązują do słupów Herkulesa strzegących zachodnich krańców Europy. Jest to aluzja do zwierzchnictwa dynastii Habsburgów nad innymi władcami Europy. 
** kościoły w [[Salzburg]]u: kolegialny ([[1696]]–[[–1707]]), św. Trójcy ([[1694]]–[[–1702]]) o fasadzie wzorowanej na rzymskim kościele [[Bazylika św. Agnieszki za Murami|Sant]]'Agnese in Agone przy [[Piazza Navona|placu Navona]], urszulanek oraz  szpital św. Jana
** liczne pałace projektowane na zamówienie dworu cesarskiego i arystokracji. Projekty Johanna Bernharda Fischera charakteryzowały się podłużną fasadą z ryzalitem środkowej części, w którym znajdowała się duża, owalna, reprezentacyjna sala. Dolną część fasady zdobiła rustyka podkreślająca lekkość wyższych kondygnacji. Ich dekoracja oparta była na wyraźnym podziale pionowymi, szerokimi pilastrami i poziomymi gzymsami i fryzami. Całość ożywiały kompozycje rzeźbiarskie umieszczane przy portalach, środkowych oknach lub w centralnych częściach zwieńczenia elewacji. Wśród wielu pałaców zbudowanych przez tego architekta, najbardziej znane to:
*** [[pałac Schönbrunn|pałac cesarski w Schönbrunn]] po Wiedniem ([[1669]]–[[–1749]]), w skali swojego założenia nawiązywał do paryskiego [[pałac wersalski|Wersalu]], ale podczas zrezygnowano z pierwotnego rozmachu.
*** pałac zimowy księcia [[Eugeniusz Sabaudzki|Eugeniusza Sabaudzkiego]] ([[1697]]–[[–1698]]), dalej budowany w latach [[1702]]–[[–1724]] przez Johanna Lucasa von Hildebrandta
*** pałac Trautson ([[1702]]–[[–1705]])
*** pałac Batthanów-Schönbornów ([[1698]]–[[–1706]])
*** pałac Schwarzenbergów ([[1697]]–[[–1715]]) przebudowany z rezydencji księcia Mansfeld-Fondi
** [[Hofburg]] – Zimowa Ujeżdżalnia Dworska, zbudowana na miejscu zajmowanym wcześniej przez apartamenty Maksymiliana II (ukończona w [[1729]]), Kancelaria Cesarska i Prunksaal (Cesarska Biblioteka, projekt Johanna Bernarda i jego syna Josepha Emanuela Fischera von Erlacha.
* [[Johann Lucas von Hildebrandt]], architekt pochodzenia niemieckiego, urodzony i wykształcony we Włoszech. Jego najważniejsze prace to liczne pałace (także na Węgrzech i w Czechach):
** [[Belweder w Wiedniu|Belweder]] – Dolny ([[1714]]–[[–1716]]) i Górny ([[1720]]–[[–1723]]) pałac zbudowany na zlecenie księcia Eugeniusza Sabaudzkiego
** pałac Daun-Kinskych ([[1709]]–[[–1713]]) w Wiedniu
** przebudowa pałacu Mirabell dla arcybiskupa Salzburga
** przebudowa [[Opactwo Benedyktynów Göttweig|opactwa benedyktyńskiego w Göttweig]] (w pobliżu [[Krems an der Donau]])
** [[kościół św. Piotra w Wiedniu]], zbudowaniu od [[1701]] r początkowo przez Gabriela Montaniego, od [[1703]] przez Hildebrandta, portal jest dziełem [[Andreas Altomonte|Andreasa Altomontego]], syna włoskiego malarza [[Marcin Altomonte|Marcina Altomonte]], który także brał udział w budowie tego kościoła.
* [[Jakob Prandtauer|Jacob Prandtauer]]:
** brał udział w przebudowie opactwa w [[Sankt Florian (Austria)|Sankt Florian]], katedry w [[St. Pölten]], opactwa w [[Garsten]]
** projekt karmelitańskiego kościoła Sankt Paten
** przebudowa opactwa benedyktynów w [[Melk (miasto)|Melk]], najbardziej znane dzieło Jacoba Prandtauera. Nad barokizacją zespołu pracował od [[1701]] Dostosował architekturę do ukształtowania terenu i krajobrazu, tak aby uzyskać jak najbardziej efektowny widok na położoną na wzgórzu budowlę. Ta dbałość o kompozycję jest jedną z cech charakterystycznych projektów Prandtauera.
* inni, nieco mniej znani architekci tego okresu to: 
** [[Matthias Steinl]], [[Joseph Munggenast]] – pracowali nad przebudową opactwa w [[Dürnstein (Dolna Austria)|Dürnstein]], [[Klosterneuburg]] (wraz z [[Antonio Beduzzi]]), w [[Zwettl-Niederösterreich|Zwettl]] (współdziałał z nimi także Prandtauer); 
** [[Johann Hohenberg von Hetzenberg]] – projektant [[Glorieta|gloriety]] w zespole pałacowym Schönbrunn.

== [[Czechy]] ==
Pierwsze barokowe budowle powstały na terenie Czech na początku [[XVII wiek]]u. W [[praga|Pradze]], dla gminy luterańskiej w [[1613]] rozpoczęto budowę kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej (''Kostel Panny Marie Vítězné'') a [[Albrecht von Wallenstein]] zbudował swoje pałace: na [[Malá Strana|Małej Stranie]] (od [[1625]]) i w [[Jiczyn]]ie (do istniejącej budowli, w latach [[1624]]–[[–1633]] dobudowano barokowe skrzydło). Na przełomie XVI i XVII w. rozpoczęto także przebudowę w stylu barokowym [[Pałac w Mikulovie|pałacu w Mikulovie]].

Rozkwit baroku przypada czas kontrreformacji. Do Czech zawitali artyści z Włoch, Austrii, Niemiec i Francji. Czeski hrabia [[Humprecht Jan Černín]] zlecił budowę wspaniałej, praskiej rezydencji [[Francesco Caratti]]emu ([[1669]]). Carlo Lugano w latach [[1666]]–[[–1668]] dla Černína buduje niewielki pałacyk myśliwski niedaleko [[Sobotka|Sobotki]]. [[Jan Baptista Mathey]] dla Wojciecha Wacława ze Szternberka (''Václav Vojtěch ze Šternberka'') buduje w latach [[1679]]–[[–1685]] niewielki pałacyk w [[Troja (Praga)|Troi]] (''Trojský zamek''). Wnętrza budowli wzorowanej na włoskich willach zdobił holenderski malarz Abraham Godin. Inne, znane dzieła Mathey’a to kościół św. Franciszka w Pradze i odbudowa (w latach [[1685]]–[[1686|86]]–86) cysterskiego klasztoru w [[Plasy|Plasach]] niedaleko [[Pilzno|Pilzna]].

W stylu barokowym odbudowany został także [[klasztor na Strahowie]]. Klasztorny kościół Wniebowzięcia NM Panny został odbudowany po bombardowaniu w [[1742]] przez Anselmo Lurago. Zbiory biblioteczne mieszczą się m.in. w barokowej Sala Teologii.

Na początku [[XVIII wiek]]u [[Most Karola w Pradze|Most Karola]] został ozdobiony posągami dłuta [[Matthias Bernhard Braun|Brauna]] i przedstawicieli rodziny Brokoff – [[Jan Brokoff|Jana]], [[Michał Jan Józef Brokoff|Michała]] i [[Ferdinand Maximilian Brokoff|Ferdynanda]].

Najbardziej znani architekci tego okresu działający na terenie Czech to:
* [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]], budowniczy pałacu Clam-Gallas w Pradze.
(contracted; show full)który łączył elementy [[architektura gotycka|gotyku]] i baroku. Barokowy gotyk pojawił się na początku XVIII wieku wraz z [[rekatolicyzaca|rekatolicyzacją]] ziem czeskich. Podczas odbudowy kościołów i klasztorów do istniejących budowli dodawano nowe elementy, na w miarę dobrze zachowanych murach konstruowano nowe sklepienia dekorowane w stylu nawiązującym do gloryfikowanych czasów [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]]. Santini-Aichel, architekt pochodzenia włoskiego, odbudował kościół Wniebowzięcia NMPanny (
[[1703]]–[[–1707]]) i kostnicę w Sedlcu (w [[Kutná Hora|Kutnej Horze]], w latach [[1707]]–[[–1723]] kontynuował odbudowę klasztoru w Plasach, w latach [[1712]]–[[–1726]] zbudował kościół Wniebowzięcia NMPanny dla klasztoru w Kladrubach. Trójnawowy kościół uznawany jest za szczytowe osiągnięcie tego architekta. We wnętrzu kryje fantazyjne sklepienia nawiązujące do architektury [[Benedykt Rejt|Benedykta Rejta]]. Ostrołukowe formy i [[pinakiel|pinakle]] pojawiają się przy kopule z latarnią, fasadzie i we wnętrzu. Inne dzieła Santiniego to m.in.: odbudowa kościoła w [[Želiv]]ie, budowa kościoła pokutnego [[Jan Nepomucen|św. Jana Nepomucena]] na Zelené Hoře w pobliżu [[Zdziar nad Sazawą|Zdziaru nad Sazawą]]).

== [[Słowacja]] ==
Na tereny Słowacji objęte panowaniem Habsburgów barok dotarł dopiero na początku XVIII wieku. Był to czas [[kontrreformacja|kontrreformacji]] i popieranej przez Austrię rekatolizacji zależnych od nich terenów. W propagowaniu nowego stylu znaczącą rolę odegrał kościół katolicki, zwłaszcza [[jezuici|zakon jezuicki]]. Barok był popierany także przez szlachtę, zwłaszcza pochodzenia węgierskiego, sprzyjającą rodzinie władcy. Nowe prądy w architekturze nie cieszyły się zbytnią popularnością wśród społeczeństwa, które poparło ruch reformatorski. Barok rozwijał się pod wpływem architektury Austrii i Czech.

Przykłady zabytków:
* [[Trnawa]]:
** bazylika uniwersytecka, zbudowana w latach [[1629]]–[[–1637]] według projektu Antonia i Pietra Spazzich; 
** kaplica dobudowana do kościoła św. Mikołaja, zaprojektowana przez [[Johann Lucas von Hildebrandt|Johanna Lukasa von Hildebrandta]] na planie ośmioboku; 
** kościół i klasztor klarysek – zespół budowli przebudowany w okresie baroku.
* [[Šaštín-Stráže]] – bazylika z [[1764]] w zespole klasztornym zbudowanym przez [[paulini|paulinów]]; prace nad budową kościoła rozpoczął w [[1736]] Ján Damianiho, kontynuował, wprowadzając zmiany do pierwotnego projektu Matej Vépy. Ołtarz główny z [[1760]] jest dziełem Františka Antona Hildebranta.
* [[Bratysława]]:
** kościół [[Trynitarze|trynitarzy]] wzorowany na wiedeńskim kościele św. Piotra, 
** kościół [[Zakon Braci Mniejszych Kapucynów|kapucynów]] z początku XVIII wieku, 
** kościół [[bonifratrzy|Braci miłosiernych]], wczesnobarokowy, zbudowany ok. [[1692]] na wzór [[Kościół Najświętszego Imienia Jezus w Rzymie|Il Gesù]], 
** [[Pałac Prezydencki w Bratysławie|pałac magnacki Grassalkovicha]], zbudowany jako letnia rezydencja hrabiego [[Antal Grassalkovich|Antala Grassalkovicha]] ok. 1760 najprawdopodobniej na podstawie projektu [[András Mayerhoffer|Andrása Mayerhoffera]], 
** [[Letni Pałac Arcybiskupi]] przebudowany z renesansowej rezydencji w połowie XVIII w., 
** pałace Esterhazych, Kutscherfelda, rokokowe pałace Balassych i Mirbachov.
* [[Koszyce]] – uniwersytecki kościół Jezuitów ukończony w [[1681]] o surowej, kamiennej elewacji i wnętrzu wzorowanym na rzymskim kościele Il Gesù.
* [[Podoliniec]] – kościół i klasztor [[pijarzy|pijarów]] (obecnie [[redemptoryści|redemptorystów]]) zbudowany w latach [[1642]]–[[–1648]] na podstawie projektu wiedeńskiego architekta Pochsbergera.
* [[Nitra (miasto)|Nitra]]:
** zespół klasztorno-kościelny pijarów zbudowany na początku XVIII w., 
** katedra św. Emerama przebudowana w okresie baroku z trzech kościołów, górna część katedry, pierwotna gotycka, zyskała bogaty barokowy wystrój.
* [[Jasov]] – późnobarokowy kompleks klasztorny [[Norbertanie|zakonu norbertanów]] zaprojektowany przez Antona Pilgrama, zbudowany w latach [[1750]]–[[–1766]].
* [[Bernolákovo]] – pałac zbudowany w latach [[1714]]–[[–1722]] naprawdopodobniej na podstawie projektu [[Johann Bernhard Fischer von Erlach|J. B. Fischera von Erlach]].
== [[Węgry]] ==
Burzliwa historia, wieloletnie wojny niszczyły nie tylko pojedyncze obiekty ale całe miasta. Tylko nieznaczna część zabytków powstałych przed XVIII wiekiem miała szansę przetrwać. Stopniowe przechodzenie ziem pod panowanie Habsburgów i obudowa kraju sprzyjała rozwojowi architektury. Barok na terenie Węgier był zdominowany wpływami austriackimi i włoskimi.
Przykłady zabytków:
* [[Győr]] – miasto spalone podczas wojny pod koniec XVI wieku, odbudowane w XVII i XVIII wieku, najciekawsze obiekty to:
** kościół św. Ignacego (''Szent Ignác templon''), zbudowany przez jezuitów (obecnie należy do benedyktynów) w latach [[1634]] – [[1641]] na podstawie planów [[Baccio del Bianco]] zainspirowanych kościołem Il Gesù 
** kościół Karmelitów (''Karmelita templon''), obiekt wzorowany na rzymskim Il Gesù zaprojektował karmelita [[Martin Wittner]] (Athanasius). Budynek na planie elipsy z wieżą nad prezbiterium powstał w latach [[1721]]–[[–1725]].
** Dom Opata (''Apátúr-ház'')
** pałac Zichych (''Zichy-palota'')
* [[Eger]]
** kościół Minorytów (''Minorita templon''), jednonawowa budowla o wygiętej w łuk elewacji z obrazem Jánosa Krackera w ołtarzu głównym 
** kościół franciszkański zbudowany w [[1755]]   
** rokokowo-barokowy budynek Liceum (obecnie Uniwersytet im. Károlya Eszterházyego) zbudowany w latach [[1765]]–[[–1785]]
** pałac biskupi (''Érseki palóta'') z połowy XVIII wieku
* [[Tihany]] – kościół w opactwie benedyktyńskim zbudowany w latach [[1719]]–[[–1754]] z barokowymi rzeźbami Sebestyéna Stulhofa
* [[Zirc]] – bazylika Wniebowzięcia NMP w opactwie cystersów, zbudowana w latach [[1732]]–[[–1742]]
* [[Budapeszt]]
** kościół św. Anny w Budzie
** kościół [[I Zakon franciszkański|franciszkanów]] w Peszcie
** [[Óbuda]] – rokokowy pałac Zichych (''Zichy-kastély'') zbudowany w latach [[1746]]–[[–1757]], barokowy kościół parafialny 
* [[Fertőd]] – pałac Esterházych (''Esterházy-kastély'') ukończony w [[1770]]
* [[Gödöllő]] – pałac Grassalkovich (''Grassalkovivh kastély'') zbudowany w latach [[1744]]–[[–1747]] według projektu Andrása Mayerhofera
* [[Tata (Węgry)|Tata]] – pałac Esterházych (''Esterházy-kastély'') zaprojektowany przez [[Jakab Feller|Jakaba Fellnera]] w 1764
* [[Ráckeve]] – pałac Eugeniusza Sabaudzkiego, zbudowany na podstawie projektu Lukasa von Hildebrandta w latach [[1702]] – [[1750]]

== [[Szwajcaria]] ==
W Szwajcarii w okresie reformacji zagościł i umocnił się protestantyzm w części kraju podczas gdy, zwłaszcza południe i część środkowa, pozostały przy katolicyzmie. Pomimo takich zróżnicowań Szwajcarii udało się zachować neutralność podczas [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]]. Brak zniszczeń i związanej z tym konieczności odbudowy nie wymusiły konieczności odbudowy kraju. Dodatkowo nadal żywe tradycje [[architektura renesansu w Europie Środkowo-Wschodniej|renesansu]] są przyczyną powstania nielicznych obiektów budowlanych w stylu baroku. Na architekturę nowych przebudowywanych budowli miały wpływ trendy pochodzące z obszaru objętego panowaniem Habsburgów i francuskiego [[rokoko]].

Przykłady zabytków:
* [[Lucerna]] – jezuicki kościół św. Franciszka Ksawerego został zbudowany w latach [[1666]]–[[–1677]] w oparciu o projekt [[Heinrich Mayer|Heinricha Mayera]] i [[Christoph Vogler|Christopha Voglera]]. Przy jego wznoszeniu pracowali m.in. [[Michael Beer]] i [[Michael Thumb]].
* [[Solura (miasto)|Solura]]
** katedra św. Ursusa zbudowana w latach [[1762]]–[[–1773]] według projektu [[Gaetano Matteo Pisoni]]. Przy współpracy z Paolo Antonio Pisoni, włoskim rzeźbiarzem [[Francesco Pozzi]] (wykonawcą sztukaterii) i malarzem [[Domenico Corvi]]
** jezuicki kościół zbudowany w latach [[1680]]–[[–1689]] w oparciu o projekt Heinricha Mayera.
* [[Einsiedeln]] – przebudowany zespół klasztorny benedyktynów z kościołem zaprojektowanym przez [[Caspar Moosbrugger|Caspara Moosbruggera]] i zbudowanym w latach [[1719]]–[[–1735]])
* [[St. Gallen|Sankt Gallen]]
** katedra zbudowana w latach [[1755]]–[[–1767]] przez Petera Tumba i Johana Michaela Beera
** sala biblioteki opactwa zaprojektowana przez Petera Thumba ([[1758]]–1767
* [[Engelberg]] – przebudowa ([[1729]]) zespołu klasztornego benedyktynów
* [[Delémont]] – kościół św. Marcela zbudowany w latach 1762–1767
* [[Locarno]] – kościół ''Chiesa Nuova''

== Zobacz też ==
* [[historia architektury]]

== Bibliografia ==
* Tadeusz Broniewski, ''Historia architektury dla wszystkich'', Wydawnictwo Ossolineum, 1990
* ''Sztuka baroku'', red. Rolf Toman, Kōln: Kōnemann 2000
* ''Sztuka Świata'', t. 7, praca zbiorowa, Wydawnictwo Arkady, 1994
* {{Cytuj|autor = David Watkin |tytuł = Historia architektury zachodniej |data = 2006 |isbn = 83-213-4178-0 |wydanie = Wyd. 1 (dodruk) |inni = Ryszard Depta |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Arkady |oclc = 750009403  }}

{{SORTUJ:Baroku w Europie Środkowej, architektura}}
⏎
⏎
[[Kategoria:Architektura baroku]]